تبریز ویکی لینکلر

 
تاریخ و تمدن آذربایجان
نظرات |

آذربایجان گهواره تمدن فلات ایران

تاریخ ایران

خیلی برام جالب هست که میبینم عده ای برای تمسخر از روی عمد یا بی سوادی تاریخ و تمدن آذربایجان را مختص به زمان ایالت هایی از تمدنهایی مثل هخامنشی و ساسانی و آذربایجان را صرفا سرزمین آتش ماد میدانند یا حتی پا را فراتر گذاشته و تاریخ مردمان آذربایجان را به بعد از حمله مغولها نسبت میدهند و یا از آن شگفت آورتر ما فقط شاهدیم که تاریخ خطه آذربایجان اختصاص به انقلاب مشروطه و بعد از آن شده است هرچند ما همواره به همه این گذر زمانها و تاریخ افتخار و میبالیم و به دیگر تاریخها و تمدنهای واقعی ارزش قائلیم.
در جواب آنها جز خنده نمیشود کاری کرد چون یا آنها رفتار موزیانه دارند یا بسیار بی سواد هستند و نمیشود اصلاح کرد!
تاریخ و تمدن بیشتر و کمیت آن نشانه فرهنگ و توسعه یافتگی بیشتر نیست بلکه تاریخ وقتی ارزشمند است که اولا از آنها عبرت بگیریم دوما از آنها بتوانیم استفاده و فرصت سازی کرده و حداقل برای توریسم و کارهای فرهنگی بهره ببریم چیزی که ما در کل فلات باستانی ایران از آن بی نصیبیم! سوما از این پیشینه جهت ارتقای فرهنگ خود بهره ببریم نه اینکه با ادعای تمدن بالا از مغول و عرب و عجم و ترک و پارس گرفته تا همه و تاریخ آنها را تمسخر کنیم.

شباهت سنگ تراشه های قبوستان ثبت جهانی جمهوری آذربایجان با تیمره
سنگ نگاره
ورود ممنوع !
محدوده معدن مس سونگون ورزقان
مس سونگون
کتیبه و سنگ نگاره ها 12 هزار ساله سونگون
سنگ نگاره باستانی
سندی از زندگی اولیه و ماقبل تاریخ در آذربایجان - تصویر کلیک کنید
ما قبل تاریخ

در این مطلب به سه تمدن مهم باستانی در خطه آذربایجان اشاره داریم :

* تمدن 8 هزار ساله تپه حسنلو سولدوز آذربایجان غربی
 
Teppe Hasanlu is an archeological site of an ancient city located in south of Lake Urmia , West Azerbaijan province- 6000BC
* تمدن 9 هزار ساله شهر یئری مشگین شهر اردبیل
 Yeri is
an archeological site of an ancient city located in MeshginShahr of Ardabil - 7000BC
* تمدن 7 هزار ساله کورا ارس منطقه حاشیه ارس و قره داغ آذربایجان شرقی
Kora Ars civilization in East Azerbaijan province - 5000BC


نکته: برای ثبت جهانی هیچیک از آثار باستانی قبل از دوران هخامنشی در خطه آذربایجان اقدامی قابل عرض نشده است!

لینک ویکی پدیای آثار ثبت جهانی ایران و خطه آذربایجان در یونسکو


و بماند که تمدنهایی دیگر مثل اورارتو ، آشوریها، ساکاها و اویغوزها و ماساژت ها که همزمان با آریایی ها وارد فلات ایران و بخصوص آذربایجان شده بودند بعدا شاید اشاره خواهیم داشت. در واقع میتوان گفت مناطق اطراف کوهستانی و آبخیز آذربایجان (ارس، دریاچه اورمیه، سهند، سبلان، بزقوش، الموت و خیلی موارد و تپه هایی مثل کول تپه و یانیق تپه و رازلیق و...) جزو گهواره تمدن و زیستگاههای اولیه بشری فلات ایران است.

دورنانیوز - دکتر محمدرضا باغبان کریمی/ نگاهی به تاریخ آذربایجان ساکاها

دورنانیوز - آذربایجان مهد سومریان بانیان بزرگترین تمدن بشری

سومری

سومریان که امروزه بانیان تمدن بشری شناخته میشوند اقوامی التصاقی زبان، با زبانی خیلی نزدیک به ترکی امروزی ، بودند که بعد از مهاجرت از آسیای میانه و سکونت چند صد ساله در آذربایجان به بین النهرین کوچ کردند و با اطمینان میتوان سومرها را اجداد آذربایجانی ها و تمدن آنها را شاخه ای از تمدن باستانی آذربایجان به شمار آورد.

لینک پست قدمگاه باستانی آذرشهر
لینک پست معبد مهرورجوی مراغه
لینک پست ماناها
لینک پست الفبای بشری
لینک پست تخت سلیمان آذربایجان غربی
لینک پست منطقه فسیل مراغه (انگلیسی)
لینک پست بزقوش و کتیبه رازلیق
لینک پست قلعه پشتو هوراند
ویکی پدیای تپه حسنلو آذربایجان غربی
ویکی پدیای شهریری باستانی



حسنلو؛ تمدنی ۸هزار ساله در قلب تاریخ

تپه باستانی حسنلوی سولدوز (نقده)، تمدنی ۸ هزار ساله در قلب تاریخ باستانی آذربایجان غربی بوده که با وجود مزیتهای مختلف برای ثبت در فهرست آثار جهانی هنوز این مهم محقق نشده است.

به گزارش خبرگزاری مهر، این اثر بی نظیر تاریخی از سال ۱۳۳۶ در پی کشف خرابه های شهر و دژی متعلق به دوره ماننا یعنی ۸ هزار سال قبل، اهمیت فراوانی پیدا کرد که با کشف جام زرین نیز بر اهمیت باستانی و تاریخی این محوطه افزوده شد، ولی متاسفانه با وجود قدمت و آثار تاریخی متعدد، هنوز به جایگاه اصلی خود در سطح ملی و بین المللی نرسیده است.
باستان شناسان ایرانی و خارجی قدمت  این تپه باستانی را ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ سال قبل از میلاد تخمین زده اند، حدس دیگر آن است که آثار مربوط به ویرانه های تپه حسنلو در ۷۰۰ یا ۶۵۰ سال قبل از میلاد به آتش کشیده شده که در هر صورت نشان دهنده جایگاه تاریخی این اثر بی نظیر است.

