تبریز ویکی لینکلر

 
تقسیم بندی زبان ترکی آذربایجانی و آواهای لهجه تبریز
نظرات |

لهجه های ترکی آذربایجانی

لهجه در یک زبان بسیار زیباست و حیف که عده ای علاوه بر زبان و اصالت خود از لهجه مادری نیز گریزانند!  در حالیکه نمیدانند لهجه داشتن یعنی هویت داشتن و یک مسئله زیبای علمی از زبان شناسی و مربوط به جغرافیا و اقلیم است.

لهجه ترکی

زبان ترکی در ایران ریشه باستانی و هویتی دارد اما متاسفانه اکثر آنها در حال تضعیف و از بین رفتن هستند از زبان تالشی در حال انقراض تا خراسانی، ترکمنی، قشقایی شیرازی،ترکی بختیاری در مناطق عشایری غیور بختیاری ایران،  ترکی اصفهانی و خلجی و...!
یکی از بزرگترین شاخه های زبان ترکی در ایران ترکی آذربایجانی است و کی از لهجه های زیبای آن تبریزی میباشد. همانطورکه در فارسی لهجه های دیگر مثل یزدی و شیرازی و رشتی در خطر هستند و تهرانی فراگیر شده است در ترکی آذربایجانی نیز با لهجه های فراوان در خطر فراموشی هستند که باید توسط خود مردم هر لهجه و منطقه حفظ و ارزش دهی شوند.

نام فرزند

در ضمن قبل از شروع مطلب چند خبر خوب :
1 - سایت و محصولات جوجه لر را ببنید که در نمایشگاه کتاب تبریز نیز رونمایی شده است.
آلبوم «جوجه­ لر» اولین آلبوم موسیقی کودک به زبان ترکی آذربایجانی دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همزمان با سیزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز رونمایی شد.
آدرس: خیابان پاستور جدید، تقاطع ۱۳ آبان، ساختمان آراد، طبقه دوم  تلفن: ۳۳۳۷۷۴۴۲-۰۴۱
http://jujeler.com
https://instagram.com/jujeler1

جوجه لر

2- مجوز برگزاری اولین کلاسهای آموزشی بصورت رایگان در تبریز
آدرس تبریز چهار راه باغشمال، بنیاد پژوهشی شهریار
یکشنبه ها 3:30 - 5:30    تلفن: 35531932 - 35548638
استاد: دکتر حوری عاقل نهند - سکینه رسمی

کلاس آموزش ترکی

3-
دانلود منابع و کتابچه های ترکی آذربایجانی از سایتها
http://kitablar.org
http://turuz.com



حال به لهجه های ترکی آذربایجانی در ایران اشاره داریم

منبع: تابناک - نصرنیوز

ترکی آذربایجانی
رایج در ایران به هشت لهجه تقسیم بندی شده است:

1. لهجه تبریز : این لهجه نزدیک به لهجه شکی در جمهوری آذربایجان است و در تبریز و در شهر های کوچک و روستاهای اطراف آن رایج است. اسکو، خسروشهر، توفارقان (آذرشهر) و روستاهای توابع آنها، روستاهای دامنه های شمالی سهند و باسمینج، هئربی، بر، لیقوان، سپاراخان، خلتدوکان از جمله مناطقی هستند که لهجه آنها با کمی تفاوت تبریزی است.

در خود تبریز سه لهجه با اندکی تفاوت وجود دارد :
_ محله های شمال غرب یعنی شامقازان، حکم آباد، منجم، قره آغاج
_ دوه چی، امیر قیز، لیلاوا، خطیب
_ ششگلان، باغمشه، خیابان، مارالان و مناطق مرکزی

از خصوصیات لهجه تبریز کشیدن صداها ست.

لهجه

2. لهجه قره داغ (ارسباران) : صحیح ترین لهجه ترکی آذربایجانی ایران است و تماما پیرو قواعد زبانی است. شرق دامنه های سهند متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، بستان آباد، میانه، سراب، قره داغ، سونار خیوه اهر،تیکان تپه(تکاب)، سایین قالا (شاهین دژ) و قسمت هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت(عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب ارس مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است . در لهجه قره داغ برخلاف لهجه تبریز کلمات و صداها کشیده نمی شوند و به اصطلاح sert(محکم) تلفظ می شوند.

3ـ لهجه یامچی : این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.

صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج است. از ویژگی های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابله مه، به قارداش قردش میگویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

4ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی) : این لهجه نیز یکی از صحیح ترین لهجه های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سووقبولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نام گذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغور ها و افشار های کوچ کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده.

