تبریز ویکی لینکلر

 
نظامی گنجوی
نظرات |

نظامی گنجوی
شاعر و داستان سرای ترکی دیگر که فارسی را شیرین تر کرد


شعر نظامی

حکیم نظامی گنجوی نامی آشنا برای تمامی ایرانیان است به همین سبب نیازی به معرفی وی و آثارش نمی بینیم!


جمال‌الدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی
زادروز ۵۳۷
گنجه آذربایجان
درگذشت ۶۰۸
گنجه آذربایجان
آرامگاه گنجه آذربایجان
محل زندگی گنجه آذربایجان
دوره      سلجوقیان
لقب حکیم نظامی
آثار مخزن‌الاسرار, هفت پیکر
خسرو و شیرین, اسکندرنامه
لیلی و مجنون,دیوان ترکی حکیم نظامی


خوانندگان گرامی مستحضرند که خمسه نظامی قرن هاست مرزهای جغرافیایی و سیاسی را در نوردیده و به زبان های مختلف ترجمه شده و ده ها شاعر به تقلید از او و یا با نظیره گویی از اشعار وی به خلق آثار ادبی همت گذاشته اند که شاید هیچ یک از آنها به پای اشعار بلند و پرمغز نظامی نمیرسد!

گنجه ای

آری خمسه نظامی بخش مهمی از صفحات رنگین و پربار ادبیات فارسی را به خود اختصاص داده و در این که او شاعری از تبار « ترکان پارسی گوی » بوده شکی نیست . هر چند بعضی ها سعی کرده اند وی را فارسی زبان معرفی کنند ولی اشعار وی بیانگر ترک زبانی و حتی ترک زبانی مردم گنجه در آن روزگار است.

بنا به نوشته ی علیار صفرلی و خلیل یوسفی  « در اشعار فارسی گنجوی و خاقانی تفکر ترکی و حتی سیاق ادبی ترکی به چشم می خورد» ( آذربایجان ادبیاتی تاریخی ، صفرلی ، ص 369 ).
پروفسورحمید آراسلی 700 ضرب المثل در خمسه نظامی گنجوی یافته که از زبان شفاهی مردم آذربایجان در آثار جاودانه وی وارد شده است (مقدمه ای بر تاریخ تحولات زبان ترکی آذری، کریمی، ص56) .

شاعر ترک

نظامی در مصراع « با قانون اوزان برآورده حرف» نه تنها واژه اصیل ترکی « اوزان » را بکار برده، بلکه مهمتر از آن سیاق کلام وی است که می رساند وی به خوبی با شیوه نوازندگی و خوانندگی اوزانها (عاشیق ها) آشنا بوده است. به عنوان مثالهایی دیگر از کلمات ترکی به کار رفته در اشعار نظامی به واژه های « چالیش» (نزاع) ، سانجاق (بیرق)، توتوق (پرده) در ادبیات زیر دقت کنید :
بر رموز شه تا دمیران روم               همایند «چالش» در آن مرزو بوم هزار و چهل «سنجق» پهلوی         
روان در پی رایت خسروی تا کجمقی در «توتوق» نور بود       خار ز گل نی ز شکر دور بود


نظامی گنجوی

البته تاثیر زبان ترکی در اشعار نظامی تنها به کاربرد لغات ترکی محدود نمی شود بلکه چنانکه اشاره نمودیم نظامی علاوه بر استفاده از فولکلور آذربایجان در اشعار خویش؛ حتی تفکر و اندیشه ترکی دارد به عنوان مثال وی در مصراع زیر واژه گرگ را مفهومی به کار می برد که فقط در فرهنگ و ادبیات ترکی می توان آنرا فهمید :
پدر بر پدر مر مرا ترک بود                   به فرزانگی هر یکی گرگ بود

می دانیم که واژه گرگ در فرهنگ ترک ها جایگاه ویژه ای دارد . بیشتر اقوام ترک بر پرچم و یا کلاه خود شکل گرگ ترسیم می کردند و افسانه های زیادی در ارتباط با گرگ ها و ترک ها آفریده شده است که پرداختن به آنها در این مجال میسر نیست .
در اینجا فقط به این جمله بسنده می کنیم که گرگ در ترکی بر خلاف فارسی همواره بار معنایی مثبت داشته و دلیل بر فرزانگی و دانایی بوده است و نام «دده قور قورد» می تواند دلیلی براین گفته باشد و حتی در یکی از داستان های  دده قورقود وقتی قهرمان داستان گرگ را می بیند می گوید: « قورد یوزی مبارک دیر، قورد ایلن بیر خبرلشیم» { دیدار گرگ مبارک است، بگذار از گرگ خبر بگیرم}.

