تبلیغات
تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان - مطالب تبریز قارتال
 

تبریز ویکی لینکلر

 
نادرشاه و ایل ترک افشاریه ایران
نظرات |

نادرشاه ناپلئون تُرک ایران


ناپلئون بناپارت فرانسه:  عظمت انسان ها از دو عامل نشات می گیرد: جسارت مردان و نجابت زنان. در كنار این دو عامل عنصر دیگری است كه انسان را به عظمت واقعی می رساند و آن عشق به وطن و عدم تردید در فدا نمودن جان در راه وطن می باشد. ترك ها دارای تمامی این عناصر بوده و به همین دلیل است كه شما می توانید یك تُرک را بكشید ولی هرگز نمی توانید وی را شكست دهید.

نادرشاه


افشارها به (به ترکی آذربایجانی: avşarlar یا afşar) طایفه‌ای از ترک‌های اُغوز هستند که در ایران، ترکیه و افغانستان پراکنده‌اند. مراکز اصلی سکونت آنان در ایران استانهای، آذربایجان غربی و زنجان و کرمانشهرستان بافت و خراسان است؛ اما تیره‌هایی از آنان را در استانهای آذربایجان، ، قزوین، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد و همدان و خوزستان (رامهرمز)، مرکزی و البرز (ساوجبلاغ) و می‌توان یافت

اَفشار یا اوشار یکی از ایل‌های ترکمان جزء گروه قومی ترک‌های آذربایجانی هستند. که در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ از آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه‌های دودمان صفوی را بنیاد گذاردند. این ایل به دو شعبهٔ بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری ارخلو یا قرخلو؛ نادرشاه افشار از شعبهٔ اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و درهٔ گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمن‌ها مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایلها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند


اوشر یا اوشار را یکی از ۴ فرزند یولدوزخان پسر سوم آغوز و به معنی چالاک آورده‌اند. قوم افشار ظاهر نام خود را از نام سر دودمان قومی خود اوشر گرفته است.


کوچ ایل افشار به اورمیه و اراک
در پی خاتمه نبرد دیمدیم در دوره شاه عباس صفوی و تبعید کرمانجها به خراسان ایل افشار به ارومیه کوچانده شدند. گروهی دیگر از این قوم به استان مرکزی تبعید شدند.

افشارها در صحنهٔ تاریخ
افشارها تحت ادارهٔ آق‌سنقرْ اتابکان موصل را تشکیل دادند و اینها در فتح آناتولی نقش مهمی ایفا نمودند. از طرف ملکشاه، آق‌سنقرْ «قاسم‌الدوله» لقب گرفت و ولایت حلب یافت. عمادالدین زنگی حکومت اتابکان موصل را تشکیل داد (۱۱۴۶–۱۱۲۸) و از طرف خلیفه لقب «فاتح» گرفت و در جنگهای صلیبی شرکت کرد. پسر و جانشین نورالدین محمود به علم و ادبیات علاقه داشت. شیرکوه (ابوحارث اسدالدین) و صلاح‌الدین ایوبی تحت لوای او بودند و به کمک او در ۱۱۷۱ حکومت فاطمی را برانداختند. بعد از صلاح‌الدین، فرزندش نتوانست قدرت پدر را پیدا کند و در قرن سیزده میلادی تابع مغولها شدند. در نتیجه، افشارها به جنوب آناتولی کوچ کردند و به کمک دیگر ترکمنان حکومت خانی قره‌مان را تشکیل دادند.

افشارهای آناتولی بیشتر از احفاد سه خانواده‌اند که از حلب آمده‌اند و عبارتند از: قوت بیگلی اوغوللاری، گؤندؤز اوغوللاری، کویک اوغوللاری.


بزرگترین شهر افشار نشین ایران و جهان شهر ارومیه است چنانچه لرد کرزن در قرن بیستم هنگام ورود به شهر ارومیه می‌نویسد: «این شهر که در ارتفاع ۴۴۰۰ پا از سطح دریاست بین ۳۰۰۰۰ و ۴۰۰۰۰ نفر سکنه دارد که بیشتر آنها طایفهٔ ترک افشار هستند، ولی مقدار زیادی هم خانواده‌های نسطوری و کلیمی و ارمنی در آنجاست .» ‏

افشارهای ایران عبارتند از:قره گزلی، قره حسنلو، قره گوزلو، گندزلو، بکیشلو، سعیدلو، قرالرلو، بدیرلو، عربلو، غفرانی، طرزیلو، شاملو، اصانلو، قاسملو، ایناللو، ارشلو، گؤندؤزلو، تکشلو، کهگیلولو، قرخلو، تکه‌لو و ایمیرلوو … این طایفه‌ها از قبیله‌های گؤندؤتخزلو و کؤپک‌لو و افشارهایی که از آسیای میانه آمده‌اند، تشکیل یافته‌است.[۲۰] تیره شول هم جز تیره‌های ایل ترک افشار می‌باشند که در کرمان و داراب فارس زندگی می‌کنند و اصالتشان به منطقه شولستان فارس برمیگردد. تیره بیگدلی در خوزستان شهرستان رامهرمز در روستاهای رستم‌آباد و دره دان (دره دون) و پتک بیگدلی و … زندگی می‌کنند. تیره قرخلو در استان مرکزی و اراک زندگی می‌کنند.

افشاریان

سلسه افشار


کتیبه ترکی نادر شاه در کلات نادری

این سنگ نوشته تركى معروف به كتیبه نادرى در مدخل در بند ارغون شاه  در كلات نادرى ٬ ملك پدرى نادر (دره گز خراسان)٬ پیش از آبادی دربند قرار دارد. اشعار به خط تركى – عربى به سال ١١٥٥-١١٥٧ بر روى صخره بزرگى حك شده است. ارتفاع كتیبه از سطح رودخانه ١٥ متر بوده دارای ٢٤ بیت شعر تركی (٤ مصراع عربی) است. اشعار متعلق به “گلبن افشار” از شاعران دربار نادر شاه افشار است. در باره وى معلومات گسترده اى وجود ندارد. شعر در ستایش ثنای نادر پسر شمشیر است و با حمد خدا شروع می شود و همچون دیگر آثارش با مرگ او ناتمام مانده است. حكاك این كتیبه كم نظیر در تاریخ اسلامى و تركى دانسته نیست.

بسم الله الرحمن الرحیم و هو الاعلی
ایبتیدا حمد-ى خودا-یى احد-و فرد-ى قدیم
قادیر-ى لم یزل-و عالیم-و دانا-و حكیم
او كی بو كون-و مكانی یارادیب قودرتدن
او كی بو بحر-و بری خلق ائدیب شؤوكتدن
ایكی عالمده اودور بنده لره یاور-و یار
حیكمتیندن گؤرونور بنده لره هر آثار
خلق-ى عالم هامى مؤحتاجدیر او درگاهه

کتیبه نادرشاه



تپه باستانی نادری از آثار باستانی و تاریخی شهرستان پارس آباد در بخش اصلاندوز شهر اردبیل است.

این اثر تاریخی در جنوب غربی شهر اصلاندوز در ملتقای رود ارس و دره رود قرار داشته و بلندی این تپه ۳۰ متر و محیط اطراف آن حدود هزار و ۵۰۰ متر و طول آن ۱۲۰ متر و عرض آن حدود ۱۰۰ متر است.
برخی اعتقاد دارند که تپه نادر به دلیل اهمیت و موقعیت استراتژیکی و نظامی آن از قدیمی‌ترین قلاع منطقه بشمار می‌رفته و قدمت آن تا هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد تخمین می‌زنند.
تپه نادری از نظر تاریخ

این تپه از نظر تاریخی قابل توجه است، چرا که در این تپه نادرشاه جهت خلع شاه طهماسب دوم صفوی انجمن بزرگی تشکیل داد و سران کشور و بزرگان را به دشت مغان فرا خواند که منجر به خلع طهاسب میرزا و رسیدن وی به تخت سلطنت شد.
همچنین گفته شده که نادرشاه افشار در زمان تاجگذاری خود در دشت مغان دستور داده است که هرکدام از سربازانش دامن لباس خود را پر از خاک کرده و روی هم ریخته بودند تا تپه‌ای ایجاد شود تا نادرشاه در روی آن برای لشگریانش و مهمانانش سخنرانی کند و بعد از آن تپه نادری به ارتفاع ۹ متر ایجاد شد.
بیشتر سفالهای به دست آمده از تپه نادری بدون لعاب، ساده و متعلق به دوران اسلامی می‌باشد. کنار تپه نادری بقایای یک کارگاه آهک پزی وجود دارد.

