تبریز ویکی لینکلر

 
پاییز هزار رنگ آذربایجان
نظرات |

فصل خزان و جدایی برگها از درختان



جدایی، گاها زیباست حتی از وصال!
فصل پاییز نمونه این زیبایی است...


در ترکی فصل پاییز ، پائییز یا سون باهار گفته میشود.
مهرماه = خزل آی  
آبان ماه = قیروو آی
آذرماه = آذر آی یا اوخ آتان آی


با اشعار و تصاویر پاییزی آذربایجان در آبان ماه 1396 حال و هوای این فصل عاشقان را میگیریم...


رنگ

پاییز

برگ زرد

 

پائیـز گئنه گلدی

هر یئر دولو  یارپاقدی خزل دی

سانکی یئـره نقّاشی چکیبلر سالینیب فرش

بو منظره نی آخ نه گؤزل دی!

پائیـز گئنه گلدی

*

بـاخدیـقجا اَنـاره

یئتدیم دئییرم پس کی بهاره

دئم قارپیزی، نارنگی، لیمو، پرتقال، انجیر

به به، نئجه گؤر گلدی بازاره

پُز وئـردی خیـاره

*

گون نورونو ساچدی

داوودی گولی قول قاناد آچدی

من مدرسه نین باشلانیشی شَنلیگه دولدوم

روحوم گئنه شادلیقلاری ایچدی

پروانه تک اوچدی

*

احساسیله یاتدیم

رؤیاده  نه گؤر حئیرته  باتدیم!

پالتارلارینی  بیـر بیر آغاجلار سویونورلار

من پالتاریمی آمما چوخاتدیم

راحتلیگه چاتدیم



سون باهار - شاهگولی تبریز
خزان

پاییزی

پاییز شاهگولی


ای باغبان ای باغبان آمد خزان آمد خزان

بر شاخ و برگ از درد دل بنگر نشان بنگر نشان

ای باغبان هین گوش کن ناله درختان نوش کن

نوحه کنان از هر طرف صد بی‌زبان صد بی‌زبان

هرگز نباشد بی‌سبب گریان دو چشم و خشک لب

نبود کسی بی‌درد دل رخ زعفران رخ زعفران

حاصل درآمد زاغ غم در باغ و می‌کوبد قدم

پرسان به افسوس و ستم کو گلستان کو گلستان

مولانا



گلرخان روی نمایند چو رو بنماییم

که بهاریم در آن باغ نه ما پاییزیم

وز سر ناز بگوییم چه چیزید شما

سجده آرند که ما پیش شما ناچیزیم

گلعذاریم ولی پیش رخ خوب شما

روی ناشسته و آلوده و بی‌تمییزیم

آهوان تبتی بهر چرا آمده‌اند

زانک امروز همه مشک و عبر می بیزیم

چون دهد جام صفا بر همه ایثار کنیم

ور زند سیخ بلا همچو خران نسکیزیم

تاب خورشید ازل بر سر ما می تابد

می زند بر سر ما تیز از آن سرتیزیم

طالع شمس چو ما راست چه باشد اختر

روز و شب در نظر شمس حق تبریزیم

مولانا




پاییز کندوان

طبیعت پاییزی


پاییز قره داغ - ارسباران
پائیز

ارسباران

آذربایجان

پاییز تبریز



اولمایایدی سون باهار!
محمد احمدی‌زاده

گئدرکن هئچ‌ ائشیتمه‌دین‌می‌سن
گزیب دولاشان یئللرین-
اوغولتولارینین گولونج سسلرینی؟
باخچانی ترک ائتدیگینده هئچ‌ گؤرمه‌دین‌می
دوداقلاریمیزداکی اکدیگیمیز آغاجلارین
یاشیل یارپاقلارینین سارالیب سولماسینی؟
هئچ‌ گؤرمه‌دین‌می‌سن
یئرده کی یارپاقلارین اوزه‌رینده
یئللرین آیاق ایزلرینی؟
ائشیتمه‌دین‌می‌آیاقلار آلتیندا ازیلن
یارپاقلارین خیشیلتی سسینی؟
گئچیب گئدن گونلریمیزین حسرتینده اولان
کدر دولو نغمه‌لرینی؟
و….
گله‌جک گونلرده کی قارا قیشین
اونودقانلیق فیرتینا سسینی؟

کاشکی هئچ ازلدن اولمایایدی سون باهار
باخچادا اکیلمه‌یئیدی هئچ ده هئچ آغاج
سارالیب سولمایایدی
دوداقلاریمیزداکی یاشیل یارپاقلار.



پاییز و حیات
مسعود آذر

آغجلارین ساری گؤز یاشلاری
تؤکولوب آیاغیندا قارالیر.
آیاق قویورسان مئشه‌یه،
تزه کؤز باغلامیش یارادان
مین ناله قووزانیر.
گونش آلتدا پارلاییب، یئللرله لپه‌له‌نن –
دؤشلرده‌کی یاشیل مخملی
شاختا ووروب بوم – بوز بوزارتدی.
من بوتون وارلیقیملا دویورام،
اوره‌ییمدن آیاق توتوب –
دره لرده شیرهاشیر آخان
حیاتین دایانمامازلیغینین عکس صداسینی.


پاییز اسکو
اسکو

باغات سردرود تبریز
تبریز

پارک مره خونی سردرود
خزل


سن باهار ائتدیگون چمنده خزان

هرنه گول غونچه وار سوزاتمیشدی

نه یامان یئرده کؤچدی کروانیمیز ؟

نه یئیین یوک یاپین دا چاتمیشدی

قیرخا سن یئتمه دون جاوان گئتدون

من گئدیدیم کی یئتدیم آتمیشدی

قوجا وقتیمده بو قـــــارا بختیـــم

منی قول تک بلایه ساتمیشدی !!!

شهریار


پاییزلامیش زمی یم، وریان منه نه گرک

دؤنرگه دؤندره جک ، دؤندیکجه وریانیمی

قوی چالخاسین بیزی بو ، زمانه ئهره کیمی

منیم سودوم چورویوب ، تورشاتسین آیرانیمی

هنر دیلین قلمین ایشدن سالان منی ده

ایشدن سالیب ایتیریب پاک ادیمی سانیمی

حیدربابا یولی تک ، یول باغلانیب اوزومه

آوچی فلک آولاییب سررویله جئیرانیمی

شهریار


son bahar


پاییز رویایی سهند
payiz

قیرمیز گول آذرشهر
آذرشهر

پاییز جلفا
جلفا


پاییزدا صفالار وار / حمید آرش آزاد

یای گئتدی، پاییز گلدی، پاییزدا صفالار وار
توز- تورپاغا، هم توستویه دولموش،‌هاوالار وار
باخ «سیما»دا برنامه‌لره، گؤر نه خبردیر
رئکلام‌لاری وار، بوللوجا «رازِ بقا»- لار وار
هردن‌ده «کیلیپ» گؤستریری، حال وئره خلقه
باخ، لذّت آپار، گؤر نه ایلان- قورباغالار وار!
گل تبریزه، میدان چایینا بیر نظر ائیله
ایش ایندی سیچان‌دان سوروشوب، اژدهالار وار
ال‌لر وار اولا، گؤر نئجه ایشلیر بلدیّه
سال چوخلو اوز‌ر‌لیک، بولارا مرحبالار وار
دؤرد داملا یاغیش یاغسا، گره‌ک‌دیر گمی‌گلسین
چون چوخ خیابان‌دا «آمازون»‌لار، «کورا»‌لار وار
هر یاندا یازیلمیش: «بو شه‌هرده گدا اولماز»
آنجاق خیابان‌لاردا، دویونجا «گدا»لار وار
بوردا، قورو یئرلرده قیزیل قیمتی تاپمیش
دلال‌لار الینده، نه گؤزه‌ل کیمیالار وار!؟
هر بیر رئیسه، تعیین اولوب اللی معاون
بیردیر دوغان، آنجاق‌کی اوتوز- قیرخ مامالار وار
گؤردون بیری‌نین دیپلومو یوخ، دوکتورا آلمیش
بیل‌کی، یئکه یئرلرده، بؤیوک آشنالار وار
چوخ گؤزله‌مه نفتین پولونو، سوفرایا گلمز
چون ناققاکیمی‌معده‌لر، هم اشتهالار وار
کاش بعضی‌لرین حربه‌سی، تک زر- زور اولایدی
اوندان داها چوخ قورخمالی، تزویر- ریالار وار
چوخدورسادا سؤز، بوردا دایان، ساکت اول «آرش»
چون هئیکلینه یاخماغا، چوخ افترالار وار


پاییز مراغه
مراغه

طبیعت پاییزی ورزقان
ورزقان

خزان در خسروشاه
خسروشاه

شهرستان کلیبر
کلیبر


هاوا پاییز لامیشدی.

یارپاق‌لار بیر-بیر سارالیب، سولورکن ا‌للری آغاجین قوینوندان اوزولوردو.

خزل‌لر آیاق آلتیندا قالاراق، گلیب-گئده‌نه دئیینیردیلر.

پاییز قوش‌لاری ایسه اؤزلرینی اویان-بویانا چیرپیب، قورو كوللاردان آیریلیب، گونش باغچاسینا گئتمه‌یه، ساچ‌لارینی یولوب، یئره تؤكوردولر.

كول‌لار دا اونلارا قارا یئلین گلمه‌یینی و بونلاری گونش باغچاسینا آپارماسینی وعده وئریردی.. یاواش-یاواش آغاج‌لار اسمه‌جه‌یه دوشدولر و قورخولاریندان اولوب-قالان یارپاق‌لارینی دا تؤكدولر.

بالاجا قاسیرغالار بورجودا-بورجودا قارا یئلین گلمه‌یینی موشدولوق وئردیلر. گئتمك زامانی یئتیشمیشدی. قارا یئل قانادلارینی آچمیشدی و پاییز قوش‌لاری تلسه-تلسه قونوردولار قانادلارینا و ماوی گؤیه ساری چكیلیردیلر.

اونلار گؤیون ماویلییینده ساده‌جه اؤزگورلویو دوشونوردولر. هردن ده گؤزلری ساتاشیردی اونلارلا ویداعلاشان یئرده‌کی کول‌لارا. پاییز قوش‌لاری گئتدیكجه گؤزدن ایتدیلر. هیجان هامیسی‌نین روحونو بوروموشدو.

قارا یئل ده دایانمادان قاناد چالیردی و سینیرلاری كئچیردی. پاییز قوش‌لاری سئوینجك قارا یئلین قانادلاری نین آراسیندا یئره باخیب، نه قدر گؤی‌لره قالخدیقلارینا گووه‌نیردیلر. بو آندا گؤزلری ساتاشدی یئرده بیتن قارا كول تیكان‌لارینا. تیکانلی کول‌لار یئل‌لرین قانادلارینی یارالاییب، پاییز قوش‌لاری نین چوخونو توتموشدولار.

قارا یئل بیر آز دا اوجالدی. کول‌لاردان اوزاقلاشماق ایسته‌ییردی. بو یوكسلمك آلچاق بولودلارین چوخونو قیسقاندیردی. اونلار قاش- قاباقلارینی ساللاییب، شیمشك‌لریله پاییز قوش‌لارینین اورک‌لرینی اوزوردولر. آنجاق یئر- گؤیو پاییز قوشولا دولو ایدی.

كولا ایلیشن كیم، باتداغا باتان كیم، آمما اونلارین هامیسی‌نین تکجه آماجی گونش باغچاسینا چاتماق ایدی. بو قورخونج سینیرلاریدان سونرا، قارا یئل كی قاناد وورماقدان یورولموشدو یاواش-یاواش یئره یاخینلاشدی بیر آندا های دوشدو گونش باغچاسی، گونش باغچاسی گؤرونور، پاییز قوشولاری ال-آیاغا قالدیلار و سئویندیك لریندن یئرده – گؤیده دایانمادیلار.گونش باغچاسی اوزاقدان ره به ره سوسنمیشدی، اورادا هر بیر زاد دوم -دورو گؤرسه نیردی.