گنجه


نظامی در «مخزن الاسرار» ترک ها را به نژاد آسمانی نسبت داده و با تمجید از آنها می گوید :
دولت ترکان چو بلندی گرفت              مملکت از داد پسندی گرفت چونکه تو بیدادگری پروری                     ترک نه ای ؛ هندوی غارتگری

و در هفت پیکر می نویسد :
گفت من ترک نازنین اندام                     از پدر ترکناز دارم نام

و در اسکندر نامه با افتخار تمام از دولت ترک ها یاد می کند :
ز کوه خزر تا به دریای چین                         همه ترک بینم زمین

و در همین اثر نفرت خود را از روس ها بیان نموده و با اشاره به نیروی ترکان می نویسد :
ز پیکان ترکان این مرحله                  توان ریخت بر پای روس ابله

و این است که محمد امین رسول زاده در شعر کوتاهی در مورد نظامی می نویسد :
فارسچیلیغی یوخ اونون             تورکلویه چوخ باغلی دیر Fars çiligi yok onun    Turkluyə çok baglidir قافقاز دئیه ذوق آلار           روسدا جانی داغلی دیر Qafqaz diyə zog alar      rusdan cani daglidir گوزه ل قادین تیپلری      یا تورک یا قافقازلی دیر Guzəl qadin tipləri        Ya turk ya qafqazlidir شبه سی یوخدور کی او     بیر آذربایجانلی دیر Shobhəsi yoxdur ki ö     bir azərbacanlidir  

آرامگاه نظامی

سئوالی که مطرح می شود این است که چرا شاعران ترک آذربایجانی اشعار خود را به فارسی سروده است؟
در این مورد دلایل زیادی مطرح هستند و می دانیم که نظامی تنها فردی نبوده که اشعار خود را به فارسی سروده و بسیاری از شعرای آذربایجان قرن ها آثار خود را به زبان های فارسی و عربی سروده اند و طبعا یکی از دلایل این کار حمایت حکام ایران و حتی حاکمان ترک ایران از زبان و شعر فارسی بوده است .

اقای محمد رضا هیئت با اشاره به اشعار خود نظامی می گوید که طبقه حاکم او را از سرودن اشعار ترکی منع می کردند کما اینکه نظامی این مسئله را در مثنوی «لیلی و مجنون» از زبان شروانشاه بیان کرده است.
در زیور پارسی و تازی          این تازه عروس را طرازی ترکی صفت وفای ما نیست       ترکانه سخن سزای ما نیست

و در همان زمان نظامی از اینکه به زبان ترکی وی اهمیت داده نمیشد لب به شکایت می گشاید :
تر کی ام را در این حبش نخرند          لاجرم دو غبای خوش نخورند

لیلی و مجنون

تا بحال در آرشیو وبلاگ بطور مختصر از شاعران بزرگمان همچون صائب تبریزی، شمس تبریزی، قطران تبریزی، خاقانی شروانی، شهریار، پروین اعتصامی، عماد الدین نسیمی، محمد فضولی، حضرت مولانا گفته شده است و همچنان ادامه خواهد داشت...



ganjavi


جمالیندیر نگاریستان

منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان

منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان

سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده

اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن

شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر

یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران

جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم

اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران

بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار

سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان

منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان

یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان

منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن

اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان

دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین

سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان

نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره

تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان

نظامی


Hökmdarın xalqa qayğısı və ədaləti

"Ey mərdlik qalxanını atıb diz çökən insan!
Qəflət divi azğınlıq yoluna çəkən insan!
Güvənirsən şahlığa, şahlıq, gəldi-gedərdi.
Güvənirsən həyata həyatın da hədərdi.
Eyş-işrətlə vurursan öz ömrünü sona sən,
Fələk qatıb başını, oyuncaqsan ona sən.
Quranı, qılıncını bir kənara atmısan,
Əlində cam, sürahi nəşəylə baş qatmısan.
Nə güzgün, nə darağın bir an əldən düşəndir,
Gözəl-göyçək qadıntək sığallanmaq peşəndir.
Rabiyə olmasaydı xilaskarı, köməyi,
Susuzluq təşnə düzdə öldürərdi köpəyi.
İgidsənsə, kişilik adından utan barı,
Ərsiz hünər göstərən qadından utan barı.
Qul olmusan iblisə, qəlbə girən şeytana,"

