تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان

Təbriz və Azərbaycan üçün Blog İranda - Tabriz , Azerbaijan Region in Iran
نویسنده : تبریز قارتال چهارشنبه 5 تیر 1398, 11:30 ب.ظ


مقدمه :
زبان ترکی از طرف زبانشناسان به عنوان سومین زبان قانونمند وتوانمند دنیا شناخته شده است و حتی یکی از زبان شناسان بنام زبان ترکی را اعجاز غیر بشری معرفی کرده است.
● زبان ترکی حدود 24000 فعل دارد که در فارسی بیش از 5000 نمی باشد
● حدود 1650 لغت ترکی آذربایجانی شناخته شده است که برای آنها لغات مستقلی در فارسی نیست. مانند یایخالاماق، یوبانماق، یودورتماق و….
● چند هزار لغت با ریشه ترکی در زبان فارسی موجود است که از این لغات بیش از 600 لغت جزء کلمات مصطلح و روزمره است. مانند آقا ، خانم ، سراغ، بشقاب، قابلمه، دولمه، سنجاق، اتاق، من، تخم، دوقلو، باتلاق، اجاق، آچار، اردک، آرزو، سنجاق، دگمه، تشک، سرمه، فشنگ ، توپ ، تپانچه، قاچاق، گمرک، اتو، آذوقه، اردو، سوغات، اوستا، الک، النگو، آماج، ایل، بیزار، تپه، چکش، چماق، چوپان، چنگال، چپاول، چادر، باجه، بشگه، بقچه، چروک،….



اینک از انسان شروع می کنیم:

دده: پدر بزرگ
ننه: مادر بزرگ
آتا و بابا: پدر (فادر انگلیسی)
آنا: مادر (مادر انگلیسی)
قایین: ( برادر زن و یا برادر شوهر)
بالدیز: ( خواهر زن)
باجاناق: ( این کلمه در فارسی معادل ندارد و به همین شکل استفاده می شود.)
گؤرومجه: ( خواهر شوهر)
قارداش: برادر (بطور مطلق)
آغا بَی: برادر بزرگ
اینی: برادر کوچک
آبلا: خواهر بزرگ
باجی: خواهر (بطور مطلق)
مانی: عمو (عمّ در عربی)
تی زه: خاله (خالة در عربی)
دایی: دایی ( این کلمه تركی در فارسی معادل ندارد و به همین شکل استفاده می شود.)

و اما در حیوانات

اینک: گاو ماده
سیغیر: گاو (مطلق)
اؤکوز: گاو نر (که به گاو آهن بسته می شود)
بوغا: گاو نری که آماده مبارزه و یا جفت گیری است.
گؤنگه: گاو نر گوشتی
دؤیه: گاو ماده جوان
توسون: گاو نر جوان
دانا: گوساله یک ساله
بوزاو: گوساله شیر خوار
دامیزلیق: گاو نر یا ماده ای که برای ازدیاد نسل نگهداری می شود.
قوُیون: گوسفند
قُوچ: قوچ ( که کلمه ترکی است)
بورولموش ارکک: (قوچی که آخته شده است)
توخلو: گوسفند نر یکساله
شیشک: گوسفند ماده یکساله
قویروق لو: گوسفندی که از جنس آسیایی است.
قیسا قویروق: گوسفندی که از جنس استرالیایی و یا مرینوس می باشد.
تاولی: برّه جوان گوشتی
قوزو: برّه
———-
اؤردک: مرغابی
سونا: مرغابی نر
یاشیل باش: مرغابی ماده
چؤرکه: مرغابی
جوللوخ: مرغابی نیزار
قارا باتاخ: مرغابی سیاه
قاش قالداخ: مرغابی سرخ
آلما باش: مرغابی که سر بزرگ دارد.
قاشیق قاقا: مرغابی که منقارش مثل قاشق* است.
گؤی قاناد: مرغابی آبی رنگ
دمیر قاناد: مرغابی که در هنگام پرواز دیر اوج می گیرد.
آلا تینجا: مرغابی که رنگ سیاه و سفید دارد.
باخچان: مرغابی که چشمان قشنگی دارد.
آنقوت: مرغابی قهوه ای رنگ که از هوش کمی برخوردار است و زود به دام می افتد.


” چند فعلی که در فارسی معادل ندارد:

سیپقارماق: نوشیدنی را بصورت مکیدن نوشیدن

تامسیماق: نوشیدنی را یک دفعه سر نکشیدن، بلکه جرعه
جرعه و با لذت خاصی نوشیدن.

آغلاماق چشیتلری: انواع گریه کردن:

آغلامسینماق: بغض کردن و چشم ها را تر ساختن.

اینلمک: یواش و بی صدا گریه کردن

سیزلاماق: گریه و زاری کردن

سیتقاماق: با حالت التماس گریه کردن

هیچقیرماق: با صدای گرفته که حاکی از زیاد گریه کردن است،
گریه کردن

هؤنگورلمک: زار زار گریه کردن

زیریلداماق: گریه ای که دیگران خوششان نیاید و یا گریه بچه
گانه و غیر منطقی

اینقالاماق: گریه بچه شیرخوار

فعل واجب الاداء در فارسی و عربی وجود ندارد و باید حتما از كلماتی همچون ” باید ” و ” المفروض ” و مانند آن استفاده کرد. به این فعل در ترکی ” گرکلیلیک کیپی ” گفته می شود:
یتیشملیییک: باید خودمان را برسانیم.

یمه لیسن: باید بخوری
فعل شرط در فارسی و حتی در عربی وجود ندارد. برعکس فعلهای شرط ترکی که از کاربردی ترین افعال است و ترك زبان را از استخدام حروف شرط بی نیاز می كند:
گلسه: اگر بیاید
ده سه: اگر بگوید
ایچسه: اگر بنوشد
فعل تمنی ( ای کاش …) در فارسی و حتی در عربی وجود ندارد. به این فعل در ترکی ” دیلک” ویا “ایستک  کیپی ” گفته می شود:

اولایدی: ای کاش می بود
قیزیل گول اولمایایدی: ای کاش گل سرخ نبود
سولمایایدی: ای کاش زرد نمی شد
قدرت مشتق سازی از خود کلمه در عربی و ترکی بی نظیر است درحالیكه در زبان فارسی بسیار كم و ضعیف دیده می شود:

ایتی: تیز
ایتیلتمک: تیز کردن
ایتیله شمک: تیز شدن
———–
دؤز: درست
دؤزه لمک: درست شدن
دؤزه لتمک: درست کردن
دؤزمک: به نظم درآوردن
دؤزولمک: به نظم کشیده شدن
———–

ساری: زرد

سارالماق: به رنگ زرد درآمدن

سارالتماق: به رنگ زرد درآوردن

———–

به زک: زینت
به زه مک: زینت کردن
به زنمک: مزین شدن

نکته مهم: در ترکی فعلی وجود دارد بنام فعل دو طرفه، یعنی
گوینده و فاعل فعل در آنِ واحد، مفعول آن فعل هم محسوب
می شود. به این فعل در ترکی ” دؤنوشلو ” فعل می گویند.
مثل مزیَّن شدن  در فارسی که اصل آن از کلمه زُیّن در عربی
گرفته شده است که معنای آن زینت شدن یك وسیله دیگری
است. در حالیکه معنای کلمه ” به زنمک” در ترکی زینت شدن
به وسیله خود شخص است.

الآن بعضی نمونه ها از این فعل بی معادل در فارسی:

اؤرتونمک: خود را پوشانیدن

یووونماق: خود را شستشو دادن

قوُ جونماق: از درد به خود پیچپدن

متعدی کردن فعل در بسیاری از افعال فارسی غیر ممکن است
و باید از راههای دیگری استفاده کرد. ولی در ترکی همه افعال
لازم را می توان از همان ریشه متعدی کرد:

کسمک —» کستیرمک: بُریدن —» بُراندن ( یعنی کس دیگری
را به بریدن وادار کردن)

آلماق—» آلدیرماق: خریدن—» خَراندن! ( یعنی کس دیگری را
به خریدن وادار کردن)

ساتماق—» ساتتیرماق: فروختن—» فروختاندن! ( یعنی کس
دیگری را به فروختن وادار کردن)

یریمک—» یریتمک: راهاندن  رفتن—»  رفتاندن! ( یعنی کس
دیگری را به راه رفتن وادار کردن)

فعل امر در فارسی تابع قاعده خاصی نیست و از ریشه فعل
درست نمی شود. به نظر زبان شناسان بی قاعده بودن هر
زبان نشانه ضعف و سستی آن زبان است.