Teppe Hasanlu

تپه باستانی

تپه باستانی حسنلو به همراه مهمترین اثر مکشوفه آن یعنی جام "زرین حسنلو" با قدمتی بیش از هشت هزار سال قبل از میلاد مسیح در نقده استان آذربایجان غربی نمادی از تاریخ کهن ایران اسلامی است که سالهاست در آستانه ثبت در فهرست آثار جهانی قرار دارد ولی هیچ خبری از ثبت این اثر در یونسکو نیست.

هر چند طی سالهای گذشته با راه اندازی موزه تاریخی و پایگاه پژوهشی در محوطه مجموعه تاریخی تپه حسنلو، امیدها برای ثبت این اثر ملی در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو بیشتر شد و گذشت سالها گرد غفلت و فراموشی را در بر روی این اثر کم نظیر باستانی پاشید.
عدم توجه به این تپه تا جایی است که با وجود ایجاد موزه در داخل محوطه این مجموعه تاریخی ، اغلب آثار کشف شده هم اکنون در موزه ملی ایران نگهداری شده و ظرفیتی که برای شناساندن بهتر تپه حسنلو در محل این پایگاه ایجاد شده است، عملا بلا استفاده مانده و راکد است.

از اشیا کشف شده حسنلو
اشیا عتیقه

تپه باستانی حسنلوی نقده الگوی احداث تخت جمشید بود
نماینده سابق مردم شهرستانهای نقده و اشنویه در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن انتقاد از کم توجهی به حفظ و معرفی آثار تاریخی و باستانی منطقه با وجود قدمت دار بودن آنها، گفت: متاسفانه با وجود اینکه تپه حسنلوی نقده از قدیمی و غنی ترین آثار تاریخی کشور محسوب می شود، ولی تا کنون در حد شان و جایگاه آن اقدامات قابل توجهی انجام نشده است.

علی زنجانی حسنلویی با بیان اینکه حسنلو شناسنامه منطقه باستانی سلدوز بوده و باید هر چه سریعتر نسبت به ثبت این پایگاه باستانی ۸ هزار ساله در فهرست آثار جهانی یونسکو اقدامات لازم انجام شود، افزود: به دلیل کم توجهی به آثار باستانی منطقه از جمله تپه حسنلو و آثار میراث جهانی تخت سلیمان تکاب و قره کلیسای چالدران، استان به جایگاه واقعی خود در بحث بازدید گردشگر از بناهای تاریخی نرسیده است.

وی با اشاره به اینکه تپه باستانی حسنلوی نقده که به گفته کارشناسان باستان شناسی روزگاری محل زندگی قوم ماننا هم بود، در واقع الگوی و ایده اولیه برای احداث تخت جمشید در فارس است، ادامه داد: تخت جمشید بنای نیمه کاره ای بود که با یک حمله نیمه تمام ماند، این در حالی است که سکونت در سالهای قبل از میلاد مسیح در حسنلوی نقده به اثبات رسیده است.

نماینده سابق مردم نقده و اشنویه در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه متاسفانه ایجاد موزه در محوطه مجموعه تاریخی حسنلوی نقده پس از تصویب کلنگ زنی شده، ادامه داد: این در حالی است که این طرح به دست فراموشی سپرده شده و آثار تاریخی کشف شده از این محوطه در موزه ملی نگهداری می شود.

تمدن باستانی

زنجانی حسنلویی با بیان اینکه هدف از ایجاد موزه در محوطه پایگاه تاریخی حسنلوی نقده، نمایش آثار کشف شده در محل این اثر باستانی با ارزش ملی و بین المللی بود، عنوان کرد: این در حالی است که این هدف محقق نشده و گردشگران نیز استقبالی برای بازدید از این محوطه نمی کنند.

وی با اشاره به اینکه تپه حسنلو چهار لایه داشته و آنچه در معرض دید عموم قرار دارد لایه چهارم است، گفت: این در حالی است که اگر کاوشهای باستان شناسی در لایه های بعدی صورت گیرد می توان به تاریخ و تمدن چندین هزار ساله ایران پی برد و ما همچنان منتظریم کاوش های باستان شناسی با کمک کارشناسان داخلی و خارجی در لایه های زیرین اثر تاریخی آغاز شود.


پایگاه پژوهشی حسنلوی نقده ظرفیتی برای برگزاری گردهمایی باستان شناسی


 مدیر كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی نیز در این خصوص معتقد است گفت: با ایجاد پایگاه علمی پژوهشی در تپه حسنلو و دعوت از مراكز تحقیقاتی و دانشگاهی، می توان گردهمائی های علمی باستان شناسی در این مكان ترتیب داد.
جلیل جباری با اشاره به آثار تاریخی چون تپه حسنلو  و تالاب های طبیعی به عنوان شریان های اصلی این شهرستان، اظهار داشت: شهرستان نقده دارای ظرفیت های تاریخی و طبیعی خوبی در حوزه گردشگری می باشد.

وی افزود: می توان با آماده سازی بسترهای مناسب، زمینه را برای حضور سرمایه گذاران، و بهره برداری از ظرفیت هایی مثل سد حسنلو فراهم کرد.

جباری همچنین با اشاره به لزوم نصب تابلوها و علایم راهنمای گردشگری در مسیرهای مربوط به آثار،جاذبه های تاریخی - طبیعی و روستاهای هدف گردشگری گفت: شهرستان نقده از نظر گردشگری روستایی جایگاه خاصی در استان دارد و ایجاد اقامتگاه های بوم گردی در كنار تالاب های مهم نقده می تواند در این زمینه موثر واقع شود.

تپه حسنلو

ارتفاع تپه باستانی حسنلوی نقده از بستر رودخانه گدار که از کنار آن می گذرد ، ۲۰ متر و قطر آن حدود ۲۵۰ تا ۲۸۰ متر است. چند تپه باستانی دیگر هم که ارتفاع آنها از ۱۵ متر تجاوز نمی کنند، در اطراف این تپه پراکنده اند.