"Sirlər xəzinəsi", Nizami Gəncəvi



نگاریم گلدی

شمعی صوندور دخی پروانه کی یاریم گلدی

گوله باخ آغلا بولوت نازلی نگاریم گلدی

گئجه بایرام ائدرم جانیمی قربان سنه یار

سروریم، تاجی سریم، باغلی باهاریم گلدی

قامتین سرو سنین، جنتی گزدیم تایی یوخ

چاکری اولدوغوم اول شاهی سواریم گلدی

حسنونون شمعینه پروانه دئییب دوندی کوله

آتشیم صوندورن اول لاله عذاریم گلدی

دئدیم ای نازلی ملک سئو بو نظامینی دئدی:

سنینم عهد ائله دی چشم خماریم گلدی

نظامی


اشعار


"Haqsızlığın odunda bir qarı yandı oda.
Səncərin ətəyindən yapışdı bir gün o da:
"Zülm əlindən qalmışam mən zarıya-zarıya,
Zülmün divan tutdurur bir köməksiz qarıya.
Kefli-kefli qapımın ağzını kəsdi darğan,
Təpiklədi doyunca, o ki var, əzdi darğan.
Bir günahım olmadan çölə atdı daxmadan,
Sürüklədi saçımdan fəryadıma baxmadan
Mən zülmün zindanında qansız gördüm yağını,
Ürəyimə, canıma basdı zülmün dağını.

"Sirlər xəzinəsi", Nizami Gəncəvi



دیلبر

آی اوزلو نگاریم کیمه مهمان اولاجاقسان

بیر سویله کیمین شانینه شایان اولاجاقسان

شاهلیق چتری وار باشین اوستونده بو آخشام

عنبر چترینله کیمه سلطان اولاجاقسان

شکر دئمیرم من سنه اوندان دا شیرین سن

دلبر نئجه بیر بختوره جان اولاجاقسان

ظلمت گئجه سن نورلی چیراغ، پیس گوزه گلمه

ای آب حیات سن کیمه جانان اولاجاقسان

گئتدین نئجه بس تاب ائله سین هجره نظامی

او خسته ایکن، سن کیمه درمان اولاجاقسان

نظامی


LEYLİ İLƏ MƏCNUNUN SEVİŞMƏSİ

Hər gün parladıqca sübhün güzgüsü,
Doğardı şərqin də Yusif üzlüsü.
Öz reyhan köksünə turuncu fələk
Qızıl bir turuncla verirdi bəzək.
Leyli də bəhs edib turunc fələklə,
Turunc çənəsini alardı ələ.
Turunclu gördükcə xalq o nigarı,
Açıldı eşqinin yetişmiş narı.
O təzə turunca baxdığı zaman
Turunc tək, əlini kəsərdi insan.
Qeys onun turunca bənzər üzündən
Saralıb narınca dönmüşdü bilsən.
Narıncla turuncun ətri dünyada
Dostlar damağını gətirdi dada.
Böyləcə bir müddət gəlib dolandı,
Bu iki nazənin odlara yandı.
Çəkib qılıncını zalım məhəbbət.
Bu gənc ürəkləri eylədi qarət.
Ürək əvəzində qəm verdi yalnız,
Ürəklə səbri də apardı vaxtsız.
Onlar bir-birinə könül verdilər,
Tezcə dildən-dilə düşdü bu xəbər...