پختن—» پز! (خ—» ز تبدیل شده است)

رفتن—» رو! (ر—» و تبدیل شده است)

کردن—» کن! (د—» ن تبدیل شده است)
دیدن—» ببین! ( که اصلا از مصدر دیدن فعل امر ندارد.)

درد دل: بدون هیچ تعصبی می گویم که اگر کسی در ایران متولد نشود و اینها را از این و آن نشنود و ازبر نکند، تا سالیان سال نمی تواند یاد بگیرد. این مشکل را دوستان خارجی مقیم ایران همگی اظهار می کنند و از بی قاعدگی فارسی شکایت دارند. در حالیکه فعل امر در ترکی از ریشه اصلی کلمه ساخته می شود و در این خصوص یک استثنا هم در ترکی یافت نمی شود.

بسیاری از ظرافت ها و فرق های ظریف در افعال ترکی وجود دارد که آنها را با زبان فارسی نمی توان بیان کرد. مثلا ” قوُوماق ” و ” قوُوالاماق ” هر دو در فارسی به معنای طرد کردن و دور کردن است. در حالیکه بین آنها فرق جزیی وجود دارد که ترکها در استعمال آن را لحاظ می کنند.

اسم آلت اصلا در فارسی معنا و مفهومی ندارد. اما در عربی و ترکی از قاعده خاصی تبعیت می کند:

بورماق: پیچاندن—» بورقو: پیچ

چالماق: نواختن—» چالقی: آلت نواختن مثل ساز و غیره

سیلمک: پاک کردن—» سیلگی: پاک کن

سَرمک: پهن کردن—» سَرگی: فرش و یا هر چیز دیگری که بر
زمین پهن شود.

گل گیت: رفت و آمد—» گلن گیدن ( در اسلحه. این کلمه معادل
فارسی ندارد)

قاپاماق: درپوش گذاشتن—» قالپاق (در ماشین که به همین
شکل در فارسی استعمال میشود.)

یاتماق: خوابیدن—» یاتاغان (در ماشین که به همین شکل در
فارسی استعمال میشود.)

اسم زمان و اسم مکان را در فارسی اصلا نباید حرفش را زد. فقط در بعضی مواقع با اضافه کردن پسوند “گاه” می توان  اسم مکان و یا زمان ساخت که آن هم از خود کلمه مشتق نمی شود:

یاتماق: خوابیدن—» یاتاق: محل خواب و یا رختخواب

بارینماق: پناه گرفتن—» باریناق: پناهگاه

قونماق: نزول کردن به مکانی—» قوناق: منزل، کاروانسرا

دورماق: ایستادن—» دوراق: محل وقوف، ایست گاه
قوروماق: محافظت کردن—» قوُروق: منطقه محافظت شده یا قورق که در فارسی هم استعمال می شود.

اسم مصدر در ترکی دقیقا از ریشه کلمه ساخته می شود. ولی در فارسی یا از ریشه دیگری ساخته می شود و یا اصلا ساخته نمی شود. نگاه کنید:

قاچیرماق: ربودن—»  قاچاق: در فارسی هم مجبورا لفظ ترکی آن استعمال می شود.
چالیشماق: باهم کارکردن، درگیر مسأله ای بودن—»  چالیش و چلیشکی: چالِش ( در فارسی مجبورا ترکی آن را بکار می برند)
یاساماق: قانون گذاری—»  یاساق: غیر قانونی ( در فارسی مجبورا عربی آن را بکار گرفته اند)
برای تقویت رنگها در فارسی فقط می توان از پیشوند ” بسیار ” و مانند آن استفاده کرد.


در ترکی هر رنگی صفت خاصی دارد که در نوع خود بی نظیر است:

قاپ قارا: بسیار سیاه

آپ آغ: بسیار سفید، سفید خالص

یام یاشیل: سبز سبز

ساپ ساری: زردِ زرد

( ملاحظه می کنید که در فارسی احیانا با تکرار اسم رنگ این کار صورت می پذیرد که قابل مقایسه با زبان ترکی نیست.)

برای مصغر کردن در فارسی مجبورا باید کلمه کوچک یا پسوند “چه‎”‎ و حرف كاف ( در مواردی كمیاب و غیر قابل استعمال‎(‎ را به کلمه مورد نظر اضافه کرد، مثلا بخاری کوچک، جمله کوچک و یا کوتاه، مرد کوچک ( البته مردک که در فارسی بصورت مصغر بکار می رود صرفا برای توهین و حقارت بکار می رود و معنای مطلوب را نمی رساند و پسوند “چه‎”‎ هم استعمالهای نادری دارد‏) اما نمونه های  تصغیر در ترکی:

قالاچیق: قلعه کوچک
تپه جیک: تپّه کوچک
دره جیک: درّه کوچک
محمود جوق: محمود کوچک


صیغه ترحم در فارسی وجود ندارد و در عربی به اشکال مختلف می توان آنرا بیان کرد. اما در ترکی بسیار ساده و قاعده مند است:

قیزجاغیز: دخترک بیچاره
قادین جاغیز: زن بینوا

صفت تقویه در فارسی وجود ندارد. مثلا اگر بخواهی مقدار دایره ای بودن شکلی را با تأکید بگویی، باید از کلمه بسیار دایره وار و امثال آن استفاده کنی. اما در ترکی هر صفتی را با لفظ خاصی می توان تأکید کرد:

یوس یووارلاق: بسیار دایره وار
ترتمیز: بسیار تمیز
زیر دلی: صد در صد دیوانه
قاپ قارانلیق: تاریکی محض
ایپ ایستی: خیلی گرم
دارما داغین: بسیار ریخت و پاش، خیلی بی نظم

برای بزرگ نمایی و یا کوچک نمایی فعل انجام شده در فارسی باید از پسوند و پیشوندهای بسیار متعددی استفاده کرد. در حالیکه این امر در عربی و ترکی از خود فعل درست می شود. ( بحث پسوند و پیشوند به قدری در عربی کم استعمال می شود که حتی اگر از بیشتر عرب زبانان معنای کلمه پسوند و یا پیشوند را بپرسید متوجه نمی شوند! چرا که زبانشان احتیاجی به این مخلفات و حشویات ندارد. در حالیکه این بحث نسبت به فارس زبانان از اهمیت بالایی برخوردار است.)

گؤزل جه: به شکل بسیار زیبایی
یاواش جا: خیلی آهسته
قالین جا: بصورت خیلی کلفت
برک جه: بطور بسیار محکم

تعابیری همچون: ” قرار است که…” و یا ” لازم است که…” در ترکی از خود فعل مشتق می شود که جدا قدرت نمایی این زبان را می رساند:

چیخماق: بالا رفتن—»  چیحیلاجاق داغ بوراسی: کوهی که قرار است از آن بالا برویم، همین جاست!
ایچمک: نوشیدن—» ایچیله جک سو بودور: آبی که قرار است نوشیده شود همین است.
یازماق: نوشتن—» یازیلاجاق اؤدَولری یازدیم: مشق هایی را که باید می نوشتم، نوشتم.
چؤزمک: حل کردن—» چؤزوله جک تاپماجالاری چؤزدوم: معماهایی را که قرار بود حل کنم، حل کردم.*

متأسفانه بعضی از ترکها تحت تأثیر ادبیات فارسی جمله بسیار شیوای بالایی را چنین بیان می کنند، که دقیقا ترجمه فارسی آن است:

اوُ معمالاری کی قراردی حل ایلیم، حل ایلدیم!

تیکیله جک کؤینک لری گتیردی: پیراهن هایی را که قرار است دوخته بشود آورد.

الان ترجمه آن به ترکی مندرس و بی محتوا : اُو کؤینک لری کی قراردی تیکیلسین، گتیردی!