دیوارهای این بناها و منازل و معابد آن با پایه های سنگی ساخته شده و در بالای آنها از آجرهای بزرگی به طول ۴۰، عرض ۲۳ سانتیمتر و ضخامت ۱۴ سانتیمتر استفاده شده است. در قسمت حفاری شده این تپه، ویرانه های شهر یا دژی دیده می شود که از دو بخش عمده تشکیل شده است.

قسمت نخست به تالار شاهی یا معبد سلطنتی معروف است و در آن سکوهای بزرگ و کوچکی دیده می شود و در انتهای جنوب تالار تختگاه یا محراب معبد قرار دارد و در این قسمت سکوهای بزرگ و کوچک دیده می شود.

قسمت دیگر، تالار بزرگ یا معبد اصلی است که در ضلع شمالی و مجاور بناهای تالار اول قرار گرفته و کف آن فرش شده است و در آن دو قطعه سنگ بزرگ دیده می شود. باستان شناسان این دو قطعه سنگ سرخ رنگ و بزرگ را وسیله ای برای مجازات محکومان یا برای به جا آوردن قربانی به درگاه رب النوع می دانند که سر قربانیان و محکومان را روی آن می گذاشتند و از تن جدا می کردند. در انتهای این تالار، سه ستون بزرگ سنگی جای گرفته است.

پشت این ستون های چهار متری، خانه های کوچکی با مصالح سنگی قرار دارد که به نظر باستان شناسان، محل سکنای بردگان، کنیزان یا خادمان معبد بود. در این قسمت، اسکلت ۴۰ زن نیز پیدا شده است. دور تا دور بناها را حصار و بارویی به ارتفاع شش متر فرا گرفته است که قسمتی از این بارو و حصار و کنگره های آن در ضلع غربی بر اثر کاوش و حفاری نمودار شده است.

جام زرین حسنلو در دستان باستان شناس آمریکایی
باستان شناسان

سکونت ۱۰ دوره متمایز در تپه باستانی حسنلو

این تپه دارای ۱۰ دوره متمایز سکونت است که آنها را از قدیم به جدید یعنی از دوره دهم تا دوره اول که آخرین دوره است، تقسیم بندی کرده اند. این دوران از دوره ابتدایی سنگی آغاز و تا دوره باستانی، مادها و دوره اسلامی ادامه می یابد.

قدمت دوره ابتدایی و سنگی تپه حسنلو به عقیده دکتر رابرت دایسون، باستان شناس آمریکایی و سرپرست هیئت حفاری تپه حسنلو، به ۶هزار سال قبل از میلاد برمی گردد. تاریخ تقریبی سکونت اول به حدود هزاره ششم قبل از میلاد می رسد و دورانی را شامل می شود که تپه حسنلو زیاد مورد توجه نبود. در این دوره ها به بناهای خشتی گلی و سنگی برخورد شده است.

از دوره چهارم سکونت در تپه حسنلو، یعنی در هنگام آتش سوزی بزرگ تا دوره هفتم سکونت، آثار ساختمانی به دست آمده است که دلالت بر سکونت در این تپه دارد. دوره چهارم حسنلو مهمترین دوره فرهنگی این دوره است. در میان بناهای سمت شرقی حیاط مرکزی، بقایای چند انبار و اصطبل قابل تشخیص است که از این انبارها مقدار زیادی خمره کشف شده است که به گمانی به درد ذخیره آب دژ می خورد و به گمانی دیگر مخصوص نگهداری مشروبات بوده است.

در جانب ورودی حیاط، مجموعه ای از بناهایی مانند تالار بزرگ یا پرستشگاه و تعدادی اتاق های متصل و مربوط به هم قرار داشته است. در این میان، پرستشگاه بیش از دیگر بناها قابل توجه است. این پرستشگاه دارای سقف و ستون های چوبی بوده و ۳.۲۴متر طول و ۵.۱۸ متر عرض داشته است.

در دژ حسنلو، اتاق هایی نیز به انبار و آشپزخانه و اسلحه خانه اختصاص داشته است، از اسلحه خانه که معلوم نشده کارگاه اسلحه سازی یا محل نگهداری جنگ افزار بود، مقدار زیادی شمشیر و سه نیزه آهنی کشف شده است، در اطراف غربی حیاط، حدود ۱۵ باب اتاق بزرگ و کوچک وجود داشته و جام زرین حسنلو در یکی از اتاقهای همین قسمت کشف شده است.

تپه باستانی سولدوز

از تپه باستانی حسنلو در سال های ۱۳۱۳ تا ۱۳۵۸ طی حفاری های باستان شناسان ایرانی و آمریکایی انواع و اقسام ابزار و ادوات جنگی مانند شمشیر، خنجر، نیزه، سرنیزه هایی از جنس مفرغ و آهن به همراه هزاران ظروف سفالی و اشیای استخوانی سنگی سفالی، شیشه ای و فلزی گوناگون که هر یک دارای ارزش تاریخی، باستانی و هنری هستند، کشف شده است که در موزه ها ایران باستان، آذربایجان، آمریکا، فرانسه و دیگر کشورهای جهان نگهداری می شود.

مهمترین اثر مکشوفه تپه باستانی حسنلو که اهمیت ویژه ای در جهان و باستان شناسی دارد ، جام طلایی حسنلو است. وزن این جام ۹۵۰ گرم ، بلندای آن ۲۱ سانتیمتر، قطر آن ۲۵ سانتیمتر و محیط لبه آن ۶۱ سانتیمتر است و در موزه ایران باستان تهران نگهداری می شود.
این جام اثر کاملاً خیره کننده ای است زیرا بیش از حد ظریف کاری داشته و فاقد ترکیب مجلل است. قدمت جام طلایی کشف شده از تپه حسنلو در حدود ۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است، بر روی بدنه این جام معروف، نقش های بسیاری حک شده است که احتمالا داستان حماسی را روایت می کنند.

