تبریز ویکی لینکلر

 
درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
نظرات |

بنر تبریز
تبریز پایتخت ایران قدیم و پنجمین شهر بزرگ جهان در 1500 میلادی با بیش از 4000 سال قدمت شهری
 شهر اولین‌ ها
، تبریز دارالملک ایران، تبریز دارالسلطنه ایران، تبریز بدون گدا،
فیروزه جهان اسلام، باغ شهر قدیم ایران ، تبریز دارنده بزرگترین بازار مسقف جهان، دارنده بزرگترین مقبره شعرا و عرفای جهان، دارنده بلندترین طاق آجری جهان ارک علیشاه، تبریز امن‌ترین شهر ایران، تبریز مهد سرمایه‌گذاری ایران، آذربایجان دومین منطقه مسافرپذیر ایران، تبریز دومین شهر صنعتی ایران، تبریز دومین شهر دانشگاهی ایران، دومین شهر بلندمرتبه‌ساز ایران، تبریز قطب خودروسازی و قطعه‌سازی و تولید موتور دیزل خاورمیانه، آذربایجان قطب شکلات سازی ایران، آذربایجان قطب فرش ایران و تبریز قطب کیف و کفش و چرم و آجیل ایران مطرح است
Tabriz with 4000years Antiquity and 400years Capital of Iran is known as، City of Firsts، City without the beggars، Turquoise Islamic World، Garden City, Old Iran، The world's largest covered market، The safest city in Iran، The most beautiful city in Iran، Developed in Iran، Cradle of Persia investment، Iran's second city hospitable، The second industrial city of Iran، The second university town Iran , Automotive and diesel engine parts manufacturing and production hub of the Middle East Iranian carpet pole، Chocolate Pole Iran ,...
azerbaijan

ورزش 3 یاهو Yahoo  بینگ Bing


تصاویر طرح مقبره‌الشعرا، مهم‌ترین پروژه فرهنگی مدیریت‌شهری
گزارش عروس و داماد تبریزی، با400 اصله نهال
خبرنگاران ترکیه : اصلا فکر نمی کردم تبریز شهری به این زیبایی باشد
تصاویر - نفس‌های ۱۰درصدی اورمیه !

رونمایی از خودروی ساماندهی کودکان کار در تبریز
همشهریان در صورت مشاهده ی این کودکان می توانند با شماره مستقیم 35400400 این مرکز، 110 پلیس و 137 شهرداری و 123 اوژانس اجتماعی تماس بگیرند.

توزیع سیم کارت های توریستی ویژه گردشگران «تبریز 2018»
عقد تفاهم نامه ای با اپراتور ایرانسل سیم کارت توریستی در مبادی ورودی و گردشگری با لوگو و طراحی توزیع خواهد شد

با تلاش سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز صورت گرفت؛
ثبت و معرفی میراث بازار تاریخی تبریز در بخش ویژه جاده ابریشم در سایت سازمان جهانی گردشگری - جاده ابریشم
http://silkroad.unwto.org/content/tabriz-historic-bazaar-complex

درج نشان تبریز۲۰۱۸ بر روی بدنه هواپیماهایی آتا
آتا فرزند آذربایجان با آرزوی موفقیت و بهبود کیفیت خدمات رسانی

آمار تاسفبار ازدواج زودرس ؛
آذربایجان‌شرقی رتبه دوم ازدواج کودکان زیر ۱۴ سال
خراسان رضوی با ثبت ۶۷۵۹ مورد ازدواج کودکان ۱۰ تا ۱۴سال در رتبه اول
و آذربایجان‌شرقی با ۳۳۴۸ مورد، رتبه دوم
 باید مردم آگاه سازی و قوانین بازدارنده تعریف شود




فایتون یا درشکه سواری؛ چیزی که در شهر تاریخی تبریز برای گردشگری نمیبنیم!
پیشنهاد تبریز ویکی لینک به مدیران اینست که از این ظرفیت در نقاط و حریم تاریخی شهر تبریز بهره ببرید

فایتون

طی ۲ روز محرم ۴۹ زن کُرد که در داخل دسته های عزادارى اطراف بازار و جاده وادی رحمت تبریز تکدی گری می‌کردند توسط موسسه مستمندان جمع آوری و به شهرهای خودشان بازگردانده شدند!

 اطلاعیه امور پیشگیری و جمع آوری متکدیان خیریه حمایت از مستمندان تبریز :
همشهریان گرامی طی روزهای تاسوعا و  عاشورای حسینی تعداد ۴۹ زن کُردی که در داخل دستجات و اطراف بازار و جاده وادی رحمت تبریز تکدی گری می کردند توسط امور جمع آوری و به شهرهای خودشان طرد گشتند ، لذا از همشهریان محترم تقاضا داریم درصورت مشاهده تکدی‌گری از دادن هرگونه وجه خوداری و مراتب را به شماره تلفن های 09142088484 و 32330808  اطلاع دهید.
امور پیشگیری و جمع آوری متکدیان موسسه خیریه حمایت ازمستمندان تبریز

گدا

نماینده ولی فقیه در آذربایجان‌شرقی:
برکات کارخانه مس سونگون به استان آذربایجان‌شرقی نمی‌رسد/ هشدار درباره تهدیدات خشک شدن دریاچه ارومیه/ انتقاد از تاخیر در بهره برداری از راه آهن میانه- تبریز

پنج موضوع محوری مورد تاکید حجت‌الاسلام و المسلمین آل‌هاشم در جلسه شورای اداری استان:

تبریز  2018
رویداد مهم تبریز 2018 در پیش است. این امتیاز بین المللى آبروى نظام است و دولتمردان باید به کمک تبریز بیایند تا این رویداد به خوبى برگزار شود.

ایجاد کارخانه ذوب فلز
مس سونگون، ظرفیتى بزرگ در حوزه صنعت و اشتغال استان است. ایجاد کارخانه ذوب خواسته مردم منطقه در راستاى رونق اشتغال و توسعه اقتصادى منطقه است.

بحران دریاچه ارومیه
وضعیت دریاچه ارومیه از نگرانی‌های استان آذربایجان‌شرقی و بلکه شمال‌غرب کشور است و باید مورد توجه جدى قرار گیرد. تلاش هاى بسیارى انجام گرفته ولى احیاى دریاچه نیازمند عزم عمومى است. روند فعلى تهدیدى براى منطقه و شهروندان استان هاى همجوار است.

اتوبان تبریز بازرگان
اتوبان تبریز بازرگان یکى دیگر از طرح ها و پروژه هاى مورد مطالبه مردم منطقه است که امیدوارم مورد پى گیرى جدى قرار گیرد.

خط آهن تبریز - میانه
خط آهن تبریز - میانه از نیازهای مهمی است که درخواست داریم در اسرع وقت تکمیل و بهره‌برداری شود.
آل هاشم
قوم تپه


مرتبط با : تبریز ایران آذربایجان متفرقه ورزش آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : تبریز-آذربایجان-ایران-tabriz-ترکی-اخبار-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 30 مرداد 1396
زمان : 10:01 ب.ظ
عکسهای جشنواره فیروزه تبریز - بخش 1
نظرات |

منتخبی از تصاویر جشنواره ملی فیروزه تبریز


قطعه عکس های راه یافته در سه بخش پرتره محیطی، چهره شهر و زیبایی های تبریز
منبع چیلیک


در این تصاویر بیشتر عکاسان تلاش دارند تا حسی خاص را به مخاطب ارائه دهند که تشخیص و تفسیر آنها بعهده بیننده است.
البته در اینجا تبریز ویکی لینکلر نیز حس خود را از تصاویر بیان میکند...


از امیر مافی بردبار - نگاه مجسمه های قونقا باشی تبریز به بی آر تی
یک قرن فاصله میان این دو ...!

قونقا

از علی اکبر مطلوبی - بالاخره راه افتاد هرجند ناقص!
مترو تبریز

از علی مرادی - میدان ساعت تبریز بعد از چندین دهه
میدان ساعت

صادق ضباح - شهر نشینی و کلانشهر تبریز قلب تاریخ ایران
اتوبوس

از علی مرادی - پل کابلی تبریز که هنوز یک نماد مدرن برای شهر تاریخی تبریز است
پل کابلی

از لیلا صبوری نهند - خانواده خوش شانس با برکت تبریزی که دو دختر و دو پسر همزاد دارند!
همزاد

از امین بحرانی - یک پسر جوان تلاشگر تبریزی و گربه سیاهش !
تبریزی

از آرش شادمند - دانشکده هنر اسلامی تبریز
که مردم خود تبریز و توریستها اینجا بخصوص و زیبا را نمیبینند مگر در عکسها !
دانشکده هنر تبریز

از آریا دخت جهان بخشان - از بالای هتل ائل گؤلی
هتل

از آریا دخت جهان بخشان - از تیمچه های فرش بازار تاریخی تبریز
فرش و البته بازار را در جهان با نام تبریز میشناسند...
بازار فرش


از آریا دخت جهان بخشان - آبنمای پارک ولیعصر تبریز
یک زمانی آبنمای موزیکال بود که هنر و زیبایی موزیک را هم از ما گرفتند!
آبنما

از مهران چراغچی - مردی در مسجد جامع بازار تبریز
مسجد

از مهران چراغچی - راز و نیاز از نوع اصیل تبریزی
تبریز

از بهاره محمدیان - یک عکس خیلی خاص
ستارخان

از فرزاد آریانژاد - خاقانی شروانی شاعر بزرگی که الگوی اشعار بزرگانی مثل حافظ بوده
خاقانی