همه شه باهار آغاجلاری نین یارپاقلاری پاییز قوشولارین گؤزلرینی قاماشدیریردی .آمما گونش باغچاسی داها قاباقكی كیمی دئییل دیر. اطرافینا مفتیل دن بیر تور چكمیشدیلر كی قارا یئلین قانادلاریندا او گوج قالمامیشدی كی او سینیری آشسین.

اونا گؤره گلن پاییز قوشو اؤزونو چیرپیردی تورا، و تورون دلیكلری ده او قدر كیچیك ایدی كی اونلاردان سووشانلاریندا له له ك لری یولونوردو و اوچماغا قادیر دئییل دیلر و تورون بو اوزونده قالانلار دا ساده جه گونش باغچاسی نین حسرتینی یاشاییردیلار. فقط پاییز قوشولاردان نئچه سی کی اوچماغا اینانمیشدیلار ائله یه بیلدیلر گونش باغچاسینا چاتسینلار.

پاییز قوشو: یئل قووان، قاصدك         قاسیرغا: گیجه لك 

اؤزگورلوك: آزادلیق  سوسنمك: بزنمك

 قیسقانماق: گؤزوگؤتورمه مك    تهلیكه لی: امنیت سیز   

        یوسف جوادی




پارک امازاده کندی اورمیه
ارومیه

باغات اورمیه
اورمیه

شیت زنجان
پاییز زنجان

پارک جنگلی مشگین شهر اردبیل
خیاو

پاییز یک شعر است یک شعر بی‌مانند

زیباتر و بهتر از آنچه می‌خوانند

پاییز، تصویری رؤیایی و زیباست

مانند افسون است مانند یک رؤیاست

با برگ می‌رقصد با باد می‌خندد

در بازی‌اش با برگ او چشم می‌بندد

تا می‌شود پنهان برگ از نگاه او

پاییز می‌گردد دنبال او، هر سو

هرچند در بازی هر سال، بازنده‌ست

بسیار خوشحال است روی لبش خنده‌ست

مانند یک کودک خوب و دل انگیز است

یا بهتر از این‌هاپاییز، پاییز است

ملیحه مهرپرور







مرتبط با : آذربایجان * شهرستان لینک * تورک سئسه لینک
برچسب ها : فصل پاییز-طبیعت آذربایجان-خزان آذربایجان-پائیز-پاییز 96-سون باهار-شعر ترکی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 12 آبان 1396
زمان : 01:01 ب.ظ
اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
نظرات |


پست را بدون شرح شروع کنیم...


رهبر انقلاب: با کودکان ترکی صحبت کنید در مدرسه فارسی را خواهند آموخت
[http://www.aparat.com/v/qYEwX]



سلام سلام اوشاقلار
شیرین کلام اوشاقلار،
داغلار ،چمن بزه ندی
گوله تمام ، اوشاقلار.
یارادیب دیر یارادان
گوزل گوزل گوللری،
یاشیل ،قیرمیز،نارینجی
بزه ییب دیر چوللری.
کنگر اوسته،گول اوسته
بولبول سالدی یؤواسین،
ساری کوینک اوخویور
دیلینده حاق صداسین.
گویده باخین قوشلارا
اوردک گلیر ، قاز گلیر
قاطار قاطار دورنالار
خبر وئریر یاز گلیر.
دووشان کولون دیبینده
شیرین یاتیب خبرسیز.
قارتال گزیر باش اوسته
قاچیب خبر وئررسیز.
دووشان دورما، قاچ ها قاچ،
چَپیک چالین اوشاقلار.
هامی وئرسین ال اله
دئیین، گولون اوشاقلار.
یاشام

آذربایجان







قاریشقا

آی قاریشقا نه سن ، سن؟

كیچیك آما گؤجلو سن!

***

گئجه-گونوز  ایشله ییب

چوره ك – موره ك   ییغان سن

***

بیلیرسن  بیر  قیش گلر

یاغیش گلر،قار گلر

***

اوندا  چوره ك  تاپیلماز

ده نی  اولان  داریخماز

***

   زیره كسن  ای   قاریشقا

گئد  ایشله  سن   داریخما


قاریشقا

منیم جیرانیم


گؤزو    قارا  جئیرانیم

یولون   هارا   آی جانیم؟


داغی    گه زه ن   نازییلا

بوینوزو   تك   تاجییلا
 

یاواش- یاواش   یئریركن

داغی- داشی    سئویرسن
 

بو داغ  سنین  مسكنین

هم    منیم دی     هم    سنین

 
منیم   ائویم   “سولدوزوم”

گؤیده   بیر تك    اولدوزوم

 
سنین        ائوین     ده ره دی

قاشین- گؤزون   قه ره دی

 
بیز   بیر- بیری    سئویریك

وطن        یاشا    دئییریك

جیران



اوشاق چؤلده اوینادی


اوشاق  چؤلده  اوینادی

اویناماقدان   دویمادی

***

بیرده‌ن یومورتا  تاپتدی

تویوغوندو ، او   قاپدی

***

تویوق  دئدی آی  اوشاق

منیم دی  بو ، بوش  بوراق

***

بیر گون یومورتا     سینار

جوجه‌م تئز  اوندان چیخار

***

اوندا  جوجه‌مه‌  ده‌ن  وئر

اَزمه ،  اوْنا     آمان    وئر

***

بالامی   سن    قاچیدما

دام – دووارادا   چالما

***

آنا   تویوق   گؤزله‌ییر

بالام   یوخدو سؤیله ییر

***

بیز  حیوانیق  گوناحیق

محبت له        قالاریق

اوشاق



ادبلی اوشاق



سلام سلام اوشاقلار

سیزه نئچه سؤزوم وار

ادبلیدیر چون آدیم

بالدان شیریندیر آدیم

سئویرلر منی هامی

چون وئریرم سلامی

ال-اوزومو یویارام

یئمکلری قویارام

فیرچالارام دیشیمی

قویمام قالا ایشیمی

اوست-باشیم تر تمیز

اودور کی اولدوم عزیز

شعر : بهرام اسدی

اوشاقلار



پیشی / ثریا بخشی (آیلار)

پسشی پیشی آی پیشی

ایتی پیچاغا تای دیشی

سیچانلارین دوشمانی

سئور یاغلی پیشمیشی

 
ایلده بیر یول بالالار

آغ – قارا، ارکک – دیشی

بیر بالا قاپلان کیمی

جیرماقلاماق دیر ایشی.

گزر دامدا دوواردا
پیشی پیشی لر یای – قیشی


پیشی



بیزیم داغلار

دره لری یان- یانادیر،

بیزیم داغلار بیزیم داغلار

بولودلارلا هم خانادیر

بیزیم داغلار، بیزیم داغلار.

بولاقلاری سرین-سرین،

اویناغیدیر گؤزللرین،

عرشه آچیب اؤز اللرین

بیزیم داغلار، بیزیم داغلار.

اتکلری چادیر، چادیر

زیروه لری گؤیه چاتیر،

اولدوزلارا کمند آتیر،

بیزیم داغلار بیزیم داغلار.

هاشم طرلان(سئچیلمیش)

داغلار




کپنک / محمد رضا شوکتی



کپنکم کپه نک

گل بو شعری اؤیره نک

گوللو قانادلاریم  وار

خاللی یانا قلاریم وار

گول اوستونه قونارام

گولون عطرین آلارام

قارانلیغی سئومه ره م

اونا کؤنول وئرمه ره م

شمعی چوخ سئوه ره م من

هامییا دئیه ره م من:

دونیامیز آیدین اولسون

قلبیمیز نورلا دولسون

جان وئره ک آزادلیغا

ایشله یک آبادلیغا


کودکی



جوجه لر / ثریا بخشی (آیلار)


هاچان گئتدی سویوقلار

یومورتلایار تویوقلار

دسته – دسته جوجه لر

خیردا فریک بئچه لر

 

چیل – چیل ساری، آغ، قارا

کندلردن گلر بازارا

من ده آلدین بیر دنه

آپاردیم سالدیم نینه

دن – دؤش یئییب کؤکه لر

خیردا جوجه م یئکه لر

جوجه



فصیللر / محمدرضا شوکتی

بیر گؤزه ل اوغلانام من

سئومه لی اینسانام من

گؤزه ل قیزام ، گؤزه ل قیز

منیم آدیمدیر اولدوز

من سئوه ره م آنامی

اینجیتمه ره م آتامی

معللیمیم وار اولسون

تانری اونا یار اولسون

اؤیره دیر فصیللری

آیلاری هم ایللری

دئییر، اوّل یاز گلر

ساز گلر آواز گلر

بولبوللر گلر باغا

گؤزلریک یاغیش یاغا

یازدان سورا یای گلر

ایستی بیزه پای گلر

یایدا اولار بستنی

بستنی ایستر منی

پاییز فصلی اینجی دیر

سایسان او اوچونجو دور

خزل ائیلر باغلاری

تؤکر او یارپاقلاری

سونونجو فصلین آدی

دئسم سویوق بوردادی

قیشدا چیخار قار دیزه

سویوق گلر ائویمیزه

آتام قورار بوخاری

اودور ایشین آخاری

ائوه سویوق گلمه سین

منه سویوق ده یمه سین

قیش گئدیب بایرام گلر

چؤلده قویونلار ملر

اوشاق ، بؤیوک بیربه بیر

بایرامی تبریک دئییر

بایرام گلر یاز گلر

ساز گلر آواز گلر

بولبوللر گلر باغا

گؤزله ریک یاغیش یاغا


فصل



اوشاق شئعری / زلال

قیش گلیب، تاخ تاخ تاتاخ

شاختـادان  دوندی   بـوتـون  تاختـا  تابـاخ

قارکولک دی، چن دی ، بوز، هر یئر قیرو، هر یئر سازاخ

چیلله چیلله  بیـز گره ک  قیش دان  داداخ

ائتمه سین چوخ قاش قاباخ

*

داغلار آغ کؤینک گئییر

باغ  و  بستــانــه کولک  لای لای  دئییر

شاختادان گؤیده  بولودلار تیتره ییر  هئی  قار یاغییر

یئـــر آغیـز آچمیش او  قارلاردان  یئییر

آسمـانـه  بـاش  اَیـیــــر

*

اولدو  قار هر کوچه دام

من  باباملا  جورلـه دیم  قاردان  آدام

قیش دادا  وار  چوخ گؤزللیکلرله  لذّتدن  خبـر

قیش سیز ائتمز یاز  بو یئر اوسته  قیام

قیش، سنه اولسون سلام !

