تبلیغات
تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان - مطالب ایران
 

تبریز ویکی لینکلر

 
شاه اسماعیل صفوی و جنگ چالدران
نظرات |

نبرد خونین چالدران و اندوه سخت شاه اسماعیل


روز 28 تیرماه سالروز تولد شاه اسماعیل خطائی در اردبیل و بنیانگذار سلسله قدرتمند صفویان با پایتختی تبریز است.
برای همین قصد داریم از ایشان و جنگ چالداران مطلبی داشته باشیم. البته قبلا هم از شاه اسماعیل و شعرهای ترکی و شیخ صفی اردبیل نیز مطلب داشته ایم...

لینک پست سفر به شیخ صفی اردبیل


Çingiz Mehbaliyev - Şah İsmayıl hücumda
شاه اسماعیل

اسماعیل بن شیخ حیدر بن شیخ جنید ملقب به ابوالمظفر بهادرخان حسینی معروف به شاه اسماعیل(زاده ۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ - درگذشته ۲۳ مه ۱۵۲۴) پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی می‌باشد
حکم رانی شاه اسماعیل به سه دلیل نقطه عطفی در تاریخ ایران است. دلیل نخست این است که پس از تازش اعراب به ایران، به مدت ۸ و نیم قرن هیچ خاندان ایرانی بر ایران به صورت مستقل حکم رانی نداشت، بلکه ایران توسط خلفای عرب، سلاطین ترک، خان‌های مغول اداره می‌شد؛ اگر چه در این مدت آل بویه (حک ۳۳۴–۴۴۷ قمری/ ۹۴۵–۱۰۵۵ م) حکم رانی می‌کرده‌اند، اما آن‌ها بر بخشی از ایران چیره بوده‌اند. دلیل دوم، اعلام رسمی مذهب شیعه دوازده امامی بود. دلیل سوم متحد کردن و زبان رسمی کشور به فارسی بود هرچند خود ایشان ترک بودند. شاه اسماعیل شاعری پرکار بود که با تخلص خطایی شعر می‌سرود وی پس از عمادالدین نسیمی، ادبیات آذربایجانی را گسترش داد.علاوه بر ترکی آذربایجانی به زبان فارسی نیز شعر می‌سرود.

در ۲۳ مه ۱۵۲۴/ ۱۹ رجب ۹۳۰ شاه اسماعیل درگذشت و در آرامگاه خانوادگی در اردبیل به خاک سپرده شد. او هنگام مرگ دو ماه تا سی و هفت سالگی فاصله داشت و تقریباً بیست و سه سال سلطنت کرده بود

اعلام مذهب رسمی شیعه ایران در مسجد جامع تبریز توسط شاه اسماعیل
شیعه

Ismail declares himself shah by entering Tabriz, painter Chingiz Mehbaliyev, in private collection
نقاشی شاه اسماعیل صفوی در تبریز
صفویه

آرامگاه شاه اسماعیل در شیخ صفی اردبیل
شیخ صفی


جنگ چالدران آذربایجان ، اولین نبرد صفویان و عثمانی
چرا بعد از جنگ چالدران دیگر شاه اسماعیل نخندید؟

 ۳۱ مرداد ۸۹۳ هجری شمسی برابر با ۱۵۱۴ میلادی میان ایران و عثمانی جنگی درگرفت که بعد‌ها به چنگ چالدران مشهور شد. جنگ چالدران که از آن با عنوان مهم‌ترین جنگ پارتیزانی تاریخ ایران یاد می‌شود، در محلی به همین نام در شمال آذربایجان غربی در ۲۰ کیلومتری شهر خوی میان قوای ارتش نوین عثمانی و سپاهیان سنتی شمال‌غرب کشور به وقوع پیوست و در نتیجه آن بخش‌هایی از شمال غربی ایران از جمله همدان، آذربایجان و نیز مناطقی چون دیاربکر، مرعش و البستان از تصرف صفویان خارج و به امپراتوری عثمانی پیوست. وقوع این جنگ در تاریخ بسیار مهم است و همین اهمیت موجب شده تا مورخان بسیاری از ایرانی تا ترک به تحلیل وقایع آن بپردازند. در این گزارش به نمونه‌هایی از اشاره‌های مورخان به جنگ چالدران می‌پردازیم.

صفویان


جنگ چالدران به روایت منابع صفویه
می‌توان گفت اکثر منابع تاریخی دوره صفویه از جنگ چالدران، دلایل وقوع آن و همچنین علل شکست شاه اسماعیل در این جنگ سخن گفته‌اند و به نوعی به انعکاس این واقعه پرداخته‌اند. «احسن التواریخ» حسن روملو، «حبیب‌السیر» خواندمیر، «لب التواریخ» عبداللطیف قزوینی، «تکمله‌الاخبار» عبدی بیگ شیرازی، «عالم ‌آرای عباسی» اسکندربیگ منشی و «جواهر الاخبار» بوداق منشی قزوینی در زمره این آثارند که در این گزارش به مطالب برخی از این منابع اشاره می‌کنیم.

غیاث‌الدین خواجه همام‌الدین حسینی شیرازی لقب به خواندمیر، در اثر معروف خود «حبیب‌السیر» با اشاره به جنگ چالدران می‌نویسد: «در سال 920 به دنبال جنگ از سوی سلطان سلیم که به خلاف روش آبا و اجداد از جاده مستقیمه سلامت نفس تجاوز کرده بود و پذیرش آن توسط شاه اسماعیل در محل چالدران جنگی واقع شد. در این جنگ شاه اسماعیل 12 هزار سوار و سلطان سلیم 200 هزار سپاه و 12 هزار تفنگ‌انداز و ارابه‌های جنگی داشت. سلطان سلیم در جنگ چالدران پیروز شد و تبریز را به تصرف درآورد.»

یادمان جنگ چالدران
چالدران

دلیل کمی شمار سپاهیان ایران در این جنگ حضورشان در خراسان بود تا از یورش غافلگیرانهٔ ازبکان جلوگیری شود. دلیل دیگر شکست قزلباشها پیشنهاد دورمش خان شاملو به شاه اسماعیل بود، مبنی بر اینکه اجازه دهند که ارتش عثمانی آرایش دفاعی خود را تکمیل کند تا ایرانیان بتوانند به ابراز دلیری بپردازند و شاه نیز با این پیشنهاد غیرعادی موافقت کرد.