از حسین خسروی - این بانوان هم ارزش خاقانی را دانسته و سلفی میگیرند
سلفی

از حمید سبحانی - حاج آقا خوش عکس هستین...
حاجی

از محمد صادق حسینی - یک قارتال (عقاب) در اوج آسمانهای تبریز
عقاب

از مجید شقاقی فلاح - شبهای حاشیه نشنینان تبریز
حاشیه نشین تبریز

از مجید شقاقی - پرش گربه بر فراز سازه های محکم حاشیه نشینان تبریز !
گربه

از جواد اصغراوغلی - این عکاس دنبال شهر نرفته و بیشتر هدفش خیر بوده است!
عروسی

از محمد صادق حسینی - گرمابه رفتن خوشگل شدن حالا سلفی میگیرند!
لطف گرمابه های قدیمی به کیسه کشیدن آن است

گرمابه

از مینا نوعی - روزگار ساختمان و برج نشستن ما !
برج سازی

از مهران واحدی اصل - تقاطع حمید
تبریز

از محمدرضا هاشمیان - شبدری نیایش
تقاطع تبریز

از مهران واحدی اصل - لاله پارک
لاله پارک

از نعمت معینی امین - فیروزه واقعی همین مسجد است
مسجد کبود

از ندا شکرگذاری - قاجارها چقدر خوشبخت بودند در چنین خانه هایی
موزه قاجار

از مهدی ناطق زاده - نگهبان 8 قرن تبریز یعنی ارک علیشاه است
ارک تبریز

از محمد بقال اصغری - وادی رحمت تبریز ، پایان عمر دنیوی انسان
چقدر باید منتظر بمانیم تا  روز حساب ؟
و چقدر منتظر بمانیم که بهشت یا جهنم برویم؟
و چقدر در بهشت یا جهنم بمانیم؟

قبرستان




مرتبط با : تبریز
برچسب ها : تبریز-عکسهای تبریز-جشنواره عکس فیروزه-عکاس-tabriz-تصاویر شهر-مردم تبریز-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : چهارشنبه 14 مهر 1395
زمان : 06:15 ب.ظ
اقدامات و اصلاحات غازان خان ایلخانی
نظرات |

پادشاهی عادل که اکنون هیچ اثر و نشانی ندارد!


قبلا در مورد شنب غازان مطلب داشتیم و میدانیم که دومین پایتخت بزرگ تاریخی ایران پس از تخت جمشید، شنب غازان تبریز است.
اکنون از شنب غازان بجز یک شهرک چیزی باقی نیست و همه چیز زیر خاکهای 700 ساله مدفون است.
لینک پست صدای پایتخت تاریخی ایران شنب غازان

جالب اینجاست که پادشاهی عادل و بزرگ مثل قازان یا غازان خان با وجود خدمات بسیار در بسیاری نقاط امپراطوری ایران و تبریز ، هیچ اثر و نشان و یادبود و یادمانی ندارد!    واقعا چرا؟!


مجسمه خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی بانی ربع  رشیدی و وزیر غازان خان
اما از یادمان و مجسمه غازان خان در تبریز و ایران خبری نیست!

رشیدالدین

بسیاری شهرهای تاریخی هنوز هم در دل خود آثار آن دوره با شکوه را دارند از مشهد و یزد و اصفهان و حتی تا شیراز و خود تبریز و مراغه بناهایی باقی هستند ولی شگفت آور اینکه در تبریز که پایتخت غازانیه بود هیچ اثر و اشاره ای نیست!

قازان خان در سی و سه سالگی در نزدیكی قزوین درگذشت. او از سال‏ها قبل از مرگش، دستور داده بود كه در بیرون شهر تبریز و در مغرب آن، مقبره‏ی عظیمی كه دارای گنبد رفیعی بود برای او برپا كردند و در زیر همین قُبّه بود كه جسد غازانِ مغول را به خاك سپردند.

ولی حالا هیچ اثری نمانده!
از شهرداری و میراث فرهنگی درخواست میشود در خود شنب غازان امروزی که از هویت آن چیزی باقی نمانده جز یک حمام در آستانه نابودی!  لااقل مجمسه و یادمان بزرگی از ایشان در شنب غازان ساخته و نصب شود.


تنها اثر باقی مانده با بدترین وضع ممکن که حمام 700 ساله شنب غازان است!
حمام تاریخی شنب غازان

باور کردنی نیست که شاید بخاطر افکار نژادپرستانه دائما به نژاد مغول در کشور ما توهین و تحقیرآمیز نگاه میشود درحالیکه دلیل لشگر کشی عظیم مغولها به سراسر آسیا و حتی ایران را نمیدانند!   و حتی نمیدانند مغولها با آنکه از خوی خشن برخوردار بودند چه خدمات بزرگ علمی و فرهنگی و اجتماعی در امپراطوری ایران انجام دادند که تاریخ هزاران ساله ایران بخود ندیده است.

گاها به آذربایجانی های ایران با کلمه مغول نیز باصطلاح توهین هم میشود ولی غافل از آنکه مردمان تُرک آذربایجان از هزاران سال قبل ساکنان این خطه در ایران بودند که نمونه های آن بسیار و بدیهی است و همچنین از روی نادانی و جهل که نمیدانند مغولان آنطور که فکر میکنند نبوده اند و عدالتی داشتند که هیچ حکمرانی در طول تاریخ ایران نداشت.
لینک پست تاریخ و تمدن آذربایجان
لینک پست گاه شمار تاریخ ایران


حالا به گوشه ای از زندگی و اطلاحات غازان خان در پایتخت تبریز و تعمیم به سراسر ایران میپردازیم که بدانیم مغولان انسانهایی تلاشگر و با روحیات قوی و صاحب سبک مانند مکتب اول نگارگری تبریز (ایلخانی)  بوده اند...

غازان خان

غازان خان عادل

او به علم گیاه شناسی و نجوم نیز چند زبان مختلف دنیا .آشنا بود
فردی عالم و صلح طلب
قازان خان= یعنی چوخ قازان میش

بازار و حمام ساخت
باغاهای ابواب البر را ایجاد کرد - ارک علیشاه - ربع رشیدی و ....
نهری در عراق و کربلا جاری ساخت ( نهز غازانیه بزرگ و سفلی 2 تا )

نذورات بسیاری به املاک سرزمین های تحت حکومتش واگذار کرد ( نذورات مسجد قدس- قبر ابراهیم نبی - نذر هر ساله طعام برای فقرا - دادن هر ساله لباس به فقرا- مبلغ کمک به زنان بیوه - سرپرستی یتیمان و آموزش آنان) ایجاد مساجد
دستور ساخت دروازه های تبریز را صادر کرد
هر دورازه مخصوص کشوری بود تا از ولایات مختلف تجار از درهای مختلف وارد شهر شوند بدین صورت مدیریت بهتر انجام میشد
تجار پس از ورود به حمام میرفتند! شاید دلیل این کار جلو گیری از عدم ورود میکروب و بیماریها از کشورهای دیگر به پایتخت بود!


قازانی


دوران حکومت غازان خان به دلایل زیادی از مهم ترین دوره های حکومت ایلخانان در ایران است. شخصیت غازان خان، سیاست داخلی او و برخوردهای وی با دشمنان ایلخانان، وی را تبدیل به چهره ای خاص در میان حاکمان مغول در ایران کرده است. اصلاحاتی که توسط وی در زمینه های گوناگون انجام گرفت، همواره نگاه مورخان و پژوهشگران را به خود جلب کرده است. مسلمان شدن او و دلایل و انگیزه های وی از این امر بارها مورد بحث قرار گرفته است. دوران حکومت او به عنوان دوران شکوفایی ایلخانان در ایران به شمار می رود.
غازان که اوضاع داخلی ایران را نامناسب می دید، تصمیم گرفت تا با دست زدن به اصلاحاتی همه جانبه، زمینه را برای بهبود شرایط و رسیدن به ثبات و پیشرفت جامعه فراهم نماید. او در زمینه های مختلف به وضع قوانین جدیدی دست زد و جلوی ظلم ها و اجحافات وارده بر مردم ایران در طول تاریخ را تا اندازه ای گرفت. وی با مسلمان شدن خود نیز جایگاه ویژه ای میان مردم و علما به دست آورد.

غازان با ممالک خارجه یعنی با خاقان چین و سلاطین عیسوی اروپا غالباً مکاتبه داشت و بین ایشان سفرا در رفت و آمد بوده‌اند. در سال ۶۹۹ غازان دو نفر رسول با هدایای گرانبها به دربار تیمور خاقان جانشین قوبیلای قاآن به چین فرستاد. خاقان ایشان را به‌ملاطفت تمام پذیرفت و در جواب این حرکت دوستانهٔ غازان باوجود اینکه ایلخان ایران اسلام آورده و در ترویج آن مذهب می‌کوشید اظهار مهربانی ومصادقت کرد. فتوحات اولیهٔ غازان در شام و فتح مجمع‌المروج دشمنان ممالیک را برآن داشت که با فرستادن سفرا و مراسلات غازان را به حصول این پیشرفت تبریک بگویند. جیمز دوم پادشاه مملکت آراگن از ممالک اسپانیا به‌تاریخ رمضان سال ۷۰۰ مراسله‌ای به غازان نوشت و آن را به معیّت سفیری پیش ایلخان فرستاد و در آن نامه غازان را مقتدرترین و بزرگترین سلاطین مغول و شاهنشاه مشرق خواند.
غازان‌خان به گسترش دانش و صنعت بسیاری علاقه‌مند بود و خود او در تاریخ و جغرافیا بسیار مطلع بود. غازان‌خان به زبان‌های مغولی، فارسی، عربی، هندی، چینی، ترکی و عبری آشنایی داشت.

