تبریز ویکی لینکلر

 
دروازه های تاریخی تبریز
نظرات |

هشت دروازه هشت بهشت تبریز


دروازه‌های تاریخی تبریز، به دروازه‌های هشتگانه‌ای گفته می‌شود که در گذشته به منظور حفظ امنیت شهر و کنترل ورود و خروج به شهر تبریز ایجاد شده بودند.
به گفته محققان، بیش از ۲۴۰۰ سال پیش، تبریز توسط هشت دروازه و حصار و باروهایی حفاظت می‌شد و همسایگان خارجی و تاجران و مسافران با عبور از این هشت در تبریز ارتباط برقرار می‌کردند. اسناد تاریخی گاه از ۸ و گاه از ۹ دروازه در تبریز سخن گفته‌اند که عبارتند از:
  1. سورخاب قاپی‌سی
  2. باغمیشه قاپی‌سی
  3. خیاوان قاپی‌سی
  4. نوبر قاپی‌سی
  5. میارمیار قاپی‌سی
  6. گجیل قاپی‌سی
  7. ایستامبول قاپی‌سی
  8. دوه‌چی قاپی‌سی
  9. ویجوجه قاپی‌سی

نقشه تبریز قدیم

نقشه تبریز

تبریز در عهد صفوی

تبریز تاریخی


در اواخر حکومت کریم خان زند پس از زلزله‌ای که در تبریز روی داد، بیشترین قسمت شهر ویران گشت. در این زمان خاندان دُنبلی بر تبریز حکومت داشتند. نجفقلی خان دنبلی که بیگلربیگی تبریز بود در سال ۱۱۹۴ هجری، حصاری استوار بر گرد شهر کشید و هشت دروازه یا درب بر حصار تبریز نهاد و هر یک را جز «دروازهٔ اسلامبول» به اسم محله‌ای نامید
بر طرفین هر دروازه دو مناره بلند از کاشی بنا کرده و در برج‌های آن نیز کتیبه‌هایی از کاشی بود و بالای سر درب هر دروازه بر صفحه‌ای از سنگ رخام این اشعار نوشته شده بود که مصرع آخرین، ماده تاریخ اتمام دروازه‌هاست و آن ابیات این است:

زهی اساس مشید که باد تا به ابد                    ز حادثات زمان در امان سبحانی

ز برج و باره این در تحیّر است سپهر                 که شد به پا ز عنایات خان خاقانی

خدیو ملک عدالت نجفقلی خان آنک                مفوّض بر او رونق جهانبانی

که در نگارش این قلعه در زمان قلیل                نمود همت وی معجز سلیمانی

نشان ز سد سکندر چو داد تاریخش                  خرد به گفت حصار سکندر ثانی

پس از اتمام ساخت قلعهٔ شهر نجفقلی خان در گذشت و فرزندش خداداد خان از جانب احمدخان دنبلی به منصب بیگلربیگی دست یافت و خندق شهر را حفر کرد. از آن به بعد محوطهٔ داخل حصار را «قلعه تبریز» یا «قلعه» می‌گفتند.

از سال ۴۲۴ هجری قمری نزدیک به هزار سال پیش، شهر تبریز در داخل باروئی قرار گرفته بود و شهر همیشه حالت قلعه‌ای داشت و حتی عقیده مورخان چنین است که نام «تاوری» یا «تاروئی» یا تبریز اولیه در زمان سارگن دوم پادشاه آشور در ۷۱۴ قبل از میلاد، به شهری اطلاق می‌شد که در داخل قلعه‌های تو در تو قرار داشت.


دروازه ربع رشیدی

دروازه ربع رشیدی

محمدرضا طباطبائی در کتاب تاریخ «اولاد اطهار» می‌نویسد که نجفقلی خان دنبلی پس از زمستانی که آن زلزله مهیب در تبریز اتفاق افتاد، ساخت قلعه تبریز را آغاز کرد و در عرض دو سال، دیوار وسیع‌الفضا مشتمل بر درب و دروازه (هشت دروازه) و بروج مشیّده را به اتمام رسانید و مجموع اهالی آن شهر ویران شده را در میان آن قلعه جای و عمارت و خانه داد.