«لب‌التواریخ» یکی دیگر از منابع تاریخی دوره صفوی است که در آن به توصیف وقایع جنگ چالدران می‌پردازد. یحیی بن‌ عبدالطیف قزوینی، مولف این کتاب درباره جنگ چالدران می‌نویسد: «در بهار سال 920 هجری قمری سلطان سلیم مخالفت و عصیان ظاهر کرد با جمیع عساکر روم به حدود آذربایجان آمد. جنگ چالدران روی داد و پنج هزار کس از طرفین کشته شدند. سلیم به تبریز آمد ولی بعد از دو هفته از خوف لشکر جرار صلاح در اقامت ندانسته به روم مراجعت کرده در آماسیه روم قشلاق می‌گیرد.» قزوینی در ادامه از آمدن شاه اسماعیل به تبریز و به اسارت بردن بدیع‌الزمان، پسر سلطان حسین بایقرا از سوی سلطان سلیم سخن می‌گوید.

اسکندربیگ منشی، نویسنده برجسته و مولف تاریخ دوره صفویه با عنوان «عالم‌آرای عباسی» که حدود یک قرن بعد از چالدران نوشته شده، این تفسیر تحسین‌انگیز را درباره شکست صفویه بیان می‌کند: «بدون شک خداوند اعلم مقدر فرموده بود که شاه اسمعیل در جنگ چالدران شکست بخورد زیرا اگر وی در این جنگ هم پیروز شده بود، این خطر وجود داشت که دین و ایمان قزلباش‌های ساده‌لوح به قدرت شاه اسماعیل به چنان مرحله‌ای می‌رسید که از راه راست منحرف شده و گمان‌های غلط می‌بردند.»

کلاه خود جنگی شاه اسماعیل
کلاه خود

کاسه شخصی شاه اسماعیل در موزه استانبول
جنگ صفوی و عثمانی


زنان صفوی و جنگ چالدران
برخی مورخان خارجی نیز از شرکت زنان آذربایجانی در جنگ چالدران سخن گفته‌اند. کاترینو زنو ضمن توصیف جنگ چالدران می‌نویسد: «بانوان ایرانی همراه شوهرانشان مسلح به جنگ می‌روند و شریک سرنوشت ایشان می‌شوند و مانند مردان می‌جنگند.» به گزارش مورخان در نبرد چالدران جسد بسیاری از زنان آذری پیدا شد که به فرمان سلطان سلیم با تشریفات مخصوص نظامی به خاک سپرده شدند. این زنان دلیر، به گفته نویسندگان ترک با زره و خفتان و کلاه خود دوشادوش شوهرانشان در جنگ شرکت کرده و هلاک شده بودند.

یکی از مورخان ایتالیایی به نام شاگرد و  در کتاب «تاریخ امپراطوری عثمانی» در این باره می‌نویسد: «در میان کشتگان اجساد زنان ایرانی پیدا شد که در لباس مردان به میدان جنگ آمده بودند تا در سرنوشت شوهران خود شریک و در افتخار نبرد سهیم باشند. سلیم بر جرات و دلیری و میهن‌پرستی ایشان آفرین گفت و فرمان داد با تشریفات نظامی آنان را به خاک سپارند.»

مینیاتورهای جنگهای شاه اسماعیل

جنگ


نبرد چالدران

دلایل شکست چالدران به روایت یک ونیزی
کاترینو زنو، سفیر ونیز در دربار اوزون حسن در گزارشی درباره دلایل شکست صفویان در جنگ چالدران می‌نویسد: «سلطان سلیم با دیدن کشتار شروع به عقب‌نشیی و بازگشت کرد و در شرف فرار بود که سنان پاشا درست به موقع رسید، دستور داد توپخانه را به خط مقدم بیاورند و هم بر روی ینی‌چری و هم بر روی ایرانیان آتش گشود. اسب‌های ایرانیان با شنیدن غرش آن ماشیم جهنمی در دشت پراکنده و متفرق شدند و به دلیل وحشتی که داشتند دیگر در اختیار سواران خود نبودند...با اطمینان گفته شده که درصورت فقدان توپخانه که باعث وحشت اسب‌های ایرانیان شد که تاکنون چنان صدایی را نشنیده بودند، همه نیروهای سلطان تارو مار شده و از دم شمشیر می‌گذشتند.»

گنجه آذربایجان
شاه اسماعیل ختایی

شاه اسماعیل


پیشینه جنگ چالدران به روایت تاریخ‌نویسان
در اوایل سلطنت شاه اسماعیل اول و تشكیل سلسله صفوی، او توانست كردستان و شهرهای مقدس عراق را فتح كند و با تكیه بر تشیع اثنی عشری، به زودی جمع كثیری از مردم شیعه ساكن در سرزمین‏‌های عثمانی را به سوی خود جلب كند. این اقدام جسورانه شاه اسماعیل، اگرچه خطرات فراوانی را در پی داشت اما سبب تحكیم وحدت سیاسی - مذهبی ایران شد و همین ویژگی از نظر سلاطین عثمانی به مراتب خطرناک‌تر از احیای ساختار نظامی ایران بود. هنگامی كه سلطان سلیم اول، پادشاه نیرومند و مشهور عثمانی به سلطنت رسید، 40 هزار تن از شیعیان را به قتل رساند. او كه خود را خلیفه مسلمانان می‌‏خواند، تصمیم به توسعه متصرفات خود گرفت و به قصد تصرف تبریز، پایتخت دولت نوبنیاد صفوی حركت كرد و جنگ سختی میان او و سپاه شاه اسماعیل صفوی در منطقه چالدران در حوالی ماكو روی داد.

در این جنگ، که نخستین نبرد دولت صفوی با عثمانی بود، بر اثر كثرت سپاه عثمانی و مجهز بودن به تفنگ و توپخانه، لشكر ایران عقب نشینی کرد و تعداد زیادی از دو طرف كشته شدند. شاه اسماعیل تا حدود همدان عقب نشست و سلطان سلیم تبریز را اشغال كرد ولی به زودی بر اثر مقاومت ملی مجبور شد تبریز و آذربایجان را تخلیه كند. پس از بازگشت سلطان سلیم، شاه اسماعیل دیگر باره به آذربایجان و تبریز رفت و به تعمیر خرابی‏‌های به جا مانده از لشكریان عثمانی پرداخت.