به عقیده کار‌شناسان کشف اشیایی مثل سفال خشت پخته دوران پارتی، سفالهای منقوش دوره اسلامی و تعداد زیادی سنگ اپسیدین به حالت تیغه و سنگ خام نشان می‌دهد این محل در سدههایی واحد مسکونی بزرگی را تشکیل می‌داده و از هزاره اول پیش از میلاد تا اواخر سده یازدهم هجری قمری مسکونی بوده است

تپه نادری در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۷ با شمارهٔ ثبت ۷۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تپه نادری



افشاریان یکی از سلسله های ترک تبار می باشد که از سال 1736 میلادی توسط نادر شاه تاسیس و به مدت 60 سال حکم راندند
نادر شاه از ۱۱۱۴ خورشیدی تا ۳۰ خرداد۱۱۲۶ خورشیدی، پادشاه ایران بود او در سال ۱۰۶۷ در ایل افشار در «درگز» خراسان به دنیا آمد اَفشار یا «اوشار» یکی از ایلهای بزرگ ترکان اغوز است
این ایل به دو شعبه بزرگ تقسیم می‏شد: یکی «قاسملو» و دیگری «ارخلو یا قرخلو»؛ نادر شاه افشار از شعبه اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی «ابیورد» و «درگز» و «باخرز» تا حدود «مرو» مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند.
او از مشهورترین پادشاهان ایران پس از اسلام است و بسیاری از مورخین او راقدرتمندترین پادشاه ایرانی بعد اسلام می دانند که سرکوب افغانها و بیرون راندن عثمانی و روسیه از کشور و تجدید استقلال ایران و نیز فتح هندوستان و ترکستان و جنگهای پیرزومندانه او سبب شهرت بسیارش گشت.در اروپا به او لقب «آخرین جهانگشای شرق»، «ناپلئون ایران» و «اسکندر دوم» نیز دادهاند


دوران پادشاهی شاهان افشار


نادرشاه افشار (از سال ۱۱۱۵ تا سال ۱۱۲۶ خورشیدی)
رضاقلی میرزا افشار (از سال ۱۱۱۵ تا سال ۱۱۱۹ خورشیدی) به‌عنوان نایب‌السلطنه حکم پادشاهی داشت.
نصرالله میرزا افشار (از سال ۱۱۱۹ تا سال ۱۱۲۶ خورشیدی) به‌عنوان نایب‌السلطنه حکم پادشاهی داشت.
عادل‌شاه افشار (از سال ۱۱۲۶ تا سال ۱۱۲۷ خورشیدی)
ابراهیم‌شاه افشار (ازسال ۱۱۲۷ تا سال ۱۱۲۸ خورشیدی)
شاهرخ‌شاه افشار (ازسال ۱۱۲۸ تا سال ۱۱۲۹ خورشیدی) دوره دوم (از سال ۱۱۳۰ تا ۱۱۷۵ خورشدی) حاکم مشهد،
نصرالله میرزا دوم (از سال ۱۱۴۷ تا سال ۱۱۶۰ خورشدی) به‌عنوان نایب‌السلطنه حکم پادشاهی داشت.
نادر میرزا افشار (از سال ۱۱۶۰ تا سال ۱۱۷۵ خورشدی) به‌عنوان نایب‌السلطنه حکم پادشاهی داشت.


ویژگیهای مهم حکومت افشاریه:

    نظام اداری و حکومتی ایران
    نظام اجتماعی ایران
    نظام اقتصادی ایران
    مناسبات خارجی ایران

نادر شاه

نادرشاه افشار

نگاره نادرشاه و محمد شاه گورکانی ترُک
نادر

ایران در دورهٔ نادرشاه

نادرشاه افشار در سال ۱۰۶۶ خورشیدی در ایل افشار در درگز در شمال خراسان به دنیا آمد. این ایل به دو شعبه بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری قرخلو؛ نادر شاه افشار از شعبه اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و درگز و باخرز تا حدود مرو جای داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایل‌ها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند.

نادرشاه افشار را می توان مشهورترین پادشاه ایران دوره اسلامی دانست. سرکوب افغان ها و بیرون راندن عثمانی و روسیه از سرحدات کشور و تجدید استقلال ایران و چیرگی و جنگ های پیروزمندانه در حواشی کشور و مهم تر از همه فتح هندوستان باعث شهرت نادرشاه در تاریخ سیاسی دوره میانه ایران شده است. اما قابل توجه ترین اقدامات نادرشاه تلاش در جهت دست یافتن به وحدت سرزمینی در فلات ایران و وحدت شیعه و سنی در عالم اسلام است. دو کاری که نادرشاه به مثابه آخرین پادشاه فلات بزرگ ایران توانست انجام دهد و نام پرشکوهی از خود در صفحات تاریخ به یادگار بگذارد.

در زمانی که صفویان با شورش افغانها از هم پاشیده بودند و کشور مورد تجاوز دشمنان داخلی و خارجی بود، عثمانیها ازغرب و روسها از شمال و اعراب از جنوب و ترکمانان از شرق به تاخت و تاز و قتل و غارت مشغول بودند، نادر وضعیت حاکمیت ایران را سامان داد
در عهد نادر دشمنان و متجاوزان به کشور توسط وی سرکوب شدند و کشور اندکی از قدرت گذشته خویش را در حفاظت از مرزها و اعمال قدرت یک حکومت مقتدر مرکزی بر تمام وطن، بازیافت. ترکمانان وازبکان به ماوراءالنهر عقبنشینی کردند.
بناهایی که به دستور نادر در خراسان بنا شدهاند، نظیر کلات نادری و کاخ خورشید از آثار مهم بازمانده از این دوران هستند.
در عهد او به سپاه و تأمین نیرو بسیار توجه میشد. نادر اقوام ایرانی را متحد و منسجم کرد و ایران قدرتمندترین کشور آسیا گشت. شهرها یا ولایات ایران در دوره نادر به شرح زیر بودند: آذربایجان، افغانستان، بلوچستان (پاکستان)، ترکمنستان، گرجستان، داغستان، بحرین، قطر، کشمیر و غیره

از دیگر اقدامات وی تدابیر مختلفى است كه  براى حفظ و ارتقاء موقعیت رسمیت و دولتى بودن زبان تركى٬ كاربرد در عرصه دیپلماسى و تثبیت آن به عنوان زبانى نوشتارى انجام داده است.

اصل و نسب نادر از ایل افشار است که شاخه ای از ترکان غز به جای مانده از کوچ سلاجقه به ایران بوده اند. شایان ذکر است که نادر از نژاد ترک است. ایل افشار از ایلات شاهسون هم پیمان با شاه اسماعیل و صفویان بوده و نکته جالب سنی بودن همه ایل افشار است. هر چند که تاریخ پاسخ روشنی به نوع مذهب نادر ندارد. ارادات او به حضرت علی (ع) و ابوحنیفه یکسان بوده است و چنان که مرقد و بارگاه امامان شیعه در سامرا و کاظمین را بازسازی کرده است همانطور هم مرقد ابوحنیفه در بغداد را تکریم و بازسازی کرده است. دیدگاه نادر درخصوص علت سقوط صفویان بسیار تیزبینانه بوده است.


فرزندان نادرشاه
دوره افشاریه

شمشیر نادرشاه
افشاریه

افشاریان


فتوحات نادر

نادرشاه افشار بیشتر عمر خود را در جنگ و فتح گذراند. او ابتدا به شاه تهماسب دوم پیوست و در 1139 ق سردار سپاه او شد. سپس خراسان را به تصرف خود درآورد. مالک بزرگ، ملک محمود سیستانی تا حدی مانع قدرت گیری نادر شد، ولی نادر در سال 1137 ق، پشتیبانی شاه تهماسب دوم صفوی و فتحعلی خان قاجار را جلب کرد و توانست ملک محمود را شکست دهد و حاکمیت شاه ایران را در خراسان برپا کند.
شاه تهماسب نیز، نادرقلی را والی خود در خراسان اعلام کرد و پس از آن نادر نام خود را به «تهماسب قلی» تغییر داد. سال بعد، او پس از سرکوب چند متخاصم، به حکمرانی کامل خراسان رسید. ولی پس از آن برای به قدرت رساندن شاه تهماسب با افغان ها وارد جنگ شد.

در 1142 رییس افغان ها یعنی اشرف افغان را در مهماندوست در نزدیکی دامغان (طی نبرد دامغان) و سپس در مورچه خورت اصفهان و برای بار سوم در زرقان فارس شکست داد. او سپس در تعقیب اشرف، افغانستان را مورد تاخت و تاز قرار داد و قبایل این دیار را مطیع خود کرد.

بدین ترتیب پس از هفت سال شورش افغان ها در 1142 ق به پایان می رسد. اما افغان های مخالف نادرشاه پس از فتح قندهار به دست نادر، به دهلی گریخته بودند. نادرشاه سه بار به پادشاه هند، محمدشاه گورکانی، اخطار دارد تا نظامیان اشرف افغان را به ایران تحویل دهد. در پی عدم تحویل آنها، سپاه ایران از رود سند گذشت و در جنگ کرنال هندی ها را شکست داد و دهلی را تصرف کرد.

آنها سپس 800 افغان را در بازار دهلی دار زدند. نادر به رغم کمی سپاهیانش در مقابل لشکریان فیل سوار هندی، توانست با به کارگیری تاکتیک های نوین جنگی پیروز شود. در جنگ کرنال در طی یک روز، بین بیست تا سی هزار شهروند هندی کشته شدند.