طباطبائی در تاریخ اولاد اطهار می‌نویسد که در زلزله‌های سال ۱۱۹۳ قمری اثری از آثار عمارت‌های عالیه و ابنیه مستحکم بر روی زمین تبریز باقی نماند و از آن قصور بی قرین مانند قصرشیرین جز اسمی و چون طاق کسری از آن غیر از افسانه و رسمی چیزی باقی نماند، مانند گنبد شام غازان، رشیدیه، دمشقیه، علائیه، لولوئیه، مرجانیه، مظفریه، مقصودیه، نصیریه، جلالیه، اسکندریه، سلیمانیه و عمارت شیخ اویسی، کاخ هشت بهشت، تکیه حیدر و سید مفتول بند، مسجد جامع و مدارسی بزرگ، طاق مسجد علیشاه، مسجد کبود جهانشاه، مسجد استاد شاگرد، مسجد حسن پادشاه و غیره. در این زلزله بالمره از سطح زمین نیست و نابود گردید و صد هزار نفر در زیر خاک ماندند و تا بیست فرسخ از توابع و نواحی آن خراب گشت.»

طبق گفته حمدالله مستوفی، دور باروی تبریز پیش از غازان خان ایلخانی در دورهٔ روادیان، شش هزار گام بوده و ۱۰ دروازه به شرح زیر داشته است:

  1. ری
  2. قلعه
  3. سنجاران
  4. طاق
  5. درب جو (دروب جو)
  6. سرد
  7. دستی شاه
  8. نارمیان
  9. نوبر
  10. موکله (هوکله)

درب

به قول صاحب تاریخ وصاف، غازان خان در سال ۷۰۲ هجری قمری، قلعهٔ تبریز را تعمیر کرده، بارو و دیواری به طول ۵۴ هزار گام که قریب پنج فرسنگ (۳۰ کیلومتر) بود برآورد. اساس آن دیوار را چنان ریختند که بر چرنداب و سرخاب و ولیانکوه (بیلانکی) و همه بستان‌ها و باغ‌ها محیط باشد و پنج دروازه در اطراف آن باز کرد و هر یک به سمت ملکی و مملکتی چون بغداد، عراق (اراک -استان مرکزی)، خراسان، ارّان (قفقاز و آذربایجان شمالی)، ری و هشت دروازه کوچک دیگر ما بین آن‌ها تا خروج و دخول آسان‌تر باشد و فرمان شد که هر کسی خواهد می‌تواند داخل دایره بارو، خانه بسازد یا باغ و بستان غرس کند.

حدود شهر تبریز بنا به وصفی که در تاریخ وصاف و نزهةالقلوب آمده در عصر غازان خان از طرف مشرق بیلانکوه (بیلانکی = ولیانکوه) و باغمیشه، از طرف شمال سرخاب و سنجاران، از طرف جنوب چرنداب و از طرف جنوب غربی گزران (گازران) و از طرف مغرب محله کوچه باغ در داخل باروی شهر بوده است. نام دروازه‌ها در دو کتاب «تاریخ وصاف» و «نزهةالقلوب» به این شرح آمده است: ۱- بغداد، ۲- عراق، ۳-خراسان، ۴- ارّان (قفقاز)، ۵- روم.

حمدالله مستوفی نام آنها را بدین قرار آورده است: ۱- اوجان، ۲- اهر، ۳- شیروان، ۴- سردرود، ۵- شام، ۶-سراو (سراب)


مدل ورودی قاجاری که در باغ صاحب دیوان (زندان امروزی تبریز) بود

ورود به تبریز


سعیده خلیلی‌صفا - در زمان‌های گذشته به منظور حفظ امنیت شهرها و جلوگیری از هجوم اشرار دیواره‌هایی در اطراف شهر ساخته می‌شد و در همین دیواره‌ها دروازه‌هایی برای ورود و خروج مسافران، کاروان‌ها و ... تعبیه شده بود. به مرور زمان و با توسعه حریم شهرها این دیواره‌ها از بین رفته و دروازه‌ها به صورت نمادی از امنیت در گذشته به یادگار ماندند. طبق اسناد تاریخی در حدود ۸ باب از این دروازها در شهر تبریز نیز وجود داشته است