مجموعه شیخ صفی اردبیل
شیخ صفی اردبیل

تندیس شاه اسماعیل ختایی در زادگاهش اردبیل

شاه اسماعیل

تبریز پایتخت صفویان ؛ پنجمین شهر بزرگ جهان در 1500 میلادی نقاش فرانسوی ژان شاردن
کوه عینالی ، میدان صاحب الامر ، ارک و دیگر استحکامات کاملا مشخص است
تبریز دوره صفوی

نقاشی کمیاب از یک جهانگرد اروپایی که شاهد آزادی تبریز در ۲۱ اکتبر ۱۶۰۳ (۲۹ مهر ۹۸۲ خورشیدی) بود. مردم تبریز به ارتش شاه عباس خوشامد می‌گویند.
بدست مردم تبریز عده‌ای از نظامیان بداقبال عثمانی که شهرشان را اشغال کرده بودند، سر بریده  شدند

اشغال تبریز



نتیجه جنگ چالدران

گویند پس از این واقعه، دیگر كسی شاه اسماعیل را خندان ندید.
اگر از این نقطه نظر به لشکرکشی نگاه کنیم، این حمله یک پیروزی مقطعی برای عثمانی‌ها بود ولی برای صفویان و به ویژه شاه اسماعیل یک فاجعه شد. بعد از جنگ چالدران، شاه اسماعیل ماتم گرفت و دیگر رهبری لشکریانش را در جنگ بر عهده نگرفت. پیوند بین شاه به عنوان روح هدایت گر نیمه خدایی و قزلباش، به طور جبران‌ناپذیری شکسته شد. در حدود یک سال بعد از شکست، عناصر قبایل قزلباش با اقتدار اسماعیل برای مدیریت امور کشور، به تدریج ضعیف گشت.


شاه اسماعیل کشته‌شدگان جنگ را در کنار بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی به خاک سپرد. پس از آن این گورستان به «شهیدگاه» شهرت یافت.
پس از نبرد، سلطان عثمانی از شاه اسماعیل درخواست کرد که شمشیری را که با آن لوله توپ را به دو نیم کرده بود برای وی بفرستد. شاه اسماعیل دعوت سلطان را اجابت نمود. وقتی که شمشیر به دارالخلافه رسید، سلطان در حضور اعیان و اشراف آن را بر روی لوله توپی آزمود، ولی اثر مطلوب را به دست نیاورد و بنابر این نامه‌ای به شهریار صفوی نوشت و گله کرد که معلوم می‌شود شاه قزلباش یک شمشیر را از برادرش مضایقه کرده‌است.
شاه اسماعیل در پاسخ نوشت:   شمشیر همان شمشیر است بازو همان بازو نیست.

نقاشی و روایت جنگ چالدران روی بنای اصفهان
جنگ چالدران

دلیل دیگر ضربه روحی سخت جنگ چالدران به شاه اسماعیل این بود که ، سلطان سلیم اول
که در جنگ معروف چالدران در فتح تبریز موفق شده بود که همسر محبوب شاه اسماعیل را به اسارت در آورد پس از خروج از ایران وی را گروگان گرفت و برای آزادی وی از شاه امتیازات کلانی خواست.
اما اسماعیل برای به دست آوردن همسر محبوب خود حاضر نشد یک وجب از خاک را به سلطان سلیم تسلیم کند و آن چنان که گفته شده از غم فراق دوری همسر خویش در نهایت در سن سی و پنج سالگی درگذشت. پس از وی فرزند وی شاه طهماسب اول به پادشاهی ایران رسید.

شاه اسماعیل و تاجلو بیگیم
فیلم صفوی

شعری ترکی از شاه اسماعیل
ائی کی, یوخدان بو جاهانی وار ائدن پروردیگار
یئری قایم گؤگلری دووار ائدن پروردیگار.

"کونتو کنز"این آیتی وصفینده اولموشدور نوزول,
وارلیبینا "کون فکان" ایقرار ائدن پروردیگار.

جوملهٔی-عالمده سن گوندن دخی ظاهر, ولی,
دیلده دایم آدینی ستتار ائدن پروردیگار.

مؤمینه مسکن قیلاندیر بابی-جنناتو نیم,
کافری-مونکیر مقامین نار ائدن پروردیگار.

جومله‌اشیالار گؤزون درخاب ائدندیر گئجه‌لر,
گؤگده کؤوکبلر گؤزون بیدار ائدن پروردیگار.

بیر قولونی اودا یاخوب, قیلدی فی-ناری-سقر,
بیر قولونی محرمی-اسرار ائدن پروردیگار.

میسر ایچینده یوسیفی بیر قول ایکن سولطان ائدن,
درد ایله یقوبینی بیمار ائدن پروردیگار.

یونیسی دریا ایچینده یوددوران بیر بالیبه,
آتشی ایبراهیمی گولزار ائدن پروردیگار.

یابدیران دریایا گؤگدن ابری-نئیسان یابمورون,
قتپه‌سیندن لؤلؤیی شهوار ائدن پروردیگار.

انبییالار بخشینه یازدیران الا مرتبه,
موستفانی جومله‌دن موختار ائدن پروردیگار.

اون ایکی معصومی-پاکی پیش ائدن اوممتلره,
مورتضانی حئیدری-کررار ائدن پروردیگار.

لوطفیله احوالینا قیلگیل خطای‌نین نظر,
عشق ایچینده والئهی-دیدار ائدن پروردیگار


دیوان ختایی
ختایی

صفوی


لینک پست سوزلر و شاه اسماعیل

لینک خبر تابناک اوزان های آذربایجان و شاه اسماعیل



مرتبط با : ایران آذربایجان * مشاهیر آذربایجان
برچسب ها : شاه اسماعیل-جنگ چالدران-صفویان-صفوی و عثمانی-ختایی-Şah İsmayıl-آذربایجان-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : سه شنبه 29 تیر 1395
زمان : 02:04 ب.ظ
سرویس بهداشتی معضل گردشگری ایران
نظرات |

تا 2018 سرویس های بهداشتی عمومی تبریز چطور خواهد بود؟!