غازان خان گذشته از این مراتب مردی هنرمند بود و به بعضی از صنایع یدی و حرفه‌های مختلف مثل بنایی، نقاشی، آهنگری و اسلحه‌سازی آشنایی داشته و مقداری از عمر خود را هم به هرزه در طلب کیمیا و ستاره‌شناسی و تحصیل نباتات عجیب به عادت مغول صرف کرده است. او با شناخت و ترکیب ۲۴ گیاه دارویی موفق به‌کشف تریاکی شد که به‌نام او تریاک غازانی نام گرفت.

الجایتو

غازان

وی خیال بنای رصدخانه‌ای در نزدیک تبریز نیز داشته و در شام غازان نمونه‌ای از آن را ساخته بوده است. در عهد او هر وقت فرستاده‌ای از خارجه می‌رسید مستقیماً به خدمت غازان هدایت می‌شد وایلخان به‌جای این‌که یکی از وزرا را مأمور مذاکره با او کند شخصاً از او پذیرایی می‌نمود و با ایشان از تاریخ مملکت و وقایع و سیاست ممالکشان گفتگو می‌کرد تا آن‌جا که همگی از فصاحت و کمال او دچار بهت و اعجاب می‌شدند. اهل ادب و حکمت و فضل را دوست می‌داشت و غالباً با ایشان می‌نشست در محضر آن جماعت سؤالاتی طرح می‌نمود. از ادیان و مذاهب و ملل و نحل اطلاعات کافی داشت و اکثر اوقات با فرق مذهبی مختلف مباحثه و مناظره می‌کرد.
در تشخیص میزان لیاقت و کفایت اشخاص نیز خبیر بود و هر کس را به اندازهٔ فضل و کارآمدگی به مقامی که درخور آن بود می‌گماشت و کمتر به غرض مغرضین و سعایت سخن‌چینان گوش فرامی‌داد و برخلاف در سیاست و تنبیه خطاکاران فوق‌العاده سخت و بیرحم بود در صورتی که از عمال و زیردستان و سران قشونی او ظلم و تعدی و تجاوز می‌دید ایشان را بسختی مجازات می‌کرد زمام نفس خودرا نیز کاملاً در دست داشت و هیچ حرکتی که نمایندهٔ شهوترانی او باشد از او سر نزده بلکه کسانی را که مرتکب بی ناموسی می‌شدند بشدت مورد مؤاخذه قرار می‌داد.
دربارهٔ او آورده‌اند: «در زمان او ممکن نبود که هیچ آفریده تعدی و ظلمی تواند کرد و رسوم و قواعد نیکو در پادشاهی بنیاد نهاد»


قرآن خوانی قازان ایلخان

قرآن خوانی

قازان خان و همسرش
تبریز


اصلاحات غازان خان

دوران حکومت غازان خان، یکی از دوره های مهم حکومت ایلخانان است و حضور ایرانیان در مملکت داری و گرفتن زمام امور، باعث گردید تا اقدامات و اصلاحات مهمی شکل بگیرد. خواجه رشید الدین فضل الله همدانی، چهرة شناخته شدة تاریخ ایران در زمان غازان پا به عرصة وزارت گذاشت. وی وزارت صدرالدین خالدی زنجانی را بر عهده داشت و با مرگ صدرالدین بود که غازان وزارت خود را به صورت مشترک به سعدالدین ساوجی و رشیدالدین سپرد.

رشیدالدین با آگاهی از اوضاع نابسامان مملکت پس از حملة مغولان و ویرانگری های ایشان، از قدرت خود در زمان غازان در جهت بهبود اوضاع بهره برد و اصلاحات زمان غازان به توصیه و کمک او صورت پذیرفت. این اصلاحات در عرصه های گوناگونی رخ داد مانند اقتصاد، کشاورزی، امور نظامی، اوضاع آموزشی، قوانین قضایی و....
اصلاحات اقتصادی مهمی در این دوره به وقوع پیوست. برای بهبود وضع کشاورزان، عوارض و مالیات های مکرر حذف شد و اراضی و مزارع دیوانی به مردم واگذار شد. غازان مواجب مأموران مالیاتی را مشخص کرد و برای سال مالی، تقویم تازه ای از روی سال خورشیدی تدوین نمود که به عنوان تقویم غازانی تا پایان سلطنت ایلخانان اعتبار داشت. به فرمان غازان در هر دهکده لوحی فلزی یا سنگی نصب گردید که به روی آن میزان مالیات قید شده بود، در دهکده های مسلمانان بر دیوار مساجد و در دهکده های مسیحی و یهودی نشین بر دیوار کلیساها و کنیسه ها نصب می شد(خواندمیر، 1362: 264). ترویج کشاورزی، افزایش تولید زراعی و بهتر شدن اوضاع کشاورزان از اهداف مهم اصلاحات اقتصادی غازان بود. رشیدالدین به دنبال تقویت مالکیت ارضی و سرو سامان دادن به سیستم مالیاتی بود و مالیات های غیرقانونی را لغو و از ستم هایی که متصدیان وصول مالیات انجام می دادند، جلوگیری کند.

اصلاحات

تا پیش از دوران غازان خان، مأموران اخذ مالیات، هرگونه که می خواستند با مردم رفتار می کردند و یا بیش از میزان مشخص از ایشان مالیات می گرفتند. رباخواری نیز در فرمانی از سوی غازان خان ممنوع گردید. از دیگر اصلاحات اقتصادی این دوران می توان به یکنواخت کردن سکه ها در سراسر کشور اشاره کرد و بر روی سکه ها نام ولایتی که سکه ها در آن ضرب شده بود، نام سلطان، آیات قرآن و اسامی دوازده امام بود. اوزان و مقیاسات نیز با اوزان تبریز یکسان شد. امنیت راه ها از مهمترین اقداماتی است که بدون توجه به آن، گسترش و رونق تجارت معنایی نخواهد داشت. غازان برای رسیدن به این مقصود به سرکوب راهزنان و غارتگران راه ها پرداخت.
ازجمله اصلاحات اجتماعی صورت گرفته توسط غازان، ممنوعیت خوردن شراب بود و هرکس را هنگام مستی می گرفتند، مجازات می کردند. غازان برای جلوگیری از جعل دستور داد که از هر سند رونوشتی تهیه کرده و در محلی نگهداری کنند. مجازات صدور اسناد جعلی مرگ بود. علاوه بر این، دفتر اسناد و املاک در سراسر کشور ایجاد شد که در این دفاتر، املاک شخصی و املاک موقوفه ثبت شده بود. از اقدامات مهم غازان در زمینة قضاوت می توان به جلوگیری وی از نشستن افراد نالایق برمسند قضاوت بود. وی برای قاضیان جاسوسانی قرار داده بود که مواظب رفتار ایشان باشند و در صورت بروز تخلف از سوی ایشان، متخلفان را به مجازات می رساند.

غازان دستور داده بود تا در محاکم، طاسی قرار دهند تا کسی که ملکی می فروشد، سند آن ملک را در آن بشویند تا اولاد وی در آینده به بهانة در دست داشتن سند به محاکم مراجعه نکنند(آیتی، 1372: 233). بخشی از اصلاحاتی که در زمان غازان اتفاق افتاد، مربوط به نیروهای نظامی ایلخان مغول می شد. بهبود وضع سپاه از نگاه رشیدالدین امری مهم و حیاتی برای تداوم حاکمیت به شمار می رفت. در این زمان در میزان و نحوة پرداخت مواجب سپاه نظم تازه ای ایجاد شد. خواجه رشیدالدین شیوة تحویل اسلحه به لشگریان را تغییر داد و از تماس مستقیم سپاه با مردم خودداری نمود. وی غازان را تشویق کرد تا سیستم اقطاع را برای نظامیان زنده کند. پیش از این زمان، اقطاع دادن به عموم لشگر مرسوم نبود و تنها عده ای از آنها به مقدار کم از اقطاع بهره مند می شدند.
تهیة ساز و برگ و سلاح برای سپاه ایلخانی نیز در این زمان رونق گرفت و به اصلاح وضع زرادخانه ها و ساختن سلاح توجه گردید. شهرسازی نیز از مواردی بود که در اصلاحات غازان خان مورد توجه بود و اقدامات مهمی در این زمینه انجام گرفت.

قوانین غازان خان

پایتخت ایلخانی

زندگی شهری در ایران با حملة ویرانگر مغولان آسیب جدی دید و شهرهای مهم و تأثیرگذاری نابود شدند و نقش تاریخی خود را از دست دادند. آنچه مسلم است، تفاوتی است که شهرهای ایران به لحاظ رونق و شکوفایی در دو دوره قبل و بعد از حمله مغول داشته‌اند.
در این زمینه، پطروشفسکی به نکاتی اشاره می‌کند و شهرهای این دوران را از نظر اقتصادی به چند دسته تقسیم می‌کند: «اول شهرهای کوچک و متوسطی که بازارهای محدودی داشتند و دیگر شهرهای متوسطی که مرکز صنایع‌دستی به شمار می‌رفتند و کالاهایی برای صدور به بازارهای جهانی تولید می‌کردند مانند کازرون و کاشان و دیگر شهرهایی با بازارهای بزرگی که بر سر شاهراه‌های بین‌المللی کاروان‌ها و راه‌های دریایی قرار گرفته بودند مانند اصفهان، تبریز، همدان، قزوین، شیراز و نیشابور. هرمز نیز که از صورت ساحلی درآمده بود، در پرتو نقل و انتقال کالاهای ایرانی، عربی، اروپای غربی، هندی و چینی پیشرفت کرد» (پطروشفسکی و دیگران، 1366: 32).