در ردیف بالایی، ایزدی بالدار سوار بر گردونه ای که یک گاو نر آن را می کشد به سوی کاهنی در حرکت است که جامی در دست دارد و در این حال از دهان گاو، رودی جاری است که احتمالا نماد حیات و باروری محسوب می شود، در ردیف پایینی و زیر گردونه حیات، پهلوانی در حال نبرد با موجودی نیمه انسان و نیمه اژدها است.

از تصاویر قلمزنی شده آن سوی جام می توان به ایزدهای شاخدار سوار بر ارابه، کاهنانی که در حال حمل قوچ های قربانی هستند، پهلوانی که گرز و کمان در دست دارد، مردی که در حال رام کردن شیر است و پدر و مادری که در حال بازی با کودک خردسالشان هستند، اشاره کرد.

به هر روی امید می رود با ثبت جهانی تپه باستانی ۸ هزار ساله حسنلوی سولدوز در جنوب آذربایجان غربی، گرد فراموشی از چهره آن زوده شود و مردم بیش از پیش با تاریخ هشت هزار خود آشنا شوند.
..............................
گزارش الناز ملک زاده

توضیحات جام زرین حسنلو ، تمدن 8 هزار ساله آذربایجان
[http://www.aparat.com/v/pOZju]

تاریخ آذربایجان ، تپه باستان حسنلو سولدوز آذربایجانغربی
[http://www.aparat.com/v/8BSsj]



شهریئری باستانی مشگین شهر اردبیل

شهر یئری مشگین منطقه باستانی معروف به شهر یئری، در ۶۵ کیلومتری اردبیل و ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر در کنار رود قره سو قرار دارد. وسعت  منطقه تاریخی شهر یئری مشگین ۴۰۰ هکتار است و از سه قسمت دژ نظامی، معبد و قوشا تپه تشکیل می شود. قدمت قلعه و معبد به۱۴۵۰ سال پیش از میلاد و قوشا تپه به ۷ هزار سال پیش از میلاد می رسد. اولین بار در حدود ده سال پیش از انقلاب اسلامی چارلز برنی باستان شناس آلمانی در شهر یئری مشگین ، عملیات کاوش را شروع نمود.

Yeri city
شهریری

قدمت شهر یئری مشگین
در اولین فصل حفاری شهر یئری مشگین که در آبان 83 آغاز شد قبرهای عصر آهن بررسی شدند. در این دوره سفالهایی مربوط به دوره کالکو لتیک کشف شد و قدمت منطقه را به 3500 سال از عصر آهن به عقب برد. این سفالها شبیه سفالهای مناطق باستانی دالما و حاجی فیروز هستند. به این ترتیب برای اولین بار قدمت سکونت بشر در استان اردبیل به دوره مس- سنگ رسید.

یئری

مکانهای تاریخی یئری مشگین
در منطقه شهر یئری مشگین تعداد زیادی سنگ شیشه برنده(ابسیدین) کشف شد که می تواند گواهی بر ارتباط این منطقه باقفقاز و آناتولی باشد زیرا سابقه استخراج این نوع سنگ در این مناطق شناخته شده است. از ابسیدین برای برش سنگهای سخت در دوره کالکولتیک استفاده می شده است. در منطقه شهر یئری مشگین چند دوره تاریخی از مس- سنگی ، عصر آهن ۱ و عصر آهن ۲ مشخص شد و بقایایی از قلعه ای متعلق به دوره آهن کشف گردیده است.

شهر باستانی یئری


آشنایی با شهر یئری مشگین

در فصول بعدی حفاری، بقایایی از سفال، مفرغ و نقوش انسانی دیده شد که باستان شناسان آنها را نذوراتی متعلق به معبد می دانستند. یکی از این دو معبد در زیر دیوار دفاعی قلعه قرار داشت . باستان شناسان نتیجه گرفتند در دوره اورارتویی که ساکنان شهر یئری مشگین بر روی معبد خود قلعه ساخته بودند از دین خود روی گردانده اند و خدای اورارتویی( خالدی) را پذیرفته اند. البته این امر می تواند اختیاری یا به اجبار صورت گرفته باشد. در این فصل حفاری یک لایه نیز در زیر محوطه داخلی قلعه کشف شد که به شهری متروک و قدیمی تر تعلق داشت. برخی سفالهای قهوه ای مایل به بنفش و سفالهای داغدار و سیاه نیز در این محل کشف شدند که به پیش از عصر آهن تعلق دارند.
شهر یئری مشگین که وسیع ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و یکی از با اهمیت ترین مناطق پیش از تاریخ شمال غرب ایران است به شماره 6162 به ثبت آثار ملی رسید ولی به دلیل عدم حفاظت از منطقه سرمای بی سابقه زمستان سال 86 سنگ افراشتها را مورد حمله قرار داد و در اول بهمن 86 با یک زیر نویسی تلویزیونی در شبکه خبر اعلام شد که 80% از آثار تاریخی شهر یئری مشگین بر اثر سرما از میان رفته است. در واقع یکی از با ارزش ترین و بی نظیر ترین آثار باستانی ایران و جهان در اثر بی مسئولیتی سازمان میراث فرهنگی از دست رفت و به هیچ وجهه قابل مرمت نیست.

تاریخ پیش از میلاد

شهر باستانی

سنگ افراشت های کشف شده
نیایشگاه اصلی منطقه شهر یئری مشگین ، از زیر خاک بیرون آمد که شامل بیش از ۳۰۰ سنگ افراشت با ارتفاعهای مختلف از ۳۵ تا ۲۵۰ سانتیمتر با شکلهای انسانی هستند که حاوی صورت آدمی( بدون دهان) ، دست و شمشیر هستند.


