تبلیغات
تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان - تبریز مهد ورزش چوگان ایران
 

تبریز ویکی لینکلر

 
تبریز مهد ورزش چوگان ایران
نظرات |

تبریز را پایتخت تاریخی چوگان سازیم

چوگان بازی در بزرگترین میدان تاریخی حکومتی جهان در تبریز


شعر خاقانی شروانی در تبریز :

روزی که سر زلف چو چوگان داری

آسیمه دلم چو گوی میدان داری



تبریز پایتخت چند صد ساله ایران ، میزبان قدیمی ترین ورزش جهان در ایران بوده است.
حال مهم اینست که ما چگونه به این میراث ورزشی تفریحی خود اهمیت میدهیم!

خوشبختانه چوگان حالا بنام ایران و آذربایجان ثبت جهانی معنوی میراث یونسکو شده است ولی از طرفی دیگر متاسفانه محل و خاستگاه اصلی آن در تبریز حال خوشی ندارد!
و آن جایی نبوده جز میدان عظیم صاحب آباد - صاحب الامر تبریز !
جاییکه بیشتر هویت و بنیان آن از بین رفته و حالا پاساژهایی متروکه در آن ساخته شده اند!


عکس را کلیک و مطالعه کنید
چوگان در تبریز

وضعیت کنونی مسجد حسن پادشاه، بخشی کوچکی از میدان بزرگ صاحب آباد!
حسن پادشاه


از مدیران با جدیت و قاطعیت میخواهیم این میراث عظیم تاریخی - معنوی را برای نه تنها تبریزیها و ایرانیها، بلکه همه جهان احیا کنند.
بزرگ فکر کنند مثل همان دوران آق قویونلو و صفویان که چنین مجموعه عظیمی در تبریز بنا کرده بودند.  میدان بزرگی که با قدمت تر و بسیار بزرگتر از نقش جهان اصفهان بوده است.

امیدواریم مسئولان برای احیا و بازنمایی چوگان در تاریخ تبریز اقدام عملی کنند همانطورکه اصفهان بسیار فعال در این زمینه عمل کرده با اینکه بعد از تبریز در نقش جهان تاریخ چوگان رقم خورده ولی در این بین تبریز مهد این بازی که شکوفا کننده چوگان بوده است، سهمی از آن ندارد و همه در ایران از چوگان نقش جهان اصفهان را میدانند!



مجموعه صاحب آباد تبریز  (بزرگترین میدان تاریخی و حکومتی جهان) یکی از عظیم‌ترین مجموعه‌های تاریخی کشور است که الگوی میدان نقش‌جهان اصفهان بوده و دو برابر میدان نقش‌جهان وسعت و عظمت داشته است.

 اما اکنون به دلیل فرسایش ناشی از گذشت زمان و زلزله‌های ویرانگر تبریز در ادوار گذشته، از این مجموعه تاریخی جز چند اثر تاریخی در معرض تخریب چیزی باقی نمانده است و آن‌هم، نیازمند مرمت و توجه ویژه مسئولین است.

با توجه به بازخوانی میدان صاحب آباد از روی تصاویر شادرن و مطراقچی بر اساس متون تاریخی از شکل گیری تا دوره صفویه را بررسی می کنیم.



History of Polo Sports in Tabriz / About 600 year ago
polo

ثبت جهانی چوگان



چکیده:
میدان صاحب آباد تبریز که بقایای باقیمانده آن امروز به نام مجموعه صاحب الامر معروف گشته است از مجموعه های تاریخی و ارزشمند ایران می باشد ، که از دیرباز مهد چوگان ایران به شمار می رفت ، طبق بررسی های انجام شده این مجموعه مدت چهار قرن مرکز حکومت ایران و مقر فرماندهی پادشاهانی چون جهانشاه، اوزون حسن، شاه اسماعیل و شاه طهماسب بوده است، اما امروزه تنها نام و یاد این مجموعه نفیس باقیمانده و تغییرات به وجود آمده در طول تاریخ باعث کاستن از شکوه و عظمت آن شده است.