ویرانی های حملة مغول تا زمان تشکیل ایلخانان ادامه داشت. با تشکیل ایلخانان آرامش و ثبات در مملکت برقرار گردید و زمینه برای سازندگی و رشد شهرنشینی فراهم شد. دوران غازان خان در این زمینه به عنوان نقطة مهمی در حیات ایخانان به شمار می رود و عمران و آبادی از دستاوردهای این اصلاحات به شمار می رود. با به سلطنت رسیدن غازان، فصل جدیدی در شهرسازی و فعالیت های عمرانی در عهد ایلخانان گشوده شد. در این دوره فعالیت های عمرانی گسترش یافت و در اکثر مناطق ایران دنبال شد، به شکلی که فعالیت های عمرانی انجام شده در این دوره، نه تنها در دورة ایلخانی بلکه تا حدودی در طول تاریخ ایران دوره میانه بی سابقه بود.

دامنة فعالیت های عمرانی غازان خان به تمامی مناطق کشور گسترش پیدا کرد. رشیدالدین در مورد فعالیت های عمرانی این دوره می نویسد: «و عمارت بی اندازه در اکثر ولایات ساخته و می سازد و انهار و کهریزها جاری می گرداند و اگر در تفصیل آن شروع رود به تطویل انجامد...و در عهد مبارک او به واسطة عدل شاملش هزاران هزار آدمی به مشارکت ایشان به عمارت مشغول اند و آنچه جهت خود می کنند صد چندان باشد و هر خانه و باغ که پیش از این به عدد جماعتی که در این زمان عمارت می کنند خرابی می کردند و عمارتی که این زمان در ممالک می کنند بعد از عهد اکاسره در عهد هیچ پادشاهی نکرده اند»(همدانی، 1373: 1372). اشتیاق غازان به سازندگی و آبادانی به قبل از ایلخانی او بر می گردد و در زمان حکومت خراسان نیز بناهایی را بنا کرد اما بناهایی را که پس از مسلمان شدنش می ساخت بیشتر شامل مساجد و حمام برای تمامی مناطق ایران می شد. همچنین بناهای مخصوص سادات و مشایخ بنا می کرد و ارادت خود را به ایشان نشان می داد.

از این نمونه می توان به مدارس و خانقاه ها اشاره کرد که املاک بسیاری را نیز وقف آنها می نمود. از جمله این مکان های مذهبی، دارالسیاده ها بودند که به دستور غازان در شهرهایی چون اصفهان، تبریز، شیراز، بغداد و ...ساخته شد.

دستورات غازان خان

غازان برای گسترش و توسعة شهرسازی و آبادانی در شهرها، یرلیغی مبنی بر شرکت وکلای دیوان و امرای دولت و اکابر ملت صادر کرد که بر اساس آن تمام حاکمان و امرا ناگریز بودند در مناطق تحت تسلط خود به سازندگی دست بزنند. به این ترتیب در این دوران بسیاری از حاکمان و فرماندهان و امرا مشغول ساختن بناهایی در مناطق تحت حکمرانی خود بودند و این امر موجب عمومی شد این فعالیت ها گردید.
یکی از شهرهایی که در زمان حکومت غازان به رشد و شکوفایی رسید، تبریز بود. تبریز در عهد ایلخانان، پایتخت شد و جمعیت زیادی را در خود جا داد. در نگاه سفرنامه‌نویسان این دوره، شهرهایی مانند تبریز، یزد، کرمان و هرمز از نظر رونق کالا و اجناس در خور اهمیت بوده‌اند. دادوستد در تبریز در ایام دیدار مارکوپولو بسیار رونق داشته است. در آن ایام، تبریز مرکز دادوستد انواع ادویه، ابریشم گیلان و چین، سنگ‌های قیمتی مانند یاقوت و کهربا، طلا و نقره، پوست و... بوده است. ابن‌بطوطه که چندی بعد از مارکوپولو این شهر را دیده است، از جامه‌های ابریشم‌بافت شهر تبریز یاد می‌کند. وی همچنین از بازار غازان در این شهر به عنوان یکی از بهترین بازارهایی که تا آن زمان دیده است، نام می برد(ابن بطوطه، 1370، ج1: 284). همچنین در این ایام، تبریز یکی از مراکزی بوده که با ونیز و ایتالیا مبادلات بازرگانی داشته و ابریشم ایران از همین طریق به اروپا می‌رسیده است.

حمدالله مستوفی که مقارن همین زمان از تبریز دیدن کرده است و آن را معظم‌ترین بلاد ایران دانسته، گزارشی جالب از وضعیت اجتماعی و اقتصادی تبریز در قرن هشتم هجری ارائه می‌کند: «مردم آنجا سفیدچهره و خوش‌صورت و متکبر و صاحب‌نخوت باشند و اکثرشان سنی و شافعی مذهبند و از مذاهب و ادیان دیگر بی‌شمارند و درو معاشران به‌غایت لطیف و شیرین سخن و صاحب جمال هستند و فقیر و غنی از کسب خالی نباشند و در آن دیار متمول بسیارست» (مستوفی، 1381: 124).

 این شهر علاوه بر اینکه به سبب پایتختی از اهمیت سیاسی و اداری ویژه ای برخوردار بود، با گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی به یکی از شهرهای مهم بازرگانی ایران و از کانون های اقتصادی دورة ایلخانی تبدیل شد. غازان خان بناهای بسیاری در این شهر بنا کرد و قیمت خانه ها افزایش یافت و به این ترتیب به کشاورزی و اقتصاد این منطقه کمک شایانی کرد. از اقدامات غازان در تبریز، دستور ساخت بارو در اطراف این شهر است که فرمان می دهد این بارو محدود به هستة مرکزی نشود و باغ ها و محلات بیرون شهر را نیز دور بزند. «غازان خان در ابتدای ورود به تبریز در سال 694ه ق در قصری که پدرش ارغون در قسمت غربی تبریز واقع در شنب ساخته بود، ساکن شد و دستور داد تا بناهای این قریه را که از زمان مرگ ارغون نیمه کاره رها شده بود، تکمیل نمایند، لیکن فعالیت های گسترده و جدی ساختمانی در شنب از سال 698ه ق آغاز شد. در این سال غازان تصمیم گرفت به تأسی از دیگر بزرگان و پادشاهان مسلمان، ابواب البر و مقبره ای عظیم برای خود در این محل بسازد. ابواب البر غازانی تأسیسات ساختمانی عظیمی بود.

غازان خان در نیشابور در حال دادخواهی
قازان خان

مقبرة غازان با قبه و گنبد بلند آن در کانون این تأسیسات قرار داشت و ابنیه دیگر شامل مسجد جامع، خانقاه درویشان، دو مدرسة شافعی و حنفی، داراشفاء، دارالسیاده، بیت المتولی و بیت القانون و کتابخانه یا بیت الحکمه و رصدخانه، حکمتیه، بستان و قصر عادلیه و حوضخانه و گرمابه گرداگرد آن ساخته شده بود»(اصفهانیان، خزائلی، 1382: 21). از دیگر شهرهایی که در زمان حکومت غازان مورد توجه قرار گرفت و اقداماتی جهت آبادانی و رونق آن انجام شد، بغداد بود که در آغاز حکومت ایلخانان نیز توسط عطاملک جوینی مورد عنایت قرار گرفته و کوشش های زیادی در جهت آبادانی آن صورت پذیرفته بود. در دورة سلطنت غازان در جهت آبادی شهر بغداد و ترمیم ویرانی ها و ساختن بناهای جدید و ترمیم قنات ها و نهرها کوشش مهمی انجام گرفت. غازان نهری میان بغداد و حله احداث کرد و آب فرات را در آن جاری کرد. این نهر به نهر غازانی شهرت یافت و باعث آبادانی مناطق بین بغداد و حله گردید. شهر ری نیز در زمان غازان مرمت و احیا شد. این شهر در زمان حملة مغول آسیب زیادی دیده بود. شیراز نیز که در دورة ایلخانی چندین بار مورد هجوم قرار گرفت، در دورة غازان مورد توجه قرار گرفت و در اطرافش بارویی کشیده شد. «با مرگ غازان گرچه اکثر فعالیت های عمرانی که توسط او آغاز شده بود به صورت نیمه تمام رها شد، اما روند برنامه عمران شهری متوقف نشد. جانشین غازان، الجایتو، به خاطر ایجاد شهر سلطانیه، به عنوان پادشاهی مشوق عمران و شهرسازی نزد همگان شهرت یافته است»(اصفهانیان، خزائلی، 1382: 24).
غازان خان در 703ه ق درگذشت درحالیکه پیش از مرگ تمام امرا و ارکان دولت را جمع و نصیحت کرد. در باب خصوصیات اخلاقی و صفات ظاهری غازان گفته شده است که وی رشید و جنگ آزموده بود و به فنون لشگرکشی و مقابله با دشمن آشنا بود. غازان علاوه بر زبان مغولی و فارسی تا اندازه ای به عربی، تبتی و لاتینی آشنایی داشت. در سیاست و تنبیه خطاکاران بسیار بی رحم بود و اگر از زیردستان و سران قشون ظلم و تعدی می دید ایشان را به سختی مجازات می کرد. رشیدالدین نیز دربارة غازان و احولات وی آورده است که: غازان تاریخ و حکایات ملوک متقدم و متأخر و همچنین تاریخ مغولان و اسامی آبا و اجداد و خویشان و زنان و مردان امرای مغول را به خوبی می دانست، و نیز به تاریخ ملوک عجم و اتراک و هند و کشمیر و ختای، بهتر از خود آن اقوام آگاهی داشت و زمانی که با مردمان این قوم بحث می کردند آنها در شگفت می شدند. از صنایع زیادی از جمله زرگری، آهنگری، نجاری، نقاشی و ریخته گری مطلع بود و می توانست به دیگران تعلیم دهد. وی همچنین صنعت کیمیا را که مشکل ترین صنعت آن زمان بود به خوبی می دانست. در علم طب تبحر داشت و خواص دارویی گیاهان را از روی برگ آنها تشخیص می داد. در علم معادن مهارت داشت، مثلاً اگر کوهی را می نگریست می دانست چه نوع معدنی در آن وجود دارد(همدانی، 1362: 970-966).