نبرد کرنال
جنگ کرنال

نادر شاه ناپلئون ایران

جنگ ترکها

افشار

توپ جنگی مربوط به دوران صفویه و افشاریه در آرامگاه نادرشاه افشار

توپ جنگی


سرنوشت نادر
نادرشاه در اواخر عمر تغییر اخلاق داد و پسر خود رضاقلی میرزا را کور کرد. سپس از کار خود پشیمان شد و برخی از اطرافیان خود را که در این کار آنها را مقصر می دانست، کشت. نادر برای تامین هزینه جنگ های خود مجبور بود تا مالیات های گزافی از مردم بگیرد، به همین دلیل شورش هایی در جای جای کشور روی می داد. زمانی که نادر برای رفع یکی از این شورش ها به خراسان رفته بود، جمعی از سردارانش به رهبری علی قلی خان شبانه به چادر ولی حمله کردند و او را به قتل رساندند.

گفته لارنس لاکهارت مورخ انگلیسی ماجرا از این قرار بوده: «نادر در ماه های پایانی عمر در اوج خشونت حکومت می کرد و به دلایلی چند به تمامی سردارانش سوءظن داشت. نادر شبی رییس آنها را احضار کرد و چنین گفت: من از نگهبانان خود راضی نیستم و از وفا و دلیری شما آگاهم حکم می کنم فردا صبح همه آنان را توقیف و زنجیر کنید و اگر کسی مقاومت کند ابقا نکنید. حیات من در خطر است و برای حفظ جان فقط به شما اعتماد دارم.

جسد نادرشاه

قبر



نوکری گرجی این موضوع را به اطلاع سرداران نادر رساند و ایشان مصمم شدند تا دیر نشده، نادر را از میان بردارند. تا پاسی از شب رفت، مواضعین به خیمه چوکی، دختر محمدحسن خان قاجار، که نادر آن شب را در سراپرده او بود، رو آوردند.
 
ترس به آنان چنان غلبه کرد که اکثرشان جرات ورود به خیمه را نکردند. فقط محمدخان قاجار، صالح خان و یک شخص متهور دیگر وارد شدند و چوکی تا متوجه آنها شد نادر را بیدار کرد. نادر خشمناک از جای برخاست و شمشیر کشید. پایش در ریسمان چادر گیر کرد و درافتاد. تا خواست برخیزد، صالح خان ضربتی وارد آورد و یک دست او را قطع کرد. سپس محمد خان قاجار سر نادرشاه را از تن جدا ساخت.


لینک پست شاه اسماعیل ختایی





مرتبط با : ایران * مشاهیر آذربایجان
برچسب ها : نادرشاه افشار-حکومت ترکان-ترکهای ایران-سلسه افشاریه-تاریخ ایران-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 9 بهمن 1396
زمان : 11:45 ب.ظ
شهروند لینک آذربایجانی 71 (عکاس فرشید فرج الهی)
نظرات |


در پست 71 شهروند آذربایجانی تصاویر زیبایی از عکاسی رویایی آقای فرشید فرج الهی را منتشر میکنیم همراه با اشعار زیبای ترکی از شاعران معروف ، که امیدواریم مورد پسند شما باشد.




نه بو گـــــون باغیدا یاریـم نه می یم وار منیم
سئــــیر گــــــلزارده بیــــهوده نه ییم وار منیم
ســـــــیزی تانــــری یئتیرین پیر خراباته منی
کی بو گون ساقـــــــی الیندن گیله ییم وار منیم
منه معــــــــجون می لعـــلی دوا دور ساقـــــی
کــی غــــم هـــجرایله جسمیمده کیمیم وار منیم
جان سنین، جسم سنین، امر سنین،  فعل سنین
جمـــله سنسن بـــو آراده نه شـــی یم وار منیم
منــــی سید تکــــــی چــک  گوشۀ میخانه لره
آرتیــریـــر غـم داخی، مسجده نه ییم وار منی
عظیم شیروانی


کلیبر

قلعه بابک ، آذربایجان
قلعه بابک

نمایی از کلیبر
ارسباران

قره داغ

گؤره‌سن من نییه یارب بئله نالان اولدوم؟ 
غلط ائتدیم كی سنه واله و حئیران اولدوم.
اودا یاخدین من بیچاره‌نی پروانه كیمی،
آجیغین گلدی مگر عاشیق انسان اولدوم؟
سود و سرمایه‌می مجموع ألیمدن آلدین،
نییه كیم زاهید اولوب مسجده دربان اولدوم!
شیخ صنعان كیمی بوینوما سالدیم زونّار،
ایندی گل گؤر كی كلیسالارا رهبان اولدوم.
ائتدیم اول دلبر ترسایا بوگون بیر سجده،   
ایندی بیلدیم كی یقین من‌ده مسلمان اولدوم
لله الحمد! كی من كوفرده بولدوم ایمان،
كئچن ایّاما نه حاصیل كی پشیمان اولدوم!
گل! نباتی دولانیم باشینا، وه! وه! نه گؤزل،
جان وئریب یارا، وفا راهینا قوربان اولدوم.
حکیم ابوالقاسم نباتی

آذربایجان

آبشاری در قره داغ - ارسباران
آبشار

فصل

زمستان کلیبر
زمستان کلیبر

عشایر

عشایر آذربایجان
عشایر آذربایجان


آراز آراز خــــــــان آراز ســولطـــان آراز خـــان آراز

سنـی گـوروم یـانـاســان ائل دردینی قــــــان آراز


آراز سنـدن کیـم گئشـدی کیم غرق اولدی کیم گئشـدی

فلــک گــل ثابیــت ایلــــه هانسی گونوم خوش گئشدی

هارایلار آی هارایلار هر اولدوزلار هر آیلار

دریادا بیر گول بیتیپ سوسوزونان هارایلار

صمـد گلیــر گولــه گولــه دوشونده بـاخ قیــزل گــولــه

هــر الینــده دورد کیتــاب دونــدردی بیـزیـــم دیلـــه

آراز آراز خــــــــان آراز ســولطـــان آراز خـــان آراز

سنـی گـوروم یـانـاســان ائل دردینی قــــــان آراز


ارس

دریای ابر بر فراز ساوالان - سبلان
سبلان

چینی خانه شیخ صفی اردبیل
شیخ صفی

نئور خلخال
نئور

جانیم نه قدر وار منه جانان سن اولارسان
جاندان دا عزیز اولسا بیر اینسان سن اولارسان
سن ایندیه دک قلبیم اوچون قلب دین ای یار
بون دان سورادا جانیم اوچون جان سن اولارسان
هر یاره م ایر اولسا اونون مرهمی سن سن
هر دردیم اولارسا اونا درمان سن اولارسان
کونلون نئجه ایسترسه ائیله ور منه فرمان
عومروم نه قدر وار منه سولطان سن اولارسان
ائیلرسم اگر شرحینی ایمانیله کوفرون
باش حرفیله سر لوحه دیوان سن اولارسان
بوندان بئله آلادتما منی کوفرله دین له
خاقانیه هم کوفر و هم ایمان سن اولارسان
خاقانی نه دیر گلسن اگر ای گوزو شهلا
البته کی خاقانیه خاقان سن اولارسان.
خاقانی شروانی

نمین اردبیل

سنت استپانوس جلفا
کلیسا


باهار اولدی گل ای دلبر تماشا قیل بو گلزاره
بوراخدی غنچه لر پرده، بشارت بولبول زاره
شقایق پرده دن چیخدی بویاندی باغ ایله بستان
ایرشدی گلشنی حسنون بویاندی رنگ ازهاره
منی منع ائتمه ای زاهد، گوونمه ذکره ای صوفی
کی سن مغرورسان ذکره منم مشتاق دیداره
کی هر بلهم اضل بیلمز ندور کی عشقین احوالی
ایرشمز قاصرین عقلی بو مغلق سر اسراره
عبیر و مشک و عنبر تک ریاحین دن چمن دولدو
سحرده طعن ائده ر ساچون نسین مشک تاتاره
کی چیخدی غنچه دن سنبل گریبان چاک ائده ر من تک
دلیندی غصه دن باغریم، سن ائتمه اوره گیم پاره
چمنلر مختلف اولدی هزار الوان چیچک لردن
آچیلدی نرگس و لاله و نسرین، شکوفه گلدی اشجاره
آچیلدی نرگس و لاله توتوبدور یاسمن چادر
سؤیودلر ارغوان تیتره ر، قمیشلر یئتدی انهاره
بنفشه گول تماشاسی غنیمت بیل کی بئش گوندور
ساتار معشوقه گول حسنون خریدار اول بو بازاره
ییغیلدی جانینا جانی، دمی عیسی نسیمی نین
وصال دردینه درمان ایرشدی جان بیماره
عمادالدین نسیمی