*

یئر اوشور قار یاغماسا،

داغ  تپه ، چایلار ، باتار  هر گون  یاسا

آمما  من  قیشدا  گرکدیر  ایستی  پالتارلار  گییه م

قویمایام  تـا  شاختا دان  جانیم  سوسا

یا مریضلیکدن  میسا

ترکی


یاغدی یاغیشلار
ایسلاندی قوُشلار
جیم جیلاق اوْلدو
حئیوان گامیشلار
خیردا دامجیلار
تئز بیر اوْلدولار
بیر آز گئتدیلر
آرخا دوْلدولار
آخماجا داشدی
یوْللاری قاشدی
چاتدی دَنیزه
داغلاری آشدی
«تك اَلدن چیخماز
سس بو مثلدی»
دامجیلار آخدی
داشلاری دَلدی


قیزیم



قیزیم
گوونش قیزیم، آی قیزیم
اوُلدوزوما تای قیزیم
پاییزیمدا، قیشیمدا
باهار قیزیم، یای قیزیم
كهلیك كیمی سالیرسان
گوله ـ گوله های قیزیم
سن گولنده گول آچیر
دوْداقلارین آی قیزیم
تمیز اوْلار بوُلاق چای
بوُلاق قیزیم، چای قیزیم
عشقین اَلی وئریبدیر
سنی منه پای قیزیم
گوندوز اوْلار اوْیناسان
ساعاتلاری سای قیزیم
ایندی هله گئجه‌دیر
لای ـ لای ائله دای قیزیم


آذربایجانی


دورنا قیزیم

چاتما قاشلی، دورنا قیزیم

آی ساچلاری بوُرما قیزیم

گل درسینی ازبر ائله

ائوده بئكار دوُرما بئله

واختین اگر اوْلسا حدر

عزیز عوًمرون هئچه گئدر

باشاردیقجا گل اوْخو یاز

قیشی قیش، یاز باهاری یاز

درس اوْخویان عالیم اوْلار

اوْخومایان ظالیم اوْلار

ظالیم اوْلار اوًز ـ اوًزونه

گل آناوین باخ سوًزونه


قصه و داستان



ناغیل

اوشاق‌لار موراد بابانین باشینا ییغیشمیشدیلار. بابا دا اونلارا جاوانلیغین‌دان دانیشیردی. موراد بابا دئییردی، جاوان اولاندا گؤل‌دن چوخلو بالیق توتارد‌یلار. گؤل قیراغینا گلیب، شن‌لیک قوراردیلار. اوشاق‌لار ماراقلاندیلار:

–  موراد بابا، گؤلون قیراغی چوخ زیبیل‌لی‌دیر، سیز اوردا نئجه شنله­نیردینیز؟

–  اوندا گؤلون قیراغی ائله گؤزل، ائله تمیز ایدی کی، آدام حئیران اولوردو. اورا حتا باشقا یئرلردن ده قوناق‌لار گلیردی.

بابایا قولاق آسان‌دان سونرا دوست‌لار – صفر ایله محمد گؤله بالیق توتماغا گئتمه‌یه حاضرلاشدیلار. صفرین باجی‌سی سارا اونلارلا گئتمک ایسته‌دیکده قارداشی أوّل راضی اولمادی:

–  قیزلار بالیق توتماغا گئتمیر!

–  من ساکیتجه اوتوروب سیزه باخارام.

محمد دئدی:

–  نه اولا‌جاق، قوی گلسین!

 – یاخشی، گل!

نغیل


سارا سئویندی، اوغلان‌لارا قوشولوب بالیق توتماغا گئتدی. اوغلان‌لار سویا تیلوو آتیب چوخ گؤزله‌ین‌دن و اذیت‌دن سونرا صفرین تیلوونا نه ایسه دوشدو. او، سئوینجک تیلووو سودان چیخارتماغا باشلادی. اما… قارماغین‌داکی بالیق یوخ… بیر کؤهنه آیاق قابی ایدی…

–  نه قشنگ “بالیق”دی! – دئیه سارا ایله محمد اونا گولدولر. صفر آیاق قابینی بیر یانا توللاییب یئنی‌دن تیلووو سویا آتیب گؤزله­مه‌یه باشلادی.

بیر آزدان محمد تیلووو چکیب سودان تکری قوپموش اویونجاق ماشین چیخارتدی.

بو دفعه صفر اونا گولدو:

– ماشینین موبا‌رک­دی!

محمد اؤزونو سیندیرماییب سینیق ماشینی بیر یانا آتدی.

اوشاق‌لار یئنه بالیق گؤزلمک ده داوام ائتدی‌لر.

دوست‌لار داها سونرا گؤل‌دن قولپ‌سوز چؤمچه، سینیق ایستکان، ماشین رولو، کونسئرو بانکاسی، جیریق توپ، الجک، حتی رئزین بالیق چیخارتدی‌لار.

سارا‌نین رئزین بالیق‌دان چوخ خوشو گلدی. اونو گؤتوروب بیر آغاجین آلتیندا اویناتماغا باشلادی. سونرا ایسه اونو یوخو توتدو. یوخودا گؤردو کی، قوجاغین‌داکی رئزین بالیق اینسان کیمی دانیشیر:

–  گؤرورسن ده نه اولوب؟

–  نه اولوب؟ – سارا تعجبله سوروشدو.

–  انسان‌لار بیزی محو ائدیرلر!

–  نئجه؟

–  گئده­ک، اؤزون شاهد اول!


اوّل بالیق، آردینجا دا سارا اوزه – اوزه سویون دیبینه دوشدولر. سویون دیبینده نه­لر یوخ ایدی…!! سارا اؤزونو لاپ زیبیل ماشینی‌نین ایچه­ری­سینده حیس ائله‌دی. بوردا بالیق‌لار آز قالا بوغولوردولار. یازیق‌لار حال‌دان دوشدوک‌لرین‌دن اوزه بیلمیردیلر. چوخو آرخاسی اوسته اوزانمیشدی. بالاجا بالیق‌لار آنا‌لارینا یالواریردی‌لار:

–  آنا، بیزه یئم وئر!

–  دؤزون بالا‌لاریم، بیرتَهَر دؤزون، یئم یوخ‌دور. یقین کی، بیر گون بیزی خلاص ائدن تاپیلا‌جاق!

–  بیزه یئمک، بیزه یئمک!

 – کؤمک ائلیین، بالیق‌لار محو اولور!

اونون سسینه اوغلان‌لار گلدی.

سارا یوخودان آییلسا دا ساکیت‌له­شه بیلمیر، آغلاییردی.

صفر باجی‌سی‌نین باشینی سیغاللادی:

–  نه اولوب سنه، سارا، نیه آغلاییرسان؟

سارا ایچینی چکه – چکه دئدی:

–  ائله پیس یوخو گؤردوم کی…

صفر باجی‌سینی ساکیتلشدیردی:

–  آدام دا یوخو گؤرنده آغلایار؟ مگر سن بالاجاسان؟

سارا یوخوسونو اوغلان‌لارا دانیشدی. اوشاق‌لار یوخونون حقیقته اویغون اولدوغونو باشا دوشدولر. محمد دئدی:

–  اوشاق‌لار، بیزده معجزه‌لر کیتابی وار، اوردا یازیلیر کی، بعضا یوخولار آدامی خبردار ائدیر! منجه، سارا‌نین یوخوسو سئحیرلی یوخودور. اونا یوخودا اینسان دیلی بیلمه‌ین بالیق‌لارین ایسته­یی، آرزوسو چاتیب.

اوغلان‌لار سارا‌نین سؤزلرینه دقتله قولاق آسدیلار. قیزین تکلیفی اونلارین دا اوریین‌دن اولدو. سونرا ایسه هر اوچو قرار وئردی:

– بیز گؤلو مُطلَق تمیزله­مه­لی­ییك!

– گوجوموز چاتانا قدر ایشله­مه­لی­ییک کی، گؤل تمیزلنسین!

– یاللا، دوست‌لار، هایدی ایش باشینا!

داستان


بونون اوچون اونلار مکتب اوشاق‌لارینی دا کؤمگه چاغیردیلار. حتی کؤمگه بؤیوک‌لری ده چاغیردیلار. بؤیوک‌لر اول قالدیریجی کران گتیریب گؤلون دیبین‌دن توللانتی‌لاری تمیزله‌دی‌لر. سونرا ایسه چایین بیر قولونو دؤنده­ریب گؤله تزه سو بوراخدیلار. اوشاق‌لار گؤلون اطرافینی دا تمیزله‌دی‌لر. بئله‌جه بالاجا‌لار هر گون گؤله گلیر، اونون دیبیندن حتی خیردا توللانتی‌لاری دا چیخاریرد‌یلار.

بیر گون ده گؤله گلنده گؤردولر کی، اوردا بالیق‌لار اوزور. چوخ سئویند‌یلر. سئحیرلی بالیق اؤز سئحرینی گؤسترمیشدی.

–  گؤرورسن ده نه اولوب؟

–  نه اولوب؟ – سارا تعجبله سوروشدو.

–  انسان‌لار بیزی محو ائدیرلر!

–  نئجه؟

–  گئده­ک، اؤزون شاهد اول!

اوّل بالیق، آردینجا دا سارا اوزه – اوزه سویون دیبینه دوشدولر. سویون دیبینده نه­لر یوخ ایدی…!! سارا اؤزونو لاپ زیبیل ماشینی‌نین ایچه­ری­سینده حیس ائله‌دی. بوردا بالیق‌لار آز قالا بوغولوردولار. یازیق‌لار حال‌دان دوشدوک‌لرین‌دن اوزه بیلمیردیلر. چوخو آرخاسی اوسته اوزانمیشدی. بالاجا بالیق‌لار آنا‌لارینا یالواریردی‌لار:

–  آنا، بیزه یئم وئر!

–  دؤزون بالا‌لاریم، بیرتَهَر دؤزون، یئم یوخ‌دور. یقین کی، بیر گون بیزی خلاص ائدن تاپیلا‌جاق!

–  بیزه یئمک، بیزه یئمک!

 – کؤمک ائلیین، بالیق‌لار محو اولور!

اونون سسینه اوغلان‌لار گلدی.

سارا یوخودان آییلسا دا ساکیت‌له­شه بیلمیر، آغلاییردی.

صفر باجی‌سی‌نین باشینی سیغاللادی:

–  نه اولوب سنه، سارا، نیه آغلاییرسان؟

سارا ایچینی چکه – چکه دئدی:

–  ائله پیس یوخو گؤردوم کی…

صفر باجی‌سینی ساکیتلشدیردی:

–  آدام دا یوخو گؤرنده آغلایار؟ مگر سن بالاجاسان؟

سارا یوخوسونو اوغلان‌لارا دانیشدی. اوشاق‌لار یوخونون حقیقته اویغون اولدوغونو باشا دوشدولر. محمد دئدی:

–  اوشاق‌لار، بیزده معجزه‌لر کیتابی وار، اوردا یازیلیر کی، بعضا یوخولار آدامی خبردار ائدیر! منجه، سارا‌نین یوخوسو سئحیرلی یوخودور. اونا یوخودا اینسان دیلی بیلمه‌ین بالیق‌لارین ایسته­یی، آرزوسو چاتیب.

اوغلان‌لار سارا‌نین سؤزلرینه دقتله قولاق آسدیلار. قیزین تکلیفی اونلارین دا اوریین‌دن اولدو. سونرا ایسه هر اوچو قرار وئردی:

– بیز گؤلو مُطلَق تمیزله­مه­لی­ییك!

– گوجوموز چاتانا قدر ایشله­مه­لی­ییک کی، گؤل تمیزلنسین!

– یاللا، دوست‌لار، هایدی ایش باشینا!

بونون اوچون اونلار مکتب اوشاق‌لارینی دا کؤمگه چاغیردیلار. حتی کؤمگه بؤیوک‌لری ده چاغیردیلار. بؤیوک‌لر اول قالدیریجی کران گتیریب گؤلون دیبین‌دن توللانتی‌لاری تمیزله‌دی‌لر. سونرا ایسه چایین بیر قولونو دؤنده­ریب گؤله تزه سو بوراخدیلار. اوشاق‌لار گؤلون اطرافینی دا تمیزله‌دی‌لر. بئله‌جه بالاجا‌لار هر گون گؤله گلیر، اونون دیبیندن حتی خیردا توللانتی‌لاری دا چیخاریرد‌یلار.

بیر گون ده گؤله گلنده گؤردولر کی، اوردا بالیق‌لار اوزور. چوخ سئویند‌یلر. سئحیرلی بالیق اؤز سئحرینی گؤسترمیشدی.