سکه

شام قازان


حضور و فعالیت افراد شیفته علوم در دربار سلاطین ایلخانی، عامل اصلی در احداث و توسعه مراکز علمی در این دوره است. خواجه نصیرالدین طوسی، خاندان جوینی، خواجه رشیدالدین همدانی و خویشان نسبی و سببی ایشان، مؤسسان، متفکران، طراحان، مهندسان، معلمان و مبتکران در ساخت مدارس و مجتمع‌های آموزشی و علمی و تحقیقی می‌باشند. البته نباید علاقه و توجه سلاطین ایلخانی به علوم و مباحث علمی را نادیده گرفت.
بنیان‌های فکری و آموزشی دانشمندان و وزرای ایرانی دوره ایلخانان، به ایران قبل از مغول مربوط می‌شود و مسلماً مدارس و دوره‌های قبل الگوی مناسبی برای احداث و اداره مدارس این دوره بوده‌اند. تأسیس مراکز آموزشی متعدد برای تدریس علوم دینی، علم طب و نجوم و دعوت از دانشمندان ادیان و مذاهب مختلف از دیگر مناطق برای تدریس در این مراکز، ثمره بینش‌ مدارای مذهبی ایلخانان و دانشمندان ایرانی است.

مراکز علمی مهم دوره ایلخانان
رصدخانه مراغه: مؤسس رصدخانه مراغه، خواجه نصیرالدین طوسی است. اصل خاندان خواجه از جهرود ساوه است، ولی چون در طوس متولد شده به طوسی مشهور گردید. در همان‌ جا نیز به کسب علم پرداخت و در علوم زمان خود سرآمد گشت. ناامنی اجتماعی ناشی از کشمکش‌های دوره خوارزمشاهیان و حمله مغول، قلاع اسماعیلی را به محلی امن برای استقرار دانشمندان ایران تبدیل کرده بود. خواجه نصیرالدین نیز مدتی در قلعه قهستان، میمون دژ که متعلق به اسماعیلیان بود، ساکن گشت و به تحقیق در علوم اشتغال ورزید. او پس از غلبه هولاکو بر قلاع اسماعیلیان، به خدمت هولاکو درآمد. رصد خانه مراغه، اولین مرکز علمی و تحقیقی در دوره ایلخانان محسوب می‌شود که به خواست خواجه نصیرالدین طوسی و به دستور هولاکو که به ستاره‌شناسی علاقه‌مند بود، در سال656 هجری ساخته شد. خواجه نصیرالدین در مجتمع آموزشی رصدخانه مراغه دانشمندانی را از سرتاسر جهان اسلام جمع کرد که از حاصل کار آنان، مسلمانان سود جستند. از جمله آنان، مؤید الدین عروضی از دمشق، فخرالدین مراغی از موصل، فخرالدین اخلاطی از تفلیس و نجم‌الدین دبیر قزوینی بودند که در رصد‌خانه به آموزش و تحقیق پرداختند.


غازان خان سلطانی قانونمند
سلطان غازان خان در حال تنظیم مسائل و قوانین جدید برای شکارچیان
قوانین

عدالت غازان خان
بازداشتن مأموران دولتی طبق فرمان غازان خان مبنی بر ممنوعیت گرفتن مالیات با ظلم و شکنجه‌ی مردمفرمان غازان خان

خواجه نصیرالدین در این مرکز به تدریس و تعلیم افراد همت گماشت. در مجتمع علمی رصدخانه، علمای شیعی، سنّی و مسیحی به تعلیم و تعلم اشتغال داشتند. در زمان اباقا نزدیک به صد دانشمند در این رصد خانه تربیت شده بودند. شیخ جمال‌الدین حسن بن مطهر حلی و علامه قطب الدین شیرازی از تحصیل کردگان این مرکز و تربیت یافته خواجه نصیرالدین طوسی هستند. تهیه نقشه شکل کره زمین، تقسیمات ربع مسکون، طول و عرض بلاد، جزایر و دریاها، تهیه جداولی برای تعیین طول روز و ساعات در فصول چهارگانه از کارهای علمی این رصدخانه به شمار می‌رود. محصول علمی و تحقیقی دیگر این مرکز، تألیف و تهیه زیج ایلخانی است. زیج ایلخانی در زمان حیات خواجه نصیرالدین پایان نیافت، بلکه اصلاح و تکمیل آن به وسیله علامه قطب¬الدین شیرازی انجام گرفت. در ساختمان رصدخانه نیز از علم نجوم، ریاضی و فیزیک استفاده شده است. گنبد رصدخانه با اصول هندسی و ریاضی ساخته شده بود، به طوری که نور آفتاب ساطع از روزنه گنبد، ساعات روز را مشخص می‌کرد. کتابخانه مراغه شامل چهارصد هزار جلد کتاب در علوم مختلف و متداول زمان بود. خواجه نصیرالدین بسیاری از کتب کتابخانه‌ها
ی بغداد، شام و قلاع اسماعیلی را از خطر نابودی نجات داد و در کتابخانه مراغه مورد استفاده قرار داد. رصدخانه مراغه، اولین مرکز مستقل علم نجوم به شمار می‌رود. این رصد خانه الگویی برای علمای نجوم در کشورهای دیگر، از جمله هند و عثمانی، شد. انجام تحقیقات جمعی و گروهی از دیگر خصایص ابتکاری این مرکز به شمار می‌رود که بعدها این روش به اروپا راه یافت.

مدرسه مجتمع شنب غازان: سلاطین مغول بنابر رسم دیرین، مقابر خود را در محلی ناشناخته و دور از دسترس مردم ایجاد می‌کردند. چون، غازان به دین اسلام گروید، به فکر افتاد مقبره‌ای برای خود ایجاد کند و اطراف آن را آباد و محل زندگی مردم نماید. بدین منظور، محله‌ایی بنا نهاد و آن را شنب غازان نامید. شنب غازان در جنوب غربی تبریز قرار داشت و بنای آن از سال 697 هجری تا 702 به طول انجامید. غازان خان دستور داد برای رواج اسلام و رفاه حال مسلمانان، بناهایی از جمله مسجد، مدرسه، خانقاه، دارالشفا، کتابخانه، رصد خانه، بیت‌السیادت[محلی برای اقامت و پذیرایی از سادات] و بیت‌القانون[مرکز بایگانی اسناد] ساخته شود. غازان در علم نجوم تبحری کسب کرده بود. زمانی که دستور تأسیس رصدخانه در مجتمع شنب غازان را داد، در مورد چگونگی ساختمان رصدخانه و علوم مستقر در آن دستور‌هایی می‌‌داد که حاکی از علم و آگاهی او از نجوم بود. شناخت او از ستارگان و حرکت و سکون و محل قرار گرفتن آنها در فصول مختلف، موجب حیرت منجمان می‌شد.

لغو تعهد شهروندان مبنی بر عرضه‌ی اسب و مواد غذایی به ایلچیان (رسولان) و بازداری ایلچیان از آزار و اذیت مردم در این مورد طبق فرمان سلطان محمود
مغول

دستگیری و مجازات دزدان و راهزنان به‌فرمان غازان خان
غازان تبریز

مراکز آموزشی شنب غازان عبارت بودند از:
الف) مدرسه شافعی، برای آموزش علوم دینی بر اساس اصول مذهب شافعی؛ ب) مدرسه حنفی، جهت آموزش اصول مذهب حنفی؛ ج)مکتب خانه، جهت تعلیم و مراقبت کودکان بی‌سرپرست. در مکتب خانه پنج نفر معلم و پنج نفر معید به صد کودک یتیم، تعلیم قرآن می‌دادند. به معلمان علاوه بر حقوق مشخص، به ازای آموزش کامل کل قرآن به هر کودک، مبلغی به منزله هدیه پرداخت می‌شد. پنج دایه نیز برای نگهداری و مراقبت جسمی و روحی یتیمان در استخدام بودند؛ د) خانقاه. در هر ماه دو بار متصوفه و خوانندگان در آن جمع می‌آمدند؛ ه) رصدخانه. غازان خان پس از دیدار از رصدخانه مراغه دستور داد در مجتمع شنب غازان رصد خانه‌ای بنا کنند. در رصد خانه یک نفر مدرس، یک نفر معید و چند نفر متعلم به امر تعلیم و تعلم مشغول بودند. غازان خان برای حفظ مجتمع شنب غازان املاک بسیاری را وقف آن کرد. متولی، مدرسان، معیدان، دانش آموزان و دانشجویان و دیگر کارکنان مجتمع از حقوق و حق مسکن و غذا بهره‌مند بودند.