تاریخچه شهر یئری مشگین

چارلز برنی دوره آنرا همزمان با هخامنشیان ولی خارج از محدوده دولت آنها می داند. اینگراهام و سامرز آنرا به پیش از هزاره اول تعلق دانسته اند. با توجه به نبود سفال در کنار سنگ افراشت نمی توان نظر دقیقی در مورد زمان سنگ افراشت داد ولی آنها میانه هزاره دوم تا میانه هزاره اول را بهترین دوره برای سنگ افراشت دانسته اند. معماری قبور مربوط به عصر آهن۲ است. در غرب محل تجمع سنگها غاری قرار دارد که ساکنان محلی آنرا قاراکوهبل نام نهاده اند. روبروی آن چند تخته سنگ بر روی هم گذاشته شده اند.
منطقه تاریخی شهر یئری مشگین که وسیع ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و یکی از با اهمیت ترین مناطق پیش از تاریخ شمال غرب ایران است به شماره ۶۱۶۲ به ثبت آثار ملی رسید.

تاریخ آذربایجان ، شهر باستانی یئری مشگین شهر اردبیل
[http://www.aparat.com/v/yDaZJ]


تمدن شهرنشینی هفت هزار ساله  کرا-ارس یا کورا ارس

فاضلی با بیان اینکه قدمت شهرنشینی در تمدن «کرا- ارس» به ۵ هزار و ۳۰۰ تا ۵ هزار و ۴۰۰ سال قبل از میلاد می‌رسد، اظهار داشت: براساس یافته های موجود، جوامع تمدن کرا-ارس نخستین جوامع بشری بوده است.
     
در جریان کاوش های باستان شناسی در منطقه ارس با تلاش باستان شناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی، تمدن ۷ هزار ساله «کرا - ارس» در شمال آذربایجان شرقی از اعماق زمین ر برآورد.
کاوش های باستان شناسی منطقه خداآفرین و کلیبر به منظور دستیابی به آثار و بقایای تمدن کهن سرزمین کرا - ارس از سال ۸۵ آغاز شده و از سال جاری با کشف بخشی از آثار این تمدن، اطلاعات ارزشمندی از این کاوش ها به دست آمد.

Kora Aras History in Aras Zone
کورا ارس

محمد فاضلی، رئیس پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در مورد این پروژه باستان شناسی می گوید: کاوش های پروژه خداآفرین، دستاوردهای مهمی ازآثار متعلق به هزاره پنجم قبل از میلاد تا دوران پارت و اسلام دربرداشته و حاکی از وجود تمدن پیشرفته شهرنشینی در این منطقه است.
وی می افزاید: مطالعه آثار به دست آمده از این پروژه نشان می دهد که نوع شهرنشینی جوامع تمدن کرا- ارس جدا از نوع شهرنشینی تمدن «بین النهرین» با خصلت های ایرانی بوده و همین موضوع چشم انداز نوینی از علم باستان شناسی برای کشور محسوب می شود.
فاضلی با بیان اینکه قدمت شهرنشینی در تمدن «کرا- ارس» به ۵ هزار و ۳۰۰ تا ۵ هزار و ۴۰۰ سال قبل از میلاد می رسد، اظهار داشت: براساس یافته های موجود، جوامع تمدن کرا-ارس نخستین جوامع خانسالار تاریخی هستند که اقتدار سیاسی و اقتصادی داشته اند.
وی گفت: آثار به دست آمده از پروژه باستان شناسی خداآفرین از جمله دژها، قلعه ها و قبور پادشاهان درک نوینی از دوران پارت را ارائه خواهد کرد.
این مقام مسئول در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در پاسخ به اینکه کاوش های این منطقه تا چه مدت ادامه می یابد، تأکید می کند: با توجه به اهمیت تحقیقات تمدن کرا - ارس، پروژه بلند مدت ۵ تا ۱۰ ساله ای از سوی این سازمان برای کاوش در منطقه خداآفرین تدوین شده است.

وی با بیان اینکه این تمدن کهن نیازمند شناخت پیشینه فرهنگی و تاریخی است می افزاید: این برنامه بلندمدت برای یافتن نتایج علمی متعلق به دوره پایان سنگی تا دوره معاصر کاوش خواهد شد.
رئیس پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یادآور می شود: انتشار یافته های علمی مربوط به نتایج مطالعات باستان شناختی پروژه کاوش منطقه خداآفرین، درک نوینی از تمدن کرا- ارس برای باستان شناسان و محققان جهان به ارمغان خواهد آورد.
تراب محمدی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی نیز از بین المللی شدن پروژه کاوش باستان شناسی منطقه خداآفرین خبر داده و می افزاید: طبق برنامه ریزی های صورت گرفته سال آینده تیم های مختلف از دانشگاه های معتبر جهان به باستان شناسان ایرانی حاضر در پروژه کاوش خداآفرین ملحق شده و برای رسیدن به نتایج بهتر تلاش خواهند کرد.

تمدن ارس

وی با اشاره به اهمیت بین المللی شدن این کاوش ها خاطرنشان می کند: با الحاق تیم های باستان شناسی یاد شده، منطقه خداآفرین از کاوش های نجات بخشی و پیشگیری فراتر می رود.
محمدی همچنین با اشاره به راه اندازی موزه آثار کاوش های باستان شناختی منطقه خداآفرین ادامه می دهد: با راه اندازی این موزه، در یکی از سه شهر خداآفرین، جانانلو و یا کلیبر، مردم منطقه از کم و کیف کاوش ها و آثار به دست آمده مطلع شده و شایعات مربوط به این پروژه مرتفع می شود.
محمدی با بیان اینکه علاوه بر ایجاد یک موزه تخصصی، آثار به دست آمده از فصل های مختلف کاوش منطقه خداآفرین در دیگر موزه های آذربایجان شرقی و کشور نیز به نمایش درخواهد آمد می گوید: ایجاد موزه تخصصی آثار باستانی در کنار احداث یک سد عظیم و نیز گسترش منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس تا خداآفرین را باید نویدبخش توسعه توریسم و جهش فرهنگی و اقتصادی منطقه دانست.
محمدی یادآور می شود: توسعه صنعت توریسم رونق بخش های اقتصادی منطقه را به همراه خواهد داشت و لذا اتخاذ تدابیرلازم برای افزایش شمار گردشگران و توسعه صنعت توریسم در این مقطع زمانی ضرورت دارد.
وی در ادامه با اظهار تأسف از انتشار شایعاتی در خصوص کشف آثار ارزشمندی چون اجساد مومیایی در این منطقه خاطرنشان می کند: اینگونه اخبار نادرست در جهت جوسازی علیه نظام و زیر سؤال بردن تلاش های مسئولان برای پروژه های توسعه ای در این منطقه صورت می گیرد.