داستان ترکی




آذربایجان فولکلوروندا اوشاقلارین یئری / احمد فرهمندی

گیریش: آذربایجانین مدنی ـ فیکری تاریخی ان اسکی عصرلردن باشلامیش بو گونه قده‌ر یاشاییشینا داوام وئریب. تاریخ بویونجا آذربایجاندا یاشایان تورکلرین دوغال احساس، آیدین دوشونجه و کوتله‌وی حیات تجربه‌لری بوردا جانلاناراق اؤز قاینار باجاریقلاریندان باش توتوب سنه‌لری آرخادا قویوب بیزیم الیمیزه چاتان مدنی- فیکری بؤلوملردن بیریده اوشاقلار آغیزین ادبیاتی اولموشدور.

فولکلور؛ آغیز ادبیاتی، خالق حکمتی و کوتله بیلیکلری دئمکدیر. خالق مدنیتی اینسان حیاتینین ایلکین چاغلاریندان باشلامیش سایسیز ائنیش ـ یوخوشلار آرخادا قویوب، داورانیشلار سوزگجیندن کئچه‌رک بیزیم عصریمیزه چاتمیشدیر.

بیزیم آغیز ادبیاتیمیز دونیانین ان زنگین اسکی خالق ادبیاتیندادیر. بوتون میللتر آراسیندا اولدوغو کیمی بیزیمده فولکلور خزینه‌میزده ائلیمیزین اوشاقلار و ناز بالالاری اوچون یاراتدیغی بول ـ بول اؤرنکلره راستلاشیریق.

فولکلوروموزدا اوشاقلار اوچون وئریلن بؤلوملرده، زنگین مدنیته یییه اولان خالقیمیزین، ایستک آرزی، کدر- سئوینج، عادت ـ عنعنه و دونیا گوروشلو باخشیلارین گؤرمک اولور. بو ادبیات درین دوشونجه و پاک احساسلارین توره‌نیشی اولدوغو اوچون دیلین ایفاده طرزی ساده و تمیزدیر. اونون اؤیره‌دیجی و بدیعی اهمیتی داها اؤنملی دیر. آتالار سؤزو. بایاتیلار، لایلالار، تاپماجالار، ناغیلار، داستانلار، ماهنیلار، حکایه‌لر، اویونلار، اوخشامالار، نازلامالار و … قوللارین درین دوشوندوکده گؤروروک کی بونلارین یارانماسی اوشاقلاریمیزدا، دیله، ائله، یوردا و حیاتا محبت باغلیلیقلارین آرتیریب گله‌جک یاشایشلارینا بوللو اومودلر توره‌ده‌رک خالق دوشمنلرینه قارشی کینه و نفرت حسی اویادیر.


بایرام

کودک

بایرام


اوشاغین آنا قارنیندا یاشایان دؤورو:
آذربایجان خالقلاریندا اوشاق دونیایا گلمه‌میش، هله آناسی بویلو اولان واختلار بئله بیر عادتلری وار: بیر قادین بویلو چاغلارین کئچیرن زامان خصوصی ایله‌ ایلک اوشاغینا بویلو اولاندا قوهوم اقریباسی‌له یاخین دوستلاری اونو قورویاراق قارانلیقدا یالقیز بوراخماییب حامام و قبیر اوسته‌ تک گئتدییینی مصلحت گؤرمزلر. بو قادینین اوشاغی داها هوشلو و گؤزه‌ل اولماق اوچون اونون یئریکلمه دؤورونده یئمک ایستکلرین یئرینه یئتیریب و اوشاغین هر یوندن قورونماسینا چالیشارلار.

دوغوش زامانی چاتدیقدا اوشاق و آنایا اولدوقجا ده‌یر وئریب قیرخ گونه قده‌ر آنا و بالانی خطر و بلالردن قوروماغی اؤزلرینه بیر گؤره‌ و سانارلار. اوشاغین گله‌جکده؛ دانیشغی شیرین، واری چوخ و عؤمرو اوزون اولسون دییه باشی اوسته؛ قند، قیزیل و چؤره‌ک قویارلار.


آد قویما گونو
کؤرپه‌نین یئددینجی گونو چاتدیقدا گونو آدلانیب قوهوملاری بیر یئره توپلاناراق چالیب اویناملاق و شنلیک دولو ییغینجاقلاریندا ملی احساسلارینا دایاناراق خالق قهرمانلارین اونوتماسینلار دییه جوانشیر، بابک، نبی، ستار و کؤکو دیلرینه باغلی اولان آدلاردان سئچیب اوشاقلارین او آدلارین بیری ایله آدلاندیرارلار.

دده قورقود بوی لاریندا اوشاق آنادان اولدوقدا آد قویولمور. هر اوشاغین اجتماعی ده‌یری اونون جومرودلوک، قوچاقلیق و ائل اوچون چالیشمالاری اوزره سئچیلیر. ائلین یامان گونلرینده خالقا یاردیم ائتمه‌ین قورخاق و آیاق دالی قویان اوره‌کسیزلره هر یئرده نیفرت و آلچاق گوز ایله یاناشیلیب و «مخنث» آدلانیرلار.

اوشاقلار حیات و ساواش مئیدانیندا اؤزلریندن هنرله باجاریقلاین گؤستردیکده آدا لاییق اولورلار. اؤرنک اوچون: دیرسه خان اوغلو؛ بوغایلا دویوشدوکده اونو یئره ووروب بوغازین کسنده‌ن سونرا اوغوز بگلری ییغیلیب اوغلانی تحسین ائدیب دده‌م قورقود گلسین بو اوغلانا آد قویسون دئییرلر. دده قورقود اوغلانین آتاسینا واریب بیر نئچه تعریفدن سونرا: «بایندر خانین آغ میدانیندا بو اوغلان جنگ ائتمیش دیر. بو بوغا اؤلدورموش. سنین اوغلونون آدی بوغاج اولسون. آدینی من وئردیم، یاشینی آللاه وئرسین- دئدی.»

(دده قورقوت کیتابی- فرزانه انتشاراتی- ایلک چاپ- صایفا ۲۷)

بو گون بیزیم خالقیمیز اوره‌ک دولو اینام و آرزولارلا اؤز کئچمشینه دایاناراق هئچ بیر چتینلیکلردن بویون قاچیرماییب «آماجلاری یولوندا آجی‌لار عشق اولسون» دییه چوخلو مانعه‌لردن آشمالیدیلار.

خالقیمیز اؤز دوغال حاقلارین یاساقلاردان قورتاماق اوچون بوخوولانمیش ووقارلارین اؤزگورلویه چاتدیرماغا هر ساحه‌ده جانلاریندان مایا قویماغا حاضیرلانمالاری یئرلی اولاجاق.

ایراندا ایللر دیر سیستملشمیش بیر آخین تورک خالقی آراسیندا آنا دیل و وارلیقلارینا سویوقلوق یاراتماغا جان آتماقدادیر. آنا دیل مکتبلرده تعلیم اولونمادان دیل گونده‌لیک دایاز دانیشیقلارا حصر ائدیلیب سؤزجوکلر اونودولوب دیل یوخسوللاشیر آردیندا دانیشانین باشینا قاخیج اولاراق دیلینی بؤتووکله آرادان آپارماغا چالیشانلارین یئرآلتی ایشله‌ییب یالان تبلیغ‌لرینه اینانانلار آز دئییل کی، بو دورومون سونوجوندا یانلیش دوشونن کیمسه اؤز کؤکلو وارلیغنا خبرسیز قالیب حقارت حیسی دویاراق اؤزو ایله دیلین دانماغا باشلاییر. اوشاغینا ائلینین گوزه‌ل کؤکلو آدلارینین یئرنه هئچ تورکون آغزیندا دوزگون دئییلمه‌ین فارس و یابانجی آدلار تاخیب و آنا دیلده دانیشماغی اسکیکلیک ساناراق بیر هویت سیز شخص کیمی حیات سوروب و آخیرده ایکی مسجد آراسیندا نامازسیز یاشاییر.

اوشاقلارا شعر اوخوماق اونلارین فیکرلرین گوجلندیرمکده و بئش دویغولارین تحریک ائتمکده فایدالی اولور. اوشاق روانلاری اوزره چالیشان بیلگینلره گؤره: بو ایش اوشاقلارین حیس و عاطیفه‌لرین تربیت لندیریب و باشقا اینسانلارین حیسلی ایله تانیش اولماغا و آیری یؤندن باجاریق و هیجانلارین کنترل دا ساخلاماغا و دانیشیق دیللرین گوجلندیرمک و درین خیالا ال تاپماق، شعر اوخوماغین فایدالاریندان اولابیلر.

شعر اوخوماق؛ اوشاغین هوشلا قولاق گوجون تقویت ائدیب و اوندا گؤزللیکلره درین حس یارالدار. هر سؤزجویون اؤزونده داشیدیغی عاطیفی معنا اوشاغین ذهئنین گوجلندیریب و بوللو سؤزجوکلر اؤیره‌نمه‌سینه اؤنملی تاثیر بوراخار. بو شعرلر خاص بیر آهنگ ایله دئییلنده موسیقی هونر  سئحر یارادیجی اولدوغو اوچون سسلرین ده‌یری معنادان آرتیق اوشاغین روحوندا یئر سالیر. ائله اونداندیرکی بیزیم فولکلور شعرلریمیزده معنانادان باشقا ریتم و آهنگه اؤزه‌ل بیر یئر وئریلیب.


لایلالار
«سوفره‌نین یاراشیغی قوناق، ائوین یارشیغی اوشاق» دئیه‌ن آنالاریمیزین چوخلو حیصه‌سی سودامه‌ر اوشاغین امیزدیره‌ندن سونرا قیچلارینین اوسته، بئشییکده و یا قواغیندا ساخلاییب یاتیرماغا چالیشان زامان اؤزل آهنگ ایله بیر سیرا سؤزلر زمزمه ائدیرلر، آنادان باشقا عائله‌نین دیگر عضولری او جومله‌دن بؤیوک ننه، خالا، بی بی  و باجی کیمی ائوآداملاری آشاغیدا اؤرنک اوچون وئریلن سؤزلردن اوخویارلار.

لایلای بئشیگیم لایلای

ائویم ائشیگیم لایلای

سن گئت شیرین یوخویا

چکیم کشیگین لایلای

لایلای دئدیم یاتاسان

قیزیل گوله باتاسان

قیزیل گولون ایچینده

شیرین یوخو تاپاسان

لایلای دئدیم گونده من

کولکده‌ده سن گونده سن

ایلده قوربان بیر اولار

سنه قوربان گونده من


نازلامالار


«اوشاغی یئمک یوخ سئوینج بؤیوده‌ر» آتا- بابالاریمیز درین دوشونجه‌لریندن توره‌نن بو سؤزه آرخا دوران اوشاق نازلامالاری آذربایجان فولکلوروندا باشقا بیر بؤلومدور، کی کؤرپه‌لری شنلندیرمک و آتا ـ آنا محبتینین بال بولاغیندان اونالارا دادیزدیرماق هدفی ایله آچیق و گولر اوزله ایفاده اولونار. بئله بیر نازلامالاری دینله‌ین اوشاق گولش قاباق و مهربان بیر اینسان کیمی دیرچه‌لیب بویا ـ باشا چاتار.

بالاما قوربان اینکلر

بالام هاچان ایمکلر

بالاما قوربان ایلانلار

بالام نه واخت دیلآنلار

سود دیبی، قایماق دیی

قوربانین اولسون بی بی

سود یالا، قایماق یالا

قوربانین اولسون خالا

آتین توتون بو بالانی

شکره قاتین بو بالانی

تولوق سنی آسایدیم

یاغین تاسا باسایدیم

بالام بؤیوک اولاندا

قوپلو قازان آسایدیم

چالخالان، چالخالان یاغ اولسون

بالام یئییب ساغ اولسون.

آغی

اؤز کؤرپه‌لرین «لایلالار» و «نازلامالار» لا بویا- باشا چاتدیران آنالار، بیر واخت‌دا ایتیردیگی اوره‌ک بندلری و اؤلولولرینه آغیتلار دئیه یاس توتارلار.