مجتمع آموزشی ربع رشیدی: بزرگترین و مهم‌ترین مرکز آموزشی و علمی و دوره ایلخانان، ربع رشیدی است. مؤسس این مجموعه، خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، وزیر غازان خان و اولجایتو بود. ربع رشیدی، مجتمعی عظیم در شرق شهر تبریز بود که از ابتدایی‌ترین مقاطع تحصیلی تا دوره‌های عالی را شامل می‌شد. تشکیلات این مجتمع با برنامه‌ریزی‌ها و تشکیلات مجامع بزرگ آموزشی امروزه قابل انطباق است. مجتمع اداری بخش‌های مختلف آموزشی، فرهنگی، اداری و خدماتی بود. متولی، مشرف و ناظر که در حقیقت هیأت امنای مجتمع محسوب می‌شدند، گردانندگان اصلی مجتمع بودند. در تعیین این افراد، نظر قاضی القضات تبریز شرط بود. در وقفنامه رشیدی شرح وظایف هر یک از آنان ذکر شده است. نظارت بر امور آموزشی، فرهنگی، مالی و اداری، استخدام، انتخاب و گزینش مدرسان، طلاب و کارکنان و رسیدگی به تخلفات از مسئولیت‌های متولی بود. متولی باید در کلیه امور با مشرف و ناظر مشورت می‌کرد. برنامه‌ریزی و کنترل مسئولیت کلاس‌های درسی به عهده مرتّب بود که نقش معاون آموزشی دانشگاه‌های امروزی را بر عهده داشت.
لینک پست ربع رشیدی تبریز


بقایای ربع رشیدی بزرگترین شهر دانشگاهی جهان

ربع رشیدی

دانشگاه تاریخی

مدرسه سیار: ایجاد مدرسه سیار از ابتکارات ایلخانان در زمینه رواج و رونق و گسترش علم و دانش بود. مغولان پس از لشکرکشی و غلبه بر مناطق مختلف و تشکیل حکومت، در سرزمین‌های مفتوحه مستقر و ساکن می‌گردیدند. سلاطین ایلخانی در ایران نظام و مراتب ایلی را فراموش نکرده بودند و در زمستان و تابستان به تناسب آب و هوا در مناطق مناسبی قشلاق و ییلاق داشتند. این نوع زندگی وقتی با مظاهر و تجلیات مادی و معنوی، فرهنگ و تمدن پیشرفته جدید همراه می‌شد، ایلخانان را ملزم می‌ساخت برای رفع نیازهای علمی، تدارکات مناسب بیندیشند. به همین جهت، در اردوگاه‌ها مراکز علمی به وجود آمد تا وقفه‌ای در آموزش و تدریس ایجاد نگردد. وصاف این نوع مدارس را «مدرسه سیار» نامیده است. خواجه رشیدالدین و تاج الدین علیشاه که مشترکا وزارت اولجایتو را داشتند، مبتکران اصلی مدرسه سیار بودند. مدرسه سیار چادری بزرگ و مجهز از جنس کرباس بود که ایوان و حجره‌هایی داشت. مولانا بدرالدین اشتری، عضدالدین ایجی، نظام¬الدین عبدالملک، مولانا نورالدین عبدالرحمان حکیم تستری، سید برهان¬الدین عبری، جمال¬الدین مطهر حلی و پسرش فخر¬الدین را مدرسان مدرسه سیار ذکر کرده‌اند.[47] مدرسه سیار در هر زمان، به طور مرتب دارای یکصد طلبه علم بود. تهیه نیازمندی‌های طلاب اعم از تهیه و تدارک غذا، پوشاک و وسایل حمل و نقل از جمله خدمات مدرسه به شمار می‌رفت.

مدارس مستقر در بعضی شهرها: این مدارس به وسیله افراد خیّر یا به دستور خواجه-رشیدالدین و منسوبان او تأسیس شدند. خواجه رشید الدین، در ارزنجان[محل جغرافیایی ارزنجان در ترکیه امروزی قراردارد] مدرسه‌ای احداث کرده بود. در مکتوبات او نامه‌ای در مورد مولانا محمد رومی وجود دارد که او را به سمت مدرسی این مدرسه برگزیده است.

رشید الدین در وقفنامه خود قید می‌کند که جهت تدریس تألیفاتش در شهر بسطام نیز بقعه‌ای ساخته است. به درخواست خواجه رشیدالدین، در سال 715 هجری مدرسه و خانقاه و بازاری در یزد تأسیس گردید. القاب خواجه رشیدالدین و عنوان «مخدوم جهانیان» بر سر در مدرسه نوشته شد. رشیدالدین مزارع، اراضی و قنوات بسیاری را در یزد وقف این مدرسه نمود.

از آثار شمس‌الدین محمد، داماد خواجه رشیدالدین، مدرسه شمسیه یزد است. در کنار مدرسه، بازار، خانقاه و دارالسیادت نیز تأسیس شده بود. او چهار تن از قضات محلات یزد را به عنوان هیات أمنای مدرسه تعیین نمود و مزارع و باغات و مغازه‌هایی را وقف آن کرد. خواجه علیشاه گیلانی، وزیر اولجایتو، نیز مسجد جامعی در تبریز بنا نهاد و مدرسه و خانقاهی در کنار آن احداث نمود. از بناهای زمان سلطان ابوسعید، مدرسه عبدالقادریه است که خواجه عبدالقادربن خواجه کمال الدین محمد بن سدید اشکذری، عالم ریاضیات آن را در یزد به سال 734هجری تأسیس کرد این مدرسه دو طبقه داشت.

مینیاتور شنب غازان
غازانی

نتیجه
مغولان قبل از تشکیل دولت و تسلط بر سرزمین‌های دیگر با توجه به نیازهای زندگی، نوع معیشت و برخورد با همسایگان به علومی چون تاریخ، نجوم، طب، شکار و آموزش‌های نظامی ارج می‌نهادند.
غازان خان به عنوان یکی از مهمترین ایلخانان، توانسته بود تا حدود زیادی بر اوضاع مملکت تسلط یابد. وی با بهره گیری از دانش مملکت داری بزرگانی چون خواجه رشیدالدین فضل الله، به بهترین شکل ممکن به انجام اصلاحات مورد نیاز در زمینه های گوناگون دست زد. نتایج کارهای وی با توجه به شخصیت خاص او و ابراز و اعلان مسلمانی، دوران وی را به عصری درخشان حکومت داری در ایران تبدیل نمود.


- ابن‌بطوطه (1370)، سفرنامۀ ابن‌بطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، بی‌جا: آگاه، 2 ج.

- اشپولر، برتولد(1380)، تاریخ مغول در ایران، ترجمة محمد میرآفتاب، علمی و فرهنگی.
- مستوفی‌قزوینی، حمدالله‌ بن ‌ابی‌بکر ‌بن ‌محمد ‌بن ‌نصر(1381)، نزهة‌القلوب(مقاله سوم)، به‌کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: حدیث امروز.
- همدانی، رشیدالدین فضل الله(1362)، جامع التواریخ، به کوشش دکتر بهمن کریمی، تهران: اقبال.
- همدانی، رشیدالدین فضل الله(1368)، تاریخ مبارک غازانی، به اهتمام کارل یان، اصفهان: بی نا.
- همدانی، رشیدالدین فضل الله(1373)، جامع التواریخ، تصحیح و تحشیة محمد روشن و مصطفی موسوی، تهران: البرز.


لینک پست وضعیت تونلهای زیرزمینی شنب غازان
لینک پست تونلهای زیرزمینی تاریخی تبریز
لینک پست تبریز مادر شهر 1 و 2



مرتبط با : تبریز ایران * مشاهیر آذربایجان
برچسب ها : شنب غازان-قازان خان-عصر مغولها در ایران-پایتختی تبریز-امپراطوری ایلخانان-اصلاحات غازانی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 11 مهر 1395
زمان : 11:59 ب.ظ
طبیعت زیبای ورزقان آذربایجان شرقی
نظرات |


ورزقان جایی که در آن زلزله آمد، جایی که در آن معادن مهم و بزرگ طلا و مس سونگون است، جایی که در آن محرومیت همواره موج میزند، و جایی که باید دید چقدر زیباست...

ورزقان

بخشی که مرکز آن شهر ورزقان می‌باشد و از دو بخش مرکزی و بخش خاروانا تشکیل شده است.
براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1390، جمعیت شهرستان ورزقان در حدود 45708 نفر (1.2 درصد جمعیت استان) و جمعیت مرکز این شهرستان 5385 نفر برآورد شده است. جمعیت شهری این شهرستان 6758 نفر و جمعیت روستایی آن 38950 نفر و تعداد خانوار آن 12244 خانوار است. ورزقان از سمت شرق به شهرستان اهر، از سمت غرب به شهرستان‌های مرند و شبستر .  از سمت شمال به شهرستان‌های کلیبر و جلفا و از سمت جنوب به شهرستان تبریز محدود شده‌است. این شهرستان سابقاً یکی از بخش‌های شهرستان اهر بوده‌است. نام دیگر شهرستان ورزقان ارسباران است و این نام به دلیل واقع شدن بسیاری از جنگل‌های ناحیهٔ سرسبز ارسباران در این شهرستان است.