شروع ساخت این مجموعه به دوره آباقاخان (ایلخان مغول) در زمان صدارت شیخ محمد جوینی، وزیر کبیر وی، بر می گردد. با ساخته شدن این مجموعه روند گسترش شهر تبریز به سمت شمال رودخانه مهران رود کشیده می شود. بعدها در دوره جهانشاه، دارالحکومه از محله ششگلان تبریز به این مجموعه انتقال داده می شود و از آن تاریخ تا زمان شاه طهماسب که پایتخت از تبریز به قزوین انتقال داده شد در این محل قرار داشت.


میدان حسن پادشاه تبریز – مجموعه جعفر پاشا تبریز – دارالمساکین تبریز – باغ تصریه تبریز – عمارت هشت بهشت تبریز – کلیسای سنت هلنا تبریز – مسجد شاه طهماسب تبریز و...

در این نقشه به وضوح میله های دروازه چوگان در دو سوی میدان ترسیم شده و در وسط میدان میله چوبی بلندی است که در بالای آن چیزی شبیه کلاهک ترسیم شده ، که نام این میله را قاباق می گویند ، قاباق در زبان ترکی همان کدو تنبل می باشد . کاربرد این میله ( میله قاباق ) : در مراسمات و مسابقات ، کدو تنبلی بر بالای این تیر چوبی بسته می شد و سوارکاران با رد شدن از کنار این میله به صورت چهار نعل با کمان به هدف بالای میله تیراندازی کرده و آن را مورد هدف قرار می دادند .

این رشته در جای جای جهان در مسابقات کمانگیری روی اسب اجرا می شود که بر اساس شواهد تاریخی شکل گیری آن از همین مجموعه می باشد . بعدها که پایتخت صفویان به اصفهان انتقال یافت و نمونه ای از این میل قاباق در میدان نقش جهان ساخته شد و تا چندی پیش پابرجا بود .

 توجه ویژه به چوگان وقاپوق اندازی در دوره صفویه به سبب قدمت دیرینه ای که در فرهنگ ایرانیان دارد ، قابل تامل است .


صاحب آباد

خیلی ها به شماره 17 نقشه صاحب آباد تاحال دقت نکرده بودند!
نقشه صاحب الامر


مشخص کردن نقاط دروازه و میدان چوگان صاحب آباد تبریز در نقشه مطراقچی ، نزدیک 600 سال
با تشکر از کانال میراث آذربایجان برای مشخص کردن دقیق نقاط
قدمت چوگان

تاریخچه چوگان

نقشه مطراقچی

مینیاتور شاه اسماعیل صفوی در حال چوگان بازی - تبریز
چوگان

صفویان


میدان صاحب آباد : با قیام شاه اسماعیل اول ( اولین پادشاه صفوی * و تاجگذاری وی ، تبریز به عنوان پایتخت باقی ماند و میدان صاحب آباد تبریز نیز به عنوان جلو خان دولت خانه ایفای نقش می کرد . به گواه تاریخ درویشی در قسطنطنیه نیز پادشاهی وی را پیش بینی کرده و اشاره کرده بود که در میدان صاحب آباد تبریز چوگان بازی و قاپوق اندازی خواهد کرد ( عالمی 1357 : 57 )

بنابراین چوگان که از نشانه های مهم پادشاهی بخصوص در دوره صفویان بود ،  توسط پادشاه صفوی در میدان بزرگی در تبریز که پایتخت اول صفویان بود برگزار می شد .