آغاجدا خزل آغلار

دیبینده گؤزه‌ل آغلار

بالاسی اؤلن آنا

سرگردان گزه‌ر آغلار

ناغیل

ترکی

قصه




تاپماجالار
تاپماجلار بیزیم اوشاق آغیز ادبیاتیمیزین زنگین بیر قولودور، سنه‌لری آشیب گلن تاپمماجالار دیلدن ـ دیله گزیب هئچ واخت یئنی لییین الدن وئرمه‌میشلر. تاپماجالارین ظاهیرده ساده اولدوقلارینا باخمایاراق درین مضمون داشییرلار. اوشاقلار اونلارین یانیتین تاپماق اوچون درین فیکره دالماق مجبوریتینده قالیب و بو یول ایله بیلیک‌له دوشونجه‌لرین یئتگینلشدیرمه‌یه چالیشارلار.

دئمک تاپماجالار؛ اؤیرنمک، هوش، باجاریق و … ساحه‌لرده هامی اینسانلارا اؤزللیکله اوشاقلاریمیزا اؤنملی بیر کمک ائدن اولابیلر.

– اویان مرمر/ بویان مرمر/ ایچینده بولبول اوینار. (دیشلر- دیل)

– دیلی یوخ، آدام ایله دانیشار (کیتاب)

– آدای اودار، جانی یوخ. (قبر)

– آغ اوتاق قاپیسی یوخ. (یومورتا)

– آلتیندان ایچر، اوستوندن دوغار. (اکین)


یاهالماجالار


یاهالماجالار اوشاقلارین هوشون سیناماق و اونلارین بئینین آرتیق چالیشدیرماق اوچون ووجودا گلیب و عمومیتله شعر دیلی ایله ایفاده اولونماسینا گؤره، آهنگیله دئییلدیکه اوشاق چالیشار جاوابی تاپمادان اؤنجه اونو اؤیره‌نیسن. یاهالماجالاری اؤیره‌نن اوشاق اؤز تای توشلارین باشینا توپلاییب بو نوعیله فیکیرلرین چاخناشدیریب هوشلارین سینار.

او نه دیر ایکی دیر هر جاندا

لاکن اوچ اولار هر حیواندا

مصره گئتدیم گؤرمه‌دیم بر دانه‌سی

شامیده گؤردوم دوروب اوچ دانه‌سی

سنده‌وار، منده وار، آدام دا یوخ

جومله ده وار، دئسم عالمده یوخ

بیر ایکی او چدن زیاده اولمامیش

دؤردونو عالمده هئچ کس گؤرمه‌میش (نوقطه)


اویونلار
هر بیر میللتین ایچینده اوشاقلاری اوچون اویونلاری اولدوقدا تورک خالقینین ایسه اؤز اوشاقلارینا بوللو اویونلاری وار بو اویونلار یالنیز باش قاتیب واخت سووماقدان اؤتری یارانماییب. آذربایجان هاوا دورومون نظرده آلاراق خالقینین اینانج و یارادیجیلیقلا ریندان گوج آلان جسمی و روحی ساغلاملیقلارا سبب اولان بو اویونلارین هر بیریسی بیر آماجی ایزله‌یه‌رک اوشاقلارین توپلومسال یاشاماق، هر ساحه‌ده بئینی ایشه سالماق، خالقی و وطنی سئویب اونا یییه دورماق و … حیسلری گوجلندیرمک اوچون یارانیب.

آذربایجان اوشاق اویونلاریندا ایشه آپاریلان نسنه چوخ ساده و ابتدایی اولوب و اویون قورتولدوقدا هئچ کیمسه‌ده اویون وسیله‌سینه یییه‌لیک حسی یارانماز. اؤرنک اوچون: «بئش داش، قوندوم- کؤچدوم، آیاق جیزیق، اته‌یه داش قویدو، ایپ کئچدی، ایینه ـ ایینه، گیزلن- قاچ، گؤزده قولاق، کباب ـ کباب، ناققیشلی و …» اویونلاریندا هئچ بیر اؤنملی وسیله آرادا اولمادان ساعاتلار اوشاقلاردا شنلیک تؤره‌دیب، روحلارین تمیزله‌یه‌رک فیکیرلرینین آیدینلاندیرار.

بو گون بو اویونلارین چوخو، یاشلیلاریمیزین یادداشیندا یاشایاراق نه یازیقلارکی اوشاقلاریمیزا منتقل اولماییب و اونودولوب آرادان گئتمک‌ده دیر. نه یاخشی اولاردی گونوموزون مدرن اویونلاری یئرینه اؤز اسکی و آتا ـ بابالاریمیزدان قالان اویونلاری اوشاقلاریمیزا اؤیره‌دیب عصبی خسته‌لیک گتیره‌ن کامپیوتر اویونلاری و یوخاری قیمته آلینان اویونچاقلاردان جان قورتاریب ساغلاملیق وئره‌ن اویونلاریمیزا یییه دوراق.


بایرام

لالایی

داستان

ناغیل، داستان، حیکایه
آذربایجان فولکلورونون دیقت مرکزینده دوران قوللاردان بیری ده ناغیل، داستان و حکایه‌لردیر. کی اونلاردا یئر سالان فیکیر اوشاقلار و یئتیشمکده اولان گنج نسیلین دوزگون تربیه‌سی اوچون ایلک آماج دیر. اوشاقلارین معنوی صافلیغینا یئرلی یاناشماق، آتا ـ بابالارمیزی دریندن دوشوندورموش و ایلک نؤوبه اونلاری دوغما وطنه، برکتلی تورپاغا، باغلاماغا چالیشمیش و نهایت بؤیوکلره حؤرمت ائتمک، هامیا محبتلی اولماق، یوخسولدان ال توتماق، اوره‌یی گئنیشلی‌یی، الی آچیق لیق، باشقاسینین دردینه اورتاق اولماق کیمی اخلاقی داوراینشا آشئیلامیشلار.

فولکلوروموزون بو نوع قوللاریندا بیر چوخ عبرت آمیز احوالاتلارا تصادف ائدیریک کی، اوشاقلار، یئنی یئتمه و گنج‌لره دوز یول گوستریر، اونلاری چتین آنلاردا دؤزوملو اولوب و عاغیلی یولو سئچمه‌یه یؤنه‌لدیر، جهالت و گئریلیکدن اوزاقلاشدیرماغا مثبت شرایط یارالدیر.

وطن پرورلیک حیسلری یارالدان اوشاق فولکلوروموزون ناغیلار قولوندا؛ یوردوموزون صلابتلی داغلارین، چؤللر قولاغینا ماهنیلار اوخویان چایلارین، شهر و کندلریمیزین دوزنلرینین تصویرنی ائله باجاریقلا گوستریبلرکی اوشاقلار دینله‌دیکجه شووقا گلیب اونلاری سئویر، طبیعتین قوینوندا گزمک، گؤزللیکلری اؤز گوزلری ایله گؤرمک ایسته‌ییرلر. آغیز ادبیاتیمیزین بو فورماسیندا اؤلکه‌میزین مئشه‌لرینده، چؤللرینده، دوزه‌نلرینده دولاشان وحشی حیوانلارین، قوشلارین سسی ائشیدیلیر و گولل- چیچه‌کلرینین عطری دویولور.

بیزیم عائیله دوروموموزدا اوشاقلارین تعلیم و تربیه‌لری آتالاردان آرتیق آنالارین بوینونا دوشوب، آنا هر اینسان اوچون ایلک اوستاد سانیلاراق، اوشاغین دیرچه‌لیب بویا- باشا چاتماغی اوچون اؤز ووجودون شام کیم  یاندیریب تجروبه‌لرین میننت سیز بالاسینا بوراخیر. عمومیتله قیسا اولان ناغیل، حکایه و داستانلار اوشاقلار یاتاغا گئدن واختلار آنالار دیلی ایله دئییلر باشقالاری ایسه؛ قیش گئجه‌لری بوتون عائیله عضولری بیر یئره ییغیلان زامان بؤیوک ننه‌لر، آتالار یا بابالارین حرارتلی دیلی ایله نقل ائدیلیر. گاهدان ناغیلارین لازیم گلن یئرلرینده، نئی یا سازدان دا فایدالانیلیر. ناغیلین اؤزوندن قاباق بیر اؤن سؤز یا مقدمه دئییلرکی آذربایجاندا (ناغیلار یاراشیغی یا دؤشمه) آدلانار.

اؤیره‌نک اوچون: «سیزه هاردان دئییم آز دانیشانلاردان، قاری دینمز یئره یاخانلاردان، سو کیمی لام آخانلاردان، ده‌یمه دوشرلردن، کوسن‌لردن، اوغرولاردان، یالانچیلاردان، وفاسیزلاردان، بؤهتانچیلاردان، اوغورسوزلاردان، ایلقاریندان دؤننلردن، بوزو مینیب چای گئچنلردن، خوروز بئلینده بوستان اکندن، لعنت قویروقلو یالانا، رحمت قویروقسوز دوزه، آلقیش یازانا، قارقیش پوزانا، سؤز قالسین انسان گئتسین، دوست وار اولسون، دوشمن خار اولسون، ایندی یئتک مطلبه»

بو مقاله‌نین حووصله‌سی چکمه‌دن قیسا و اوزون ناغیلار اؤیرنه‌ییندن واز کئچدیک. اوشاقلار اوچون سؤزلریمیزین چوخلو دئییلمز قالدی. آرتیرمالییام اوشاق ماهنی‌لاری و اونلاردا اولان گؤزل آهنگلر اوشاق فولکلوروموزون ان اؤنملی بیر حیصه‌سین تشکیل ائدیر بو قونودا آراشدیرمالار، بیلگینلریمیزین اطرافلی چالیشمالارین طلب ائدیر.


سون سؤز
آیدیندیر اینسانلارین بیرـ بیرینه اولان موناسیبیتی آنادان گلمه دئییل. یاشادیغی کوتله آراسیندا اونلاری بوروین اجتماعی ـ اقتصادی شرایطدن آسیلی دیر. بیلگینلره گؤره: شرایط ده ییشدیکجه، اقتصادی موناسیبتلر ده‌ییشدیکجه آداملارین باخیش‌لاری، اونلارین معنویاتی‌دا ده‌ییشیر.

آذربایجاندا یاشایان خالقلارلار باشقا یئرلرده حیات سوره‌ن میللتر ایله کوکلو فرق‌لر وار. همین کوتله‌وی قورولوشلاردا یاشایان آداملارین باخیش و حیسلری آیری خالقلاردان سئچیلر. اخلاق، داورانیش و دونیا گؤروشلری باخیمیندان یقین کی بیر اولابیلمزلر. اؤز ائل ـ اوباسینا باغلی اولان و دوغما یورودوندا چالیشیب اؤز آنا دیلینده دانیشان آداملار هئچ واخت وطن، دیل و وارلیقلارینا لاقئید قالا بیلمیرلر. اونو اوره‌کدن سئویب و دردلرینه اورتاق اولورلار. لازیم گلدیکده وارلیقلاری یولوندا بئله جانلاریندان دا اسیرگه‌میرلر. آنجاق اجتماعی محیط و سیاسی قورولوش ده‌ییشدیکجه آداملارین داورانیشیدا ده‌ییشیر.

بو یازیدا گئدن فولکلور اؤیرنکلری؛ دکتر سلام جاوید توپلایان (آذربایجان فولکلوروندان نمونه‌لر) کیتابیندان آلینیب.