حتی این موارد ریز اما اساسی که بچشم نمیایند میتوانند در ذهنیت یک توریست در مورد آن شهر و منطقه تاثیرگذار باشد.
ما مسلمانیم و یک حرف زیبایی داریم :  النظافت من الایمان!  
ولی ظاهرا ما ایمان نداریم چون یکی از بدترین جاهای شهرهای کشور ما سرویسهای بهداشتی عمومی در سطح شهر هستند که باید شهرداری توجه ویژه ای به این امر نشان دهند و البته خود مردم ما هم رعایت کنند!   برادران مسلمان از کشورهای اسلامی در سال 2018 به تبریز بیایند آنوقت در مورد ما چه خواهند گفت؟!
در همین زمینه این مقاله را میبینیم البته شاید بنظر شما این مطلب بی ارزش است ولی از نظر من مستراح واجب و جای آرامش بنده است!!!


جمعیت

معصومه دیودار: بیش از یک دهه از مطرح شدن رسمی معضل نبود سرویس های بهداشتی مناسب در حوزه گردشگری می گذرد؛ اما همچنان این بحران پابرجاست و وعده های مسوولان بی اثر باقی مانده است. نخستین مسوولی که این جرات را به خود داد تا در مورد سرویس های بهداشتی صحبت کند، اسفندیار رحیم مشایی، رییس وقت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و معاون محمود احمدی نژاد رییس دولت های نهم و دهم بود.

رحیم مشایی وعده ساخت هزار سرویس بهداشتی و مجتمع خدمات بین راهی را داد که هیچ گاه محقق نشد و این معضل همچنان به عنوان یکی از بزرگ ترین معضلات گردشگران داخلی و خارجی پابرجا مانده است. وعده ای که با کمی درایت و اختصاص بودجه می تواند مرتفع شود، همچنان پس از ده سال نقل محافل گردشگری است تا شاید روزی فرجی شود و این معضل رخت از حوزه گردشگری برکند.

سرویس بهداشتی

سعید شیرکوند، معاون سرمایه گذاری سازمان میراث فرهنگی در این باره می گوید: « هرچند ایده ساخت سرویس های بهداشتی بسیار خوب بود؛ اما برنامه ریزی، مکان یابی، انتقال زیرساخت ها و نگهداری و حفاظت برخی موارد مشکل داشت. با این وجود 350 مورد به بهره برداری رسیده است و حدود 450 مورد نیز در حال واسپاری هستند. اما جانمایی 140 مورد از سرویس های بهداشتی با مشکلاتی از جمله دور بودن از آبادی ها، خروجی ها و زیرساخت هایی مانند آب و برق رو به رو هستند.»

سرویس های بهداشتی به دور از امکانات

البته او سازمان متبوعش را موظف به ساخت سرویس بهداشتی نمی داند و معتقد است: «در صورتی که ردیف بودجه عمرانی به این بخش اختصاص یابد، سازمان میراث و گردشگری می تواند وارد کار شود، اما باید به این نکته توجه داشت که گردشگری بدون سرویس بهداشتی امکان ندارد. باید شرایطی را به وجود آورد تا سرویس های بهداشتی توجیه اقتصادی داشته باشند و تبدیل به بنگاه اقتصادی شوند؛ چرا که موضوع چگونگی نگهداری سرویس های بهداشتی بیش از بحث ساخت آن اهمیت دارد.»

در بسیاری مواقع گردشگران حاضرند مبالغ هنگفتی را بابت وعده های غذایی پرداخت کنند، اما حاضر نیستند برای استفاده از سرویس بهداشتی دو هزار تومان هزینه کنند. این مهم، نیازمند فرهنگ سازی در جامعه است. چنانکه شیرکوند می گوید: «تا زمانی که عموم جامعه بر سر پرداخت دو هزار تومان به خدمات دهندگان سرویس بهداشتی می جنگد، این مشکل هیچ وقت حل نخواهدشد. این مشکل آنقدر مهم است که حتی می توانیم برای آن همایش بگذاریم. شاید خنده دار باشد، اما مقوله مهمی است تا زمانی که سرویس بهداشتی به یک عمل اقتصادی سودآور تبدیل نشود، مشکلی حل نخواهدشد.»

قطعا تا زمانی که پروژه ای بازده اقتصادی نداشته باشد، نمی توان به دوام آن امید داشت. ساخت سرویس های بهداشتی در بیابان و به دور از هرگونه آبادانی و امکانات زیرساختی آنها تنها دورریختن سرمایه است، بلکه مورد بهره برداری نیز قرار نمی گیرد؛ چرا که نبود توجیه اقتصادی، بهره برداری از آن را با مخاطره رو به رو می سازد.

با این وجود مسوولان گردشگری همواره از گلایه های گردشگران درخصوص نبود سرویس بهداشتی مناسب سخن می گویند، اما زمانی که به گفته مسعود سلطانی فر، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، ردیف اعتبار سرویس های بهداشتی در دولت حذف شده است، چگونه می توان به رفع این معضل امید داشت؟

سرویس بهداشتی زیبا

تبدیل تهدید به فرصت

مرتضی رحمانی موحد، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی در این باره معتقد است: «می توان این تهدید را به فرصتی برای پولسازی تبدیل کرد. سرویس های بهداشتی خدمتی است که فرد خاصی را نمی شناسد؛ یعنی می تواند گردشگر خارجی یا مسافر داخلی را دربر گیرد. این خدمتی است که مجموعه مدیریت راه ها و شهری باید نسبت به تردد افراد ارائه دهند. به طور مثال در حوزه راه ها، وزارت راه با مجموع سازمان حمل و نقل و راهداری و در داخل شهرها مدیریت شهری و شهرداری ها باید این سرویس را ارائه کنند.»

مسوولان سازمان میراث و گردشگری در حالی مقوله ساخت سرویس های بهداشتی را از سر باز می کنند و آن را وظیفه نهادی دیگر می دانند که سایر نهادها و ارگان ها نیز با سیاستی شبیه به آنها با معضل سرویس های بهداشتی برخورد می کنند و هر نهاد این وظیفه مهم را برعهده نهادی دیگر می اندازد. در چنین شرایطی است که ساماندهی به وضعیت سرویس های بهداشتی فقط به عنوان یک مطالبه باقی مانده است.

