تبریز ویکی لینکلر

 
کاروانسراهای یام مرند و خواجه نظر جلفا در آذربایجان شرقی
نظرات |


کاروانسراهای آذربایجان شرقی از یادگارهای پر ارزش معماری ایران به شمار می روند و نشانگر پیشینه تاریخی این استان در زمینه تجارت و بازرگانی است. لازم است برای مرمت و بهره های گردشگری - اقامتی - تفریحی - هنری - فرهنگی کاروانسراهای ارزشمند آذربایجان توسط متولیان، تلاش بیشتری شود.

خواجه نظر



کاروانسرا در گذشته محلی برای اسکان کاروان هایی بود که به منظور مسافرت، تجارت و زیارت از شهری به شهر دیگر تردد می کردند.

این مکان ها بیشتر به شکل مربع، مستطیل یا هشت گوش، با یک ورودی عظیم و بلند، با برج هایی درگوشه دیوارها که در اغلب موارد دارای بادگیر بودند، ساخته می شد.
این کاروانسراها از حجره های کوچک برای استراحت مسافران، سکوهایی به صورت تراس در اطراف حیاط و فضای کافی برای حیوانات بارکش تشکیل می شد.

البته کاروانسراهایی که در دو طبقه ساخته می شدند، حجره های پایینی را برای انبار کالاها و حجره های بالایی را برای اسکان مسافران در نظر می گرفتند.
در دوره پس از اسلام معماری کاروانسراها متنوع شد و نه تنها در مسیر شهرها و روستاها، معابر کوهستانی و نواحی کویری، بلکه در مراکز اقتصادی و راسته بازاها نیز با ویژگی های متفاوتی احداث شد.
کاروانسراها دارای انواع مختلفی از جمله کاروانسراهای شاهی، خصوصی، خیریه، دشت، کوهستان، درون شهری و برون شهری بوده است.

تبریز و آذربایجان شرقی هم که از ادوار گذشته به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم یکی از مهمترین مراکز بازرگانی ایران به شمار می رفت، به خاطر موقعیت ویژه خود، سالیان دراز پذیرای کاروان های تجاری خاور دور و اروپا از راه روسیه و عثمانی بود.


کاروانسرای پیام مرند


کاروانسرای پیام یا یام مرند

این کاروانسرا که در نزدیکی شهر مرند و در مسیر جاده ابریشم قرار گرفته است، در دوره مغول و صفویه از مهمترین استراحت گاه های میان راهی به شمار می آمده است.

قدمت کاروانسرای پیام مرند به عنوان یکی از ۹۹۹ کاروانسرای موسوم به شاه عباسی به دوره مغول و صفویه می رسد.

این کاروانسرا در گذشته یکی از مهم ترین مراکز بین راهی جاده ابریشم به شمار می رفته است و امروز از مهم ترین ابنیه تاریخی و گردشگری کشور محسوب می شود.

کاروانسرای پیام مرند به علت اهمیت مکانی و مبادلات وسیع کالا در قرون گذشته بر خلاف کاروانسراهای کوهستانی، دارای حیاط مرکزی وسیع و از نوع چهار ایوانی است که از سردر رفیع، گنبدخانه حیاط مرکزی به شکل هشتی، اتاق ها و ایوان های مشرف به حیاط برای اقامت کاروانیان تشکیل می شود.

این کاروانسرا در تملک میراث فرهنگی است و پس از مرمت به عنوان هتل و غذاخوری بین راهی تغییر کاربری داده شده است.

اقدام بسیار زیبا و ارزشمند در احیا و تکمیل مرمت کاروانسرای یام مرند

یام مرند

مرکز اقامتی سنتی

کاروانسرای مرند

رستوران

میراث فرهنگی

شماره تماس رزرو ۰۴۱۳۵۵۵۵۲۷۴


کاروان سرا

هتل سنتی

پیام مرند


کاروانسرای تاریخی یام مرند قبل از پایان مرمت
[http://www.aparat.com/v/ftZ1g]





کاروانسرای خواجه نظر جلفا

کاروانسرای خواجه نظر (عباسی) جلفا یکی از 999 کاروانسرای ساخته شده در زمان شاه عباس صفوی است.

در ورودی این بنای با ارزش، دربی چوبین و بزرگ قرار دارد و حیاط کاروانسرا بسیار بزرگ است.