منبع قیزیل قلم



لینک پست کودکان آذربایجان
لینک پست بازیهای محلی آذربایجان
لینک مجموعه پستهای اصالت و رسوم آذربایجان



مرتبط با : آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : ترکی-شعر-کودک آذربایجان-آذربایجانی-ناغیل-قصه ترکی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : شنبه 22 مهر 1396
زمان : 11:59 ب.ظ
فولکلور ترانه های آذربایجان
نظرات |


فولکلور (به انگلیسی: Folklore) یا باور عامیانه را می‌توان مجموعه‌ای شامل افسانه‌ها، داستان‌ها، موسیقی، رقص، تاریخ شفاهی، ضرب‌المثل‌ها، هزلیات، باورهای عامه، رسوم دانست.فولکلور از دو کلمه انگلیسی فولک به معنی توده و لور به معنی دانش تشکیل شده است.

فولکلور را بیشتر در بررسی توده‌های عامی مردم می‌جوید معمولاً در میان اقوام قدیمی بجز قبایل وحشی نمونه‌هایی از فولکلور یافت می‌شود.واژه فولکلور را برای اولین بار ویلیام تامس عتیقه‌شناس انگلیسی در مقاله‌ای که موضوع آن بحث دربارهٔ دانش عامیانه و آداب و رسوم سنتی بود بیان داشت.این اصطلاح از نیم قرن پیش نیز در ایران و ادبیات آن راه یافته‌است و به‌تدریج این اصطلاح به‌معنی دانش عامیانه و دانستنی‌های تودهٔ مردم رواج یافت و «فرهنگ عامه»، «فرهنگ عامیانه»، «فرهنگ توده» و «فرهنگ مردم» نامیده شد.

آذربایجان منطقه وسیعی از فلات ایران و منطقه قفقاز جنوبی با قدمتی هزارن ساله و مردمانی فرهنگ و هنر و تمدن پرور ، پر است از ادبیات، صنعت و هنر، فرهنگ و اصالت و فولکلورهای ریشه دار که همگی نشان از فرهنگ بالای این سرزمین دارد.
فولکلورهای فرهنگی آذربایجان آنقدر زیاد است که نمیشود به همه شاخه ها و بخشهای آن پرداخت.
در این پست فقط تعدادی برگزیده از چند ترانه و شعر عامیانه فولکلور اشاره داریم...

آذربایجان

عاشیق





اشاره به برخی ترانه های معروف فولکلور آذربایجان




ساری گلین یعنی عروس زرد یا عروس موطلایی که در افسانه‌های آذربایجان اشاره به خورشید است، یکی از تصنیف‌های فولکلور آذربایجان است. براساس این افسانه،خورشید در سه هزارمین سال خلقت دزدیده می شود. تلاش برای آزادی خورشید و حسرت آن در موسیقی آذربایجانی ماتریالیزه شده است. برای ساری گلین در آذربایجان رقص زیبایی وجود دارد که حرکات آن حس تمنا و خواستن را در انسان زنده می کند. دستها به سمت آسمان باز می شود و با ملودی نرم ۴/۳ حرکات پا و دست انجام می شود.

یافته های باستان شناختی در سال ۱۳۷۶ از منطقه سؤنگؤن در شهرستان ورزقان، استان آذربایجان شرقی، قدمت این رقص باستانی را به هزاره های قبل از میلاد می برد. بنا به تفسیر محقق برجسته اساطیر و هنر آذربایجان، میرعلی سیدسلامت، این رقص مراسم آزاد کردن خورشید از اسارت است (سیدسلامت ۱۳۸۲). همچنانکه در تصویر سنگ نگاره دیده می شود، انسانی در سمت چپ دستی بر شانه به نشانه ایثار و اهریمنی در سمت راست خورشید اسیر را در دست دارد. رقص ساری گلین، رقص مبارزه برای رهایی خورشیدی است که اهریمن آن را به اسارت برده است. انسانی که برای رهایی آن آمده، چنان شیفته خورشید است که حاضر به فدای جان خویش در راه رهایی آن است.

هنر آذربایجان در انواع خود این اندیشه رهایی بخشی به دیگری را بازنمود می سازد: هنر صخره ای با نگاره رقص ساری گلین، هنر موسیقی با آهنگ ساری گلین، هنر رقص با رقص ساری گلین، هنر گلیم بافی با طرح های خورشید اسیر.

بنابراین می توان گفت هنر آذربایجان، هنر رهایی بخش است. آزادی نتیجه این هنر رهایی بخش است. آزادیی که خود مبنای کنش هنری است. ترانه ای مردمی که بر ساکنین منطقه آذربایجان تداعی گر هنر رهایی بخشی است که از ایثار به رهایی می انجامد.

آهنگ و موسیقی ساری گلین سالهای سال سینه به سینه به ما رسیده و ساری گلین از تصنیف های فولکولور آذربایجان محسوب می شود. خواننده های بسیاری این آهنگ و شعر را خوانده اند و به آن افتخار می کنند، از آن جمله می توان به قدیر رستمف اشاره کرد.



آهنگ ساری گلین سامی یوسف
[http://www.aparat.com/v/lUH92]


ساچین اوجون هؤرمزلر، گولو سولو (قونچا) درمزلر ... ساری گلین
بوسئودا نه سئودادیر؟ سنی منه وئرمزلر ...
نئیلیم آمان، آمان ... نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

بو دره نین اوزونو، چوبان قایتار قوزونو ... قوزونو ...
نة اوْلا بیر گون گؤرم، نازلی یاریمین، اوزونو ...
نئیلیم آمان، آمان ... نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

عاشیق ائللر آیریسی، شانا تئللر آیریسی ... ساری گلین
بیر گونونه دؤزمزدیم، اوْلدوم ایللر آیریسی ...
نئیلیم آمان، آمان ... نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

********************************************
ترجمه فارسی ساری گلین
سر گیسوها را نمی بافند
غنچه گل را نمی چینند
این چه حکمتی است
که تورا به من نمی دهند
*ای چوپان گوسفندها را در طول دره
باز گردان ای خورشید من
چه می شود روزی من صورت یارم را ببینم
چه کار کنم ساری گلین *
عاشقی را که از معشوقش جدا کنند
مثل این است که با شانه موها را از فرق باز کنند
من که نمی توانستم یک روز دوری یارم را تحمل کنم
سال ها از او دور ماندم
چه کار کنم ساری گلین


ساری گلین



آراز آراز خان
این موزیک به یاد صمد بهرنگی شاعر و نویسنده آذربایجانی، که به دست رژیم شاهنشاهی در رود آراز یا ارس غرق شده است، خوانده شده است.

 

آراز آراز خان آراز

آراز آراز خــــــــان آراز ســولطـــان آراز خـــان آراز

سنـی گـوروم یـانـاســان ائل دردینی قــــــان آراز


آراز سنـدن کیـم گئشـدی کیم غرق اولدی کیم گئشـدی

فلــک گــل ثابیــت ایلــــه هانسی گونوم خوش گئشدی

هارایلار آی هارایلار هر اولدوزلار هر آیلار

دریادا بیر گول بیتیپ سوسوزونان هارایلار

صمـد گلیــر گولــه گولــه دوشونده بـاخ قیــزل گــولــه

هــر الینــده دورد کیتــاب دونــدردی بیـزیـــم دیلـــه

آراز آراز خــــــــان آراز ســولطـــان آراز خـــان آراز

سنـی گـوروم یـانـاســان ائل دردینی قــــــان آراز


آهنگ آذربایجانی آراز خان برای صمد بهرنگی Araz Xan
[http://www.aparat.com/v/3yJ1h]


آراز خان







داشلی قالا از ترانه های فولکوریک شاد ترکی آذربایجانی می باشد که توسط خواننده های زیادی باز خوانی شده است.

 

بو قــــالا داشلی قــــالا

بولاق بــاشی تؤز اولار   ...  اوستو دولو قیــــز اولار !

ائیل دستمــالین گؤتور  ...   من گؤتورسم سؤز اولار !!!

( سر چشمه پر از غبار است و و دخترها آنجا جمع می شوند ...

خم شو و خودت دستمالت را بردار که اگر من بردارم حرف درست می شود !!!)

***

بو قـــــالا داشلی قـــــالا ...  چینقیل لی داشلی قالا !

قؤرخورام یــــــار گلمه یه  ...  گـــؤزلریم یاشلی قــــالا !!!

بو قـــــالا داشلی قـــــالا ...  هر یــــــانی داشلی قالا !

قؤرخورام یــــــار گئج گله ...  گـــؤزلریم یاشلی قــــالا !!!

( این قلعه ، قلعه ی سنگی است و پر از سنگلاخ و شن و ماسه است ...

هراس دارم که یارم نیاید و چشم هایم اشک آلود بمانند !!!

این قلعه ، قلعه ی سنگی است و همه جایش سنگی است ...

و هراس دارم که یارم دیر بیاید و چشم هایم اشک آلود بمانند !!! )

 ***

داغلارا چم دوشنده  ...  بولبوله غم دوشنده !

روحیــــم بدنده اوینار  ...  یادیما سن دوشنده !!!

( زمانیکه به کوهها ، مه می افتد ... و دل بلبل غمگین می شود !

روح من در بدنم به رقص در می آید وقتی که تو به یادم می آیی !!! )


بو قالا داشلی قالا
[http://www.aparat.com/v/HQgIC]


قیزیل گول اؤلمایایدی  ...  سارالیب سؤلمایایدی !

بیر آیریلیـــق بیر اؤلوم ! ...  هئچ بیـری اؤلمایایدی !!!

( کاش گل سرخ وجود نداشت و زرد و پژمرده نمی شد !

و جدایی و مرگ ! هیچیک وجود نداشت !!! )

***

***

توت آغاجی دیلم هر گلنه ایلم  ...   یل دستمالین گوتور من اوزگه سی دیلم

بو قالا داشلی قالا جینقلی داشلی قالا ... قورخورام یار گلمیه گوزلریم یاشلی قالا

 

توت آغاجی بویونجا توت یمدیم دویونجا  ...  یاری خلوتده گوروب دانیشمادیم دویونجا

بو قالا داشلی قالا جینقلی داشلی قالا  ...   قورخورام یار گلمیه گوزلریم یاشلی قالا

 

گئدیردیم یواش یواش ایاغیما دیدی داش  ...   سندن منه یار اولماز گل اولاخ باجی قارداش

بو قالا داشلی قالا جینقلی داشلی قالا  ...   قورخورام یار گلمیه گوزلریم یاشلی قالا



داشلی قالا






سودان گلن سورمه ­لی قیز

( ای دختر سرمه کشیده که از [لب] آب می­آیی

ای دختر سرمه کشیده که از [لب] آب می­آیی )

***

چوخ اینجیدیر کوزه سنی

چوخ اینجیدیر کوزه سنی

( کوزه خیلی اذیتت می­کند

کوزه خیلی اذیتت می­کند )

***

ائله نازایله گلیرسن

آپاریرلار بیزه سنی

آخ* آپاریرلار بیزه سنی

( چنان با ناز می­آیی - یعنی با ناز زیاد می­آیی-

تو را به خانه ما می­برند

آخ تو را به خانه ما می­برند )

***

کوزه­نی الین­نن آلام

قولومو بوینونا سالام

قولومو بوینونا سالام

( کوزه را از دستت بگیرم

دستم را [دور] گردنت بیاندازم

دستم را [دور] گردنت بیاندازم )

***

گلسن سنی اؤزوم آلام

گلسن سنی اؤزوم آلام

( [اگر] بیایی تو را خودم می­گیرم

[اگر] بیایی تو را خودم می­گیرم )
آی بو گلـــــــن یارین اؤزودی

گؤزلری جیـــــــــــران گؤزودو

ترکی

آذربایجانی




آیریلیق یکی از ترانه‌های فولکلور و عامیانه آزربایجان به شمار می‌آید رجب ابراهیمی (فرهاد) که در روستای کورعباسلو از توابع اردبیل در آبان ماه ۱۳۱۴ از مادر زاده شد. پس از آشنایی با استاد سلیمی اشعار زیادی را نوشت . وی آیریلیق را در ۱۳۳۵ خورشیدی سرود .