بازرگان ونیزی در زمان سلطنت شاه اسماعیل در بخشی از سفرنامه خود ، شاه اسماعیل ر ا در میدان تبریز در حال قاپوق اندازی و چوگان بازی دیده است (( … اسماعیل به تبریز بازگشت و چون بدانجا رسید جشن های بزرگی برپا شد …. تا چهارده روز هر روز با امیران خود سرگرم چوگان بازیو تیراندازی بود ، در میدانی که در میانش تیری بلند و برفراز آن سیبی زرین قرار داشت …. قریب سی هزار تن از مردم از شهری و سپاهی بر گرد میدان به تماشا می ایستند)) ( سفرنامه ونیزیان ، 1349:422)


بنابراین در میدان صاحب آیاد تبریز مراسم قاپوق اندازی و چوگان بازی که از نشانه های دلاوری بود برای مردم نمایش داده می شد . همچنین در عالم آرای عباسی از مجلس چوگان بازی و قاپوق اندازی در میدان صاحب آیاد در زمان سلطنت سلطان محمد صفوی یاد می شود ( منشی ” 1350 : 298 )

اینها مراسمی بود که در این میدان در زمان پادشاهان صفوی انجام می شده ، و نشان از اهمیت حکومتی میدان در آن زمان داشته است . در مینیاتور مطراقچی (جهانگرد عثمانی هم عصر شاه تهماسب ) دروازه های چوگان و میل قپوق اندازی در میدان صاحب آباد دیده می شود .

هیات چوگان استان آذربایجان شرقی در تلاش است با برنامه ریزی مدون و اخذ مجوزهای لازم برای احیای این مجموعه نفیس گام بردارد .
شاه اسماعیل بعد از استقرار در کاخ هشت و برقراری مذهب تشیع با امرای خود در میدان صاحب آباد به بازی چوگان پرداخت (یوسف جمالی، ۱۳۷۶، ۲۷۳). از نظر سیاسی توان گفت سیاست و مجازات نافرمایان در این میدان انجام می گرفت. شاه اسماعیل امیر دبباج حکمران گیلان را به لحاظ تمرد در قفس آهنین از میان دو مناره مسجد حسن پادشاه آویخته و آتش زدند. (نوایی، ۱۳۶۸، ۳۱۰).


طرح احیا و بازنمایی میدان صاحب آباد تبریز
اما همانطورکه میبینید در طراحی هیچ جایی برای یادگار چوگان نیست!
بازسازی صاحب الامر

طرح صاحب آباد


میدان صاحب آباد در دوره صفوی و حتی بعد از انتقال پایتخت کماکان جایگاه خود را حفظ کرد بطوریکه همانند گذشته مراسمات اجتماعی و فرهنگی همچنان در این میدان برگزار می گردید. یکی از این مراسمات بازی چوگان می باشد که بر اثر حضور همایون، شاه هند بود که به دربار شاه طهماسب پناهنده شد. بعد از حضور همایون شاه، سلطان طهماسب نامه ای به والی تبریز می نویسد و از او می خواهد که از همایون بخوبی پذیرایی شود. اسکندر منشی در عالم آرای عباسی در این مورد می نویسد:

” … در میدان صاحب آباد در نظر آن خسرو والانژاد چوگان بازی و اقسام بازیها و شیرین کاریها که رسم و معهود تبریزیان است کرده نشاط افزای خاطر شریف می شدند و از آنجا قصد زیارت مشایخ عظام صفویه قدس الله ارواحهم نموده بدارالاشاد اردبیل رفتند. (عالم آرای عباسی، ۱۳۵۰، ۱۰۰)

مینورسکی به نقل از علم آرای عباسی در مورد قلعه ساخته شده توسط عثمان پاشا آورده است:

” عثمان پاشا برای دفاع از شهر به بنای قلعه مربعی آغاز کرد، طول باروهای آن ۱۲۷۰۰ ذراع بود و بنای آن در سی و شش روز پایان پذیرفت محل قلعه را عالم آرا در داخل شهر، جای دولتخانه قدیم و اولیا ]چلبی[ درحوالی خیابان شاه نوشته است .پادگان قلعه ۴۵۰۰۰ تن بود و جعفرپاشا یاخته حاکم شهر معین شد …” (مینورسکی، ۱۳۳۷، ۵۳)