Varzqan in East Azerbaijan province , Iran
گنبد الله الله

امروزه قسمتی از قدیمی‌ترین منطقه قره داغ که به دیزمار ارسباران موسوم است تحت عنوان دیزمار مرکزی "(بخش خاروانا)" تابع این شهرستان می‌باشد. پس از جدا کردن بخش مواضع خان (خواجه) از ورزقان و الحاق آن به شهرستان هریس، بخش دیزمار شرقی (مردانقم) از خاروانا و الحاق آن به شهرستان خداآفرین، دیزمار غربی (سیه رود) از خاروانا و الحاق آن به شهرستان جلفا , اصلاحات تقسیماتی زیردر استان آذربایجان شرقی تصویب شد: بخش‌های ورزقان و خاروانا از شهرستان اهر منتزع و به شهرستان تبدیل و به عنوان "شهرستان ارسباران" شناخته شود.

شهرستان ورزقان منطقه معدن خیز بوده و انواع عناصر قیمتی و با ارزش در این دیار یافت شده و کشف خواهد گردید و از نظراقتصادی مهمترین و غنی‌ترین منطقه کشور محسوب می‌شود.
آب و هوای ورزقان در تابستان معتدل تا گرم و در زمستان سرد و یخبندان و پربرف است. ورزقان به طور کلی  منطقه‌ای کوهستانی است و اطراف آن را کوه‌های آق‌داغ، مشکعنبر، کامتال، جوشون، جله‌داغ، ایری‌داغ، کیامکی، خاروانا و پیرسقا فرا گرفته‌اند. به همین جهت تا کشاورزی و دامداری در این شهرستان رونق بیشتری داشته باشد، به گونه‌ای که همه ساله ورزقان در فصل تابستان شاهد حضور دام‌های عشایر قره‌داغ است
با توجه به وجود رودخانه‌های دائمی و فصلی متعدد، تولیدات متنوع زراعی از جمله تولید حبوبات و گندم، تولید حدود 10 درصد میوه‌های نیمه گرمسیری استان (انار و انجیر)، دامپروری و آبزی‌پروری و زنبورداری،در این شهرستان انجام می‌شود


طبیعت منطقه دیزمار
دیزمار

دیزمار

واژه ورزقان از دو کلمه وزنه+گان که به مرور به "قان" تبدیل شده است، تشکیل شده و به معنی محل کشاورزی می‌باشد.
از سده‌ی نهم تا هفدم قبل از میلاد مسیح(ع) در شهرستان ورزقان قومی به نام «اوراتور» و قسمتی از آناتولی و آذربایجان و قفقاز سلطنت داشتند. این قوم با دولت نیرومند آشور معاصر و از رقیبان سرسخت آنان بشمار می‌رفتند و در عصر خود دارای تمدنی درخشان و پیشرفته بخصوص در حفر قنوات و انهار بودند و در احیای زمین‌های بایر مهاجرت خاصی داشتند. کتیبه معروف به «کتیبه اورارتویی سغندل» به خط میخی اورارتور را در منطقه ورزقان به یادگار گذاشتند, همچنین وجود خطوط تصویری 12000 ساله در غارها و کوهای سونگون نشان از قدمت تاریخی این شهرستان داشته و بیانگر این است که ورزقان خواستگاه اولیه انسان بوده است.
ستارخان سردار ملی ایران،کنل محمد تقی پسیان،علامه محمد تقی جعفری ،آیت الله حاج میرزا احمد، مجتهد دینوری ،آیت الله حاج میرزا حسن علیاری ،آیت الله سید محمد حجت کوه کمری،آیت الله حسین کوه کمری مشهور به حسین ترک، آیت الله حاج میرزا یوسف مدنی از  چهره‌های ورزقان هستند.

[http://www.aparat.com/v/gIij8]

[http://www.aparat.com/v/re3Zm]


شهرستان ورزقان به دلیل قرار گرفتن در منطقه‌ی زیبای قره داغ، دارای مناظر بدیع و بکر طبیعی است که ویژگی‌های خاصی به طبیعت ورزقان بخشیده است. سنگ نوشته سه هزار ساله سغندل، آغجاقلعه، قلعه جوشن، قلعه علی بیگ، قاضی بلاغی، امامزاده سیدخلیل جوشین، منطقه سید جبرئیل آستامال،روستای آستمال ، گنبد الله الله ، روستای کرینگان با گویش تاتی، ساختمان امیر ارشد در روستای آبخاره ، صنایع دستی بی‌همتایی چون جوراب بافی و گلیم‌بافی ، مسجد جامع خاروانا ، برج گنبد الله الله در روستای کبود گنبد ، بقایای قلعه وردین ، تالاب‌های شکاری روستای سردارکندی ، شکارگاه کمتال، روستای باستانی کرینگانباگویش تاتی، مناطق زیبا و سرسبزهفت چشمه ، یخچال طبیعی روستای کرویق، چیچکلو، آندیل ونستان و آبشار گل آخور تنها بخشی از جاذبه‌های گردشگری شهرستان ورزقان هستند

آذربایجان شرقی

جاده ورزقان

پیرداوود شخصی مورد اعتماد مردم اهالی بوده که در اعماق جنگلهای ارسباران زندگی میکرد و پس از مرگش در کلبه ای دفن شده و مدتهاست که اهالی منطقه نیز برای این قبر هم نذر ادا می‌کنند.
این بقعه محلی است که کوهنوردان عزیزی که برنامه جنگل پیمایی دارند و به این منطقه می‌آیند و این محل را نقطه عطفی برای برنامه‌های خود قرار میدهند و استراحت می‌کنند. مسیر جنگلی پیرداوود در بین کوهنوردان به (حسنو مشسی )مرسوم میباشد و اکثر کوهنوردان به این نام آشنایی دارند.
این مسیر در نوع خود بعلت عبور از بین جنگل‌های ارسباران وبه علت وجود چشمه‌های زیبا در طول مسیر و گاهی اوقات به علت وجود حیات وحش دارای زیبایی‌های خاصی است.  مسیر راهیابی به پیر داوود سردرود، تبریز، بعد از سه راهی اهر، سه راهی ورزقان ،ورزقان ،از فلکه بزرگ شهر به سمت مسیر مس سونگون، سه کیلومتر مانده به مس سونگون، جاده خاکی سمت چپ و دقیقا از کنار تیر برقهای دوقلو راه را ادامه میدهیم در حدود هفت کیلومتر و آخرین نقطه کنار روستای خوینه رود که محل پارک ماشین و شروع برنامه می‌باشد.

طبیعت دیدنی منطقه پیرداوود

بقعه پیرداوود

جنگل پیر داوود

پیرداوود

قلعه تاریخی جوشین
یا جوشون در 26 کیلومتری غرب ورزقان به طرف جلفا و در 6 کیلومتری روستای جوشین واقع شده و راه آن بسیار سخت و کوهستانی است.
قلعه بر فراز کوهی است که سه طرف آن را شیب‌های دیوار مانند احاطه کرده است و تنها راه ارتباطی آن یک گذر کوهستانی تنگ است که فقط یک یا دو نفر می‌توانند به زحمت از آن بالا بروند، به این علت، نگاهبانی و دفاع از این قلعه حتی با تعدادی معدود هم ممکن بوده است.

قلعه­ جوشین دارای استخرهای متعددی است که در دل سنگ­‌های خارا کنده شده‌اند. می­‌گویند وقتی آتش در این قلعه مشتعل می­‌شد از قلعه بابک، آغجاقلعه و قیزقلعه سی واقع در جمهوری آذربایجان دیده می‌­شده است. نیروهای رزمی با این وسیله به همدیگر علامت جنگ یا صلح می­دادند. این قلعه نیز به احتمال زیاد به زمان مادها مربوط می‌شود. قلعه­ ی جوشین در حمله­ اعراب به ایران یکی از مراکز مقاومت بود. سفال‌هایی که در محوطه‌ی قلعه پیدا شده مربوط به هزاره اول قبل از اسلام و قرون اولیه اسلام تا قرن ششم هجری قمری است. سفال‌های به کار رفته در معماری این قلعه به دو رنگ قرمز و نخودی هستند که روی آنها تزئینات ظریف و منحصر به فردی با نقش‌های سنتی آن دوره و اشکال هندسی، موجی، نوارهای افقی و خطوط نقطه چین به چشم می‌خورد. این سفال‌ها با خمیر مایه مواد کانی و به صورت چرخ ساز ساخته شده اند تا ظرافت بیشتری داشته باشند.

اصلی‌ترین ویژگی قلعه جوشین که آن را از قلعه‌های دیگر متمایز می‌کند، پلکانی است که در دامنه کوه کنده شده و دیواره هایی که در قسمت جنوب قلعه قرار داشتند و به صورت سنگ‌های خشکه چین ساخته شده بودند اما در طول زمان از بین رفتند.