آهنگ سازی سحرانگیز این شعر جاودانه را استاد علی سلیمی که متولد سال ۱۳۰۱ در باکو و در خانواده‌ای اردبیلی می باشد ، انجام داده است. وی تا ۱۶ سالگی در باکو می زیست و  پس از آن همراه خانواده‌اش به زادگاه پدرش، اردبیل بازگشت. در سال ۱۳۳۲ رهبر ارکستر آزربایجانی رادیو ایران شد و در سال ۱۳۳۸ با همکارش، فاطمه قنادی (وارتوش) ازدواج کرد. درسال ۱۳۴۲ ارکستر آزربایجانی رادیو ایران منحل شد ولی علی سلیمی به آهنگ‌سازی ادامه داد. تندیس استاد سلیمی  به عنوان «آهنگساز برجسته شرق» در یونسکو نصب شده‌است. آیریلق اولین بار  با  اجرای خانم فاطمه قنادی (همسر استاد سلیمی) از رادیو تبریز پخش گردید و با اجرای رشید بهبودف در باکو شهرت جهانی پیدا کرد. و بعدها لطف یار ایمانوف و گوگوش (آلبوم: نیمه گمشده من) هم آن را اجرا کردند.


آهنگ قدیمی آیریلیق
[http://www.aparat.com/v/Lc1dA]



 " آیریلیق "

فیکریندن گئجه لر یاتا بیلمیرم
بو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرم
دئییرم چون سنه چاتا بیلمیرم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

***

اوزوندور هیجرینده قارا گئجه لر
بیلمیرم من گئدیم هارا گئجه لر
ووروبدور قلبیمه یارا گئجه لر
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

***

یادیما دوشنده آلا گوزلرین
گویده اولدوزلاردان آلام خبرین
نئیله ییم کسیبدیر مندن نظرین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

آیرلیق




لاله لر

یازین اولینده گنجه چولونده

چیخیبدی گنده دیزه لاله لر

یاغیشدان ایسلانان یاپراقلارینی

سریپلر دره یه دوزه لاله لر

 ***

خیالیمدان نه لر گلیب نه گچر

یاز گلر ائللره دورنالار گوچر

بولاغلار سماور آغ داشلار شکر

 بنزیر چمنده کوزه لاله لر

 ***

میلیم اوزونده کی کارا خالدادی

هیجرانین درمانی ایلک ویسالدادیر

نه واخدیر آشیقین گوزی یولدادیر

بیر گوناخ گله سیز بیزه لاله لر


رشید بهبودوف _ لاله لر
[http://www.aparat.com/v/BrxQ9]


ترجمه:

در روزهای اول بهار، در دشتهای شهر گنجه

 لاله ها دوباره تا زانوی آدم می رسند

 و برگهای خیس از باران شان را

 بر دره ها و دشت گسترانده اند، لاله ها ...

***

چه چیزهایی در خیالم می آیند و چه چیزهایی می گذرند

 بهار به سرزمین ما می آید و درناها کوچ می کنند

چشمه ها سماوراش باشند و سنگهای سفید شکر

 در میانِ چمن لاله ها به ذغال های سرخ شده می مانند، لاله ها...

***

میل من به آن خال سیاه صورت توست

 هم چنان که علاج هجران در نخستین وصال است

 از کی تا حالاست چشم من به راه است

 آه اگر روزی به خانه ی ما مهمان می شدید ای لاله ها... لاله ها... لاله ها...

لاله

 

" گوله بتین "



بو داغدا مارال گزر!

تئـــلینی دارار گزر!

من یاریما نئیله دیم آی گولوم/ آی گوزل! یار مندن کنار گزر!!!

داغـــلاردا چیــچک آی گوله بتین!

هامی دان گؤیچک آی گوله بتین!

دولــدور وئر ایچــک آی گوله بتین!

هئی ... هئی ... هئی ...


عــــزیزیم اود یاندیرماز!

یار سنی اود یاندیرماز!

ائله کی سن یاندیردین آی گولوم/ آی گوزل! هئچ وعده اود یاندیرماز!!!

داغـــلاردا چیــچک آی گوله بتین!

هامی دان گؤیچک آی گوله بتین!

دولــدور وئر ایچــک آی گوله بتین!

هئی ... هئی ... هئی ...

 

عـــــــــزیزیم گؤزلرینه!

سورمه چک گؤزلرینه!

اؤزوم اؤزونه قوربان آی گولوم/ آی گوزل! گؤزلریم گؤزلرینه!!!

داغـــلاردا چیــچک آی گوله بتین!

هامی دان گؤیچک آی گوله بتین!

دولــدور وئر ایچــک آی گوله بتین!

هئی ... هئی ... هئی ...

 

پــــــاپـــــــروزون یانا یانا!

اود دوشدو شیرین جانا!

قورخورام قویوب گئده م آی جئیران! قالاسان یانا یانا!!!

داغـــلاردا چیــچک آی گوله بتین!

هامی دان گؤیچک آی گوله بتین!

دولــدور وئر ایچــک آی گوله بتین!

هئی ... هئی ... هئی ...

شعر قدیمی ترکی





 “ آی بری باخ”


یکی از مشهورترین ملودی ها می باشد که تا حال اجرا شده است. به احتمال زیاد محل به وجود آمدنش آغدام می باشد. اما در دیگر مناطق مثل تبریز هم فراگیر شده است.

" آی بری باخ " رقصی مخصوصی هم دارد که اکثرا خانم ها اجرا کرده و یکی از رقص های قدیمی می باشد. در "شکی" بر حسب عادت این رقص را در لباس ملی قدیم اجرا می کردند. به نظر می رسد که این رقص در اوایل به صورت یاللی اجرا می شده است.

بر طبق گفته یکی از موسیقی دانان بزرگ شکی " عباد فتح‌اللهئو "، تطبیق ماهنی با رقص " آی بری باخ " در اوایل " شئشه‌بیگ " نامیده شده است. متن این ماهنی به صورت زیر بوده است:

پنجره‌دن داش گلیر، آی بری باخ بری باخ؛

خومار گؤزده‌ن یاش گلیر، آی بری باخ بری‌باخ؛

شئشه بگین قیزلاری، آی بری باخ بری باخ» و …

اما الان " آی بری باخ " را بیشتر به صورت ماهنی در مناطق مختلف آذربایجان می توان یافت و تقریبا اثری از رقص آن نمانده است.


 آهنگ ترکی بری باخ در کنسرت گروه ریحان
[http://www.aparat.com/v/Fsw2l]



متن آهنگ " آی بری باخ "

پنجره دن داش گلیر... آی بری باخ...  بری باخ...

خمار گوزدن یاش گلیر... آی بری باخ... بری باخ...

سنی منه ویرسلر... آی بری باخ... بری باخ...

ایللره ده خوش گلر... آی بری باخ... بری باخ...


بری باخ... آی بری باخ... بری باخ... آی بری باخ...

بری باخ... آی بری باخ... بری باخ...


پنجره نین میللری... آی بری باخ... بری باخ...

آچیب قیزیل گوللری... آی بری باخ... بری باخ...

اوغلانی یولدان ایلر... آی بری باخ... بری باخ...

قیزین شیرین دیللری... آی بری باخ... بری باخ...

 

بری باخ... آی بری باخ... بری باخ... آی بری باخ...

بری باخ... آی بری باخ... بری باخ...


بری باخ

 


" سکینه دای قیزی نای نای"


گیب گوللی تومانی، سکینه دای قیزی نای نای

سنه بیله دون آلیم نیلیم یار نیلیم یار

 

اوینویان بیله اوینار، گولوم نای نایی نای نای

اوینا بویون قوربانی نینیم یار نینیم یار

 

چرچی گلیب خرمنه، گولوم نای ناییم اوینا

بیر نامه گتیریب سنه نینیم یار نینیم یار

 

دور اوینا یارین گلسین، گولوم نای نایم اوینا

بیر دونوخ آلیم سنه نینیم یار نینیم یار

 

صاندوغ اوسته گوی کوزه، بالام نای نایم اوینا

گوی کوزه سویون سوزه نینیم یار نینیم یار

 

اوینویان بیله اوینار، بالام نای نایم اوینار

اوینا بویون قوربانی نینیم یار نینیم یار

آذری





ریحان


داغلار قیزی ریحان ریحان ریحان... پارلاق دان اولدوزی ریحان... ریحان...

عالم سنه حیران... حیران... حیران... عالم سنه حیران... حیران... حیران...

 

نه قشه سن آی قیز... گول چیچه سن آی قیز...

بیر دانه سن آی قیز... دوردانه سن آی قیز...

 

گوزلّر گوزلی ریحان... ریحان... سودامین ازلی ریحان... ریحان...

عالم سنه حیران... حیران... حیران... عالم سنه حیران... حیران... حیران...

 

نه قشه سن آی قیز... گول چیچه سن آی قیز...

بیر دانه سن آی قیز... دوردانه سن آی قیز...

 

زیل قارادیر گوزون ریحان... ریحان... بالدان شیرین سوزون ریحان... ریحان...

عالم سنه حیران... حیران... حیران... عالم سنه حیران... حیران... حیران...

 

نه قشه سن آی قیز... گول چیچه سن آی قیز...

بیر دانه سن آی قیز... دوردانه سن آی قیز...


آهنگ ترکی " ریحان " از علی خدایی
[http://www.aparat.com/v/t6BTJ]


ریحان


 


"  کوچه لره سو سپیشم "


 

کوچه لره سو سپمیشم

یار گلنده توز اولماسون

×××

ائله گلسین ائله گئتسین
آرامیزدا سوز اولماسون

×××

ساماوارا اوت سالمیشام

ایستیکانا قند سالمیشام

یاریم گئدیپ تک قالمیشام

×××

نه عزیز دیر یارین جانی

نه شیرین دیر یارین جانی

×××

کوچه لره سو سپ میشم

یار گلنده توز اولماسون

×××

ائله گلسین ائله گئتسین

آرامیزدا سوز اولماسون

××× 

پیاله لری رفده دیر

هربیری بیر طرفده دیر

یارم گدیب بیرهفته دیر

گورممیشم بیر هفته دیر

×××

نه عزیز دیر یارین جانی

نه شیرین دیر یارین جانی



رشیدبهبوداُف - كوچَه لَرَه سوسپمیشم
[http://www.aparat.com/v/0L6Hh]


ترجمه فارسی:

کوچه را آب و جارو کرده ام

تا وقتی یارم می آید گرد و خاک نباشد

×××

طوری بیاید و برود

که هیچ حرف و حدیثی در میان نماند

×××

سماور را آتش کرده ام

قند در استکان انداخته ام

یارم رفته و من تنها مانده ام

×××

چه قدر خاطر یار عزیز است

چه قدر خاطر یار شیرین است

×××

کوچه را آب و جارو کرده ام

تا وقتی یارم می آید گرد و خاک نباشد

×××

طوری بیاید و برود

که هیچ بگو مگو یی میان ما در نگیرد

×××

پیاله ها  رو طاقچه است

هرکدوم  یک طرفه (‌درهم وریخته)

یارم یه هفته است رفته

یه هفته اس ندیدمش

×××

چه قدر خاطر یار عزیز است

چه قدر خاطر یار شیرین است



کوچه



 

" آذربایجان مارالی "


آی قیز گزمه آرالـــــــی

کونلو م سندن یارالـــی (2)

گؤزلـــــــرینه حیرانام

آذربایجان  مارالــــــی (2)

سن بولاق اوسته گلنــده

قیقاجی باخیب گــولنده  (2)

آلدین   صبرو قــــراری

آذربایجان مارالـــــــی (2)

من قوربانام  گؤزلــــره

شیرین شیرین سؤزلـــره (2)

بیرقوناق گل بیزلــــره

آذربایجان مارالــــــــی (2)

اوگؤنه قوربان کسه ره م

گلمه سن سندن کؤسه ره م  (2)

گزه رم سندن آیــری

آذربایجان مـارالــــــــی(2)



آذربایجان مارالی - سخاوت ممد اف
[http://www.aparat.com/v/s57ib]

 
آذربایجان مارالی







قاراگیله (قره‌گیله) از معروف‌ترین ترانه‌های معاصری می‌باشد که وارد موسیقی فولکلور آذربایجان شده ، اکثر آذربایجانی‌ها حداقل چند بند از این ترانه را حفظ بوده و همواره آنرا زمزمه می کنند. از خوانندگان معروفی که این ترانه را اولین بار اجرا کرده می توان به خانم "ربابه مراداوا" اشاره کرد که با اجرایی فوق العاده لقب "قارا گیله" را از آن خود کرد.