در دوران قدیم، دروازه‌ها و ورودی‌های شهرها جایگاه و اعتبار خاصی برای شهرها داشته و اغلب شهر با دروازه‌های ورودی خود شناخته می‌شدند؛ از نمونه‌های بارز این دروازه‌ها می‌توان به دروازه دولت تهران و دروازه قرآن شیراز اشاره کرد. شهر تبریز نیز به دلیل پیشینه تاریخی و موقعیت جغرافیایی خاص (قرارگیری در مسیر جاده ابریشم) در برخی از دوره‌های تاریخی پایتخت حکومت‌های مختلف و محل تردد تجار و بازرگانان بوده است و همانند سایر شهرهای تاریخی دروازه‌هایی دارد که برای حفظ امنیت، کنترل ورود و خروج شهر و جلوگیری از ورود بیگانگان و جاسوسان ایجاد شده بودند.

در آن دوران شهربانی تبریز پشت تیمچه کره‌نی‌خانه (یکی از تیمچه‌های معروف بازار بزرگ تبریز) قرار داشت و عصر دروازه‌ها با صدای کره‌نی می‌بست و در هنگام اذان صبح دوباره با صدای کره‌نی برای تردد دوباره به داخل شهر باز می‌شدند. طبق اسناد تاریخی در حدود هشت یا نه دروازه در دوران حکومت کریمخان زند و پس از وقوع زلزله مهیب تبریز توسط حاکمان تبریز (خاندان دنبلی) و با حمایت تجار و مردم به صورت نمادی از هشت بهشت، در اطراف شهر ساخته شدند؛ کلیه این هشت دروازه به جز «دروازه استانبول» به نام یکی از محله‌ها نامگذاری شد.

دربهای تاریخی تبریز


خیاوان قاپی‌سی (درب خیابان)

 این درب در مسیر عراق عجم (استانمرکزی) و اصفهان به سمت شرق در محله‌ای به همین نام واقع بوده و وجه تسمیه نام آن به قولی احداث نخستین خیابان شهر بوده که از داخل این محله عبور می‌کرد. همچنین این احتمال نیز وجود دارد که نام این محله برگرفته از نخستین ساکنان آن است که از اهالی خیاو (مشکین شهر) بوده‌اند.

درب خیابان

دروازه‌ تبریز

باغمیشه قاپی‌سی (درب باغمیشه)

این دروازه که با نام «درب اعلی» نیز نامیده می‌شد در ورودی شمال شرقی شهر قرار داشت و مورد بازسازی قرار گرفته است.

باغمیشه

سورخاب قاپی‌سی (درب سرخاب)

این درب در سمت شمال شرقی تبریز، در جوار کوه سرخاب و محله‌ای به همین نام قرار داشت.

سرخاب

نوبر قاپی‌سی (درب نوبر)

این درب نیز در سمت جنوبی شهر واقع بوده و در سال ۴۰۰ هجری در محدوده حمام نوبر ساخته شده بود. البته در سال‌های گذشته نمادی از درب نوبر در ورودی خیابان تربیت بازسازی شده است.

نوبر

میارمیار قاپی‌سی (درب میارمیار)

این درب تاریخی در خیابان فردوسی و داخل کوچه آیت‌الله مستنبط غروی قرار داشت که متاسفانه در حال حاضر هیچ اثری از آن برجای نمانده است.

متاسفانه علاوه بر اینکه هیچ تصویر و اثری از آن دروازه نیست ، هویت میارمیار و حریم تاریخی محلات آنرا نیز تخریب و بازسازی نمیکنند!
میارمیار

میار میار

گجیل قاپی‌سی (درب گجیل)

گجیل قاپوسی با نام درب «سرد» یا «سردرود» به سمت غرب قرار داشت. این دروازه با برج‌ها و طاق‌های بلندی یکی از مناطق پرتردد شهر قرار داشته و در حال حاضر نیز موقعیت قبلی خود را به لحاظ رفت و آمد حفظ کرده است.