به جرات می توان گفت سرویس های بهداشتی همچون کودک بی سرپرستی شده که هیچ کس حاضر نیست مسوولیت آن را برعهده گیرد. تعدد نهادهای سازمان دهنده از یک سو و تعدد مراکزی که مجوز بهره برداری از چنین خدماتی را ارائه می دهند از دیگر سو، موجب شده بخش مهمی مانند نظارت و بهره برداری از سرویس های بهداشتی در کشور بدون متولی بماند و همچنان از دوش یک نهاد به نهاد دیگر پرتاب شود.

توالت ایرانی

البته معاون گردشگری تاکید دارد: «در حال حاضر با انبوهی از سازه های نیمه کاره رو به رو هستیم که در نقاط کارشناسی نشده قرار گرفته اند. سازه هایی که بدون استفاده باقی مانده اند و کسی نیست تا از آنها بهره برداری و نگهداری کند.»

این در حالی است که می توان با دریافت پول این خدمت را به یک کار اقتصادی تبدیل کرد. می توان در کنار یک واحد اقتصادی سرویس های بهداشتی ساخت؛ و می توان با تعریف ساخت رستوران یا کافی شاپ یا مرکز اقامتی و کمپ در کنار این مناطق گردشگری، هم امکانات بهره برداری از سرویس های بهداشتی که چارچوب آنها ساخته شده است را فراهم کرد، هم اشتغالزایی و رونق اقتصادی را به منطقه گردشگری تزریق کرد.

نارضایتی پشت نارضایتی

اگر سری به تاریخ بزنیم، متوجه می شویم که نخستین سرویس های بهداشتی در سال 1850 میلادی یعنی سال 1229 شمسی در لندن و با توجه به افزایش جمعیت این شهر ساخته شدند و در ایران هم اگرچه از سال های دور، ساخت سرویس های بهداشتی در مکان های عمومی مثال پارک ها رایج بود؛ اما از سال 1383 ساخت و توسعه این اماکن به شکل جدی تر در دستور کار شهرداری قرار گرفت.

البته شهرداری ها نیز از وضعیت سرویس های بهداشتی و تعداد آنها راضی نیستند. چنانکه مسوولان شهرداری پایتخت می گویند: «تعداد سرویس های بهداشتی عمومی در سطح شهر به صورت تصاعدی افزایش یافته تا جایی که از 200 دستگاه از سال 90 این تعداد به هزار و 776 دستگاه در سال 94 رسیده است» در حال حاضر ساخت و جاگذاری سه مدل سرویس بهداشتی در دستور کار مسوولان قرار دارد؛ سرویس های بهداشتی ثابت که در پارک ها و بوستان ها فعالیت می کنند؛ مدل پرتابل که شبیه به کانکس است و قابلیت جا به جایی دارند و مدل LSF که سازه ای سبک و آلومینیومی است. نگهداری و نظافت همه این سرویس های بهداشتی با پیمانکاران شهرداری است. با این وجود همچنان نارضایتی وجود دارد.

دستشویی

هزینه ای بالغ بر 150 میلیون تومان

اما معضل دیگری درخصوص ساخت سرویس های بهداشتی در مراکز پرگردشگر وجود دارد. گفته می شود در برخی از نقاط بافت تاریخی از جمله بازارهای سنتی، نیاز به ساخت سرویس بهداشتی احصا شده است؛ اما مخالفت ساکنان مانع ساخت سرویس بهداشتی عمومی است. این در حالی است که شهرداری برای ساخت هر چشمه سرویس بهداشتی، اعم از تملک زمین و ساخت نزدیک به 150 میلیون تومان هزینه می کند.

با این وجود همچنان مسوولان از وعده رفع مشکلات اینچنینی خبر می دهند. حتی این پیشنهاد داده شده است تا در جلسه بعدی ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر، از معاونان عمرانی استانداری ها دعوت شود تا در این زمینه اقدامی صورت گیرد.

درددل

اما از حرف تا عمل راه بسیار است. این طولانی بودن مسیر تحقق وعده های مسوولان تا جایی پیش رفت که شاهد شکل گیری کمپینی تحت عنوان «درددل» بودیم.

گروهی از فعالان صنعت گردشگری با تمرکز بر رفع بحران سرویس های بهداشتی بین راهی، کمپینی با نام «کمپین درددل» راه اندازی کردند تا شاید با تصویرکردن وضعیت ناخوشایند سرویس های بهداشتی بین راهی، مسوولان امر را نسبت به اقدام عاجل برای حل این بحران ترغیب کنند و مسیری راهگشا برای از بین رفتن این معضل در سفرها باشد.

طبق بررسی های این گروه که از 200 مسافر بین راهی صورت گرفت، بیش از 80 درصد از مسافران جاده ای، حاضر به استفاده از سرویس های بهداشتی و رستوران های بین راهی نیستند و به دلیل پایین بودن استاندارد و کیفیت این خدمات، از استفاده آنها تا حد امکان صرف نظر می کنند.
حتی 31 درصد کسانی که از این سرویس ها استفاده کرده بودند، حداقل دچار یک مورد بیماری عفونی شده بودند. این در حالی است که 73 درصد پرسش شوندگان آمادگی خود را جهت پرداخت هزینه برای استفاده از امکانات استاندارد اعلام کردند که خود توجیهی اقتصادی برای سرمایه گذاران در این زمینه محسوب می شود.

این نظرات در حالی مطرح می شود که ایران در دوران پسابرجام، خود را برای حضور گردشگران جهانی آماده می کند. در شرایطی که گردشگران داخلی از وضعیت سرویس های بهداشتی تا این اندازه ناراضی هستند، چگونه می توان نظر مثبت گردشگران خارجی را جلب کرد؟

سرویس بهداشتی

تاریخ مستراح

پیش از آنکه انگلیسی ها در قرن 14 میلادی توالت فرهنگی را باب کنند، در تمام دنیا از توالت های زیرزمینی استفاده می شد. همین توالت هایی که ما به آنها ایرانی می گوییم در کشورهای دیگر به نام توالت شرقی، عربی، هندی، یا زمینی نامیده می شود. در دوران قاجاریه به توالت های ایرانی، آبخانه، آبریزگاه، خلا، لولئین خانه، مبال و مستراح هم می گفتند. هرچند تاریخ مکتوبی در این باره وجود ندارد، اما از سابقه طولانی آفتابه که یکی از اختراعات بی بدیل ایرانی هاست، می توان پی به قدمت توالت های ایرانی برد.