تعابیری همچون ” به حساب آورد” و یا ” مهم شمرد ” در ترکی مانند باب استفعال در عربی  از خود فعل مشتق می شود. که این هم در فارسی نیست:
اؤنم سه مک: مهم شمردن، مهم به حساب آوردنپ
قریب سه مک: غیر طبیعی و غیر عادی به حساب آوردن
آزیمساماق: کم شمردن
چوغومساماق: زیاد به حساب آوردن

بسیاری از تعابیر در فارسی مثبت و یا منفی ندارد. مثلا: ” عین خیالش نیست” که مثبت آن ” عین خیالش است” می باشد که عملا کاربرد ندارد. چونکه یک ترکیب چند کلمه ای است که از فعلی مشتق نشده است که منفی و مثبت داشته باشد. الان معادل ترکی آن را به سادگی خواهید دید:
اومورساماق: در عین خیالش بودن
اومورساماماق: در عین خیالش نبودن*


نکته مهم: تمامی قواعد و مثالهای ذکر شده در حال حاضر در ترکی استعمال می شود. و اگر بعضی از آنها در ایران به فراموشی سپرده شده و جای آنرا کلمات فارسی گرفته است، این نتیجه فرهنگی دیگر زبانهاست. چرا که در ایران فرهنگستان و نظام خاصی برای یادگیری قواعد دستوری ترکی وجود ندارد. پس ترکی به نفسه اشکالی ندارد و اشکال در ماست.

از نمونه کلمات اصیل ترکی که در هیچ زبانی معادل ندارد، کلمه ” یاکامُوز” است. این کلمه در ترکی به معنای انعکاس نور ماه در روی آب دریاست، که شب ها در روی آب مانند چشمک زنی می درخشد. این کلمه از طرف هییت زبان شناسی آلمان به عنوان کلمه سال برگزیده شد. خوشبختانه رسانه های ایران هم این نکته را در تلویزیون و مطبوعات به خوبی نشان دادند. زبان غنی و اصیل ترکی منبع این چنین ظرافت هاست که روح انسان را نوازش می دهد.

تبدیل شدن چیزی به چیز دیگر، مثل تبدیل شدن قلب انسان به سنگ در ترکی، از دیگر مزیات این زبان در مشتق سازی است:
داش: سنگ—» داشلاشماق: تبدیل به سنگ شدن
کؤمور: زغال—» کؤمورلشمک: تبدیل به زغال شدن ( این با زغال شدن و یا سنگ شدن فرق دارد. به این حالت در عربی استحاله می گویند. و معادل ترکی آن: ” داش اولدو” می باشد.)

ساختن فعل از ریشه اسم، همچون عربی اوج قدرت و شاهکار ادبی ترکی به حساب می آید:
یومورتا: تخم مرغ—» یومورتلاماق: تخم گذاشتن
گؤنش: آفتاب—» گؤنش لنمک: حمام آفتاب گرفتن
داش: سنگ—» داش لاماق: سنگ پرتاب کردن
ال: دست—» اللمک: با دست ور رفتن، دست کاری کردن
آیاق: پا—» آیاقلاماق: پایمال کردن—» آیاق لانماق: به پا خواستن، قیام کردن

اصوات حیوانات و یا اشیاء مثل صدای افتادن قطرات و چکه کردن، خشمگین شدن سگ و گرگ به هنگام دیدن انسان، که صدای مخصوصی در می آورند و صدای دیگر جانوران در ترکی مانند عربی بسیار متنوع است. این صداها در فارسی غیر قابل بیان و یا خیلی سحت است. اما ترکی مثل عربی در این زمینه هم غنی است:
بؤیورمک: صدای غرش گاو نر
کؤکره مک: صدای غرش شیر
شاخماق: صدای غرش رعد و برق*
گؤرولده مک: صدای صاعقه آسمانی
هاولاماق: پارس کردن سگ
اولاماق: زوزه کشیدن گرگ
میریلداماق: صدای تهدید آمیز سگ و گرگ
قیزغیرماق: صدای سوت مانند مار افعی
شاکیماق: چهچهه زدن قناری
اؤتمک: صدای چهچهه بلبل و غیره

* نکته: در فارسی کلمه رعد و برق و صدای آن که صاعقه
نامیده می شود، همگی برگرفته از عربی است




آموختن زبان شیرین تركی خیلی آسان است

زبان تركی یكی از زبانهایی است كه علاوه بر ایران در چندین كشور دنیا از جمله تركیه, جمهوری آذربایجان, بیشتر جمهوری های قفقاز و حتی در چندین كشور اروپایی مانند آلمان, فرانسه و ... به عنوان یكی از زبانهای مطرح كاربرد دارد زیرا در آن كشورها تعداد زیادی ترك به عنوان اقلیت قابل توجه زندگی می كنند كه دارای حق و حقوق فرهنگی خود می باشند. علاوه بر آن با توجه به اینكه تمامی افعال زبان تركی از یك قاعده واحد تبعیت می كنند و دارای ریشه هستند بنابراین هم یاد گرفتن آن آسان است و از سوی دیگر با یادگرفتن یك لهجه از زیان تركی قادر خواهید بود با افرادی كه به لهجه های مختلف تركی صحبت می كنند ارتباط برقرار كنید. بنابر این در این سایت آنچه كه برای یك شخص برای برقراری ارتباط و انجام امور روزمره به زبان تركی لازم است, در قالب درس های مختلف آورده خواهد شد. امید كه در این زمینه موفقیت هایی حاصل گردد.


درس 1 (اعداد)

اعداد در تركی از یك قاعده خاصی پیروی می كند كه یادگیری آن را آسان می كند. شما ابتدا اعداد زیر را به خاطر بسپارید:

1= بیر 2= ایكی 3= اوچ 4= دؤرد 5= بئش 6= آلتی 7= یئددی 8= سگگیز 9= دوققوز

10= اون 20= ایییرمی 30= اوتوز 40= قیرخ 50= اَللی 60= آتمیش 70= یئتمیش 80= هشتاد 90= دوخسان 100= یوز 200= ایكی یوز 300= اوچ یوز 400=دؤرد یوز و الی آخر 1000= مین 1000000= میلیون 1000000000= میلیارد

حالا كه این اعداد را به خاطر سپردید (سطر اول اعداد از 1 تا 9 و سطر دوم اعداد ده تا میلیارد)

اكنون شما می توانید با اضافه كردن اعداد به همدیگر, عدد مورد نظر خود را بسازید به عنوان مثال برای ساختن عدد 11 شما فقط عدد 10 و 1 را یكجا می آورید. به مثالهای بیشتر توجه كنید:

21= ایییرمی بیر 32= اوتوز ایكی 105= یوز بئش 1002= مین ایكی 2004= ایكی مین دؤرد

اكنون شما شیوه شمارش در تركی را یاد گرفتید. این مهم را به شما تبریك می گویم. ساغ اول

منتظر درس بعدی باشید كه در مورد تعارفات روزمره خواهد بود.


درس دوم (احوال پرسی)

امیدوارم كه اعداد را یاد گرفته باشید. در درس امروز به دنبال یادگرفتن تعارفات روزمره و احوال پرسی به زبان تركی هستیم. لطفا جملات زیر را به خاطر بسپارید:

نئجه سن = حال شما چطوره

ساغ اول سیز نئجه سیز = زنده باد شما چطورین

سحریز خیر اولسون = صبح شما به خیر

گله جه گیز خیر = عاقبت شما به خیر

اوشاقلار نئجه دیر= بچه ها چطورن

سلام لاری وار سیزین كی لر نئجه دیر = سلام دارن بچه های شما چطورن

بویورون = بفرمایید

خوش گؤرموشوخ = چشم مان روشن

خوش گلیبسیز = خوش آمدین

آدین نه دیر = اسم تان چیه

منیم آدیم محمد دیر = اسم من محمده

نه گؤزل آد = چه اسم خوبی

چوخ ایستیردیم سیزی گؤرم = خیلی دلم می خواست شما را ببینم

در زبان تركی از این تعارفات زیاد است. در قالب بحث های بعدی به آنها خواهیم پرداخت. اما چندین واژه را كه امروز در مكالمه بالا به كار بردیم دوباره مرور می كنیم.