"Leyli və Məcnun", Nizami Gəncəvi


nizami


بوسه لبیندن

حسنون گؤزل آیت لری ای سئوگلی جانان

اولموش بوتون عالمده سنین شانینه شایان

گل ائیله عنایت منه وئر بوسه لبیندن

چونکی گؤزلین بوسه سیدیر عاشیقه احسان

سوردوم کی کؤنول هاردادی آلدیم بو جوابی

هئچ سورما تاپیلماز اونو آختارسادا انسان

رحم ائیله دئییب سیل کیمی گؤز یاشیمی تؤکدوم

گل قانیمله اَل یوما ای آفت دوران

انصافین اگر اولسا آچیق سؤیله «نظامی»

سنله نئجه رفتار ائلسین ای مهی تابان

گل سؤیله جوابین نه اولار سورغو زمانی

احوالیمی سندن سوروشارسا قیزیل اسلان

حکیم نظامی گنجوی




Səhər qızıl taclı, sabah xeyli şən,
Bir taxt yaratmışdı fil sümüyündən,
Rəy deyən, iş görən qolu güclülər,
Amirlər, hakimlər, kimdə var hünər,
Ərəblər, əcəmlər hey atlandılar,
Şirlər meydanına qanadlandılar.
Şirbanlar gətirdi şirləri gəldi,
Açıb buraxdılar, meydan düzəldi.
Qızğın həmlə etdi şir üstünə şir,
Qazılırdı sanki Bəhrama qəbir.
Şirlər arasına o şir saxlayan
Gətirib tac qoydu tamam qızıldan

...

Bəhram ətəyini sancdı belinə,
Həmlə etdi dönüb sabah yelinə.
Nərəsi şirlərə vəlvələ saldı,
Onların əlindən tac vurub aldı.
Şirlər gördü şahın məharətini,
Onun şirliyini, cəsarətini.

"Yeddi gözəl", Nizami Gəncəvi

چشم خماریم گلدی

شمعی صوندور دخی پروانه کی یاریم گلدی

گوله باخ آغلا بولوت نازلی نگاریم گلدی

گئجه بایرام ائدرم جانیمی قربان سنه یار

سروریم، تاجی سریم، باغلی باهاریم گلدی

قامتین سرو سنین، جنتی گزدیم تایی یوخ

چاکری اولدوغوم اول شاهی سواریم گلدی

حسنونون شمعینه پروانه دئییب دؤندی کوله

آتشیم صؤندورن اول لاله عذاریم گلدی

دئدیم ای نازلی ملک سئو بو نظامینی دئدی:

سنینم عهد ائله دی چشم خماریم گلدی

نظامی گنجوی نین غزللرین دن


تابلو فرش نظامی



مرتبط با : آذربایجان * مشاهیر آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : نظامی گنجوی-شاعر ترک-مخزن الاسرار-اسکندرنامه-هفت پیکر-نظامی-لیلی و مجنون-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 13 دی 1392
زمان : 10:30 ق.ظ
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
ائلچی بئی پنجشنبه 15 آبان 1393 05:20 ب.ظ
یاشا قارداش جانیم اذربایجان وبلاگینین یئنی ادرسی چوخ ساغولون
تبریز قارتال پاسخ داد:
تشکور ساغول...
دوشنبه 7 بهمن 1392 09:13 ب.ظ
چوخ گوزل سیزی باغلانتیلاریما ارتیدیرم
تبریز قارتال پاسخ داد:
: ساغولون حتما...
ارسلان شنبه 14 دی 1392 02:08 ب.ظ
همه ای جهان نظامی را شاعر ترک اذربایجانی میدانند حالا بذارین بعضی فاشیستها او را فارس بدانند البته بدون ارایه هیچ گونه مدرک و سندی البته حرفای اینگونه ادمها مصرف داخلی دارد برای غول زدن مردم ترک اذربایجان در جهت اسیمیله شدنشان
تبریز قارتال پاسخ داد:
: اگر حافظ یا فردوسی شعری ترکی میسرودند ما هم نمیتوانستیم بگوییم ایشان تورک هستند ولی در کل متعلق به ایران و همه جهان هستند پس شاعران تورک هم شعر فارسی سرودن دلیل نمیشود کلا بگیم پارسی هستند...
امیدوارم این تناقضات و افکار ناسیونالسیتی اصلاح شود..
محمد ایلیار شنبه 14 دی 1392 08:00 ق.ظ
سلام داداش. لینک شدی ارادتمندم
تبریز قارتال پاسخ داد:
: سلام
ممنون یاشا..
شادی جمعه 13 دی 1392 11:43 ب.ظ
یاشیاسان قارتال بی .
چوخ گوزل شعرلر وغزل لر دئئلر.اینسانین روحین تازالاندیریر. بوشاعیرلر اذربایجانین باشینی اوجالاندیریبلار.ساغول.
تبریز قارتال پاسخ داد:
: ساغولون...
آذربایجانین هپسی شاعیر عاریف و هنرمندلره آدامین باش اوجالیقدی حیف که مغزلر قاچیلار و توجه اولمور...
نظامی چوخ بیوک ایبفیخارده...
اردبیلی جمعه 13 دی 1392 05:12 ب.ظ
چوخ ساغول قارتال بی