جعفر شهری نیز در کتاب تهران قدیمش می نویسد: «اولین توالت عمومی پایتخت در اواخر قرن گذشته در خیابان ناصرخسرو راه افتاد که مردم به آن خلاء رئیس می گفتند. ماجرای این توالت عمومی هم آن بوده که صاحب منصبی بعد از اخراج از منصب دولتی اش، با زنی ازدواج می کند که سرمایه شوهرش را می گیرد و بعد از خرید قطعه زمینی، اولین توالت عمومی تهران را راه اندازی می کند.»


وضعیت سرویس و توالت در ایران !
دستشویی هتل


توالت های جهانی

انقلاب سرویس های بهداشتی

بارها برای هر یک از ما اتفاق افتاده است که در سفرهای شهری و بین شهری با معضل بزرگی به نام نیاز مطلق به سرویس بهداشتی دست و پنجه نرم کرده باشیم. حتی اگر از گفتن لفظ توالت هم خجالت بکشیم، اما این را قبول داریم که رفاه و آسودگی خیال در سفرهای شهری و بین شهری در گرو این مساله خجالت برانگیز اما مهم قرار دارد. با این وجود گله و شکایت های بسیاری از نابسامانی وضعیت این کثیف های دوست داشتنی وجود دارد و همواره مورد بی مهری و بی توجهی مسوولان قرار می گیرد.

 اما در سایر کشورها، مسوولان نه تنها از پرداختن به سرویس های بهداشتی خجالت زده نمی شوند، بلکه برای آن WIFI رایگان تامین می کنند و توالت های مدرن می سازند. برخی هم انقلاب راه می اندازند یا کمپین های پرسر و صدا تشکیل می دهند تا به جهانیان بگویند به توالت هایشان که اصل اول بهداشت و رضایت گردشگران است، اهمیت می دهند.

ژاپن و توالت های مدرن WIFI

وزارت گردشگری ژاپن در همین راستا در سال 2015 بیش از 20 میلیاردین، برابر با 163 میلیون دلار را به ساخت توالت های مدرن با WIFI رایگان اختصاص داد. میزان اعتبار مالی تخصیص داده شده، بیشتر از 14.2 میلیاردین اعتباری است که قبلا از سوی این آژانس درخواست شده بود که نشان از اهمیت دادن مسوولان ژاپن به این مقوله دارد.
 
لازم به ذکر است نصب توالت های فوق پیشرفته ژاپنی که مجهز به گرمکن صندلی، سیفون هوشمند، خنثی کننده اتوماتیک بو و حتی مجهز به ملودی هستند، در برنامه گردشگران این کشور قرار گرفته و تا سال 2020 اجرایی خواهدشد. این طرح پیشتر در برخی از هتل های ژاپن اجرا شده بود و مسوولان قصد دارند آن را در اماکن عمومی همچون فرودگاه ها و مکان هایی که بیشتر مورد تردد گردشگران خارجی است، نصب کنند.

سرویس

چین و انقلاب سرویس های بهداشتی

البته چین نیز از اهمیت به سرویس های بهداشتی غافل نشد و با دریافت چند شکایت از سوی گردشگران به فکر احیای سیستم سنتی سرویس های بهداشتی خود افتاد. در حالی که سرمایه گذاری مستقیم بر گردشگری چین از مرز 490 میلیارد می گذرد؛ انقلابی تازه در چین در حال وقوع است که از آن می توان به عنوان انقلاب «سرویس های بهداشتی» نام برد. مسوولان چین خبر داده اند در آینده نزدیک حدود 33500 توالت در چین ساخته خواهدشد و 25 هزار سرویس بهداشتی دیگر در این کشور نوسازی خواهدشد.

تایلند و کمپین «توالت تمیز»

مسوولان تایلند در اوایل سال 2015، با توجه به نظرسنجی از گردشگران نسبت به تمیزی و بهداشت توالت ها به عنوان اولویت ارتقای گردشگری در این کشور، کمپین توالت تمیز را با همکاری آژانس های گردشگری راه اندازی کردند، چرا که بیشتر گردشگران داخلی و خارجی نظافت و پاکیزگی توالت ها را اولویت نخست درخواست های خود عنوان کرده بودند.

در بررسی های دیگری روشن شد عوامل و بخش های یچون شلنگ آبپاش، کف توالت ها، دسته یا ظرف های آب، دکمه یا فلکه های شیر آب و نیز صندلی توالت ها به ترتیب از مهم ترین عوامل انتشار بیماری های واگیر هستند. از این رو برای جلب رضایت گردشگران و جلوگیری از شیوع بیماری ها، کمین «توالت تمیز» راه اندازی شد و مورد توجه مسوولان تایلندی قرار گرفت.

پارک موزه «فرهنگ توالت» در کره جنوبی

اهمیت توجه به توالت ها تا جایی پیش رفت که کره جنوبی طی سال های گذشته پارک موزه «فرهنگ توالت» را در شهر «سوون»، به منظور آگاهی مردم از تاریخ و آشنایی با روش های سنتی و مدرن توالت و همچنین تشویق مردم به دریافت و درک بهتر اهمیت توالت در سلامت و بهداشت عمومی راه اندازی کرد.

مسوولان کره ای معتقد هستند: «هرچند این پارک در ابتدا می تواند سبب خنده و شوخی افراد شود، اما درواقع این پارک می تواند برداشت افراد را نسبت به این مقوله مطرح و عادت های ناپسند رفتاری را تغییر دهد. در عین حال می توان به راحتی دید که این موضوع تنها یک مساله شخصی و فردی نیست و ابعاد اجتماعی و فرهنگی گسترده ای دارد.»

توالت عمومی


توالت در دنیای هنر مدرن

نقش توالت حتی در دنیای هنر فراتر از دنیای گردشگری است؛ چنانکه براساس یک نظرسنجی هنری، توالت مارسل دوشان تاثیرگذارترین اثر هنری مدرن دنیا در تمامی دوران نام گرفته است. در یک نظرسنجی که از 500 کارشناس هنر انجام شد، اثری از دوشان با عنوان «فواره» بیش از تابلوی «دوشیزگان آوینیون» اثر پابلو پیکاسو و تابلوی مریلین مونرو اثر اندی وارهول، مورد توجه قرار گرفت.