ادبی دیلده: آتامی آتانی آتاسینی آتامیزی آتانیزی آتالارینی
تبریز: آتامی آتاوی آتاسینی آتامیزی آتازو آتالارینی
قاراداغ: آتامی اتووو آتاسینی آتامیزی آتوووزو آتالارینی
اویغور: آتامی آتایین آتاسینی آتامیزی آتاییزی آتالارینی

آذربایجان

5ـ لهجه مراغه و بناب : این لهجه در شهر ها و روستاهای دامنه های جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوتهایی دارند.

از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین قالا‌‌ (شاهین دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سووقبولاق و جیغاتی رود، ملیک کندی‌(ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد.

6ـ لهجه اردبیل : این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد و اثرات لهجه باکو را در آن میتوان دید.

7.لهجه زنجان : این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

8. لهجه همدان : ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو(فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم میکنند.

شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می شود(همانند لهجه زنجان) : گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می شود البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی ها میگویند آلیران، گلیرن اما همدانی ها میگویند آلیرای، گلیرَی.


فرهنگستان زبان


دکتر ح. م. صدیق - آواها در لهجه ترکی تبریز

1 –  توصیف آوایی آواك‌ها
در این مقدمه سعی می‌کنم که ویژگی‌های آوایی لهجه‌ی تبریز را باز نمایم. در زیر نخست به توصیف آوایی آواک‌ها و واک‌ها می‌پردازم و پس از به دست دادن برخی قواعد ذاتی آوایی لهجه‌ی تبریز، یک هزار لغت گردآوری شده از سوی کوئیجی هانه‌دا را خواهم آورد

زبان و ادبیات

در لهجه‌ی تبریز آواک‌های زیر موجودند:

1- 1 –  (ب/پ) /p,b/
هنگام تلفّظ این آواک، بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین محکم به یک‌دیگر چسبیده و راه عبور هوا را سد می‌نمایند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بر اثر آن راه عبور هوا از طریق بینی نیز بسته می‌شود. هوا در پشت لب‌ها فشرده می‌شود. به مجرّد باز شدن لب‌ها تمام هوای بند آمده، به یک بار با فشار به بیرون می‌پرد. در تولید /b/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند اما در تولید /p/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

2 – 1 –  (د/ت) /d,t/
در تلفّظ این آواک، بست در محل نوک زبان و دندان‌های بالا ایجاد می‌شود. بدین ترتیب که نوک زبان به پشت دندان‌های بالا می‌چسبد. کناره‌های زبان به دو طرف کام روی دندان‌های کناری وصل می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از دهان مسدود می‌گردد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود تا راه عبور هوا از بینی مسدود گردد.

در تولید /d/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند؛ در حالی که در تولید /t/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

در حین مقاله آموزش هم ببینید..!
آذری


3 – 1 –  (ج) /c/
در این آواک، بست در مرکز نرمکام ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که عقب زبان به بالا کشیده شده با چسبیدن به مرکز نرمکام مانع خروج هوا از نرمکام می‌گردد، دو کناره‌ی عقبی زبان به دندان‌های آسیا متصل می‌گردد، قسمت جلوی زبان آزاد است و نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین قرار می‌گیرد؛ نرمکام به بالا کشیده شده و راه بینی مسدود است، لب‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید واکه‌ی بعدی قرار می‌گیرند، به مجرد پایین آمدن زبان، هوای فشرده رها می‌گردد. در تولید /c/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

4 – 1 –  (چ/ژ) /ç,j/
هنگام تلفظ این آواک، بست در قسمت پیشین سخت‌کام واقع می‌شود. بدین ترتیب که مرکز زبان بالا رفته و در قسمت پیشین سخت‌کام به آن می‌چسبد. نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین و یا در پشت آن‌ها قرار دارد. نرمکام به بالا کشیده شده، راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد. بقیه‌ی اندام‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید آوای بعد قرار می‌گیرند. به محض باز شدن بست، هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. برای تولید /c/ تارها آواها جدا از یک‌دیگرند. بنابراین /c/ یک آوای بی‌واک است، اما برای تولید /j/ تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند و بنابراین /j/ یک آوای واک‌دار است.

5– 1 –  (ر) /r/
/r/ در لهجه‌ی تبریز یک آواک سایشی است؛ ولی در گفتار غیر رسمی گاهی به صورت غلطان یا لرزشی تولید می‌شود. برای تولید این آواک به صورت سایشی نوک زبان به جای تماس با لثه‌ی بالا در فاصله‌ی اندکی از آن قرار گرفته، مجرای تنگی ایجاد می‌کند. هنگام عبور هوا از این مجرای تنگ سایش به وجود می‌آید. دو طرف زبان به دیواره‌ی دندان‌های آسیای بالا مماس می‌گردند. نرمکام در موقعیّت بالا قرار گرفته و راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد، در تولید این آواک تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند.