سیز = شما , اولسون =باشد , اوشاق = بچه, اوشاقلار= بچه ها, گؤرمك = دیدن , گؤرمیشوخ= دیده ایم, گؤزل= زیبا, چوخ= خیلی, ایسته مك= خواستن , ایستیردیم= می خواستم, آد= اسم

امید كه از امروز بتوانید با دوستان ترك زبان خود حداقل چند كلمه به تركی خوش و بش كنید. درس بعدی به گفتگو در مورد آب و هوا خواهد پرداخت. ساع اولون شاد قالین / سلامت باشید شاد بمانید


درس سوم ( آب و هوا)

با سلام دوباره نئجه سیز؟ حالیز یاخجی دی. به به شما دارین تركی رو یاد می گیرین. امروز می خوام در مورد آب و هوا با شما صحبت كنم. ابتدا كلمات زیر را را خاطر بسپارین.

هاوا= هوا

بوگوٍِِن (bugün)= امروز

صاباح= فردا

دونن (dünan)= دیروز

ایستی= گرم

سُیوخ (soyukh)= سرد

سرین= خنك

شاخدا= بسیار سرد سوزان

سازاخ= باد سرد

قار= برف

یاغیش= باران

دومان= مه برای واژه مه در زبان تركی بیش از 12 معادل وجود دارد كه انواع مختلف مه می باشد

بولوت= ابر

گون (gün)= آفتاب - خورشید - روز

آی= ماه

اولدوز= ستاره

اكنون برای شما تازه كاران یك قاعده ای را خواهم گفت كه با استفاده از آن به راحتی وضعیت هوا را به دوستان خود تعریف كنید. به جمله زیر توجه كنید:

هاوا نئجه دی= هوا چطوره

هاوا بولوت دی= هوا ابری است

شما می توانید تا زمانی كه تركی را خوب یاد گرفته اید صرفا یك فعل دی (di) را به وضعیت مورد نظر خود بعد از هاوا اضافه كنید و دوست خود را در جریان وضعیت هوا قرار دهید.

مانند : محمد! بوگون هاوا ایستی دی = محمد! امروز هوا گرم است

یا : تهرانین هاواسی چوخ ایستی دی= هوای تهران خیلی گرم است

امیدوارم كه درس امروز را یاد گرفته باشید. ساغ اول/ شاد یاشا

درس بعدی در مورد قرار ملاقات خواهد بود


درس چهارم (قرار ملاقات)


سلام, امیدوارم كه حالتون خوب باشه. امروز می خواهیم با شما به زبان تركی قرار بگذاریم. و شما بتوانید با دوستان خود قرار بگذارید.ابتدا به مكالمه زیر توجه كنید:

- سلام

-سنی گؤرمك ایستیرم / می خواهم شما را ببینم

-منده ایستیردیم سنی گؤرم/ من هم می خواستم شما را ببینم

- هاچان گؤره بیله ره م / كی می توانم ببینم

- صاباح آخشام / فردا عصر

- بو گون ساعات اون ایكی ده اولماز؟ / امروز ساعت دوازده نمی شه؟

اولسون بوگون گله ره م / باشه امروز می آیم

شما با استفاده از این مكالمه می توانید انواع قرار ها را نمونه سازی كنید در صحبت با دوستان ترك زبان خود استفاده نمایید. در قرار ملاقات چندین واژه اساسی است. توجه كنید:

هاچان = كی مثال: هاچان گله جكسن= كی می آیی؟

هارا= كجا مثال: هارا گَلیم= كجا بیایم

آخشام= عصر مثال: آخشام اولدو= عصر شد

گئجه= شب مثال= دونن گئجه سنه زنگ ووردوم= دیشب به تو زنگ زدم

ائو (ev)= خانه مثال= سنی ائوه چاغیریرام= تو را به خانه دعوت می كنم

ائشیگ (eshig)= بیرون مثال=ائشیگ ایستی دی= بیرون گرم است

امید وارم كه امروز هم توانسته باشیم چیزهایی را به شما یاد بدهیم. هله لیك= فعلا

جلسه بعد در مورد خوردنی ها با شما صحبت خواهیم كرد


درس پنجم (میوه ها)

در پایین اسم چند میوه به تركی آروده می شود:

سیب: آلما

نار: انار

هیوا: به

قارپوز: هندوانه

قوون: خربزه

گیله نار: آلبالو

مثالها:

من آلما ایستیرم: من سیب می خواهم

آلما یئمه لی دیر: سیب خوردنی است

دونن یولداشیم منه گیله نار وئردی: دیروز دوستم به من آلبالو داد

ایستیرسن سنه نه آلیم؟: می خواهی برات چی بگیرم؟

من آلما سویو سویرم: من آب سیب دوست دارم

اولسون: باشد

داها نه ایستیرسن: دیگه چی می خواهی

ساغ اول بیر زاد ایسته میرم: زنده باد چیز دیگری نمی خواهم

نار سئوه رسن؟: آیا انار دوست داری؟

نار سویو اولسا یاخچی اولار: آگر آب انار باشد بهتر است

اولسون بویورون: باشد بفرمایید


درس ششم (تعریف و تعارف)

افراد برای اینكه میزان علاقه مندی خود را به دوست خود نشان بدهد از الفاظ مختلفی استفاده می كند ببینید:

من سنی چوخ ایستیرم: من خیلی تو را دوست دارم

آوخ! ساغ اول من سنی چوخ راخ:‌ اوه زنده باد من تو را بیستر

اكنون برخی واژگان مربوطه را ملاحظه فرمایید:

ساغ اول:‌زنده باد

گؤزل: زیبا ،‌ خوش تیپ

گؤیچك: خوشگل

سن نه گؤزل سن: تو چقدر زیبایی

بیر داناسان: یكدانه ای

تایسیز: بی نظیر

سن اولماسان منده اولامام: تو نباشی من هم نمی توانم باشم

سن منیم هر زادیم سان: توهمه چیز من هستی

سنی سئویرم: عاشق تو هستم

منده سنی چوخ سئویرم: من هم تو را خیلی دوست دارم

سنسیز داریخیرام: بدون تو دلم می گیرد

داریخیرام: دلم می گیرد

بویور: بفرما

سنین تاین یوخدی: تونظیری نداری


درس هفتم (خوابیدن و بیدار شدن)

در این درس اصطلاحات مربوط به خوابیدن و بیدار شدن به شما خواهم نوشت. چنانچه مایل هستین ابتدا این واژه ها را به خاطر بسپارید:

اویاغ: بیدار یوخو: خواب یوخولو(yuxuloo): خواب آلود تئز (Tez): زود گئجه: شب گونش (günash): آفتاب گوندوز (gündüz):‌ روز

اویات : بیدار كن یوخلا: بخواب

من یورولموشام: من خسته ام یوخوم گلیر: خوابم می آید بو گئجه تئز یاتاجاغام: امشب زود خواهم خوابید صاباح گرك تئز اویانام: فردا بایستی زود بیدار شوم

گوندوز چوخ ایشله میشم: روز زیاد كار كرده ام سن اویاخسان؟: تو بیداری؟ یوخ منده ایستیرم یوخلیام: نه من هم می خواهم بخوابم گئجه ز خیر: شب تان به خیر

نیه دانیشمیسان: چرا حرف نمی زنی یوخولویام: خواب آلو هستم گئجه یاخجی یاتا بیلدین؟: آیا شب تونستی خوب بخوابی یوخو گؤردوم: خواب دیدم

در زبان تركی حالت های مختلف خواب و بیداری دارای اصطلاحات مخصوصی است. به اصطلاحات زیر توجه كنید:

یوخلامیشام: خوابیده ام یاتمیشام: دراز كشیده ام به قصد خواب اوزانمیشام: دراز كشیده ام به قصد استراحت نه خواب مورگولورم (mürgülüram): چرت می زنم

اویانمیشام: كاملا بیدارشده ام آییلمیشام: از خواب بیدار شده ام ولی هنوز دراز كشیده ام (یوخودان) دورموشام: (از خواب) بیدار شده و سرپا هستم

درس هشتم ( صحبت در مورد عید نوروز)

در این درس با صحبت كردن در مورد عید نوروز یا هر عید دیگری آشنا خواهید شد. ابتدا این واژه ها را به خاطر بسپارید.