دوشان در سال 1917توالتی را امضا کرد و آن را در نمایشگاهی به نمایش گذاشت و با این کار دنیای هنر را شوکه کرد. سایمون ویلسون کارشناس هنر می گوید: «انتخاب اثر دوشان پیش از آثار پیکاسو و ماتیس واقعا شوکه کننده است. اما این انتخاب بیانگر پویایی هنر امروز و این نکته است که در هنر مهم ترین چیز فرآیند خلاقه ای است که در اثر هنری خود را به رخ می کشد و فرقی نمی کند که اثر از چه ساخته شده یا چه شکلی داشته باشد.» تمام این عوامل، این نکته را گوشزد می کنند که خلاقیت و توجه به نظر عموم جامعه می تواند راهگشای پیشرفت و توسعه باشد؛ چه در هنر، چه در گردشگری و چه در بطن جامعه.

سرویس دستشویی

بحرانی به نام رفع حاجت - امیررضا هادی*:

سال هاست صنعت گردشگری با بحران کمبود سرویس های بهداشتی رو به رو است. چنانکه نبود سرویس بهداشتی در مسیرهای گردشگری از یک سو و رعایت نشدن اصول تعمیر و نگهداری آن از دیگرسو، سبب شده مسافران داخلی و خارجی با مشکلات بسیاری در این خصوص رو به رو شوند.

همواره در سطح شهر و به خصوص مسیرهای بین شهری شاهد گردشگران نگرانی هستیم که با این پا و آن پا کردن درصدد رفع نیاز هستند، اما مکان مناسبی برای این مهم پیدا نمی کنند.

اگر درصدد جذب گردشگر و به تبع آن رشد و توسعه ایران هستیم، باید تلاش داشته باشیم چهره ایران را نزد جهانیان تغییر دهیم. این در حالی است که ایران به عنوان کشور بدون سرویس های بهداشتی شناخته شده است. باید توجه داشت که ساخت سرویس بهداشتی معضل این حوزه نیست، بلکه چگونگی نگهداری و بهره برداری از آن اهمیت دارد.

درواقع می توان از این طریق کارآفرینی داشت. با نصب کانکس های پیشرفته در اقصی نقاط ایران و پایتخت، می توان علاوه بر رفع این مشکل، برای اقشار مختلف جامعه درآمد و اشتغال ایجاد کرد.

درواقع طرحی 24 ساعته پیشنهاد شده است که هزینه های تعمیر و نگهداری آن توسط فروشگاهی که در کنار آن ساخته می شود، تامین خواهدشد.

سرویس بهداشتی در ایران

در مرحله نخست می توان بانوان بی سرپرست و بدسرپرست را در این بخش فعال کرد و در مراحل بعد برای سایر اقشار اشتغال ایجاد کرد. تاکنون نمونه های این طرح با هزینه ای بالغ بر 20 میلیارد تومان که توسط خیرین تامین شده است، در استان های تهران، قزوین و دماوند به مرحله اجرا درآمده است و قصد برآن است تا با همکاری شهرداری ها قراردادهای 20 ساله برای تحقق آن بسته شود. این طرح در قالب کانکس های بهداشتی با بهره گیری از مواد و وسایلی که غیرقابل سرقت هستند، در نظر گرفته شده است. طراحی آن نیز به گونه ای است که معتادان- که یکی از معضلات سرویس های بهداشتی هستند- امکان مخفی کردن یا کشیدن مواد را در آن ندارند و نمی توانند شیرآلات آن را بدزدند. بدین جهت این طرح با رفع چنین مشکلاتی، قادر خواهدبود تبدیل به بخشی درآمدزا و اشتغالزا شود.

با توجه به متحرک بودن آن نیز می توان بخش هزینه خرید زمین و ملک را از ساخت سرویس های بهداشتی حذف کرد و به بخش نظافت و بهره برداری از آن افزود. با عملیاتی شدن چنین طرح هایی در سطح ملی، می توان به رفع معضل سرویس های بهداشتی امید داشت.


لینک پست گریه
لینک پست ایستگاههای اتوبوس
لینک مجموعه پستهای ایران
لینک مجموعه پستهای متفرقه



مرتبط با : ایران * انتقاد،پیشنهاد لینک
برچسب ها : وضعیت توالت عمومی-سرویسهای بهداشتی شهر-توالت-دستشویی-گردشگر و مسافر-بهداشت شهر-شهرداری تبریز-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 20 اردیبهشت 1395
زمان : 05:10 ب.ظ
درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
نظرات |

بنر تبریز
تبریز پایتخت ایران قدیم و پنجمین شهر بزرگ جهان در 1500 میلادی با بیش از 4000 سال قدمت شهری
 شهر اولین‌ ها
، تبریز دارالملک ایران، تبریز دارالسلطنه ایران، تبریز بدون گدا،
فیروزه جهان اسلام، باغ شهر قدیم ایران ، تبریز دارنده بزرگترین بازار مسقف جهان، دارنده بزرگترین مقبره شعرا و عرفای جهان، دارنده بلندترین طاق آجری جهان ارک علیشاه، تبریز امن‌ترین شهر ایران، تبریز مهد سرمایه‌گذاری ایران، آذربایجان دومین منطقه مسافرپذیر ایران، تبریز دومین شهر صنعتی ایران، تبریز دومین شهر دانشگاهی ایران، دومین شهر بلندمرتبه‌ساز ایران، تبریز قطب خودروسازی و قطعه‌سازی و تولید موتور دیزل خاورمیانه، آذربایجان قطب شکلات سازی ایران، آذربایجان قطب فرش ایران و تبریز قطب کیف و کفش و چرم و آجیل ایران مطرح است
Tabriz with 4000years Antiquity and 400years Capital of Iran is known as، City of Firsts، City without the beggars، Turquoise Islamic World، Garden City, Old Iran، The world's largest covered market، The safest city in Iran، The most beautiful city in Iran، Developed in Iran، Cradle of Persia investment، Iran's second city hospitable، The second industrial city of Iran، The second university town Iran , Automotive and diesel engine parts manufacturing and production hub of the Middle East Iranian carpet pole، Chocolate Pole Iran ,...
azerbaijan