محمدفاضلی رئیس پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز با انتقاد شدید از انتشار شایعاتی مبنی بر کشف اجساد مومیایی در نقاط مختلف کشور از جمله منطقه خداآفرین می گوید: انتشار اینگونه شایعات غیرواقعی و مغایر با روح فرهنگ و تمدن مردم ایران بوده و صحت ندارد.
وی با تأکید بر اینکه هرگونه انتشار کشف اجساد مومیایی شده در محوطه های باستانی از جمله منطقه خداآفرین آذربایجان شرقی کذب است خاطرنشان کرد: مردم ایران زمین در تمام ادوار تاریخ موحد و یکتاپرست بوده و به دلیل اعتقاد مردم به دنیای بعد از مرگ، جسدی مومیایی نمی شد.
رئیس پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با بیان اینکه تاکنون هیچ جسد مومیایی در هیچ کجای ایران مشاهده نشده است، یادآور شد: تنها اجساد سالم به دست آمده از تمدن های کهن ایران زمین مربوط به مردان نمکی زنجان است که به خاطر مجاورت معدن نمک، به صورت طبیعی مومیایی شده اند.
گفتنی است کاوش های باستان شناسی خداآفرین در محوطه های باستانی کهنه تپه،کهنه پایگاه، همیدان و کولاز دره سی خداآفرین از سال ۸۵ آغاز شده و هم اکنون در فصل دوم کاوش های خود قرار دارد.


کشف آثار با قدمت عصر برنز پیش میلاد مسیح آذربایجان شرقی
[http://www.aparat.com/v/tYc6Q]


"دكتر محمدجواد مشكور" آذربایجان را از نظرسکونت اقوام باستانی به پنج ناحیه تقسیم می­كند.

قره­ داغ را كه در قدیم همراه خوی و مرند بصورت یك ناحیه بوده­ است مشخص میكند و آشوریان در كتیبه­ های خود از این منطقه با نام « سانگی بوتو نام برده اند [كه] از مناطق خوش آب و هوا و حاصلخیز در سرزمین آذربایجان بوده است.» [4]

از قومهای قدیمی و اوّلیه كه در آذربایجان كنونی زندگی كرده­ اند و نواحی قره­ داغ و ورزقان نیز زیر سلطه­ی آنها بوده می­توان به نامهایی چون لولوبیان ، گوتیان ، کادوسیان، سکاییان، کاسی­ها و مانناییان  اشاره كرد.

 1 فرهنگ دانستنیها – محمد ن‍ژد ص 22
 ۲ عمارت سنگی یا داش­دامداش از بناهای دوره قاجاریه در شهرستان ورزقان است. که متعلق به امیر ارشد از سران طایفه­ی حاجعلیلو می­باشد.
۳ قره داغ ؛ خواستگاه تمدن انسانهای اولیه- محمد حافظ زاده – مقدمه ص چهارده
۴ نظری به تاریخ آذربایجان – محمد جواد مشكور ص 69
۵ نظری به تاریخ آذربایجان – محمد جواد مشكور ص 71
۶ نظری به تاریخ آذربایجان – محمد جواد مشكور ص 71
۷ تاریخ ماد – ا.م دیاكونوف – ترجمه كریم كشاورز ص 410
۸ نظری به تاریخ آذربایجان . محمد جواد مشكور – ص 85
۹ تاریخ هرودوت – ترجمه­ی هدایتی ،ج4، صص231 و 258
1۰ ماد ، هخامنشی ، اشكانی ، ساسانی – حسین محسنی
1۱  آذربایجان در سیر تاریخ ایران . رحیم رئیس نیا – ص 318 ج 1 


تصویر مربوط به قلعه باستانی در ملکان در جنوب استان آذربایجان شرقی مربوط به هزار اول تا پنجم پیش از میلاد مسیح
ملکان

1- لولو بیان بیشتر در نواحی جنوبی دریاچه­ی اورمیه زندگی می­كرده­اند امّا به علت قرابت این قوم با مناطق قره­داغ می­توان گفت كه آنها به این مناطق و كل آذربایجان در زمانهایی مسلط بوده­اند و تعدادی ازآنها به این مناطق آمده و ساكن شده­اند. لازم به توضیح است که در کتیبه­یِ سیغندل از شهری به نام"لیب لی اونی" نام برده­شده که شباهت زیادی به نام این قوم دارد.

روستاهای  "له للّی"و"لالا بجان"از توابع ورزقان احتمالاً از یادگارهای آن قوم بوده و نام این روستاها از این قوم گرفته شده­باشد.

 لولوبیگان = شهر لولوبی ها یا مكان زندگی لولوبی ها

این نام با توجه به اینكه در بسیاری موارد ( گ) به ( ج) تبدیل شده، بعدها به لولو بیجان تبدیل شده و آن به مرور به لالا­بجان تحریف شده­است. كاوشهای باستانشناسی در تپه های باستانی آن صحت و سقم این مسأله را روشن خواهد ساخت.

در زبان اورارتو نیز به اقوام بیگانه لولو گفته می شد و امروزه نیز از این واژه با این مضمون استفاده میشود.

2- گوتیان نیز به اقوامی گفته­می­شد كه در هزاره­یِ سوّم(ق.م) در مناطق مختلفی از آذربایجان از جمله قره­داغ زندگی می­كرده­اند.