بایرام: عید ایل: سال یِنی (yeni): تازه آی: ماه گون (gün): روز گؤروش: دیدار شَنلیك: شادی آتا: پدر آنا: مادر باجی:خواهر داداش یا قارداش: برادر گؤیَرتی : سرسبزی چؤل: صحرا داغ: كوه گؤرمه لی: دیدنی

بایرامیز مبارك اولسون: عیدتان مبارك باد

بایرمدا هارا گئدمیشدین: عید به كجا رفته بودین

گئددیم آتا - آنامی گؤردوم: رفتم پدر- مادرم را دیدم

داها هاردان گؤروش ائتدین: دیگر از كجا دیدن كردی

داغا گئتدیم. داداشیم نان چؤله گئتدوخ: به كوه رفتم. با برادرم به صحرا رفتیم

چؤل بوتون گؤیرتی دی: صحرا تمام سرسبزی بود

هانسی گون ائوه قاییتدین: چه روزی به خانه برگشتی

آیین آلتی سی: در ششم ماه هانسی آیین: كدام ماه فروردین!

بو گون آیین نئچه سیدی: امروز چندم ماه است اون دؤردی: چهاردهم ایندی هارداسان: الان كجایی من ایشلیرم: من كار می كنم



لینک مجموعه پستهای آموزش زبان ترکی آذربایجانی (18)




دسته بندی : آموزش زبان ترکی آذربایجانی , * تورک سئسه لینک ,
برچسب ها : زبان ترکی , ترکی آذری , آذربایجانی , آموزش زبان , تورکی ,


نویسنده : تبریز قارتال چهارشنبه 29 اسفند 1397, 12:10 ق.ظ

عید نوروز به عنوان یک میراث کهن در جای جای ایران اسلامی به شکل‌های مختلفی گرامی داشته می‌شود و در آذربایجان شرقی نیز آیین‌های سنتی خاصی در این ایام برگزار می‌شود.

عید بهترین بهانه برای دیدار و در کنار هم بودن است، زمستان که به نیمه می‌رسد موسم بهار نه تنها در شهر بلکه در وجود آدمی شروع به وزیدن می‌کند و دلت را به سمت بهار به پرواز در می‌آورد، همه در تکاپوی پذیرایی بهار و نوروز هستند از خانه تکانی دل گرفته تا خرید خوراکی و پوشاک، آنچه به چشم می‌آید شادی، خنده، شور و نشاط است.

آئین‌ها و آداب و رسوم قدیمی هر سرزمینی، یادگارهایی گران سنگ و پربها از گذشته‌های دور مردم آن منطقه است.

نوروز بزرگترین و باشکوه‌ترین عید مردم آذربایجان شرقی مانند سایر مناطق است. رسم‌ها و جشن‌های نوروزی که در گوشه و کنار استان برگزار می‌شود.


نوروز


بخشی از میراث فرهنگی و همچنین یکی از بزرگترین جاذبه‌های فرهنگی این منطقه به شمار می‌آید.

تمامی آداب و رسوم به خصوص عید باستانی نوروز در دل این تعاملات فرهنگی دچار فراز و نشیب شده و امروز هم مردم این دیار آئین نوروز را با رسوم خاصی برگزار می‌کنند.

آئین‌های نوروزی در هر دیار رنگ و بوی خاص دارد ولی در آذربایجان شرقی، رنگین کمان اقوام و ادیان به مانند یک مجموعه کوچک از ایران گرد هم آمده و ویژگی‌های منحصر به فردی به این آئین در این دیار بخشیده‌اند.



«بایرام سوفراسی» یکی از آئین‌های قدیمی در آذربایجان شرقی

برپایی سفره عید یا نوروز در هنگام تحویل سال یکی از رسم‌های ویژه در آذربایجان شرقی است که به آن بایرام سوفراسی نیز می‌گویند. چند ساعت مانده به تحویل سال سفره‌ای در خانه‌ها گسترده می‌شود و انواع میوه‌ها و خوراکی‌های محلی بر روی سفره عید قرار داده می‌شود.

جالب هم اینکه برخلاف بسیاری از مناطق دیگر کشور، هفت سین نیز روی این سفره نهاده می‌شود.


عید


نخود ممقان، میان پر اسکو، سوجوق و باسلوق مراغه، آب نبات شکری تبریز و کشمش و سبزه آذرشهر و مراغه، انجیر شیرازی و خرمای صوفی از خوراکی‌هایی است که در این سفره قرار داده می‌شود.

البته سایر خوراکی‌ها نیز در سفره عید مردم آذربایجان شرقی دیده می‌شود که گردو، بادام، پسته و انواع شیرینی‌ها: لوز، قرابیه و نوقا و آجیل چهارشنبه سوری و آجیل سفره عید را شامل می‌شود.

علاوه بر تنقلات ذکر شده برخی خانواده‌ها در سفره عید اقلام خوراکی‌های نظیر نان کنجدی مغز دار موسوم به بایرام چوره یی (نان عید)، آش بورانی، مربای کنجد، مربای بادمجان، مربای زردآلو، بادام و شیره انگور، کدو تنبل، دلمه برگ انگور و تخم مرغ رنگین آب پز شده نیز می‌چینند.

روی سفره نوروزی افزون بر خوراکی‌های ذکر شده آینه، لاله، شمع، قرآن، کاسه‌ی پر از آب، ماهی و یک بشقاب پلو، سکه، سبزه سبز شده از گندم، نخود و یا عدس می‌گذارند که هریک از خوراکی‌ها در فرهنگ مردم آذربایجان شرقی معنا و مفهومی نمادین دارد.


هفت سین


«تاباخ» برای تازه عروس‌ها

بردن هدیه که به آن «تاباخ» گفته می‌شود برای تازه عروس‌ها نیز از دیگر رسوم استان است. همزمان با عید نوروز در استان آذربایجان شرقی مرسوم است که برای تازه عروس‌ها هدایایی به عنوان عیدی برده می‌شود.

در این روزهای پایانی سال خانواده داماد هدایا و میوه و شیرینی روی سینی‌ها گذاشته و به خانه عروس می‌روند. این رسم بیشتر در شهرستان آذرشهر انجام می‌شود. البته دادن هدیه به تازه عروس‌ها در همه مناطق استان مرسوم است.

هدایا شامل شیرینی، آجیل چهارشنبه، طلا و جواهرات و پارچه و یک بشقاب غذای چهارشنبه آخر سال که آنها را در مجمعین گذاشته و به خانه عروس می‌فرستند.

عید



«صله ارحام» دیگر آئین ویژه نوروز در آذربایجان شرقی

در آذربایجان شرقی مدت کوتاهی پس از تحویل سال خانواده‌ها راهی خانه اقوام و دوستان و در نخستین ساعات سال جدید به دیدار بزرگترها می‌شتابند تا بدین وسیله دل‌هایشان جانی دوباره بگیرد.

حفظ حرمت و احترام به بزرگترهای فامیل در کنار همه اعیاد و آداب و رسوم در آذربایجان شرقی از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار است به گونه‌ای که اولین روز و اولین منزلی که مورد دید و بازدید در اعیاد به ویژه عید نوروز قرار می‌گیرد منزل و خانواده بزرگ‌ترین عضو خانواده است.

از آثار این بازدیدها و دیدارها آگاهی از حال و احوال یکدیگر است همین آگاهی‌ها گاهی می‌تواند بار مشکلات را از دوش عده‌ای بر دارد. به طور حتم حس همنوع‌خواهی و دگرخواهی در ذات مردم آذربایجان شرقی نهفته است.