قلعه

قلعه جوشین

کشف سفالینه‌های ۶۵۰۰ ساله جوشین
کاوش‌هایی که در قلعهٔ «جوشین خاروانا» صورت گرفته سفالینه‌هایی از هزاره اول قبل از میلاد به دست آمده است. خاروانا یکی از شهرهای قدیمی ورزقان و منطقه «دیزمار» بوده و اوج شکوفایی آن به عهد سلجوقیان بر می‌گردد که به لحاظ قدمت طولانی، آثار تاریخی بسیاری را در خود گنجانده است.در کاوش‌هایی که بر روی این قلعه صورت گرفته سفالینه‌های ۶۵۰۰ ساله از هزاره اول قبل از میلاد و قرون اولیه اسلام به دست آمده است.
در لایه نگاری‌های صورت گرفته توسط تیم کاوش و باستان شناسی، آثار، اشیا و آویزهایی از دوره‌های مختلف تاریخی به دست آمده که قدیمی‌ترین آنها سفال‌های مربوط به اواخر دوره نوسنگی یعنی حدود ۶۵۰۰ سال پیش است همچنین تیم کاوش، ابتدا لایه نگاری‌هایی را به صورت حفاری عمودی برای شناسایی لایه‌های مختلف در این تپه آغاز کرده و با ایجاد ترانشه‌های پلکانی لایه‌های مختلف را مشخص کردند.سفال‌هایی مربوط به دوره‌های ساسانی، هخامنشی و عصرآهن، پیکرک‌های گلی و سفالی و مفرغ قدیم، درفش‌های استخوانی و ابزار سنگی، اجاق‌هایی مربوط به عصر مفرغ، سرنیزه‌های آهنی، اشیا و آویزهای مختلف مفرغی آثاری هستند که در این تپه شناسایی شده و به دست آمده‌اند.مسیر دسترسی:برای دیدن قلعه گال- جوشن باید به استان آذربایجان شرقی،35کیلومتری غرب ورزقان به سوی جلفا و۳کیلومتری روستای گال بروید. روستایی که به بخش خاروانای این شهرستان تعلق دارد و شما را از راهی سخت وکوهستانی به قلعه گال-جوشن می‌رساند.
روستای جوشین در اذربایجان شرقی واقع شده است که حدودا ۱۰۰ کیلومتر با تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی فاصله دارد که مابین ورزقان و خروانق (خاروانا)قرار دارد . روستای جوشین بسیار سر سبز است و دور و اطرافش رشته کوهای بلندی قرار دارد که با هشت روستای دیگر همسایه است، که نام آنها عبارتنداز : (روستای گال ٬علی یار٬اوانسر٬کلو٬قره قیه ٬ گیومت٬بیشک٬سقای٬ سرکش) و مرکز آنها هم دهستان جوشین است که عمده‌ترین کار مردمان این روستا کشاورزی ٬دامداری و زنبور داری است قدمت دهستان جوشین قبل از دین اسلام است .

طبیعت اطراف خاروانا

خاروانا

کوجان ورزقان

کوجان ورزقان

آستمال روستایی است با بیش از 150 خانواری در دل کوههای سر به فلک کشیده که از توابع شهرستان ورزقان می‌باشد و در دل کوه‌های آن زر نهفته و در ظاهرشان صفا و سرسبزی و جنگلهای ارسباران قراردارد.
به علت دور بودن روستا، حدود 20 کیلومتر از راه آن خاکی است که باعث ناشناس ماندن آن منطقه و طبیعت بکر آن است و به علت همجوار بودن روستا با جنگل­های ارسباران، گردشگران و کوهنوردان زیادی به این روستا می‌آیند.
مردمان این روستا به کار دامداری و بیشتر کشاورزی مشغول می‌باشند که عمده محصولشان گردو است. روستا سراسر باغات گردو و معدودی درختان آلبالو، گیلاس و توت بوده و چشم‌انداز کوه‌های اطراف، منظره زیبایی از درختان بلوط جنگلی ساخته است. کوه‌هایی با نام‌های «دووندیل»، «چوآمار» و «آغداش» که میانشان دره‌هایی زیبا و سرسبز را شکل داده‌اند؛ «سویود دره سی»، «چاغ دره سی»، «بدر دره سی»، «قافار دره سی» و «سروستان دره سی» از جمله این دره‌ها هستند که همپای کوه‌ها دور تا دور آستمال را فرا گرفته‌اند.
آستمال روستایی با قدمت چند هزار ساله که می‌توان مردم آن را به دو قوم آستامال و آس آن که دو نژاد ترک هستند نسبت داد.

روستای آستمال سابقه­ تاریخی کهنی دارد و به قوم آس آن برمی‌گردد که سکونت در این مکان به هزارۀ اول قبل از میلاد باز می‌گردد. مسجد قدیمی، زیارتگاه‌های سیدجبرئیل و پیرصندوق از جمله آثار تاریخی و مذهبی روستای آستمال است.
اهالی روستا نسبت به امامزاده­ سیدجبرئیل که در 5 کیلومتری روستا واقع شده، اعتقاد عمیقی دارند و نذورات خود را به ضریح آن می­‌بندند. اهالی روستا لهجه­ خاصی نسبت به دیگر روستاهای همجوار دارند که لهجه­ بسیار شیرینی است.

مسیر ورزقان تا روستای آستمال حدود 54 کیلومتر است و در مجموع مسیر تبریز تا روستای آستمال با ماشین حدود دو ساعت است.

در 50 متری حمام باید از روی پل ورودی عبور کنید تا چشم‌انداز روستا، میدان و خانه‌هایش پیش چشمانتان آشکار شود. آستمال روستایی است که به وسیله رودخانه‌ای که از میانش می‌گذرد تقریباً به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم شده است، اهالی روستا این دو بخش را به نام‌های «گونی کوچه» و «قوزی کوچه» می‌شناسند؛ میدان اصلی روستا در بخش شمالی آستمال قرار دارد و مسجد نیز در همین میدان واقع است. جالب است بدانید رودخانه آستمال در امتداد مسیر خود به رودخانه «بویوک چای» یعنی رودخانه بزرگ و در نهایت به رود ارس می‌رسد.

طبیعت منطقه آستمال ورزقان
آستمال

آستمال ورزقان


منطقه زیبای چیچکلی در دیزمار ارسباران و ۳۵کیلومتری شمال غرب ورزقان قرار گرفته است.
این منطقه پوشیده از جنگل و انواع گل و گیاهان متنوع و داروئی می‌باشد.
چیچکلی که در زبان ترکی به معنی گلستان و جای پر از گل میباشد در اردیبهشت و خرداد پوشیده از انواع گل میگردد.

از گونه‌های منطقه می‌توان از پستانداران به گراز، خرس قهوه ای ، شغال و ... و از پرندگان می‌توان به کبک ، کبک چیل وابیا و پرندگان شکاری چون عقاب طلایی ،لاچین و بالابان اشاره کرد. البته لازم به ذکر است که در فصل مهاجرت ، پرندگان آبزی نظیر اردک سرسبز، خوتکا و ... در رودی دائمی که ازاین ارتفاعات سرچشمه می‌گیرد دیده می‌شود.

چیچکلی ورزقان

چیچکلی ورزقان

لینک پست منطقه چیچکلی
لینک پست آبشار گول آخور
لینک مجموعه پستهای شهرستان لینک




مرتبط با : آذربایجان * شهرستان لینک
برچسب ها : ورزقان-قره داغ-ارسباران-آذربایجان-گردشگری-خاروانا-دیزمار-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 9 مهر 1395
زمان : 02:02 ق.ظ
:: تخریب گورستان تاریخی پینه شلوار تبریز
:: English learning for the people of Tabriz
:: اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 74 ( موزه مشاغل قدیمی بازار تبریز )
:: ایرج شهین باهر شهردار جدید کلانشهر تبریز
:: پدر جذامیان ،مرحوم دکتر محمدحسین مبین
:: شهروند لینک آذربایجانی 70 (عکاس خانم مونا آریانفرد داوودیان)
:: سلام به شهریار
:: فولکلور ترانه های آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 73 (شهرک زعفرانیه تبریز)
:: حكیم ملا محمد فضولی
:: عکس با لباس اصیل آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 72 ( سفر به زنوز و زیبایی های آن )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: روستاهای تاریخی حماملو و اویلق و کرینگان ورزقان
:: افتتاح مرکز همایشهای بین المللی خاوران تبریز
:: پرفسور لطفی زاده ریاضیدان و دانشمند بزرگ آذربایجان
:: تبریز 2018 را مثل خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی باشیم
:: کویر قوم تپه آذربایجان
:: شهروند لینک آذربایجانی 69 (عکاس آقایان انصارین و عزیزی )
:: زیر پوست شهر تبریز ، "ژن" نامرغوب یا بی پولی
:: توریسم و اهمیت آن برای اقتصاد شهر
:: Richard I'Anson and trip to Tabriz
:: جشنواره قیزیل گول یا گل محمدی آذربایجان
:: اردبیل و تماشای تاریخ و طبیعت
:: رقص های آذربایجان آمیخته با هنر و فرهنگ غنی
:: پیاده محوری لازمه شهر تاریخی توریستی تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 68 ( غذاهای کدبانوی آذربایجان )
:: گردشگری با چادرهای اوبا عشایری در آذربایجان شرقی
:: شب قدر و شعر علی




( تعداد کل صفحات: 356 )

[ ... ] [ 31 ] [ 32 ] [ 33 ] [ 34 ] [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