گجیل

ایستامبول قاپی‌سی (درب استانبول)

این دروازه در سمت شمال غرب و در مسیر عبور کاروان‌های تبریز – استانبول قرار داشته و به دلیل قرارگیری در این مسیر و وقوع نبردهای متعدد مشروطه‌خواهان با نیروهای سلطنتی مهمترین دروازه شهر محسوب می‌شد.

دروازه‌های تبریز

دوه‌چی قاپی‌سی (درب شتربان)

این دروازه در سمت شمال و در حومه کوه سرخاب و محله‌ای به همین نام قرار داشت. وجه تسمیه نام این محله و دروازه استفاده از شتر (در زبان ترکی دوه) برای حمل و نقل کالا توسط اهالی این محله است که اغلب به بازرگانی و تجارت مشغول بوده‌اند.

قاپی

ویجویه قاپی‌سی (درب ویجویه)

این دروازه در جوار محله‌ایی به همین نام در سمت غرب شهر قرار داشته است.

تبریز تاریخی

قالاقاپیسی (درب مهادمهین)

این دروازه نیز در سمت جنوب غربی بود.

دروازه تاریخی


در حال حاضر، به دلیل رشد و توسعه حریم شهری و ساخت و سازهای صورت گرفته به‌‌جز چند مورد مانند «درب خیابان» و «درب باغمیشه» اثری از دروازه‌های شهر باقی نمانده است. ولی خوشبختانه در سال‌های اخیر به منظور حفظ و احیای آثار و نمادهای تاریخی و بافت سنتی شهر اقدام‌هایی برای بازسازی این دروازه‌ها از جمله دروازه نوبر، گجیل و ... در انجام شده است.

گردآوری تبریز ویکی لینکلر

لینک پست کوی های قدیمی تبریز
لینک پست تونلهای تاریخی تبریز
لینک پست تبریز کل جهان
لینک پست تبریز مادر شهر 2

لینک پست تحریف نامهای ترکی اصیل مناطق




مرتبط با : تبریز * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : دروازه قدیم تبریز-دربهای تاریخی تبریز-ورودی تبریز قدیم-قاپی-درب باغمیشه-دروازه تاریخی-میراث فرهنگی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 16 آبان 1395
زمان : 12:02 ب.ظ
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
:: سه قهرمان تبریز عظیم قیچی ساز ، یونس موحد ، اکرم امانی
:: دیدنیهای اطراف مرند
:: بیماری ایدز را بیشتر بشناسیم
:: وداع باشکوه تبریز با مسافران بهشت
:: قطار و دهقان فداکار
:: موزه آذربایجان در تبریز
:: نگاهی به طرح توسعه میدان ساعت تبریز
:: آپارات تبریز لینک 68
:: شیرینی و سوغات خوردنی تبریز و آذربایجان شرقی
:: نفس های ارگ تبریز
:: از دانشسرای عالی تا دانشگاه تبریز
:: دروازه های تاریخی تبریز
:: خانه تاریخی پروین اعتصامی
:: دوربین تبریز لینک 65 ( پاییز متنق در سهند )
:: شهروند لینک آذربایجانی 65 ( تصاویر شهری از باکو Baku )
:: بستان آباد گردی
:: عکسهای جشنواره فیروزه تبریز - بخش 2
:: درباره تبریز و آذربایجان - پست ثابت About
:: دوربین تبریز لینک 64 ( طبیعت اطراف آستارا )
:: غذاهای خوشمزه آذربایجان در زنجان
:: دوربین تبریز لینک 63 ( پارک کوهستان جلفا )
:: عکسهای جشنواره فیروزه تبریز - بخش 1
:: اقدامات و اصلاحات غازان خان ایلخانی
:: طبیعت زیبای ورزقان آذربایجان شرقی
:: دیدار دو دریا ، شمس تبریزی شه شهان جهان
:: شهروند لینک آذربایجانی 64 ( خانه تاریخی در حال تخریب کلانتر تبریز )
:: شهروند لینک آذربایجانی 63 (تصاویر کیفیت HD از آذربایجان )
:: روز عشق در آذربایجان
:: Colorful Mountains of Tabriz and Zanjan in Azerbaijan region of Iran
:: شهریار ایران


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