لاتون آستارا
لاتون

آلاداغلار اهر
اهر


بیر نفر اهل وفا مین بی‌وفادن یاخشیدیر
بیر صداقت اهلی مین اهل ریادن یاخشیدیر
هانسی گول دیر حسنده سندن گوزه‌ل دیر، سئوگیلیم
هانسی بولبول عشقده من بینوادن یاخشیدیر
قاشلارین چرخین هلالیندن، اوزین خورشیددن
صورتین آیینه‌ی گیتی نمادن یاخشیدیر
بیر داها خالین گوزه‌ل‌لیک آرتیریر رخسارینه
بیر غلط سوزدیر دیمشلر، آغ قارادان یاخشیدیر
گوزلرین صحرای چین آهولریندن دل فریب
عنبرین گیسولرین مشک خطادن یاخشیدیر
صحتی بیمار، عشقین کعبه‌ی کوینده‌دیر
اهل درده خاک راهین توتیادن یاخشیدیر
مین بلا طوفانی، قوپسا، ذره گلمه‌ز عینیمه
رخنه گورمز هر بنا کیم ابتدادن یاخشیدیر
جاهله تبلیغ عرفان ایله‌ملک آسان ده‌گیل
دیده‌ی خفاش ایچون ظلمت ضیادن یاخشیدیر
واحد،انصافاً دیسین تبریزده دوستوم اعتماد
گنجلرده هانسی شاعر «بی‌ریادن» یاخشیدیر
علی آقا واحد


بازار تبریز
بازار

صاحب الامر
صاحب الامر

گؤی مچید - مسجد کبود
مسجد

بوی عید

تله کابین تبریز
غروب

نه سبب دندی منیم قدریمی دوران بیلمه ز
جوهرین قیمتینی هئچ زامان عمان بیلمه ز
ازوده آیدین گؤرونور هر نه دئسه ن آینا کیمی
اورگین یانماسا بیل قدرینی جانان بیلمه ز
هاردا دیوانه ساچین تاجه برابر بیلسه
اوردا شاهنان گدانین فرقینی اینسان بیلمه ز
پیس ایله یاخشی نی آنجاق دوشونن باش آییرار
بو قمه آغزی دی یا جام دی او نادان بیلمه ز
حکیمین فیکرینی مشغول ائلییه ر بال لا زهر
قارپیزیلا شکرین فرقینی سورسان بیلمه ز
قلبه درماندی یارین صف - صف اولان مژگانی
دامارین دردینی نئشتر کیمی ، درمان بیلمه ز
صدفین قوینونا دوشموش سو دؤنه ر جوهر اولار
مقصده چاتماغی صائب بیله ر ؟ هاردان بیلمه ز ؟
صائب تبریزی

تبریز

آدم برفی

tabriz

آی اوزلو نگاریم كیمه مهمان اولاجاقسان
بیر سؤیله كیمین شانینه شایان اولاجاقسان
شاهلیق چتری وار باشین اوستونده بو آخشام
عنبر چترینله كیمه سلطان اولاجاقسان
شكر دئمیرم من سنه اوندان دا شیرین سن
دلبر نئجه بیر بختوره جان اولاجاقسان
ظلمت گئجه سن نورلی چیراغ ، پیس گوزه گلمه
ای آب حیات سن كیمه جانان اولاجاقسان
گئتدین نئجه بس تاب ائله سین هجره نظامی
او خسته ایكن ، سن كیمه درمان اولاجاقسان
نظامی گنجوی


لاله پارک تبریز
تبریزی





مرتبط با : تبریز شهروند لینک آذربایجانی
برچسب ها : تبریز-اردبیل-عکاسی-کلیبر-آذربایجان گردی-شعر ترکی-شعر نظامی گنجوی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 2 بهمن 1396
زمان : 08:02 ب.ظ
نگاهی بر تبریز پایتخت فرش دستبافت جهان
نظرات |

فرش تبریز نقشی از عشق بر تار و پود هنر آذربایجانی ها


قالی، قالیچه،‌ گلیم، جاجیم و مانند اینها برای هزاران سال، نقش های‌شان در تار و پود ایرانی ها رخنه کرده و هر یک با دنیایی از تصویر، هنر و سلیقه ما را به فراسوی مرزهای خیال برده اند. از میان تنوع بی مثال و بی بدیل طرح و نقشِ فرش در سراسر ایران عزیزمان که مهد فرش دنیاست برای‌تان قالی رنگارنگ و خوش بافت تبریز را انتخاب کرده ایم. می خواهیم به دل زیبایی وصف نشدنی قالی دستباف تبریز برویم و طرح ها، نقشه ها، رنگ ها و بافت آن را از نظر بگذرانیم.

تبریز مهم ترین مرکز بافت فرش در ایران و جهان است و دست بافته های هنرمندان این شهر در تنوع کم نظیرند. شهرت تبریز در فرش و فرش بافی و صدور آن به بازارهای جهانی به اندازه ای‌ست که عنوان شهر جهانی بافت فرش را برای این شهر به ارمغان آورده است. بعضی از این فرش ها زینت بخش موزه های معتبر دنیا هستند و برخی دیگر به سبب ارزش بسیاری که داشتند، بخشی از کلکسیون افراد مشهور شدند. صنعتی که راه خود را به بازارهای داخلی و خارجی باز کرده و نام فرش ایران را در دنیا زنده نگه داشته است. همراه شوید و با ما به جهانی پر از طرح و رنگ بیایید.


لینک پست تابلوفرشهای نفیس سردرود


فرش

قالی آذربایجان

فرش تبریز


آشنایی با فرش تبریز

فرش تبریز از مشهورترین قالی های ایرانی‌ست و در این شهر و روستاها و شهرهای اطراف تبریز و آذربایجان شرقی بافته می شود. نام تبریز با نام فرش دستباف گره خورده است و این هنر از مهمترین صنایع دستی این شهر به شمار می آید. تاریخ فرش بافی در تبریز به سده ها قبل بر می گردد و این شهر یکی از قدیمی ترین و معروفترین مراکز بافت فرش دستباف در دنیا شناخته می شود. فرش های تبریزی در آغاز در قالب طرح های روستایی و با رَج (۱) های کم بافته می شد؛ اما به مرور زمان بر هنر و تبحر قالی بافان اضافه و بر تعداد رج ها افزوده شد. این سطح از سلیقه، مهارت و ظرافت در بافت، قالی بافی را در تبریز به هنری درباری تبدیل کرد. مواد اولیه که در بافت قالی تبریز استفاده می شود به طور معمول از جنس پشم یا ابریشم هستند که این مواد باعث می شود فرش هایی با کیفیت اعلا در اختیار مصرف کننده قرار گیرد. فرش تبریز در طرح و بافت بسیار متنوع است و در سایزهای مختلفی بافته می شود.

تبریز، شهر جهانی بافت فرش (Tabriz, the World Carpet Weaving City)  است و در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) از سوی سازمان شورای جهانی صنایع دستی به این عنوان دست یافت. جالب که بدانید طرح فرش تبریز به همراه ۴۷ اثر دیگر از طرحِ فرش های ایرانی به عنوان اثری ملی به ثبت رسیده است. علاوه بر این افتخارها، طرحِ قالی تبریز در کنار طرح و نقشه فرش های ۲۸ منطقه قالی بافی در ایران، در سازمان جهانی وایپو (wipo، سازمان جهانی ثبت مالکیت فکری و معنوی) ثبت جهانی شده است. در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار قالی باف در شهر تبریز از راه بافت فرش دستی امرار معاش می کنند و این شهر امروزه بیش از ۳۰ درصد صنعت فرش دستباف ایران را در اختیار دارد.

مستند فرش تبریز
[http://www.aparat.com/v/2zgjs]




تاریخچه فرش تبریز

بر اساس منابع معتبر، تاریخ بافت فرش در تبریز به قرن سوم میلادی باز می گردد. در این دوران، تبریز یکی از مراکز مهم فرش و زیلو بافی در ایران و آذربایجان به حساب می آمد. در دوره سلجوقیان و ایلخانان این هنر در سرتاسر آذربایجان رواج پیدا کرد و در زمان حکمرانی تیموریان رونق بسیاری داشت. در زمان پادشاهی هلاکوخان (دوران ایلخانان) در ایران نام فرش تبریز در بسیاری از منابعِ ثبتیِ داد و ستد و فروش، وارد و کم کم به کالایی تجاری تبدیل شد. در این زمان بود که تبریز همراه با شهر هرات (در افغانستان امروزی) مراحل تکامل قالی بافی خود را طی کرد و پس از گذشت بیش از دویست سال به سلسله صفویان رسید. هنری که در دوران سلطنت صفویان بر ایران و نیمه دوم قرن پانزدهم میلادی (قرن نهم خورشیدی) به اوج زیبایی و شکوه خود رسید،‌ از حالتی روستایی درآمد و هنر درجه یک دربار شد.

پس از اینکه تبریز در زمان حکومت صفویان به عنوان پایتختی ایران رسید، دومین مکتب هنری ایران در این شهر بنیان گذاشته شد. این مکتب که از آن با نام مکتب تبریز یاد می شود موجب رشد و رونق هنر در تبریز و سفر بسیاری از هنرمندان به این شهر شد. از جمله زبده ترین و ماهرترین نقاشان و طراحانی که در این دوره ظهور کردند می توان از کمال الدین بهزاد و سلطان محمد نام برد که کمک بسیاری به هنر طراحی فرش تبریز کردند. در زمان صفویه بود که کارگاه های بزرگ قالی بافی در این شهر ایجاد و بافنده های درجه یک ایران در کنار هم جمع شدند و با هنر خود بهترین نمونه های قالی تبریز را بافتند.