تاورنیه فرانسوی این کاروانسرا را دیده و می نویسد: ˈ خواجه نظر یکی از ارامنه معتبری بود که از جلفا خارج شد و چون در تجارت ترقی کرد و نزد شاه عباس کبیر و جانشین او شاه صفی اعتبارات حاصل نمود، او را کلانتر ملت ارامنه کردند و به افتخار وطن اصلی خود جلفا دو کاروانسرای بزرگ در آنجا بنا کرد که هنوز در طرفین رودخانه باقی هستند.ˈ

جیمز کاروی نیز این بنای تاریخی را دیده و آورده است: خواجه نظر از ارامنه ای بود که در زمان شاه عباس به اصفهان به اجبار کوچانده شد و در آنجا کارش بالا گرفت و مورد عنایت شاه واقع شد و ثروت و مکنت کلانی به هم رسانید.

وی با اجازه شاه بر روی ویرانه های زادگاه خود کاروانسرای بزرگی از سنگ و آجر بنا کرد تا مسافرانی که از آب ارس می گذرند شبی را در آنجا استراحت کنند و سحرگاه راهی سوجیا یا شجاع امروزی شوند.

کاروانسراهای عباسی دارای پلان های مدور، چند ضلعی، دو ایوانی، کاروانسرا با تالار ستون دار و چهار ایوانی بوده اند، اما در این بین یک سری کاروانسراها دارای پلان های متفاوت با این الگو می باشند که کاروانسرای خواجه نظر جلفا از جمله آنهاست.

این کاروانسرا دارای حیاط مرکزی و سه ایوان در سه طرف حیاط است.

بنا در سه ضلع حیاط چرخیده و مصالح آن سنگ تراش و آجر می باشد.

این بنا، پلان مستطیل شکل دارد و از داخل راهروهایی جهت دسترسی به اتاق ها وجود دارد.

کاروانسرای خواجه نظر در اسفند 1381 با شماره ثبت 7744 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده و در فصل های مختلف مورد توجه و استقبال ویژه گردشگران داخلی و بخصوص گردشگران خارجی است.


مرمت کاروانسرای عباسی خواجه نظر جلفا در مسیر ارس همراه رستوران سنتی
این رستوران بصورت سنتی است البته نیاز به توجه بیشتر برای تقویت نوردهی و سرویس دهی آن است
از ایرادهای آن میتوان به پخش نکردن موسیقی سنتی و اصیل در محل اشاره کرد درحالیکه محل بسته است و باید پخش شود
چای

جلفا

آراز

ارس

پارک زیبای حاشیه ارس و کاروانسرا
پارک جلفا

پارک

منطقه آزاد ارس

جاده ابریشم

پارک جلفا

خواجه نظر

کاروانسرا عباسی

خواجه نظر جلفا

کاروانسرای تاریخی

کاروانسراهای آذربایجان شرقی

رستوران جلفا

رستوران سنتی






دیگر کاروانسراهای مهم آذربایجان شرقی که متاسفانه خیلی از آنها بخصوص در تبریز وضعیت خوشی ندارند و مرمت و کاربری نداشته و بلااستفاده اند!



کاروانسرای جمال آباد میانه

کاروانسرای جمال آباد در دامنه روستای جمال آباد در 35 کیلومتری شهرستان میانه واقع شده است.

این بنا از زیباترین و بزرگترین کاروانسراهای آذربایجان می باشد که توسط شاه عباس بنا شده است.

کاروانسرای جمال آباد دارای حیاط مرکزی با چهار ایوان می باشد، سردرِ بنا دو طبقه بوده و چهار برج مدور در چهار طرف پلان آن وجود دارد.
تاریخ بنای این اثر به خاطر مرمت و بازسازی آن توسط شاه عباس، به زمان صفویه یعنی قرن ۱۱ هجری نسبت داده می شود اما این کاروانسرا قبل از آن به صورت چاپارخانه در قرن هشتم هجری قمری از کاربرد زیادی برخوردار بوده است. نوشته های جهانگردان این گفته را تائید می کند.

شوالیه شارون نویسنده و جهانگرد معروف، تاریخ بنای این کاروانسرا را ۷۳۳ قمری و به دست غیاث الدین محمد – وزیر سلطان ابوسعید مغول- می داند.

هم اکنون این کاروانسرا ، پیر و خسته در دل روستائی متروکه ای قرار دارد که تنها به وجود ۳-۴ خانوار دل خوش کرده است!