بعد از شاه طهماسب سلطان محمد مدتی را سلطنت کرد. در عالم آرای عباسی برخی از اتفاقاتی که بر اثر نافرمانی امیرخان ترکمان به وقوع پیوسته است و جدال هایی که در میدان صاحب آباد بین آنها صورت گرفته را ذکر می کند:

” … نواب جهانبانی چون نمی خواست که یکبارگی پرده از روی کار بردارند بجهت دفع حجاب او در میدان صاحب آباد که حریم خانه و قلعه او بود مجلس چوگان بازی و قاپوق اندازی طرح نموده بزم عشرت آراستند و جمیع امراء و اعیان و امیرزادگان قزلباش حاضر شده بلوازم سور و سرور و بهجت و خرمی پرداختند … امیرخان شب در دیوانخانه بسر برده روز دیگر در بالاخانه عمارت هشت بهشت جای او تعیین یافت … (عالم آرای عباسی، ٢٩٨ ،١٣۵٠)

از این نوشته چنین استنباط می گردد که در دوره صفویه و بعد از شاه طهماسب همچنان میدان صاحب آباد به عنوان مهمترین میدان شهر تبریز جایگاه خود را حفظ کرده بود و به عنوان جایگاه اجتماعی مطرح بود و همچنان در مسجد حسن پادشاه مراسمات مهم مذهبی برگزار می شود و همچنین صحبت از بنای بنام دیوانخانه می شود ولی علی ایحال موقعیت مکانی آن مشخص و نمایان نمی باشد.


تهیه و تنظیم : معصومه اسدی

پی نوشته :

    مینیاطور مطراقچی محل نگهداری موزه استانبول ترکیه
    ( سفرنامه ونیزیان ، 1349:422)
    ( عالمی 1357 : 57 )
    ( منشی ” 1350 : 298 )
    سومر ، فاروق ، قره قویونلوها ، جلد اول ، ترجمه وهاب ولی زاده


مینیاتورهای بازی چوگان
گواهانی در دست است که چوگان را کهن ترین بازی ورزشی جهان می شناسد زیرا بر دست نوشته ای که زمان آن نزدیک به ٦٠٠ سال پیش از مسیح است بازی چوگانی میان ایرانیان و تورانیان بوده است
بازی چوگان

چوگان تبریز

مینیاتور چوگان

چوگان بازی


ریشه شناسی چوگان : واژه "چوگان" یا شکل درست آن "چووقان / چووان " که مترداف است با واژه "چاپان" ؛ نامی ترکی به معنای "سوار بر اسب" یا "جولان دهنده از این سو به آن سو و بالعکس" می باشد.
این کلمه بصورت "چؤگَن" در صفحه 245 دیوان لغات الترک به تصحیح "پروفسور حسین محمد زاده صدیق" ثبت شده است.

کلمه "چؤ" ریشه ی کلمه "چؤپ" در ترکی است.

"چؤ " به هر چیز دوار اطلاق می شود. مانند: چؤمچه، چؤمه، چؤمَتمه(چمباتمه)، چؤک، چؤز و... (که اتفاقاً درفارسی نیز بصورت چوب درآمده است)، به هر چوب باریک استوانه ای شکلی "چؤپ" گفته می شود.

نام این ورزش نیز همانند چندی دیگر از بازی های سنتی ترکی،احتمالاً از ابزار بازی گرفته شده است مثل "پئل-دسته، قَییش ویردی و ..." ،بنا به قواعد ترکی، کلمه چؤگن، متشکل از دو قسمت "چؤ + گَن (ریشه + پسوندتفعیل و تشدید) " و به معنی " گرد و خم شونده " است که به چوب چوگان اطلاق می شدهاست و یا احتمالی دیگر نیز این است که این نام، همان اسم "توپ" مخصوص چوگان باشد.