از تحول های مهمی که فرش تبریز را از حالت روستایی درآورد و آن را به یکی از نمونه های اعلای هنر درباری تبدیل کرد تعداد رج ها بود. رج هایی که از ۲۴ عدد در حالت روستایی به ۱۱۰ عدد در حالت درباری رسیدند و بر شکوه و پیچیدگی قالی تبریز افزودند. از دیگر تحول های مهمی که فرش تبریز در این دوره با آن مواجه شد طرح هایی بود که هنرمندان تبریزی و هراتی در زمان بافتِ فرشِ خود از آن استفاده می کردند. در کتاب قالی و قالیچه جهان (Rugs and Carpet of the World) اثر ایان بنت (Ian Bennet) به نظریه ای در مورد طرح های فرش تبریز در دوران صفوی بر می خوریم:

    تعداد زیادی از فرش‌های مدالیون یا ترنج دار که در سالهای ابتدایی قرن ۱۶ میلادی در زمان حکومت شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب بافته شده‌اند، دارای طرح مایه اسلیمی و نقوش حیوانی و انسانی هستند.

در این کتاب نویسنده به قالی هایی که در موزه های مختلف جهان موجود است اشاره می کند و تعدادی از آن ها را به فرش هایی که در کارگاه های تبریز بافته شده است نسبت می دهد. از دوره صفویه و با گسترش تعامل ایران با دیگر مناطق جهان به ویژه سرزمین های غربی مردم با قالی تبریز آشنا شدند. فرش تبریز اما در اصل از قرن هفدهم میلادی (قرن یازدهم) به بعد راه بازارهای جهانی را در پیش گرفت. هنرمندان تبریزی تلاش کردند تا از سلیقه مردم اروپا و آمریکا آگاه شوند و بر آن اساس قالی های خود را ببافند. این موضوع سبب شد تا طرح هایی بسیار جالب از این تلاش ها بیرون بیاید و بازار این کشورها در اختیار فرش تبریز قرار گیرد. این گونه تبریز به یکی از قطب های مهم بافندگی قالی در ایران و جهان تبدیل شد.

از جمله نمونه های مهمی که گفته می شود در کارگاه های قالی بافی تبریز در این دوران بافته شده است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    قالی مشهور مسجد اردبیل که اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن از آن نگهداری می شود.     قالی دیگری نیز که به این مسجد مربوط می شود و در موسسه دوین (Maisan Duveen) از آن مراقبت می شود.     یک تخته قالی که به امپراتور چالز کوئینت (Charles Quint) تعلق داشت.     دو تخته قالی بسیار زیبا در موزه پولدی (Museo Poldi Pezzoli) میلان که اولی به سال ۱۵۲۲ میلادی مربوط بوده و دارای امضای غیاث الدین جامی‌ست و دومی به نیمه دوم قرن ۱۶ تعلق دارد.

فروش فرش تبریز در دوره های بعد از صفویه کم کم رو به افول رفت؛ اما با کمک صنعتگران تبریزی در دوران قاجار و ابتدای حکومت پهلوی آوازه فرش تبریزی دوباره بر سر زبان ها افتاد و این هنر رونق گرفت. در این زمان بود که فرش ایران راه خود را به بازارهای دنیا باز کرد و صنعت فرش دستباف ایرانی احیا شد.

خالچا

تبریز قدیم


سابقه تجارت و صادرات فرش در تبریز

پس از افول فرش بافی و فروش فرشِ تبریز در بازارهای اروپا، بعد از دوران صفویه و اوایل قاجار، اندک اندک در میانه حکومت قاجاریه فرش ایران دوباره راه خود را به بازارهای جهانی پیدا کرد. تبریز در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی صادرات فرش خود به استانبول و کشورهای اروپایی را را از سر گرفت و صنعت فرش بافی در این شهر رشد پیدا کرد. پس از رونق گرفتن صادرات و تقاضای بالای بازار، ذخیره فرش آذربایجان و تبریز رو به تمام شدن رفت. به همین دلیل بازرگانان تبریزی با برپا کردن کارگاه هایی در شهرهای اصفهان،‌ کاشان، همدان، مشهد و کرمان جان تازه ای به فرش ایران دادند. سیسیل ادواردز، نویسنده انگلیسی کتاب قالی ایران، در مورد صادرات فرش ایران و نقش بازرگانان تبریزی در بلند کردن نام ایران آورده است:

داد و ستد این کالا در دست بازرگانان تبریزی بود که مردمانی سرشناس و مایه‌دار بودند. تجارت خانه‌های ایشان شعبه‌هایی هم در استانبول داشت. معاملات اصلی آنان عبارت از خرید اجناس کارخانه‌های مغرب زمین و حمل آن‌ها به ایران از طریق راه طرابوزان (ترابزون-شهری در ترکیه امروزی) بود.

بیشتر قالی های آذربایجان و همدان نیز در آن زمان از طریق شهر استانبول به کشورهای آلمان و انگلیس صادر می شدند.



قدیمی ترین قالی تبریز | قالی نفیس تار و پود ابریشم

آن گونه که اتحادیه قالی بافان تبریز گزارش داده است، «قالی نفیس تار و پود ابریشم» با زمینه کرک پشم، قدیمی ترین فرشِ تبریزِ موجود است که به قرن دوازدهم تعلق دارد. تعداد رج های این فرش تبریزی ۵۵ بوده و سایز آن حدود شش متر مربع است. این قالی در اختیار یک کلکسیون دار خصوصی‌ست و تا امروز هشت موزه بزرگ دنیا خواستار خرید آن شده اند. حتا این فرش پیشنهادی یک میلیون یورویی برای خرید دریافت کرده است. جالب که بدانید نمونه این قالی زیبا در اندازه ۹ متری در موزه فرش ایران وجود دارد که از لحاظ سلامت و شرایط متاسفانه در شرایط پایین تری از نمونه اصلی قرار گرفته است.

 قدیمی ترین قالی تبریز (قالی نفیس تار و پود ابریشم) قالی نفیس تار و پود ابریشم
فرش قدیمی


طرح چهار فصل | یکی از قدیمی ترین طرحِ فرش های ایران

چهار فصل یکی از طرح های مشهور فرش آذربایجان بوده که در بافت قالی های تبریز نیز مورد استفاده قرار گرفته است و فرش های بافت شده با آن شهرت بسیار دارند. نقشه طرح قالی چهار فصل به طور معمول این صورت است که در میانه آن طرحی از انسان قرار دارد و در چهار سمت فرش طرحی از یک فصل (بهار، تابستان، پاییز و زمستان) بافته می شود. پیشینه تاریخی این طرح به دوره ساسانی باز می گردد و گفته می شود در ایوان مداین شهر تیسفون در هر فصل، قالی متناسب با آن فصل پهن می شده است. از این طرح نمونه هایی مشهوری وجود دارد که به دو مورد از معروفترین آنها اشاره می کنیم.


*قالی چهارفصل | موزه هنر شهر باکو آذربایجان

این قالی تماشایی در قرن نوزدهم و در آذربایجان بافته شده است. استفاده از پشم خالص، نخ هایی با رنگ طبیعی و گره های ابریشمی از ویژگی های این قالی‌ست. هر گوشه از این فرش یکی از چهار فصل سال را نشان می دهد و شیوه زندگی کشاورزان را به نمایش می گذارد. در مرکز فرش تصویری از شاعری معروف که به احتمال زیاد خیام است دیده می شود.

هر یکی از چهار فصلی که در زمینه فرش دیده می شود از لحاظ اجزای سازنده و ترکیب، با دیگر قسمت های فرش تفاوت دارد و کاملا مستقل است. در فصل پاییز، دِرو کردن، کشاورزی و کشت و کار نشان داده می شود و در تصویر زمستانی آن دهقانان در حال پارو کردن برف هستند و حیوان های باربر به سوی دهکده حرکت می کنند. در پس زمینه این شاهکار هنری، معماری آذربایجان یعنی مسجد کبود دیده می شود. فصل بهار نیز با رنگ هایی روشن و زنده بافته شده است که طرح هایی از درخت های پر شکوفه، چوپانی با گله ای گوسفند، دختری که به آوای موسیقی گوش می دهد و پیرمردی پیپ به دست در آن وجود دارد. تابستان نیز با صحنه هایی از فرایند درو و دسته های گندم که بر روی هم چیده شده اند به تصویر کشیده شده است. ته رنگ های طلایی و قرمز به عنوان رنگ های غالب، باعث شده تا یک دستی و یک نواختی در فرش ایجاد شود. این قالی با ابعاد ۲۷۶ در ۲۰۳ سانتی متر در یکی از موزه های هنر باکو در کشور آذربایجان نگهداری می شود.