کاروانسرای میانه

کاروانسرای جمال آباد



کاروانسرای گویجه بل در اهر

این بنا در جاده تبریز - اهر از نوع کاروانسراهای کوهستانی، بدون حیاط مرکزی است.
پلان آن مستطیل شکل بوده و در گوشه های بنا با برجک هایی تقویت شده است.

هشتی ورودی از طرف غرب به داخل سالن با پنج گنبد عرقچین باز می شود و سالن های طرفین کالدور میانه از هر طرف پنج سالن (در مجموع ۱۰سالن) از کالدور مرکزی منشعب شده است.
دیوارها در داخل و خارج با سنگ مالون بنا شده و سقف ها آجری است.

سقف راهرو مرکزی با گنبدهای عرقچین و سقف سالن های شمالی و جنوبی طاق آهنگ است.
احداث بنا با توجه به شواهد و قرائن می تواند متعلق به دوره صفویه باشد.
از خصوصیات این بنا که بعنوان کاروانسرای کوهستانی استفاده می شده است، بسته بودن بنا برای زمستان های سخت و پربرف بوده است.
گویجه بل تمام عناصر یک کاروانسرای شاخص ایرانی را دارد.

سردر ورودی، شترخان(محل نگهداری شترها) و محل استقرار مسافران بخشی از عناصر اصلی این کاروانسرا را تشکیل می دهد.
برخلاف کاروانسراهای تیپ فلات داخلی که عناصر به دور میان سرایی ساخته می شدند، این بنا از معماری بومی سرزمین آذربایجان پیروی کرده است.

گویجه بل اهر

کاروانسرای اهر



کاروانسرای خواجه ملکم – مراغه

به گفته قدیمی ها در زیرزمین قسمت جنوبی این کاروانسرا سنگ نوشته ای وجود داشته که تاریخ بنا را 300 سال پیش نشان می دهد، اما متاسفانه امروزه روی آن با سیمان پوشانده شده است.

این بنا به نام ملکم آفتاندینان معروف به خواجه ملکم که شخصی ارمنی و تاجر بوده ثبت شده است.

این بنا در قسمت های مختلف از یک تا سه طبقه تشکیل یافته است.

ورودی بنا که از محله سالارخانه است بوسیله یک درب بزرگ چوبی به حیاط مرکزی که در گذشته نهر آبی نیز در آن جریان داشته است، باز می شود.

دور تا دور حیاط را حجره هایی با سقف کاهگل در برگرفته است.

ورودی دیگر بنا در قسمت غرب است که به میدان آردفروشان سابق منتهی می شود.

در این قسمت نیز مانند قسمت شرقی بنا پای طاق سردر و قسمت خیز آن در دیوارها کاملا مشهود است، ولی از تصاویر باقیمانده به خوبی دیده می شود که این قسمت دارای طاق (پنج او هفت) با آجرکاری خفته راسته بوده است.

ملکم مراغه

کاروانسرای مراغه



کاروانسرای شاه عباسی ( آیراندیبی) این کاروانسرا در جاده مرند – جلفا، سه راهی روستای میاب- هرزند در ضلع شمالی کوهی که بر فراز آن قلعه ای مشهور به قلعه هلاکو وجود دارد، قرار گرفته است.
این کاروانسرا در بین اهل محل به کاروانسرای شاه عباسی معروف است ولی اسم اصلی آن کاروانسرای آیراندیبی (عریان تپه) است.


کاروانسرای گویدرق میانه، خورانک مراغه، آرپا دره سی اهر، شاه عباسی کلیبر از دیگر کاروانسراهای آذربایجان شرقی است.




 کاروانسرای داش آتان (حاجی شیخ)  تبریز

تاریخچه این کاروانسرا که در خیابان طالقانی شهر تبریز قرار دارد، به دوره قاجاریه می رسد.

در نقشه دارالسطنه تبریز به سال 1297 ه.ق (1255 ه.ش)، این کاروانسرا به نام کاروانسرای حاج شیخ جعفر دیده می شود.

این کاروانسرا توسط حاج شیخ که از تجار بنام ظروف چینی بوده بنا شده و بنام کاروانسرای حاج شیخ معروف گشته است و بعدها به کاروانسرای داش آتان نیز نامیده شده است.

کاروانسرای داش آتان به عنوان یکی از معدود کاروانسراهای داخل شهری برجای مانده حایز اهمیت است.