[http://www.aparat.com/v/ZpvXk]


[http://www.aparat.com/v/DBOfA]


[http://www.aparat.com/v/yj4KS]


[http://www.aparat.com/v/v3Hs8]



رواج شال اندازی در روستاها

یکی از رسم‌های رایج در اکثر روستاهای آذربایجان شرقی شال اندازی یا قورشاخ ساللاماخ است. پس از آنکه آتش افروزی به پایان رسید و همه به خانه‌هایشان بازگشتند، پس از شام جوان‌ها و نوجوانان به پشت بام‌ها می‌روند از روزنه سقف خانه‌ها شال- دستمال چهارگوش متصل به چند متر طناب- خود را به داخل خانه آویزان می‌کنند و اهالی خانه داخل آن بادام، گردو و کشمش پر می‌کند، گره می‌زنند.

گذاشتن تخم مرغ رنگی آبپز شده و جوراب و پول در داخل شال نیز رسم است. به طور کلی این گونه است که می‌گویند در برخی نقاط پسرهای نامزد دار برای عروس هدیه‌ای تهیه کرده و با همان شال به داخل خانه می‌فرستند که گاهی عطر و صابون یا پیراهن است و اگر وضع مالی خوبی داشته باشد انگشتری طلا.

در مقابل خانواده عروس هم پیراهنی نو و جوراب در شال گذاشته و سپس به پشت بام رفته و پسر را برای صرف شام به خانه دعوت می‌کنند.


زیارت اهل قبور

زیارت اهل قبور در آستانه عید نوروز، در میان مردم آذربایجانی شرقی رایج بوده و شادی‌های این روز را همراه با قرائت فاتحه و احسان کردن با اموات خویش تقسیم می‌کنند از این رو طبق رسم معمول روز قبل از عید اعم از اعیاد مذهبی مانند عید فطر و قربان یا اعیاد ملی، در آخرین پنجشنبه سال باید به زیارت اهل قبور رفت.

تکم گردانی


«تکم چی‌ها» رسمی فراموش شده

تکم گردانان بین دو چهارشنبه آخر سال که در آذربایجان شرقی به این روزها «کول چرشنبه» و «گول چرشنبه» می‌گویند، به کوچه‌ها می آیند و با خواندن شعرهایی همراه با تکم گردانی، فرا رسیدن نوروز را مژده می‌دهند.

این آئین از جمله رسم‌های زیبای ایام نوروز در آذربایجان شرقی است که به فراموشی سپرده شده است.

تکم چی به طور نمادین، بز ساخته شده از قطعات چوب را در کوچه‌های روستاها و شهرها می‌چرخاند و در حالی که اشعاری به زبان ترکی و با صدای دلنشین می‌خواند.

تکمچی با خواندن آواز و تصنیف به در خانه‌ها می‌رود و آمدن بهار را مژده می‌دهد: آی تکمین کندی وار، کمندی وار کندی وار / هر قاپودا اویناسا، بیر نلبکی قندی وار

ترجمه: تکم ده دارد / کمند دارد و ده دارد / جلوی هر دری برقصد / یک نعلبکی قند پاداش دارد...

خانواده‌ها با دادن شیرینی، هدیه و یا گاهی پول که به آن «بایرام پایی» می‌گویند، به تکم چی پاداش می‌دهند.

نوروز در حال رسیدن است و بدون شک اجرای این آئین‌ها و رسوم باعث شور و نشاطی مضاعف در جامعه می‌شود.



جشن نوروزگاه 98  در بازار بزرگ تبریز‎

جشن نوروزگاه، در راستای تکریم نوروز و حفظ و احیای آئین‌های نوروزی آذربایجان‌شرقی با اجرای نمادین رسوم نوروزی از جمله تکم خوانی، موسیقی عاشقی، بازی‌های سنتی آذربایجان و مراسم مرتبط با چهارشنبه آخر سال در بازار تبریز برگزار شد.

نوروز 98

نوروز تبریز

مراسم عید

نوروزگاه تبریز

تکم چی



جشن نوروزگاه 98، آیین‌های سنتی نوروز آذربایجان در ایستگاه راه آهن و فرودگاه تبریز و با شعار «نوروز، میراث صلح و دوستی، پیوند فرهنگی و طبیعت » عصر سه شنبه  28 اسفند 97 برگزارشد.

تعطیلات نوروز

تعطیلات عید

عید 98

عید نوروز 98



لینک صفحه جانبی اصالت و رسوم آذربایجان




دسته بندی : آذربایجان , * تورک سئسه لینک ,
برچسب ها : بایرام , عید نوروز , نوروز 98 , چهارشنبه سوری , سون چرشنبه , چهارشنبه آخر سال , عید آذربایجان ,


نویسنده : تبریز قارتال دوشنبه 26 آذر 1397, 06:21 ب.ظ

یک دقیقه وقت اضافه در هر لحظه و موقعیتی می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد اما در روزهای زندگی مردم ایران زمین و آذربایجانی‌ها یک دقیقه وقت اضافه بهانه‌ای بس شیرین برای دورهمی و چله‌نشینی است؛ یک دقیقه‌ای که سهم آخرین روز از فصل شورانگیز پاییزی باشد و مردم خونگرمی که این دم را غنیمت می‌شمارند.


این یک دقیقه وقت اضافه برای خود ماجراهای بسیار دارد که گذر زمان و مقتضیاتش آن را در هر برهه به مسیری برده و رنگ و لعابی متفاوت‌تر از روزهای پیشینش داده‌اند.

شب چله که تنها یک دقیقه بلندتر از شب‌های دیگر سال است، در خطه آذربایجان بهانه‌ای است برای خانواده‌ها تا شبی را به عشق، صلح و صفا در کنار یکدیگر به خوشی بگذرانند و به آن چیله‌‌گجه‌سی می‌گویند و در واقع آغاز چله‌نیشینی‌ها در آذربایجان است که تا پایان سال ادامه پیدا می‌کند و در گذشته با مراسم مختلفی همراه بوده که گذر زمان آنها را دستخوش تغییر کرده و یا در چالش چشم و هم‌چشمی‌ها و گرانی و ارز گرفتار آماده است.


انار

کیک

هندوانه



روزی روزگاری؛ چله‌نشینی

چله‌نشینی از روزگاران گذشته از سنت‌های قدیمی مردمان خطه آذربایجان بوده و این چله‌نشینی‌ها با شب چله آغاز می‌شد و تا آخرین روزهای سال ادامه می‌یافت، از این رو شب یلدا هم در این خطه از ایران زمین به شب چله معروف است.

کارشناس اسبق میراث فرهنگی آذربایجان شرقی نقل می‌کند: چله‌نشینی از سنت‌های قدیمی و زیبای آذربایجان‌شرقی بود که در واقع مرحمی بر زخم کساد اقتصاد زمستانی آن روزگاران به حساب می‌آمد.

منصور حمیدی تعریف می‌کند: اقتصاد مردمان این خطه در روزگاران گذشته بر محور کشاورزی بوده و زمستان که دوران بی‌رونقی بود، همگان را به تنگ می‌آورد و این چنین بود که مردم این خطه از ایران زمین با مراسم خاص به پیشواز بهار می‌رفتند تا با برگزاری مراسم مختلف و متنوع نوروزی روزهای سخت زمستانی را به سر آورند.

این کارشناس هنرهای سنتی یادی از سنت‌های فراموش شده آذربایجان کرده و می‌گوید: مراسم پیشواز نوروزی آذربایجان در روزگاران گذشته پس از شب چله آغاز می‌شد و به شب یلدا "چله‌ گودی" همان چله بزرگ می‌گفتند و پس از 20 روز چله دوم آغاز می‌شد.

وی ادامه می‌دهد: مردمان آذربایجان پس از برگزاری "چله‌ گودی" که برای قرار دادن چله برگزار می‌شد، چهار، چهارشنبه آخر سال را که " چله چهارشنبه"، "سو چهارشنبه"( چهارشنبه آب)، "اوت چهارشنبه" (چهارشنبه آتش) و "آخر چهارشنبه" ( چهارشنبه آخر) می‌گفتند را به چله‌نشینی می‌پرداختند.

به گفته حمیدی، این چله‌نشینی‌ها غروب‌های سه‌شنبه برگزار می‌شد که خرید و بازار رفتن، بازی‌های خاص و بازی با حیوانات از جمله گرگ، خرس و میمون و نوروزی‌خوانی از جمله مراسم آن شب‌ها بود و این مراسم تا شب عید ادامه می‌یافت.