قالی دستبافت

قالیچه


*قالی چهار فصل |‌ موزه آستان قدس رضوی

قالی چهار فصل یا دوازده برج که در موزه تخصصی فرش موزه های آستان قدس رضوی نگهداری می شود. این قالی که در گالری فرش های تبریز این موزه قرار دارد، یکی از نفیس ترین فرش های مجموعه است. متن این قالی نیز به چهار قسمت تقسیم شده و هر قسمت از آن به مانند فرش قبلی یک فصل را نشان می دهد. همچنین در این فرش دوازده برج (ماه) سال از صور فلکی دیده می شود.

این قالی نفیس در دوره قاجار و با تراکم ۵۳ گره متقارن (ترکی) در ۷ سانتی متر به شیوه لول و در ابعاد ۳۰۰ در ۲۱۸ سانتی متر بافته شده است. جنس تار و پود این قالی از پنبه و پرزهای آن از پشم بوده و بافنده از رنگ هایی مانند سورمه ای، کرم، قرمز روناسی، آبی تیره و روشن،‌ سبز تیره و روشن، بنفش روشن، زیتونی، صورتی، زرد و فیلی در آن استفاده کرده است. در مرکز قالی، ترنجی بیضی شکل قرار دارد و به وسیله بندهای زنجیر کل فرش به چهار قسمت تقسیم شده است. دور تا دور ترنج مرکزی، قاب هایی دیده می شود که در میان آنها نام ماه های نجومی مانند حمل (گوسفند، فروردین)، ثور (گاو، اردیبهشت) و ... همراه با صور فلکی‌شان قرار دارد. در حاشیه این فرش نیز در فاصله های مشخص ده قاب با تصویرهایی از شاهان ایرانی و شخصیت های شاهنامه با نام‌شان آورده شده است.

فرش تبریز


ویژگی های مختلف فرش تبریز

هر هنر دستی در ایران ویژگی های خاص خود را دارد و از روی طرح، نوع ساخت، جنس مواد به کار رفته و دیگر نشانه های آن می توان متوجه شد که آن صنعت به کدام نقطه از ایران تعلق دارد. فرش تبریز نیز از این قاعده جدا نیست و از نشانه های خاص آن می توان این قالی را از دیگر بافته های مناطق مختلف ایران متمایز کرد.  


ویژگی‌های فرش دستباف تبریز

۱. قالی تبریز از جمله فرش هایی‌ست که رج‌شمار بالا دارد و ریز بافت است.

۲. الیافی که در بافت آن به کار می روند مرغوب و درجه یک هستند.

۳. حاشیه فرش های تبریز جدا از معیارهای سنتی و قدیمی هستند. طرح معروفی که برای حاشیه آن مورد استفاده قرار می گیرد سماوری‌ست؛ به این شکل که دو طرح اسلیمی (۱) در کنار یکدیگر شکلی از سماور را ایجاد می کنند.

۴. فرش تبریز اندازه های مختلفی دارد و در تمام ابعاد بافته می شود.

۵. همان طور که گفتیم قالی تبریز یکی از متنوع ترین فرش های ایرانی در طرح است. در تقسیم بندی هایی که شرکت سهامی فرش ایران انجام داده است، ۱۹ طرح و نقش برای فرش های ایرانی ثبت شده که فرش تبریز بیشترین گوناگونی را در طرح های خود دارد.

۶. در کنار تنوع طرح، قالی تبریز در استفاده از رنگ نیز گزینه های بسیاری را پیش روی بافنده قرار می دهد. این ویژگی یکی از دلایل محبوب بودن این فرش است. رنگ هایی که در فرش تبریز مورد استفاده قرار می گیرد اغلب تند و خام هستند و رنگ های کرم، قرمز و آبی تیره بیشتر در آن به کار گرفته می شوند.

۷. فرش تبریز با گره تُرکی بافته می شود.

۸. فرش تبریز از نوعِ دو پوده بوده و پرز آن کوتاه تر، نازکتر و سبکتر از بیشتر بافته های غیر عشایری در ایران است.

۹. فرش های پیکرنگاری (تصویری) این شهر نیز بسیار مشهور است.

رج

فرش ایرانی

قالیبافی


صنایع دستی

فرش اعلا


۱- ویژگی های طرح فرش تبریز

فرش تبریز طراحی فوق العاده و بافت بسیار دقیقی دارد؛ با گره تُرکی بافته شده و از روی کتابچه طراحی یا نقشه، تار و پودهای آن در هم تنیده می شود. بافنده های تبریزی به خصوص در دوره معاصر از طرح های مختلفی برای بافت خود استفاده می کنند. در بافت فرش تبریز از طرح هایی نظیر لچک و ترنج، گلدانی، شاه عباسی، بته جقه ای،‌ گلدانی، درختی، محرابی، قندیل دار، حیوان‌دار، شکارگاه، هراتی، شاخ و برگی، گلفرنگ، بندی خشتی یا قاب‌ قابی، منظره‌ بافی، قاب‌ قرآنی و نقش‌های هندسی، مستوفی (کل فرنک مستوفی)، اسلیمی ترنج دار، اسلیمی لچک دار، نقش ماهی یا هراتی، گلدانی، مینا خانی، تصویری، باغی یا گلستانی، شکارگاه استفاده می کنند. تصاویری از مساجد، کاخ های باستانی، صحنه های نبرد و ویرانه ها اغلب در این فرش دیده می شوند و گاه شعرهایی از شاعران بزرگ مانند سعدی، حافظ، عمر خیام، فردوسی و شهریار بر حاشیه آن نقش می بندد. بعضی از فرش های فوق العاده تبریز همچنین با نقش و نگارهایی خیالی، اشعاری از شعرهای ناب فارسی و آیات قرآن کریم تزیین شده است.

این طرح ها از کوچکترین تا بزرگترین اندازه ممکن بافته می شوند. در این میان، قالی هایی که طرح لچک و ترنج دارند -به ویژه آنهایی که از لچک و ترنج قالی هریس (یکی از شهرهای آذربایجان شرقی) الهام گرفته اند- طرفدار بیشتری دارد.

از نکات جالب در نقشه ها و طرح های فرش های تبریز انعطاف پذیری بالای بافنده های این شهر است. بافنده های تبریزی تعصبی بر روی نقشه و طرح خود ندارند و همگام با سلیقه بازار حرکت می کنند. به همین دلیل طرح های فراوانی در نقش و نگار قالی تبریز دیده می شود. در کنار اینها طراحان ممکن است در کشیدن نقشه قالی از نقش های مختلف مناطق ایران بهره ببرند و از ترنج کرمان و لچک مشهد تا حاشیه فرش کاشان را در طرح های خود بیاورند.


فرش فروش

فرش

فرش تبریز



در ادامه به بررسی انواع طراح های فرش تبریز می پردازیم:

*طرح لچک ترنج

این طرح یکی از رایج ترین طرح ها در بافت فرش تبریز است؛ طرحی بسیار زیبا که قدمت آن به مکتب شاه عباسی باز می گردد و تا به امروز در صنعت قالی بافی تمام ایران مورد استفاده قرار گرفته است. واژه های ترنج و لچک به ترتیب معنای «بالنگ» و «گوشه» را می دهند. ترنج در وسط فرش قرار می گیرد و نمادی از ماه است و به شکل های دایره، بیضی و نواری طراحی می شود و با استفاده از نقش ها و رنگ بندی های خاص در فضایی مشخص قرار می گیرد. لچک هم همان برگ های دندانه داری هستند که در حاشیه ترنج بافته می شوند و نماد ماهی هایی هستند که نیمه شب از زیر آب بیرون می آیند تا اطرافِ انعکاس ماه در آب جمع شوند و آن را تحسین کنند.

*طرح زیر خاکی

یکی از جالب ترین طرح های فرش تبریز، طرح زیر خاکی‌ست. در این سبک از رنگ هایی ویژه مانند رنگ بژ، زیتونی و سدری استفاده می کنند که به آن حالت زیر خاکی می دهد. نقشه این طرح نیز بیشتر الهام گرفته از آثار و بناهای باستانی و نقش شاهان و شخصیت های ادبی و شعرای مشهور ایرانی‌ست.

*فرش های گل ابریشم

در کنار این طرح ها، فرش های گل ابریشم بسیار ظریف با رج شمارهای ۵۰ و ۶۰ نیز در سال های اخیر بسیار معروف شده است و خواهان زیادی دارد. این گونه فرش ها که در برخی موارد با چله های ابریشمی بافته می شوند، بیشتر از طرح لچک و ترنج و رنگ های بژ روشن و نخودی استفاده می کنند. رنگ آمیزی گل ها و نگاره ها در این فرش ها بیشتر با استفاده از رنگ های سرخابی، عنابی و زیتونی‌ست. عمده ابریشم این فرش نیز از خراسان و تهران تهیه می شود.