واقعا شاعران ازربایجان به غنای زبان پارسی کمک شایانی کردن


میگم قارتال دیگه ربیع شد و این روزها دیگه عروسی بازاره ولی تو هنوز ازدواج نکردی

ازدواج کن ما رو هم دعوت کن تا بیاییم پلوی عروسیت رو بخوریم
تبریز قارتال پاسخ داد:
: ساغول مرسی
شما که لالایی بلدی چرا خودت خوابت نمیبره؟!!
اگه ازدواج کنم این وبلاگ میبندم میرم دنبال زاد و ولدها..!
deniz جمعه 13 دی 1392 04:20 ب.ظ
ساغول قارتال بی چوخ تشکور چوخ یاشا
دییه بیللم اؤن یؤلدان چوخ بو شعیرلری اؤخودوم اؤقدر گوزلدیلر کی دیماغا گلمز ، چوخ ایفتیخار ائلیرم بئلنچیلیک مفاخرلریمیز وار ، محصللیخ زامانیندان نیظامی گنجونین شعیرلرینی اوخویوب و حیران قالاردئم ، عشق اؤلسون آذربایجانین بوتون مشاهیرلرینه
تبریز قارتال پاسخ داد:
: تشکورلر...
دوردان گوزلده شعرلری و دونیانین ایفتیخاریده مولوی و حافیظ تکین...
کتابیمیزین اوله نیظامین شعرینن باشلییر...
خیبر باردل جمعه 13 دی 1392 11:50 ق.ظ
yaşasın azərbaycan
yaşasın düşünən şairləri
yaşasan qartal bəy
تبریز قارتال پاسخ داد:
: یاشاسین...
الله حیفظ ائلسین...
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
:: تبریز مهد ورزش چوگان ایران
:: برف پاییزی در آذرماه 1396 تبریز
:: آغاز دراماتیک پیش روی تبریز 2018
:: امکانات منطقه گردشگری و پیست اسکی شاهداغ آذربایجان
:: محمد بی ریا شاعری محبوب از جنس آذربایجان
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: دوربین تبریز لینک 76 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: دوربین تبریز لینک 75 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: پاییز هزار رنگ آذربایجان
:: کمر همت و زنگ خطر برای نابودی محیط زیست آذربایجان !
:: تخریب گورستان تاریخی پینه شلوار تبریز
:: English learning for the people of Tabriz
:: اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 74 ( موزه مشاغل قدیمی بازار تبریز )
:: ایرج شهین باهر شهردار جدید کلانشهر تبریز
:: پدر جذامیان ،مرحوم دکتر محمدحسین مبین
:: شهروند لینک آذربایجانی 70 (عکاس خانم مونا آریانفرد داوودیان)
:: سلام به شهریار
:: فولکلور ترانه های آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 73 (شهرک زعفرانیه تبریز)
:: حكیم ملا محمد فضولی
:: عکس با لباس اصیل آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 72 ( سفر به زنوز و زیبایی های آن )
:: روستاهای تاریخی حماملو و اویلق و کرینگان ورزقان
:: افتتاح مرکز همایشهای بین المللی خاوران تبریز
:: پرفسور لطفی زاده ریاضیدان و دانشمند بزرگ آذربایجان
:: تبریز 2018 را مثل خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی باشیم
:: کویر قوم تپه آذربایجان
:: شهروند لینک آذربایجانی 69 (عکاس آقایان انصارین و عزیزی )
:: زیر پوست شهر تبریز ، "ژن" نامرغوب یا بی پولی


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