 تبریز

 یلدا

شب




هندوانه سمبل شب چله

اولین خرید شب چله در خانواده‌های آذربایجانی هندوانه بوده و در واقع سمبل شب چله محسوب می‌شود. هندوانه مظهر شیرینی، خونگرمی، سرسبزی و سرخ‌فامی، شادابی و سر زندگی است و مردم ایران و آذربایجان بر این باورند که خوردن هندوانه موجب مقاومت بدن در مقابل سرمای زمستان می‌شود.
 
خرید هندوانه برای شب چله شاید یکی از رسومی است که از دیرباز تاکنون بدون تغییر باقی‌مانده و از همین روست که می‌توان در میان خونچه‌های خانواده داماد برای خانواده عروس هنوز آن را مشاهده کرد.

معمولاً خانواده‌ها در منزل ریش سفید خانواده جمع می‌شوند و با شوخی‌ها و عبارت‌های خنده‌آمیز، کام یکدیگر را شیرین می‌کنند. ریش سفید خانواده در حالی که با چاقو هندوانه را می‌برد می‌گوید: « قادابلامیزی،بو گئجه کسدوخ»! (بلایای خودمان را امشب بریدیم!).


ادبیات و شعر مهمان دورهم نشینی‌های آذربایجانیها

حضور و رنگ بوی شعرخوانی در چله‌نشینی آذری‌ ها یکی از شیرینی‌های مجالس است که صفا و مهر خاصی را میان کوچک و بزرگ قسمت می‌کند.

بزرگترها و ریش‌سفیدان اشعار حیدربابایه سلام شهریار را خوانده و یاد ایام جوانی و شور و عشق روزهای گذشته را می‌کنند و جوانان هم در شیدایی پدران و گذشتگان سهیم می‌شوند.

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده

 من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم

در میان عامه مردم نیز «بایاتی»ها (دو بیتی‌های ترکی) که اشعار منظوم متنوعی رواج دارد که از جمله آنها می‌توان به این «بایاتی» اشاره کرد:

چیله چیخار بایراما بیر آی قالار

پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار

گئدر باخار گودول ده یارماسینا

باخ فلکین گردش و غوغاسینا

و یا:

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دئینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دؤینده

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سونرا سولایدیم

در این میان فال حافظ پس از شعرخوانی‌ها به میان می‌آید و ریش سفید خانواده برای جوان‌ترها فال می‌گیرند به امید خیر و خوشبختی.

 

قارپیز

یلدا

شب بلند



رونق بازار شب چله

در آخرین روزهای پاییزی و چند شب مانده به شب چله بازار رونق خاصی پیدا می‌کند و خانواده‌ها برای این شب هندوانه، آجیل، پشمک و انار و شیرینی می‌خرند.

از سوی دیگر تازه عروس و دامادها هم خرید شب چله برای یکدیگر می‌کنند و از این روست که بازار پوشاک و طلافروشی‌ها و میوه و خشکبار در این شب‌ها داغ است.

آجیل هم یکی دیگر از ملزومات شب چله است. آجیل آذربایجان که به لحاظ کیفیت و تنوع، زبانزد خاص و عام است، همواره حضور موثری در این مراسم دارد.

در سال‌های دور تنقلات شب چله به تخمه، پشمک، سنجد، قیسی، برگه زردآلو، بادام و گردو ختم می‌شد و یا از اواخر تابستان تعداد زیادی هندوانه و خربزه را در تور گذاشته و آنها را از سقف مطبخ‌خانه آویزان می‌کردند تا در هوای آزاد خراب نشود و چون شب چله فرامی‌رسید آنها را پائین می‌آوردند.
 
اما اکنون، در سفره شب یلدای مردم آذربایجان انواع آجیل‌های تشریفاتی همچون پسته، فندق، مغز بادام و گردو و انواع میوه‌های گرمسیری نظیر، پرتقال، نارنگی، و حتی موز و نارگیل را می‌توان مشاهده کرد.


خونچا

«خوانچه» و یا به تلفظ «آذربایجانی‌ها»، «خونچا» به تحفه‌ای گفته می‌شود که خانواده داماد در شب چله برای خانواده تازه‌عروس می‌فرستد.

در میان این خوانچه، علاوه بر هندوانه می‌توان تحفه‌های رنگارنگ نظیر پوشاک، پارچه‌های حریر و گران‌قیمت، میوه‌ها و شیرینی‌های متنوع و آجیل را مشاهده کرد و برخی از آذربایجانی‌ها و به ویژه «تازه‌داماد» در چنین شبی سعی می‌کند ذوق هنری خود را به رخ خانواده عروس و به ویژه عروس‌خانم بکشد و این چنین است که هندوانه را به شیوه زیبا، جالب و شورانگیزی، تزئین می‌‌کند.

 

 شب چله هالووین با قیمتهای نجومی

هالووین



شب چله در این روزها

چله‌نشینی‌ها گرچه میراث فرهنگی پدران و مادران این سرزمین بوده و دورهم‌نشینی‌ها را مرحمی برای بی‌رونقی اقتصاد می‌دانستند تا در کنار هم روزهای سخت را به شیرینی بگذراندند اما به نظر می‌‌‌سد، تنها میراث‌دار اسم و رسم این سنت‌ها هستیم و چشم و هم‌چشمی‌ها چاشنی بر روح این فرهنگ شده تا آن سختی جای این شیرینی را بگیرد.

روزهایی که بی‌رونقی ایام آن کم از گذشته ندارد اما اصرار به داشتن سفره‌ای رنگین در شب چله صف‌های طویل مقابل آجیل‌فروشی‌ها را از یک هفته پیش، پررونق کرده تا دستی بر آتش افزایش حباب‌های معروف ِ بازاری داشته باشند که هر آن منتظر است تا علت اوج بی‌سر و سامانش را متوجه خود مردم کند.

با این حال این روزها مراسم شب چله در برخی از روستاها و شهرهای کوچک آذربایجان بر خلاف تبریز و دیگر شهرها به همان صفا و شیرینی گذشته باقی است. 

حمیدی نقل می‌کند: جمع شدن دور کرسی، رفتن به منزل بزرگ خانواده و ایل و طایفه، برگزاری مراسم جشن و عروسی در این شب، برگزاری برخی مسابقات هیجان‌انگیز نظیر اسب‌سواری، تیراندازی از جمله آنهاست.

وی می‌گوید: حتی وقتی ساکنان ساده و بی‌ریای روستا دور کرسی جمع می‌شوند، دست از شوخی‌ها و نقل روایات و «تاپماجالار» و «بایاتیلار» بر نمی‌دارند که مهم‌ترین شاخصه و شیرینی این شب‌ها همان تاپماجالار (معماها) و بایاتیلار (دوبیتی‌های ترکی) است که جوانان شهری با تمرکز در گوشی‌های هوشمند در جستجوی گمشده خود؛ داشته‌های خود را نیز در این شب از دست می‌دهند.

با این اوصاف به نظر می‌رسد شرایط نامساعد اقتصادی که روزگاری با تدبیر پدران و مادران خوش قریحه‌مان، فرهنگی را ریشه داد که هم پیوندهای اجتماعی و خانوادگی را حفظ می‌کرد و از سوی دیگر حافظ شعر و ادب و میراث گذشتگان خود بود، با تغییر رفتار و سبک زندگی‌ها در دنیای کنونی باعث شده تا از آن ریشه فقط پوسته‌ای باقی بماند و همان بهانه اقتصادی دردی بزرگ شود و فرهنگ نامانوس دیگری را به وجود آورد.