در سال 1968 آهنگساز نابغه آذربایجان "مایسترو نیازی" موسیقی قاراگیله را برای سمفونی ساخت و این آهنگ را جاودانه نمود. نیازی دوران کودکی خود را در تبریز گذرانده بود و بعد‌ها هم چندین بار به تبریز سفر کرد. نیازی خوب می‌دانست که قارا گیله از جاودانه های موسیقی آذربایجان‌ جنوبی است. قارا گیله به خاطر اینکه از احساسات عاشقانه  بی‌پرده سخن می گفت در محیط های عمومی به ندرت اجرا می شد. بعد از سقوط حکومت ملی آذربایجان و ممنوعیت اجرای آهنگ‌های آذربایجانی ، قاراگیله همراه مهاجرینی که به آذربایجان شمالی رفته بودند در آن سوی آراز طنین انداز شد و با اجرای "شوکت علی اکبراوا" در رادیو باکو توسط امواج دوباره به سرزمین مادری بازگشت. البته امروزه نیز در ایران از پخش چنین ترانه‌هایی در رادیو و تلوزیون جلوگیری بعمل میاید، با اینکه موطن اصلی این آهنگ آذربایجان ایران و تبریز است در هر حال این جلوگیری هرگز باعث فراموشی قاراگیله نشد بطوری هنوز هم این ترانه در عروسی‌های آذربایجان از محبوب‌ترین‌هاست. قاراگیله را قالیبافان بر سر دار قالی با خود زمزمه کرده و نوای آهنگینش را بر تار و پود قالی می‌بافند.

متن کامل قاراگیله بعد از جنگ‌ جهانی دوم از طرف انتشارات "چمن آرا" ی تبریز و در قالب کتاب "تصنیف‌های آذربایجان" منتشر شد. بعد‌ها پرویز پرویزی در کتاب‌های "تصنیف‌های قفقاز و باکو" و "تصنیف‌های ترکی استانبولی" خود متن کامل این ترانه را به چاپ رساند، ولی هر دو کتاب به علت تیراژ محدود کمیاب بوده و در معدود کتابخانه‌ای پیدا می‌شوند. در سال 2001 ژورنالیست مشهور آذربایجانی "رافائل حسین اف" متن کامل قاراگیله را به نقل از کتاب "پرویز پرویزی" در کتاب "میللتین ذره‌سی" خود انتشار داد.

اگرچه قاراگیله برای عاشقان روایتگر عشق و عاشقی می باشد ولی برای هر مهاجر آذربایجانی درغربت تداعی بخش تبریز و آذربایجان است. مهاجرینی که تبریز را یار و عشق خود می دانند با شعر قارا گیله  از دوری وطن خود گر گرفته و آتش می گیرند. قارا گیله شنونده را هم می خنداند و هم به گریه وا می دارد و بی دلیل نیست که آن را در آذربایجان شمالی غمنامه‌ی مهاجرین می نامند.

قاراگیله مجازی از "جانم" ، "عشقم" ، "قلبم" است که متن کامل آن دارای 19 بند بوده و هر بند دارای دو قسمت مجزاست. قسمت اول هر بند دارای صداهای کشیده و قسمت دوم غالباً همراه با صداهای کوتاه می باشد.

قره یا قارا به معنی سیاه و گیله به معنی عدسی چشم و معنی اصلی عدسی سیاه (دارای مردمک سیاه) می‌باشد، عدسی مرکز عضو زیبای چشم می‌باشد و به همین دلیل در ترکی عمق زیبایی و عزیزی را نشان می‌دهد، اما از آنجایی که لغت مردمک سیاه در فارسی کمی غریب است از لغت چشمون سیاه به جای آن در ترجمه استفاده می‌شود.
در بعضی نقل‌ها در متن اختلافات جزئی وجود دارد و به جای قاراگیله، قاراگیله‌م (سیاه چشمونم یا سیاه چشمونِ من) استفاده میگردد.


 از ترانه فولکلور آذربایجان ، قارا گیله qaragile
[http://www.aparat.com/v/XS9HL]

 

" قاراگیله "

گلمیشم اوْتاغێنا اوْیادام سنی "قاراگیله" اوْیادام سنی
نه گؤزل خلق ائیله‌ییب، یارادان سنی "قاراگیله" یارادان سنی
گؤتۆرۆب من قاچێرێم آرادان سنی "قاراگیله" آرادان سنی

قێزێل‌گۆل اسدی
صبریمی کسدی
سیل گؤزۆن یاشێن
"قاراگیله"
آغلاما بسدی


تبریزین کۆچه‌لرین، دوْلان با دوْلان "قاراگیله" دۆلان با دوْلان
اگر منی سئومیرسن گئت آیرێ دوْلان "قاراگیله" گئت آیرێ دوْلان
نه منه قێز قحطدیر، نه سنه اوْغلان "قاراگیله" نه سنه اوْغلان
(نه سنه قێز قحطدیر، نه منه اوْغلان "قاراگیله" نه منه اوْغلان)

آغاج اوْلایدێم
یوْلدا دۇرایدێم
سن گله‌ن یوْلا
"قاراگیله"
کؤلگه سالایدێم

قاپێمێزێن قاباغێ سۇ گئچن آرخدێ "قاراگیله" سۇ گئچن آرخدێ
دۇرۇم چێخێم ائیوانا، یار گله‌ن واختدێ "قاراگیله" یار گئچه‌ن واختدێ
یارێملا سؤزۆم اوْلۇب، اوْوقاتێم تلخدی "قاراگیله" اوْوقاتێم تلخدی

دربند آرالێ
کؤنلۆم یارالێ
بیر یار سئومیشم
"قاراگیله"
تبریز مارالێ

***
ترجمه فارسی:


" چشمون سیاه "

آمدم به اتاقت بیدارت کنم "چشمون سیاه" بیدارت کنم
چه زیبا خلق کرده آفریننده تو را "چشمون سیاه" آفریننده تو را
تو را برمیدارم و فرار کنم از میان "چشمون سیاه" از میان

گل سرخ لرزید
صبرم را برید
اشک چشم‌هایت را پاک کن
"چشمون سیاه"
گریه نکن بس است

کوچه‌های تبریز را بگرد و بگرد "چشمون سیاه" بگرد و بگرد
اگر من را دوست نداری برو جدا بگرد "چشمون سیاه" برو جدا بگرد
نه برای من دختر قحط است و نه از برای تو پسر "چشمون سیاه" نه از برای تو پسر
(نه برای تو دختر قحط است و نه از برای من پسر "چشمون سیاه" نه از برای من پسر)

درخت می‌شدم
در راه می‌ایستادم
به راهی که یار می‌آید
"چشمون سیاه"
سایه می‌انداختم

جلوی در خانه‌مان جویِ آب روان است "چشمون سیاه" جویِ آب روان است
پاشم برم به ایوان، وقت گذر یار است "چشمون سیاه" وقت گذر یار است
با یارم حرفم شده اوقاتم تلخ است "چشمون سیاه" اوقاتم تلخ است

دربند عریض
دلم زخمی
عاشق یاری شدم-
"چشمون سیاه"
آهوی تبریز


قارا گیله




" جیران بالالار "


اوجا داغلار باشیندا، جیران بالالار... جیران بالالار...

جیرانین بالاسینی، اوخ چو یارالار... اوخ چو یارالار...

من یاردان آیریلسام، اغیار کام آلار... اغیار کام آلار...

 

آغاج اولایدیم... یولدا دورایدیم... سن گلن یولا... کولگه سالایدیم...

یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

 

وطنین صفالیدیر، باغدیر میشه دیر... باغدیر میشه دیر...

سوگیمین قلبی، صافدیر، سانکی شیشه دیر... سانکی شیشه دیر...

اوندان آیری یاشاماخ، چتین پیشه دیر... چتین پیشه دیر...

 

میز اوسته ناردی... درمدیم قالدی... اونا دیمرم... او یادیگاردی...

 

آغاج اولایدیم... یولدا دورایدیم... سن گلن یولا... کولگه سالایدیم...

یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

 

***

متن اصلاح شده و رایج

" جیران بالالار "

 

اوجا داغلار باشیندا، جیران بالالار... جیران بالالار...

جیرانین بالاسینی، اوخ چو یارالار... اوخ چو یارالار...

 

آغاج اولایدیم... یولدا دورایدیم... یار گلن یولا... کولگه سالایدیم...

یری یری... یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

یری یری... یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

 

اوریه توخوما سن، اوبیر شوشه دیر... او بیر شوشه دیر...

یاردان آیری یاشاماخ، چتین پیشه دیر... چتین پیشه دیر...

 

آغاج اولایدیم... یولدا دورایدیم... یار گلن یولا... کولگه سالایدیم...

یری یری... یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...

یری یری... یری یری... منده گلیم دالینجا... دستمال ایله آپار منی یانینجا...


جیران


منبع استفاده شده ترانه های فولکلور ترکی آذربایجانی



لینک پست سارای
لینک پست عاشیق آذربایجان
لینک پست کوراوغلو
لینک پست دده قورقود




مرتبط با : آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : فولکلور آذربایجان-فرهنگ ترکی-فرهنگ آذری-شعر ترکی-متن آهنگ آذری-آهنگ قدیمی آذربایجان-azerbaijan-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 24 شهریور 1396
زمان : 01:12 ق.ظ
:: تبریز مهد ورزش چوگان ایران
:: برف پاییزی در آذرماه 1396 تبریز
:: آغاز دراماتیک پیش روی تبریز 2018
:: امکانات منطقه گردشگری و پیست اسکی شاهداغ آذربایجان
:: محمد بی ریا شاعری محبوب از جنس آذربایجان
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: دوربین تبریز لینک 76 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: دوربین تبریز لینک 75 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: پاییز هزار رنگ آذربایجان
:: کمر همت و زنگ خطر برای نابودی محیط زیست آذربایجان !
:: تخریب گورستان تاریخی پینه شلوار تبریز
:: English learning for the people of Tabriz
:: اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 74 ( موزه مشاغل قدیمی بازار تبریز )
:: ایرج شهین باهر شهردار جدید کلانشهر تبریز
:: پدر جذامیان ،مرحوم دکتر محمدحسین مبین
:: شهروند لینک آذربایجانی 70 (عکاس خانم مونا آریانفرد داوودیان)
:: سلام به شهریار
:: فولکلور ترانه های آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 73 (شهرک زعفرانیه تبریز)
:: حكیم ملا محمد فضولی
:: عکس با لباس اصیل آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 72 ( سفر به زنوز و زیبایی های آن )
:: روستاهای تاریخی حماملو و اویلق و کرینگان ورزقان
:: افتتاح مرکز همایشهای بین المللی خاوران تبریز
:: پرفسور لطفی زاده ریاضیدان و دانشمند بزرگ آذربایجان
:: تبریز 2018 را مثل خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی باشیم
:: کویر قوم تپه آذربایجان
:: شهروند لینک آذربایجانی 69 (عکاس آقایان انصارین و عزیزی )
:: زیر پوست شهر تبریز ، "ژن" نامرغوب یا بی پولی




( تعداد کل صفحات: 42 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