« در هزاره­یِ اول(ق.م) همه­یِ اورارتوئیان، ماننا و مادها را گوتی می­نامیدند » [5] گوتیان زبانی مستقل داشتند و از ریشه زبان آلبانی  و مردم قفقاز بود. محمدجواد مشكور معتقد است:« از مطالعه­یِ هنر مادی و هخامنشی به این نتیجه می­رسیم كه لولوبیان و گوتیان تأثیر زیادی نسبت به آشوریان و آكدیان در آنان داشته­اند.»[6]

3-  كادوسیان : این قوم قدیمی ترین و بومی ترین قوم در سرزمین قره­ داغ بوده­ است كه در دو هزار سال(ق.م) زندگی می­كرده اند."دیاكونوف"-مورخ روسی- قوم كادوسیان را ساكن در قره­ داغ دانسته و آنها را حایل بین مادها و سكاسنیان ( سكاها ) دانسته است. [7]

كادوسیان از جماعتهای بدوی بودند كه به شكار و دامداری می­پرداختند و باغداری نیز می­كردند و دو پیشوا امور آنها را اداره می­كرد. كادوسیان به دلیل اینكه در كوههای صعبالعبور قره­داغ زندگی میكردهاند هرگز مورد حمله و تسلط اقوام و حكومتهای مختلف از جمله مادها نشدند. آنچه از فهرست ساتراپ نشینهای "هرودوت" پیداست احتمالاً كادوسیان همیشه مستقل بوده­اند كه بعدها در زمان كوروش و آن­هم احتمالاً هنگامی كه هنوز وی سردار"آستیاك" بود از وی اطاعت كردند. از هخامنشیان، اردشیر دوم و اردشیر سوم و داریوش سوم به این قوم حمله كردند ولی نتوانستند آنها را مطیع خود سازند.

4-  سكاییان در قرن 8  و 7(ق.م) از كناره­های دریای سیاه به سمت آذربایجان آمدهبودند.« بنا به بعضی مدارك آشوری، كیمریان [آشوریان، سكاییان را كیمری می گفتند] از قرن هشت(ق.م) در آذربایجان اقامت داشته و از سرزمین قفقاز به آن ناحیه هجوم آورده اند.» [8]مادها سرزمین اصلی سكاها را ( ساكاسنا ) می­نامیدند و برخی از دانشمندان، این سرزمین را میان رود كورا(کور) و ناحیه شمالی گنجه و اراضی اطراف دریاچه اُرومیه و نواحی جنوبی ارس گفته­اند.

در قرن هفتم قبل از میلاد پادشاهی سکاها از لحاظ سیاسی استوار گشت و استحکام پذیرفت و مقتدرترین امپراطوری زمان یعنی آشو ریان آنها را با نام کشور "اشکوزا" به رسمیت شناختند.[9] این قوم در پایان قرن ششم و در آغاز قرن پنجم (ق. م )جزء ساتراپهای ماد بود.

5 - کاسی ها نیز قومی بودند كه در لرستان امروزی ساكن بوده­اند و همزمان با اقوام سکایی و مادی زندگی می­کرده­ اند و گاهی با هم در جنگ و ستیز بوده­ اند. سكایان در قرن 6 (ق.م) به آذربایجان ( ماد ) حمله نمودند و 28 سال آن را اشغال نمودند و بعدها شكست خورده و در بین مردم آذربایجان ممزوج گشتند.

6- « ماننا قدیمی­ترین دولت معتبری هست كه قلمرو آنها احتمالاً از یک سو به حوالی تبریز كنونی و دریاچه اُرومیه و از سوئی دیگر به حوالی كرمانشاه امروزی و قسمتی از كردستان می­رسیده و با اورارتوییها همسایه بودند، بنابراین قلمرو دولت ماننا روی هم رفته با  اراضی امروزی آذربایجان قابل تطبیق هست.»  [10] ماننا ها بعد از لولوبیان و گوتیان از اقوام و دولتهای بزرگ در مغرب ایران بودند. در آغاز هزاره­یِ اوّل(ق.م) تشكیلات مستقلی از خود داشتند كه بعدها در قرن هشت قبل از میلاد با سكاها متحد و با"آشور بانیپال" جنگیدند و شكست خورده و ضمیمه­یِ خاك آنها گشتند. ماننایی­ها در كار دامداری و كشاورزی چیره دست بودند و درهنر دستی نیز از سر آمدان روزگار خود بودند و مردمی اجتماعی بودند که در فعالیتهای اجتماعی بر خلاف سایر اقوام آن زمان شركت داشتند.

مانناها در دهه­ های اوّل قرن هشتم(ق.م) در پی شكست اورارتویی­ها از آشوریان، در آذربایجان قدرت فراوانی یافته بودند. آشوریان نیز از اقوام خرابكاری بودند كه بارها به آذربایجان لشكر كشیدند و موجب از بین رفتن كشاورزی و دامداری شدند . مانناها با حمله اورارتوییان ضعیف شده، قسمتهائی از اراضی خود از جمله غرب منطقه قره داغ را به اورارتوئیان واگذار كردند . بعد از ظهور مادها ، مانناها جزو سرزمین آنها گشتند. در اسناد ساختمانی داریوش در شوش ظاهراً مانناییان نیز مادی خوانده شده اند. و بطور كلی این قوم با مادها ممزوج گشته اند.

 در زمان هخامنشیان سرزمین ماننا با استان ماد تركیب یافت و مرزهای سرزمین ماننا روی هم رفته با تغییرات اندكی با مرزهای ماد غربی ( ماد خرد ) یا آذربایجان قابل تطبیق است.» [11]

مانناییان یكی از بزرگترین تمدن­های اولیه بشری هست كه بعد از شوش ( ایلام) از اهمیت زیادی برخوردار است . اما تاریخ نگاران ( حال بر چه اساسی !! ) زیاد به آن توجه نداشته ­اند. تمدن ماننا كه كهن تر از مادها بوده تأثیر فراوانی بر تمدن و شكل گیری مادها در آذربایجان و ایران داشته ­اند.

ا.م.دیاكونوف معتقد است: مانناییان تأثیر فراوانی در رشد و تكامل آریاییان، در هنگام كوچ به سرزمین ایران داشته­ اند، آنان كه از اقوام بدوی و عقب مانده بودند هیچ وقت نتوانستند بر سرزمین ماننا ( آذربایجان) سیطره یابند و بیشتر به مشرق ایران گسیل شدند ولی با این حال تحت تأثیر فرهنگ و تمدن عالی ماننایی قرار گرفتند.