این بنا با الگوی کاروانسراهای منطقه غرب شامل پوشش غیرمسطح آجری طبقه همکف، پوشش مسطح چوبی طبقه اول و ستون های چوبی و رواقهای با پوشش چوبی در طبقه اول احداث شده است.

مصالح بکار رفته در بنا سنگ، آجر و چوب است.

پوشش سقف طبقه همکف آجری غیرمسطح و پوشش سقف طبقه اول و رواق های این طبقه تیرچوبی است.

داش آتان

کاروانسرای تبریز


همچنین از کاروانسراهای مهم در تبریز میتوان " کاروانسرای حاج هاشم" و "کاروان سرای مشیر" را نام برد.
۲ کاروانسرایی که در جستجوی گوگل مپ وجود دارند، اما شما تعریفی و یا شرحی از حال و روزگار فراموش شده آنها نمی توانید بیابید.
"کاروانسرای مشهدی محمد – کاروانسرای حاج میرزا محمد امین – کاروانسرای میرزا رضا صابون پز – کاروانسرای مشهدی جعفر –  کاروانسرای حاج حسین – کاروانسرای حاج خلیل – کاروانسرای حاج محمد جعفر – کاروانسرای ملا محمد دایی – کاروانسرای کربلایی الله وردی – کاروانسرای میرزا ابراهیم – کاروانسرای آقا آج چی – کاروانسرای حسن " در سال( 1297 ه.ق ) در محله "دوه چی _شتربان" موجود بوده است .
اما امروز در محله " دوه چی _(شتربان)" از این کاروانسرا ها یا مخروبه ای باقی مانده، یا تنهای یک سنگ بنا و یا هیچ؛ و بلعکس در قدیم، کوی " دوه چی _( شتربان)" جزو بزرگترین و ثروتمند ترین کوی های شهر تبریز محصوب می شده است.


کاروانسرای همت علی بازارچه دوه چی در حال تخریب و نابودی
امروزه این کاروانسرا به یکی از معضلات ساکنان بازارچه تبدیل شده و به دلیل پایین بودن سطح بهداشت محوطه آن در وضعیت نامناسبی به سر می برد. با وجود ثبت جهانی بودن این کاروانسرا، دیواره ها و حجره های شمالی و جنوبی آن از بین رفته و به دلیل بی توجهی در شرایط فرسودگی کالبدی شدیدی به سر می برد.
این کاروانسرا در شمال غربی بازارچه قرادارد و یکی از ورودی های بازارچه به آن منتهی می شود؛ اتصال کالبدی این کاروانسرا با بازارچه شتربان و متأثر بودن سازه بازارچه در هنگام زلزله از کاروانسرا، به دلیل فرسایش شدید کالبدی، به صورت تنش برشی ظاهر می شود.

کاروانسرای همت علی تبریز


مرگ در کمین کاروانسرای حاج‌حسین بازار تبریز
کاروانسرای حاج حسین بازار تبریز از چنان معماری و سبک ساخت بی نظیر برخوردار است که در نخستین نگاه، مشاهده واحدهای دو طبقه مرتب در اطراف کاروانسرا، فضای سبز و گلگاری وسط کاروانسرا، استخر و حوضچه و آب انبارهای آن تبریز قدیم را به اذهان مبتادر و متجلی می سازد.
در حال حاضر این کاروانسرای بزرگ و مهم بازار تاریخی تبریز به دلیل نبود رسیدگی ساکنان و مالکان و دستگاه های متولی با وجود اینکه بخشی از آن به بهترین شکل مرمت شده است، اما بخش اعظمی از آن فرسوده و شکسته شده و رو به تخریب گذاشته است که لزوم مشارکت بازاریان و مساعدت دستگاه های ذی صلاح را می طلبد.
تخریب دیوارها، پله ها، در های تاریخی و برجا ماندن آثار آتش‌سوزی در سقف ورودی زیبای کاروانسرای 'حاج حسین'، چهره این اثر ناب ساخت دست بشر در صدها سال قبل را کریه و زشت کرده است.
کاروانسرای حاج حسین


" کاروانسرای مهدی خان فراشباشی – کاروانسرای حاج حسین –  کاروانسرای میرزا نصرالله – کاروانسرای حاج شیخ جعفر – کاروانسرای حاج محمد قرباغی – کاروانسرای حاج میرزا جعفر – کاروانسرای خلیل بیک – کاروانسرای میرزا اسماعیل –کاروانسرای مراغه ها – کاروانسرای مرتضی قلی – کاروانسرای میرزا تقی آجودان باشی – کاروانسرای حاج سید حسین" واقع در میدان هفت کچل در سال(1297 ه.ق) در محله " نوبر ".