*طرح صورتی

یکی از طرح های مشهور و با شکوه فرش تبریز، نقشه های صورتی و مجلسی‌ست که با استفاده از میراث گذشته ایران و با الهام از مجالس بزم های مینیاتوری یا کپی از آثار نقاش های معروف جهان کشیده می شود. این نوع از قالی ها تعداد رج های زیادی دارند و بافت‌شان ممکن است سالها به طول بینجامد. بیشتر این فرش ها به صورت سفارشی بافته می شوند و ده ها نوع خامه رنگی در آن ها مورد استفاده قرار می گیرد. استاد بهادری هنرمند اصفهانی و رسام عرب زاده از پیشگامان این طرح بوده اند


نقشه فرش

طرح فرش


۲- رنگ آمیزی فرش تبریز

از جمله ویژگی های برجسته فرش تبریز، رنگ های به کار رفته در آن بوده که باعث محبوب شدن این دست بافته در میان خریداران شده است. صباغی یا رنگرزی دومین مرحله از تولید فرش در تبریز است و این رنگ ها در صباغ خانه های تبریز که قدمت برخی از آن ها به ۲۰۰ سال پیش بر می گردد تهیه می شود. گفته می شود ۸۰ درصد اهمیت فرش تبریز به رنگ و بافت آن باز می گردد. کثرت و تنوع رنگ های به کار رفته در قالی تبریز در حدی‌ست که حتا برخی از آنها نامی ندارند.

*رنگ بندی

شیوه رنگ بندی در نقشه های فرش تبریز و بیشتر مناطق آذربایجان به صورت کد گذاری و شماره نویسی بر روی نقشه های شطرنجی‌ست. هر طراح و رنگ بند برای خود مجموعه ای خاص دارد و برای هر رنگ شماره ای مخصوص به خود را بر روی نقشه می نویسد.

*نمایش عمق

یکی از جنبه های جذاب به کارگیری رنگ در فرش معاصر تبریز، دادن عمق و بُعد یا پرسپکتیو به طرح های دو بعدی‌ست که شناسه خاص فرش تبریز شده است.

*استفاده از رنگ برای فضابندی

از دیگر ابداع های بافنده ها و طراح های تبریزی، استفاده از رنگ برای پر کردن فضاهای خالی‌ به جای نقش است. این فن بیشتر در طرح زیر خاکی مورد استفاده قرار می گیرد.

*به کارگیری سایه روشن

نوآوری دیگر ایجاد سایه با استفاده از رنگ ها در فرش است. استفاده نامحدود از رنگ های هم خانواده و سایه روشن در کنار یکدیگر می تواند باعث القای عمق شود. روش دیگر ایجاد تعادل بین رنگ های سرد و گرم است که وجود سایه و روشن های حاصل از این کار، به گل ها و متن های موجود در فرش حالتی برجسته می دهد که در این روش گل ها طبیعی تر دیده می شوند.

*دور گیری

از ابریشم سفید و رنگی برای دورگیری گل ها و برگ ها استفاده می شود که این نیز یکی دیگر از ویژگی های فرش تبریز است.

*رنگ های طبیعی

از رنگ های طبیعی که در قالی های آذربایجان مورد استفاده قرار می گیرد می توان به روناس (گلی)،‌ قرمز دانه (گلی و قرمز آتشی)،‌ اسپرک (زرد) اشاره کرد. از ترکیب رنگ های زرد و نیلی، رنگ های سبز چمنی، زیتونی و مله ای به دست می آید. رنگ موشی (طوسی) یا خاک سیاه که در اصطلاح محلی به آن قره ترپاخ می گویند نیز از معادن میشه باره ارسباران استخراج می شود.

*کهنه کردن قالی

یکی از تکنیک هایی که تجار تبریز برای کهنه نشان دادن قالی های نو استفاده می کنند کم کردن رنگ آنهاست. پس از رونق صادرات فرش ایران به اروپا و ناتوانی بازرگانان در تغذیه بازار و از آنجایی که قالی های کهنه طرفداران بسیاری داشت، تجار تبریز به کهنه کردن قالی ها روی آوردند. آنها فرش های نو را که دارای رنگ خام بودند با شستشوی فراوان، قرار دادن در آفتاب، مالش با چوبک، انداختن در معابر عمومی به صورت کهنه در می آوردند. یکی دیگر از این روش ها شستشوی فرش با خاکستر چوب بود که این روش امروزه، تنها روش پذیرفته شده برای کهنه کردن قالی‌ست.

فرشبافی تبریز

رنگ نخ



۳- ویژگی های بافت و ساختار

ریز بافت ترین فرش های ایران متعلق به تبریز است. گره این فرش با قلاب زده می شود و از نوع تُرکی (متقارن) است. پود گذاری در آن نیز به شیوه دو پوده انجام می شود. تار و پود فرش تبریز اغلب از نخ کتان بوده اما در برخی موارد از ابریشم نیز بهره می برند.

*گره ترکی

مهمترین ویژگی بافت فرش تبریز و در کل فرش آذربایجان، گره تُرکی آن است. گره ترکی یا بافت دو گره، از ابتدا مخصوص بافنده های تبریزی و آذری بوده و در این مناطق رواج داشته است. در این گره، نخ از روی دو تار و از کنار آنها به عقب برده می شود و بعد از داخل، تارها به جلو بر می گردد و محکم می شود. این روش وقت زیادی می برد و در آن امکان بی گره بافی یا جفت بافی (که نوعی شلختگی در بافت یا تقلب است) وجود ندارد. به همین دلیل است که قالی های تبریز بی اندازه ظریف و محکم اند و به سادگی نخ نما نمی شوند. از طرفی دیگر چون این گره بسیار محکم است در زمان قیچی زدن می توان پرزهای فرش را تا اندازه ای کوتاه کرد که به شکل مخمل دیده شده و با پا خوردن ظرافت و نقش های آن بیشتر نمایان شود.

*ابعاد

مهم ترین ابعاد قالی های جدید شهری تبریز ۳ در ۲، ۲.۵ در ۳.۵ و ۴ در ۳ متر است و در ابعادهای کوچکتر یا بزرگتر از اینها نیز بافته می شود. البته شکل های دایره و چند ضلعی نیز در سالهای اخیر بسیار رایج شده است. تعداد رج های قالی تبریز معمولا از ۲۴ رج شروع شده و تا ۱۱۰ رج ادامه پیدا می کند. رج به واحد تراکم گره گفته می شود و بهترین روش ارزیابی کیفیت قالی‌ست. هر اندازه تعداد رج های یک قالی بیشتر باشد کیفیت آن نیز بالاتر خواهد بود.

*مواد اولیه

از جمله مواد اولیه ای که در فرش دستباف تبریز مورد استفاده قرار می گیرد، می توان به پشم و ابریشم اشاره کرد. پشم مورد استفاده این قالی ها بیشتر از ماکو گرفته می شود که بهترین نوع پشم را دارد. این نوع از پشم از بز به دست می آید و به همین خاطر فرش های تبریز تا اندازه ای بافت خشن دارند.

*پرزها

حالت ظاهری پرز فرش های تبریز نه درخشان است و نه ابریشمین. این عدم شفاف بودن و خشکی را ممکن است برخی به کیفیت پشم نسبت دهند که که کاملا قضیه برعکس آن است. این پدیده بیشتر به دلیل نوع رنگرزی و آب شور تبریز است که تازگی فرش را می گیرد. پرزها در فرش تبریز بسیار کوتاه و منظم است و این باعث شده بافت این فرش مانند فرش های ماشینی، منظم و جا افتاده به نظر برسد.


۴- دار تبریزی

دار تبریزی یا عمودی را به این دلیل تبریزی می گویند که خاستگاه اولیه آن به ظاهر در تبریز بوده است. در تبریز از دیگر دارها استفاده نمی شود چون این دستگاه هم ساده بوده و هم استفاده از آن بسیار آسان و ارزان است. در بیشتر کارگاه های قالی بافی شمال غربی ایران، این دار به کار گرفته می شود.

۵- پود

نخی که برای پود قالی های تبریز استفاده می شود دو رشته دارد. یکی از آنها ضخیم و دیگری نازک است. از اولین رشته (سفید یا خاکستری) برای حجیم کردن قالی و انعطاف پذیری آن استفاده می کنند. این رشته به صورت کشیده در میان نخ های تار -که دو سطح زیر و رو دارد- عبور می کند. رشته دوم هم بیشتر آبی نفتی و قرمز است و از میان همین تارها می گذرد. تنها تفاوتی که دارد این است که، نخ های تاری را که رشته پود اول از هم جدا کرده دوباره به شکلی محکم به یکدیگر پیوند می دهد.

۶- قلاب تبریزی

از دیگر مولفه های بافت فرش در تبریز بهره گیری از قلاب و کارد تبریزی‌ست. کاردی که در بافت فرش تبریز مورد استفاده قرار می گیرد ترکیبی از یک تیغه تیز و قلابی شبیه قلاب دکمه انداز است. از این قلاب برای گره زدن (به جای استفاده از دست) استفاده می کنند و با تیغه آن، نخ را پس از بستن گره می بُرند. 


rug

فرش آذربایجان

tabriz carpet


بازار تاریخی تبریز | مهمترین محل عرضه فرش دستباف تبریز

بازار تاریخی و سرپوشیده تبریز از جمله قدیمی ترین و مشهورترین بازارهای ایرانی‌ محسوب می شود و از دیرباز به عنوان محلی برای داد و ستد محصول و صنایع دستی شهر مورد استفاده قرار می گرفته است. بازار تبریز بلندترین بازار سرپوشیده جهان بوده و نام آن در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است. در این میان راسته فرش فروشان تبریز یکی از مهمترین راسته های این بازار کهن و دیدنی‌ست و تیمچه فوق العاده زیبای مظفریه میزبان حجره های قدیمی فرش فروشی در این بازار است.