ورزش 3 یاهو Yahoo  بینگ Bing


تصاویر طرح مقبره‌الشعرا، مهم‌ترین پروژه فرهنگی مدیریت‌شهری
تصاویر بندر خشک شده رحمانلو دریاچه اورمیه !
گزارش - کوه سهند در مسیر سرنوشت دریاچه اورمیه !
گزارش تصویری/ نمایش 'کچل اوغلان' در تبریز

* ثبت ۱۲ میراث ناملموس آذربایجان شرقی در فهرست آثار ملی
این آثار شامل «داستان عاشیقی "عاشیق غریب و صنم"»، «مهارت ساخت ساز "قوپوز" تبریز»، «مهارت سنتی منبت چوب تبریز»، «مهارت سنتی آهنگری بازار تبریز»، «مهارت فنون سنتی چاقو سازی در شهر بناب»، «تبریز خاستگاه خط نستعلیق»، «رسم چهارشنبه خاتون "چهارشنبه ننه در روستای آق منار شهرستان ملکان"»، «مهارت پخت نان محلی "کوکه" خامنه»، «مهارت پخت فطیر سنتی بستان آباد»، «مهارت سنتی پخت آش قوروت قیله جلفا »، «مهارت تهیه کفش سنتی و دست دوز تبریز» و ثبت "عاشیق سلجوق شهبازی" به‌عنوان «گنجینه زنده بشری در موسیقی ایرانی» است.
با ثبت این آثار ، تعداد اثرهای ثبت شده استان در فهرست ملی به بیش از ۱۸۰۰ اثر رسید.
* ثبت عنوان «تبریز، خاستگاه خط نستعلیق» در فهرست آثار ملی
خط نستعلیق در قرن هشتم هجری، توسط میرعلی تبریزی وضع شده و امروز به عنوان یکی از نمادهای بارز فرهنگ و هویت اسلامی و ایرانی شناخته می‌شود.
* ثبت 2 رسم چهارشنبه خاتون و دوشاب شهرستان ملکان در فهرست آثار میراث ناملموس کشور


* تیم شهرداری تبریز قهرمان لیگ برتر بسکتبال 96 باشگاههای کشور شد

* تیم شنا و شیرجه شهرداری تبریز قهرمان 96 کشور شد

* تیم فوتسال مس سونگون آذربایجان ، قهرمان لیگ 96 ایران


شهردار تبریز: پارک بزرگ تبریز به پارک صیفی‌جات تبدیل می‌شود

باهر: کاری با زمین‌های کشاورزی که خود فضای سبز به شمار می‌روند، نداریم تا به این صورت نخستین پارک صیفی‌جات شکل گیرد.

رضا پاک نهاد سرپرست منطقه 8 شهرداری تبریز خبر داد:
احداث رستورانهای روباز سنتی در کاروانسراهای تاریخی بازار تبریز


هجرت «ناصر چشم آذر» اهل اردبیل؛ خالق نت‌های ماندگار ایران

صدور دستور تملک و بازسازی نماد شهرداران بلدیه تبریز
با پیگیری و اقدام به موقع شهردار کلانشهر تبریز، خانه تاریخی ارفع الملک جلیلی (بانی عمارت ساعت) در منصور سابق از تخریب حتمی نجات یافت.


خانه

اختصاص بودجه برای انتقال قبور ستارخان و شیخ محمد خیابانی به تبریز
قبر

مصاحبه، سرپرست نخستین گروه موسیقی بانوان آذربایجانی، مطرح کرد؛
وقار بانوان آذربایجان، غزلی ماندگار در دفتر موسیقی ایران

خواننده

گزارش،  “آرزو” محیط بان ۱۱ ساله جزیره کبودان اورمیه
میش

نخل طلا در راه تبریز
نادر ساعی ور برنده بهترین فیلمنامه فستیوال کَن فرانسه شد

نادر ساعی ور نویسنده و فیلمساز تبریزی، با نویسندگی فیلم «سه رخ» ساخته جعفر پناهی نخل طلای کن را به خانه آورد

نخل کن

پیکر سرباز شهید حامد محمدی فرزند آذربایجان و مدافع مرزهای ایران با حضور خیل مردم تبریز تشییع شد.
او در سردشت توسط قاچاقچیان (بخوانید کولبران) شهید شد.
شهید


مرتبط با : تبریز ایران آذربایجان متفرقه ورزش آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : تبریز-آذربایجان-ایران-tabriz-ترکی-اخبار-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 15 بهمن 1396
زمان : 11:01 ب.ظ
:: چطور تبریز بدون گدا شد
:: ساختمان های تاریخی تبریز ؛ از خاک خوردن تا خاک شدن
:: Ben king in Tabriz
:: Flinflins and Tintin in Tabriz
:: هویت و اصالت و فرهنگ و هنر زیبای آذربایجانی ها
:: باغشمال تبریز
:: بهار طبیعت آذربایجان شرقی
:: زخم نمکی بر پیکره دریاچه همیشه اورمیه
:: سیزده بدر و تبریزگردی مسافران نوروزی 97
:: سوغاتی های خوردنی تبریز و آذربایجان شرقی
:: ایل بایرامیز موبارک ، نوروز سال 1397
:: جاهای ندیدنی تبریز در آستانه نوروز !
:: کاروانسراهای یام مرند و خواجه نظر جلفا در آذربایجان شرقی
:: آب، آتش، باد، خاک ؛ چهارشنبه های رنگی آذربایجان
:: روستاهای زینجناب و خلجان در بخش تبریز
:: دکتر جواد هیئت
:: دهستان اسپیران تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 72 (عکاس کمال شبخیز)
:: دوربین تبریز لینک 77 ( شهرگردی تبریز در سال 96 )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: نادرشاه و ایل ترک افشاریه ایران
:: شهروند لینک آذربایجانی 71 (عکاس فرشید فرج الهی)
:: نگاهی بر تبریز پایتخت فرش دستبافت جهان
:: کمبود پارکینگ در کلانشهر تبریز
:: دریاچه اورمیه از مرگ تا زنده شدن دوباره
:: قلعه جوشین ورزقان آذربایجان شرقی
:: تصاویر کمیاب از تبریز شهر نوستالژیک قدیم ایران
:: شب چله 1396 به ترکی
:: تبریز مهد ورزش چوگان ایران
:: برف پاییزی در آذرماه 1396 تبریز




( تعداد کل صفحات: 32 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