کوی "نوبر" کویی  بزرگ در  جنوب شهر با مردمی بیشتر از طبقه ثروتمند و اهل تجارت بوده است.
 کاروانسرای حاج میر محمد حسین ناظم التجار – کاروانسرای شاهزاده – کاروانسرای میرزا شفیع – کاروانسرای میرزا جلیل – کاروانسرای در عباسی – کاروانسرای کچه چی – کاروانسرای خان – کاروانسرای ایکی قاپولی – کاروانسرای حاج سید حسین – کاروانسرای خرازی ها – کاروانسرای حاج سید حسین مسجد داروغه شین – کاروانسرای تخمه فروشان – کاروانسرای حاج میرزا علی اصغر شیخ الاسلامی – کاروانسرای آقا میراسماعیل – کاروانسرای حاج سید حسن، در سال( 1297 ه.ق) در محله "گرو" واقع در "دوه چی"بوده است گرچه حدود کنونی محله" گرو"، امروزه درست مشخص نیست اما از ظاهر امر پیداست که محله کوچکی در نزدیکی بازار و مجاورت محله" سنجران" بوده و مردم آن بیشتر از بازرگانان بوده اند.
و نکته اینکه معدود کاروانسراهای این محله به دلیل مجاوت با بازارحفظ شده و بعضی نیز باز سازی شده اند.




لینک پست وضعیت کاروانسراهای بازار تاریخی تبریز
لینک پست کاروانسراهای دوه چی تبریز
لینک پست پلهای تاریخی آذربایجان شرقی
لینک پست پارک کوهستان جلفا

لینک مجموعه پستهای میراث و تاریخ آذربایجان
لینک مجموعه پستهای شهرستان لینک آذربایجان




مرتبط با : آذربایجان * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان * شهرستان لینک
برچسب ها : کاروانسرای تاریخی-بناهای آذربایجانشرقی-میراث فرهنگی آذربایجان شرقی-گردشگری آذربایجان-یام مرند-خواجه نظر-جلفا-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 20 اسفند 1396
زمان : 11:54 ب.ظ
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
سوالات آزمون آیین نامه شنبه 8 اردیبهشت 1397 06:13 ب.ظ
ممنون خیلی کمک کرد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
:: باغات قاضی جهان، قربانی خودخواهی ویلاسازیها
:: خوب و بد تبریز از نگاه سفرنامه نویسان خارجی
:: حکیم ابوالقاسم نباتی
:: قهوه خانه سنتی در تبریز
:: افزایش اقامتگاه های بومگردی آذربایجان
:: تصاویری از شبهای کلانشهر تاریخی تبریز
:: هتلهای تاپ باکو
:: ازدواج جوانان امروزی با طعم تجملگرایی
:: شهروند لینک آذربایجانی 74 ( مهدی راد از مشگین شهر )
:: وضعیت برخی آثار تاریخی مهم تبریز در سال 2018
:: شهر جدید سهند در مسیر توسعه یا رکود ؟!
:: دیدنی های شهرستان بناب با کبابهای خوشمزه
:: تبریز 2018 در خاموشی و آسفالتهای گسلی
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: رستوران سنتی شازده در بازار تبریز
:: منطقه کوهستانی بزقوش و آبشار اسبفروشان
:: شهروند لینک آذربایجانی 73 (عکاسی از آذربایجان غربی و اردبیل و زنجان )
:: زیبایی قبله و طوفان داغ جمهوری آذربایجان
:: مرثیه برای فضای سبز تبریز
:: شاعر روشنفکر میرزا علی‌اکبر طاهرزاده - صابر
:: مسافری از فرانسه
:: چطور تبریز بدون گدا شد
:: ساختمان های تاریخی تبریز ؛ از خاک خوردن تا خاک شدن
:: Ben king in Tabriz
:: Flinflins and Tintin in Tabriz
:: هویت و اصالت و فرهنگ و هنر زیبای آذربایجانی ها
:: باغشمال تبریز
:: بهار طبیعت آذربایجان شرقی
:: زخم نمکی بر پیکره دریاچه همیشه اورمیه
:: سیزده بدر و تبریزگردی مسافران نوروزی 97


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