تیمچه مظفریه | راسته اصلی فروش فرش دستبافت در بازار تبریز

تیمچه مظفریه که نام آن از مظفرالدین شاه قاجار گرفته شده و پیشکشی از حاج شیخ محمد قزوینی به ولیعهد وقت دوره قاجار بوده، معروفترین و زیباترین بخش بازار تبریز است. این تیمچه صد و سی ساله امروز یکی از مراکز بزرگ و عمده تجارت و صدور فرش و تابلو فرش های آذربایجان و ایران بوده و در دو طبقه ۵۲ حجره فرش فروشی را در خود جای داده است. در کنار اینها کار خدمات طرح، مرمت و رفوگری فرش های دستباف نیز در این تیمچه انجام می شود که این فعالیت ها بیشتر در حجره های طبقه بالا صورت می پذیرد. در این طبقه می توان بهترین و ماهرترین رفوگران قالی و تابلو فرش، رنگ شناسان و رنگرزان یا کهنه کاران طراحی قالی شهر را دیدار کرد. البته که فرش ها و قالی هایی که در این بازار عرضه می شوند همگی دستباف هستند و هیچ فرش ماشینی اجازه ورود به تیمچه مظفریه را ندارد.

بازار فرش تبریز



متغیرهای تعیین قیمت فرش دستباف تبریز

قیمت قالی های دستباف در تیمچه مظفریه به چند متغیر بستگی دارد. ابعاد و اندازه قالی از مهمترین نکته های تعیین قیمت است. رج شمار که به اصطلاح بازار به آن ریز قالی می گویند ویژگی تعیین کننده دیگر است. هر اندازه که ریز قالی بیشتر باشد قیمت آن نیز بالاتر می رود. در همین زمینه خوب است بدانید قالی های عادی که در خانه ها مورد استفاده قرار می گیرند تعداد ۵۰ تا ۶۰ ریز بافت دارند.

از دیگر نکته های مهم در تعیین قیمت، الیافی‌ست که در بافت قالی مورد استفاده قرار می گیرد و به طور کلی به دو نوع پشم و ابریشم تقسیم می شود. در کنار این مولفه ها طرح و رنگ قالی تبریز نیز در ارزش آن اثر گذار است. اگر در بافت از رنگ های گیاهی استفاده شود کیفیت و قیمت آن را بالا می برد.

با در نظر گرفتن تمام این عناصر قیمت قالی های پشمی از دو میلیون تومان به بالاست. اگر در بافت قالی، چله یا الیاف ابریشمی مورد استفاده قرار بگیرد پایه قیمت آن از ۵ میلیون تومان شروع می شود. در خرید تابلو فرش نیز ویژگی مختلفی بر تعیین قیمت اثر دارد. طرح این تابلوها بسیار متنوع است و از گل و مرغ و تصویر افراد مشهور تا مهمترین آثار کلاسیک نقاشی دنیا را در بر می گیرد. قیمت این تابلو فرش ها از ۴۰۰ هزار تومان شروع شده و ممکن است تا ۱۵ میلیون و بیشتر نیز برود.


بزرگترین صادر کنندگان فرش تبریز
فرش تبریز در سایه تلاش افراد بسیاری به جایگاه کنونی خود رسیده است؛ از صنعتگرانی که در کار تولید الیاف و دارهای قالی بوده اند تا رنگرزهایی که رنگ را با زحمت از گیاهان طبیعی به دست می آورند. از هنرمندانی که با سلیقه خود، طرح را به روی کاغذ آورده اند تا قالی بافانی که با زحمت بسیار هنر خود را در گره های قالی می ریزند و فرش خوش نقش و نگار تبریز را خلق می کنند. در این میان صادرکنندگان فرش تبریز این صنعت دستی و هنر را به دنیا معرفی کردند و اولین پرچم دارهای صادرات فرش ایران بودند. از جمله بزرگترین آنها می توان به حاج یوسف قالیچی،‌ حاج عبدالله قالیچی،‌ حاج میرزا جعفر اسلامبولچی، حاج صمد قره قالیچی، میرزا علی اصغر و میرزا علی اکبر و اسماعیل قالیچی،‌ صدقیانی، ایپکچی، حاج محمد ممقانی،‌ محمود اف-دیلمقانی،‌ آواکیان،‌ کاسباریان و اردوبادی اشاره کرد. تمام این عوامل دست به دست هم دادند و تبریز را به عنوان کانون بزرگ عرضه فرش های شهری بافت آذربایجان تعیین کردند.

در مورد فرش تبریز همچنین جالب که بدانید دو کارگاه حاج جلیلی و کهنمویی که از کارگاه های مشهور فرش بافی در تبریز هستند، از قرن ۱۹ تاکنون در این زمینه فعالیت دارند.

بازار فرش

مسجد تبریز


تالار فرش موزه شهرداری تبریز |‌ محل نگهداری بزرگترین فرش ایران

در تالار فرش موزه شهرداری تبریز، بزرگترین فرش ایران که در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی بافته شده و در حدود ۱۱۱ مترمربع مساحت دارد نگه داری می شود. این فرش با رنگ های گیاهی خاصی بافته شده و بر روی تخته بندی گسترده ای در کف تالار فرش قرار گرفته است. تعدادی فرش نفیس دیگر نیز در تالارهای دیگر موزه وجود دارد که قدمت آنها به سال ۱۳۲۰ خورشیدی باز می گردد.

موزه فرش


خانه تاریخی کلکته چی | دبیرخانه دایمی تبریز، شهر جهانی فرش دستباف

با انتخاب تبریز به عنوان شهر جهانی فرش بافی در جهان، شهرداری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی تبریز تصمیم گرفتند تا دبیرخانه ای دایمی با نام «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» در خانه تاریخی کلکته چی راه اندازی کند.

این دبیرخانه قرار است رویکردی آموزشی، اقتصادی داشته باشد و در زمینه برندسازیِ هنر-صنعت فرش و شاخه های مختلف آن فعالیت انجام دهد. در کنار راه اندازی دبیرخانه از تمبر شهر جهانی بافت فرش نیز رونمایی شد.

خانه فرش

قالی



امروز به همراه شما گشتی در طرح ها و نقش های دیدنی و تماشایی فرش تبریز زدیم و با نحوه بافت، طرح ها و رنگ های به کار رفته در آن بیشتر آشنا شدیم.
آیا تا کنون به راسته فرش فروش های بازار تبریز سری زده اید و از آن خرید کرده اید؟





مرتبط با : تبریز * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : فرش-قالی-صنایع دستی-فرش تبریز-هنر آذربایجان-انواع فرش-tabriz rug-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : چهارشنبه 27 دی 1396
زمان : 11:54 ب.ظ
:: باغشمال تبریز
:: بهار طبیعت آذربایجان شرقی
:: زخم نمکی بر پیکره دریاچه همیشه اورمیه
:: سیزده بدر و تبریزگردی مسافران نوروزی 97
:: سوغاتی های خوردنی تبریز و آذربایجان شرقی
:: ایل بایرامیز موبارک ، نوروز سال 1397
:: جاهای ندیدنی تبریز در آستانه نوروز !
:: کاروانسراهای یام مرند و خواجه نظر جلفا در آذربایجان شرقی
:: آب، آتش، باد، خاک ؛ چهارشنبه های رنگی آذربایجان
:: روستاهای زینجناب و خلجان در بخش تبریز
:: دکتر جواد هیئت
:: دهستان اسپیران تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 72 (عکاس کمال شبخیز)
:: دوربین تبریز لینک 77 ( شهرگردی تبریز در سال 96 )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: نادرشاه و ایل ترک افشاریه ایران
:: شهروند لینک آذربایجانی 71 (عکاس فرشید فرج الهی)
:: نگاهی بر تبریز پایتخت فرش دستبافت جهان
:: کمبود پارکینگ در کلانشهر تبریز
:: دریاچه اورمیه از مرگ تا زنده شدن دوباره
:: قلعه جوشین ورزقان آذربایجان شرقی
:: تصاویر کمیاب از تبریز شهر نوستالژیک قدیم ایران
:: شب چله 1396 به ترکی
:: تبریز مهد ورزش چوگان ایران
:: برف پاییزی در آذرماه 1396 تبریز
:: آغاز دراماتیک پیش روی تبریز 2018
:: امکانات منطقه گردشگری و پیست اسکی شاهداغ آذربایجان
:: محمد بی ریا شاعری محبوب از جنس آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 76 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: دوربین تبریز لینک 75 ( سفر قره داغ - کلیبر )




( تعداد کل صفحات: 352 )

[ ... ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ 8 ] [ 9 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