مستندی از چوگان ( چؤوکن) ترکی آذربایجانی
[http://www.aparat.com/v/LrMbD]

[http://www.aparat.com/v/6ZuPl]



در مرداد ماه 1396 ؛ مدرسه چوگان تبریز افتتاح شد

مدرسه چوگان شبدیز در شهرستان تبریز توسط رئیس فدراسیون چوگان افتتاح شد.

به گزارش روابط عمومی فدراسیون چوگان ، رئیس فدراسیون چوگان طی سفر خود به همراه دکتر سلطانی فر وزیر محترم ورزش و جوانان و سایر روسای فدراسیون های ورزشی  روز پنجشنبه 5 مرداد ماه به استان آذربایجان شرقی ، از دفتر هیئت ، زمین چوگان و آماده سازی اولین اسبهای چوگانی  این استان بازدید کرد و اولین مدرسه  چوگان این استان را افتتاح نمود.



چوگان در تبریز

چوگان

چوگان


دکتر وکیل گیلانی از رئیس هیئت چوگان استان آذربایجان شرقی و کلیه مسئولان این هیئت به پاس تلاش و احیاء نمودن چوگان و همچنین از تاسیس دومین مدرسه چوگان کشور و آموزش و تربیت اسب های چوگانی تجلیل نمود.

 مدرسه چوگان شبدیز تبریز با گوی زدن و زین گذاری دکتر وکیل گیلانی رئیس فدراسیون چوگان و با حضور شهشهی رئیس هیئت چوگان استان آذربایجان شرقی و مسئولان استانی افتتاح شد.

گردآوری تبریز ویکی لینک






مرتبط با : تبریز ورزش آذربایجان * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : چوگان-میدان چوگان-صاحب آباد تبریز-زمین چوگان-تاریخ ورزش چوگان-توپ با اسب-polo-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : پنجشنبه 23 آذر 1396
زمان : 08:15 ب.ظ
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
:: ثبت جهانی رقص یاللی آذربایجانی
:: پایان رویداد تبریز 2018 بدون هیچ نتیجه ای!
:: عروسک های ساخت تبریز
:: قبرستان تاریخی فراموش شده تبریز
:: پروژه مجتمع تجاری تفریحی لارا سنتر تبریز
:: بازدید استاندار آذربایجان شرقی از پروژه های میراث فرهنگی
:: نوابغ آذربایجانی کامپیوتر در آمریکا
:: سرنوشت خانه امیرکبیر در تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 75 ( مهران چراغچی )
:: خاطرات خیس در حمام عمومی
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: مجموعه ورزشی شهید جعفریان ایدم تبریز در خطر
:: دوربین تبریز لینک 78 ( روستای پیربالا مرند )
:: باغات قاضی جهان، قربانی خودخواهی ویلاسازیها
:: خوب و بد تبریز از نگاه سفرنامه نویسان خارجی
:: حکیم ابوالقاسم نباتی
:: قهوه خانه سنتی در تبریز
:: افزایش اقامتگاه های بومگردی آذربایجان
:: تصاویری از شبهای کلانشهر تاریخی تبریز
:: هتلهای تاپ باکو
:: ازدواج جوانان امروزی با طعم تجملگرایی
:: شهروند لینک آذربایجانی 74 ( مهدی راد از مشگین شهر )
:: وضعیت برخی آثار تاریخی مهم تبریز در سال 2018
:: شهر جدید سهند در مسیر توسعه یا رکود ؟!
:: دیدنی های شهرستان بناب با کبابهای خوشمزه
:: تبریز 2018 در خاموشی و آسفالتهای گسلی
:: رستوران سنتی شازده در بازار تبریز
:: منطقه کوهستانی بزقوش و آبشار اسبفروشان
:: شهروند لینک آذربایجانی 73 (عکاسی از آذربایجان غربی و اردبیل و زنجان )
:: زیبایی قبله و طوفان داغ جمهوری آذربایجان


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