از دیگر قومهایی كه در سرزمین آذربایجان زندگی كرده اند قومهای هوری و میتائی نیز بوده اند .


مرتبط با : آذربایجان * آرتاویل،اورمو،زنگان * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : تاریخ باستان آذربایجان-تپه حسنلو-سولدوز-شهریری-آثار باستانی-سنگ نگاره باستانی-آذربایجان-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 29 خرداد 1394
زمان : 05:30 ب.ظ
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
چهارشنبه 14 مرداد 1394 10:02 ق.ظ
کشتار آذری های ایران توسط ترک های عثمانی که بسیاری از هموطنان حتی از ان هم بی خبر هستند
http://persian.araxnews.com/iran/4415-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C.html
تبریز قارتال پاسخ داد:
بله تبریزیها هم با اردنگی بیرون شان کردند! ولی اگر عادل باشیم جنایاتی که ارمنستان با پشتیبانی روسیه در اورمیه و سولدوز مرتکب شدند و انتقام عثمانی از آذربایجان مظلوم گرفتن حتی عثمانی هم اینکار را در حق ما نکرد اما هرگز اشاره نمیشه و هموطنان نمیدانند!
تورک یکشنبه 31 خرداد 1394 01:24 ق.ظ
قارتال قارداش * تمدن 9 هزار ساله شهر یئری مشگین شهر اردبیل افتخار آزربایجان و تورکها ست * تمدن 9 هزار ساله شهر یئری مشگین شهر اردبیل مال آزربایجان و تورکهاست حیف که این تمدن باستانی حفظ و نگهداری و مرمت نمیشود خیلی حیف است صدبار تاسف بار به میراث فرهنگی یاشا قارداش
تبریز قارتال پاسخ داد:
بلی
تورک یکشنبه 31 خرداد 1394 12:44 ق.ظ
قارتال قارداش شهریئری باستانی مشگین شهر اردبیل قدیمی ترین تمدن بشری است گورهای سنگی باستانی مشگین شهر است بی عرضه میراث فرهنگی مشگین توجه و رسیدگی نمیشود و مرمت نمیشود یاشا قارداش
تبریز قارتال پاسخ داد:
بلی اون از میراث مشگین شهر نیست برمیگرده به میراث فرهنگی کشور که نمیخواد تاریخ باستان آذربایجان زیاد معرفی بشه و کسی بدونه!!! والا به تخت جمشید یا پل الله وردی خان (پل خواجو) الطاف و توجه کافی دارند...
تورک شنبه 30 خرداد 1394 01:44 ق.ظ
قارتال قارداش ما خودمان باید از آثار های تاریخی خود حفظ و نگهداری و مرمت کنم خود مردم آزربایجان و تبریز انجام بدهن نه دولت نه شهرداری و میراث فرهنگی یاشا قارداش
تبریز قارتال پاسخ داد:
والله مردم هم بخوان کاری انجام دهند شهرداری از یک طرف اوقاف از یک طرف و میراث فرهنگی از یک طرف و اداره بوووق از هر طرف میریزند به مردم اجازه نمیدهند اما بهرحال مردم باید فشار و اهمیت بدهند به این موارد

ساغول...
تورک جمعه 29 خرداد 1394 06:04 ب.ظ
قارتال یاشاسین آزربایجان یاشاسین تمدن آزربایجان یاشاسین تمدن 14000 ساله آزربایجان اگه آزربایجان نبود ایران نبود یاشاسین تمدن های ماننا و سکاها یاشاسین آنا ترومس یاشا قارداش
تبریز قارتال پاسخ داد:
یاشاسین آذربایجان سرافراز و باستانی...
باید قدر اینها دانست و بهره برد نه فقط در وب دید و خوند
زندگی جمعه 29 خرداد 1394 05:37 ب.ظ
انسان مجموعه ای از آنچه که دارد نیست ؛

بلکه انسان مجموعه ای است از آنچه که هنوز ندارد، اما می تواند داشته باشد . . .

سلام
پیش من هم بیاین خوشحال میشم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
:: مسافران نوروزی در تبریز پایتخت گردشگری
:: شهروند لینک آذربایجانی 66 (عکاس آقای باقر محرمی)
:: عید نوروز یا ارگنه قون 1396
:: جشن نوروزگاه در بازار تاریخی تبریز
:: کشف های جدید در محوطه ارگ علیشاه تبریز
:: آداب چهارشنبه سوری ترکها ، تورکلرین چرشنبه دبلری
:: سفر نوروزی به نگین تمدن ایران زمین ، استان آذربایجان غربی
:: مرکز تجارت اطلس تبریز بعد از افتتاح
:: Urmia City Night in West Azerbaijan province
:: معضل حاشیه نشینی تبریز ، علل و راهکارها
:: روز جهانی زبان مادری و غربت زبان ترکی در ایران
:: درباره تبریز و آذربایجان - پست ثابت About
:: سالار ملی ، مجاهدت های باقرخان
:: غرفه تبریز در دهمین نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران
:: کفش تبریز و کمپین حمایت از کفشهای بومی
:: ثبت اصالت سفال آذربایجان در لیست اصالت یونسکو
:: دوربین تبریز لینک 67 (برف بهمن ماه 1395 در تبریز)
:: مدارس قدیمی در تبریز قطب علم پرور ایران
:: آشپزی و غذای خوشمزه آذربایجان
:: ثبت جهانی تابلو فرش سردرود تبریز
:: برج تاریخی آتش نشانی تبریز
:: طبیعت زیبای هوراند آذربایجان شرقی
:: گردش در دروازه آذربایجان شرقی ، شهرستان میانه
:: بیشترین مالیات کشور اذعان آذربایجانی ها
:: فرزندآوری و کودکان آذربایجان شرقی
:: روستای چراغیل و فرهنگ روستای قاضی جهان در آذرشهر
:: پروفسور محسن هشترودی و پروفسور لطفی زاده و پرفسور علی جوان
:: در آستانه سال نو میلادی و ارامنه تبریز
:: دوربین تبریز لینک 66 ( برف و زمستان در کندوان )
:: چله گئجسی در آذربایجان


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