گزارش از یاسمین مولانا



دسته بندی : آذربایجان , * تورک سئسه لینک ,
برچسب ها : شب یلدا , هندوانه چله , چیلله گئجه سی , بازار تبریز , شب پاییزی , بلندترین شب سال ,



» زووفان حیوانات تبریز ( دوشنبه 25 شهریور 1398 )
» تصاویر محمدحسن‌میرزا قاجار در دارالحکومه تبریز ( پنجشنبه 21 شهریور 1398 )
» دلیرمردی که سوختن ارسباران را برنتابید ( دوشنبه 11 شهریور 1398 )
» حوادث اشغال تبریز توسط ارتش سرخ در شهریور ۱۳۲۰ ( دوشنبه 4 شهریور 1398 )
» شهروند لینک آذربایجانی 78 ( مهری نژاد ) ( سه شنبه 29 مرداد 1398 )
» سرگذشت دراماتیک امپراتوران مدرسه‌سازی مردانی آذر ( شنبه 19 مرداد 1398 )
» ضرورت احیا هتل قدیمی گراند و محله پاساژ تبریز ( جمعه 11 مرداد 1398 )
» ساعت به وقت گدایی در شهر بدون گدا تبریز ( دوشنبه 31 تیر 1398 )
» شهروند لینک آذربایجانی 77 ( آراز نویدی ) ( جمعه 21 تیر 1398 )
» چهارمین جشنواره خلاقیت و نوآوری تبریز ( پنجشنبه 13 تیر 1398 )
» آموزش برخی جملات و کلمه ترکی و معادل فارسی ( چهارشنبه 5 تیر 1398 )
» غبار فراموشی بر کوچه‌های آشتی‌کنان تبریز ( جمعه 24 خرداد 1398 )
» رهایی پلنگ ایرانی از چنگال انقراض در آذربایجان ( یکشنبه 19 خرداد 1398 )
» کاغذ سنگی شاید سپر بلای قطع درختان آذربایجان ( یکشنبه 12 خرداد 1398 )
» دوربین تبریز لینک 79 ( مساجد تاریخی بازار تبریز ) ( جمعه 3 خرداد 1398 )
» بازگشت آرتمیا دریاچه اورمیه ( چهارشنبه 25 اردیبهشت 1398 )
» پیرمرد تعمیرکار تبریزی میزبانی خوب گردشگران خارجی ( پنجشنبه 19 اردیبهشت 1398 )
» درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News ( یکشنبه 15 اردیبهشت 1398 )
» حکایتی از مهر و محبت یک مادر در تبریز ( یکشنبه 15 اردیبهشت 1398 )
» اقتصاد با طعم شیرین در تبریز ( سه شنبه 10 اردیبهشت 1398 )
» بیماری سرطان در منطقه آذربایجان ( سه شنبه 3 اردیبهشت 1398 )
» مارمیشو و سیلوانه و جزیره اشک آذربایجان غربی ( سه شنبه 27 فروردین 1398 )
» ماکتهای مجموعه ربع رشیدی تبریز ( سه شنبه 20 فروردین 1398 )
» مسافران در نوروز 1398 شهر تاریخی تبریز ( سه شنبه 13 فروردین 1398 )
» سیل در تبریز قدیم ( چهارشنبه 7 فروردین 1398 )
» آیین های سنتی آذربایجان در نوروز 98 ( چهارشنبه 29 اسفند 1397 )
» غذاهای خوشمزه خیابانی تبریز ( شنبه 25 اسفند 1397 )
» تیم فوتسال مس سونگون ورزقان آذربایجان شرقی ( یکشنبه 19 اسفند 1397 )
» ایده‌های طراحی شهری که کاش در تبریز هم ببینیم ( سه شنبه 14 اسفند 1397 )
» شهروند لینک آذربایجانی 76 ( پریا بهسام) ( چهارشنبه 8 اسفند 1397 )
موضوعات

لینکستان

» سازمان گردشگری شهرداری تبریز Tourism Development Organization of Tabriz Municipality
» گردشگری آذربایجان شرقی - تبریز توریست
» آپارات کارتونهای آذربایجانی
» وبلاگ کلیبر سیتی (پریسا)
» وبسایت تبریز دانلود (هادی)
» آنایوردوم خطبه سرا
» آذربایجان و پیرامون (عبدالحسین)
» عکاسی تبریز و ایران
» سایت ادبیات ترکی ایشیق
» وبلاگ باخیش(شادی)
» وبلاگ سهند ما (محسن)
» صنم در اوج (سجاد)
» وبلاگ تبریز شهر اولین ها (سعید)
» قیزیل قلم
» وبلاگ بایرام (بیانی)
» وبلاگ جانیم آزربایجان(elçi bəy)
» وبلاگ مازگامت
» شهرمن تبریز (یاشار)
» خاطیره لر دوراغی (حسین واحدی)
» وبلاگ اشعار ترکی آذری و فارسی
» یوردوم ملکان
» سهند توپراقی(جواد نجات)
» املاک قربانی (اسپیران)
» وبلاگ ینگی اسپیران (محمد)
» آنــــا یــوردوم تــبریــز(عبدا.. رضوی)
» وبلاگ کشاورزی آمقانی اسکو(شوکتی)
» وبلاگ گوگان
» ....................................
» وبلاگ اخبار اردبیل (فرزاد)
» وبلاگ شهریمیز اورمو
» دئیه لر(دیگاله)-اورمیه
» وبلاگ مشگین شهر (میلاد)
» وبلاگ چشمه های بهشتی آرتاویل
» پروژه های عمرانی ایران
» وبسایت مشهد امروز (اشکان)
» مشهد شهر بهشت (امیرحسین)
» وبلاگ شهر خرم آباد
» وبلاگ هورامان
» وبلاگ برازجان (بوشهر)
» وبلاگ آموزش رانندگی
» هواشناسی ایرما
» ......................................
» وبلاگ گالری تراکتور
» وبسایت گسترش فولاد تبریز
» وبسایت باشگاه ماشین سازی تبریز
» وبسایت رسمی باشگاه تراکتورسازی
» لینک پیش فرض دوم
» لینک پیش فرض اول
» لیست لینک ها

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

تبریز دیجی لینکلر

تلگرام تبریز ویکی لینکلر

 اینستاگرام تبریز ویکی لینکلر

 آپارات شبکه سهند

آپارات سهند موزیک

آپارات سهند کارتون

آشپزی آذربایجان

تبریز 2018

فیسبوک

لنزور

آذربایجان نیوز

توریسم و گردشگری

سوغات و صنایع دستی

هواشناسی آذربایجان

اصالت و رسوم آذربایجان

مشاهیر

اولین های تبریز

ترکی آذربایجانی

تاریخ باستان

درباره ما


مجموعه تبریز ویکی لینکلر
Tabriz WikiLinks
آغاز وبلاگ در آذر ماه 1391
*******************

وبلاگ تبریز ویکی لینکلر
Tabrizlinks.mihanblog.com

وبلاگ تبریز دیجی لینکلر
Tabrizdigilinks.mihanblog.com

اینستاگرام تبریز ویکی لینکلر
Instagram.com/tabrizlinks

فیس بوک تبریز ویکی لینکلر
Facebook.com/tabrizlinks

شبکه ویدیویی نماشا تبریز لینک
Namasha.com/tabrizlinks

آپارات ویدیویی شبکه سهند
Aparat.com/sahandtv

آپارات ویدیویی سهند موزیک
Aparat.com/sahandmusic

آپارات ویدیویی سهند کارتون
Aparat.com/sahandcartoon

آپارات ویدیویی آشپزی آذربایجان
Aparat.com/sahandchef

آپارات ویدیویی بازنشر تبریز 2018
Aparat.com/tabriz_2018

کانال یوتیوب ویدیویی
youtube.com/tabrizlinks

گالری لنزور تبریز ویکی لینکلر
Lenzor.com/tabrizlinks

تلگرام تبریز ویکی لینکلر
https://t.me/tabrizlinks
@tabrizlinks


ایجاد کننده وبلاگ : تبریز قارتال


    گوگل

    ویکی پدیا

    کتاب ترکی

    دیکشنری زبان ترکی

    دایره المعارف مجازی

    دریاچه ارومیه

    مستمندان تبریز

    استخدامی

    تبریز سرچ

    دیوار تبریز

    رقص آذری

    زنجان توریسم

    تبریز مدرن

    tripadvisor

    تراکتور لینک

    آمار و داده های تبریز

    نصرنیوز

    خبرگزاری شهریار

    آخار آذ

    آناج

    آذرقلم

    دورنا نیوز

    میراث فرهنگی آذربایجان

    صدا و سیمای مرکز استان آذربایجانشرقی

    استانداری آذربایجان شرقی