آذربایجانی

6 – 1 –  (ز/س) /z,s/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک، زبان و لثه‌ی بالاست. بدین ترتیب که تیغه‌ی زبان به طرف لثه بلند می‌شود و در فاصله‌ی بسیار کمی از آن قرار می‌گیرد؛ کناره‌های زبان به دیواره‌ی دندان‌های کناری بالا می‌چسبند، به طوری که امکان فرار هوا از دو طرف زبان وجود ندارد؛ نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود؛ فاصله‌ی دو فک از یک‌دیگر بسیار اندک است و نتیجتاً دندان‌های بالا و پایین کاملاً به هم نزدیک‌اند؛ لب‌ها در موقعیت آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. فشار جریان هوا هنگام عبور از گذرگاه تنگ موجب سایش آن به جدار مجرا می‌گردد و هرچه این فشار بیشتر باشد صدای سایش بیشتر و بلندتر است. در تولید /s/ تار آواها نقشی ندارند. و بدین جهت آواک مذکور بی‌واک است؛ اما تولید /z/ همراه با ارتعاش تارهای صوتی است و بدین جهت آواک مذکور واکدار است.

7– 1 –  (ش) /ş/
برای تلفّظ این آواک، گذرگاه تنگ برای عبور هوا به وسیله‌ی زبان و قسمت جلویی کام ساخته می‌شود. بدین ترتیب که جلوی زبان بالا می‌رود. تیغه‌ی زبان و قسمت ابتدایی جلوی زبان در برابر قسمت عقبی لثه و قسمت ابتدایی کام قرار می‌گیرد. اطراف زبان روی دیواره‌ی دندان‌های بالا محکم می‌چسبد. فاصله‌ی دندان‌های بالا و پایین بسیار اندک است. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، عبور هوا را از راه بینی غیر ممکن می‌سازد. لب‌ها و بقیه‌ی زبان در مرحله‌ی آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. هوا با فشار از این گذرگاه تنگ گذشته، تولید سایش می‌نماید. در تولید /ş/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آوای مذکور بی‌واک است.

8 – 1 –  (ع) /'/
اندام تولیدکننده‌ی این آواک تار آواها هستند و بست در حنجره ایجاد می‌گردد. بدین ترتیب که دو تار صوتی در تمام طول خود محکم به یک‌دیگر می‌چسبند و راه عبور هوا را به بالا مسدود می‌سازند. فشار هوای بند آمده در زیر تارهای صوتی، منجر به باز شدن ناگهانی آن‌ها گشته و بر اثر آن هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. رهایی هوا نمی‌تواند همراه با ارتعاش تار آواها باشد. بنابراین /'/ یک آواک بی‌واک است.

فصلها


9 – 1 –  (ف/و) /f,v/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک لب پایین و دندان‌های بالا هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دندان‌های بالا به نرمی روی لبه‌ی داخلی لب پایین قرار می‌گیرد. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی مسدود است.
زبان در تولید این دو آواک نقشی ندارد و از این رو در مرحله‌ی آمادگی برای آوای بعدی قرار می‌گیرد. هوا با فشار از بین بریدگی‌های دندان‌ها و نیز بخشی از آن از لای دندان‌ها و لب پایین به بیرون می‌رود.

هنگام تولید /f/ تار آواها جدا از یک‌دیگرند، بنابراین /f/ یک آواک بی‌واک است؛ در حالی‌که /v/ یک آواک واک‌دار است.

10 – 1 –  (خ/غ) /x,ğ/
اندام‌های تولیدکننده‌ی این آواک‌ها، انتهایی‌ترین قسمت عقب زبان و قسمت پایانی نرمکام هستند، عقب زبان که رو به روی زبان کوچک قرار دارد، بالا رفته و در مقابل نرمکام و در فاصله‌ی کمی از آن قرار می‌گیرد و بدین طریق مجرایی تنگ برای گذر هوا پدید می‌آید. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. در تولید آواک /x/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آواک مذکور واک‌دار است.

پرفسور جواد هیئت ، سیری در تاریخ و لهجه های زبان ترکی
منبع کتابخانه توروز -
http://turuz.com
ترکی
انواع تقسیم بندیهای زبان و لهجه های ترکی در کتاب پرفسور جواد هیئت
لهجه های ترکی

11– 1 –  (ک/گ) /k,g/
در تولید این آواک‌ها تیغه‌ی زبان به ابتدای لثه‌ی بالا چسبیده و پشت دندان‌های پیشین بالایی قرار گرفته و گذرگاه تنگی به وجود می‌آید. اطراف زبان با دو طرف دندان‌های کناری تماس می‌یابند. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. لب‌ها در موقعیت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. در تولید آواک /k/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند. بنابراین آواک فوق واک‌دار است؛ در حالی‌که در تولید /g/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین /g/ یک آواک بی‌واک است.

نشانه‌ی «ک» در الفبای موجود، علاوه بر آواک فوق، برای نشان دادن در آواک خاص نیز به کار می‌رود که در مثال‌های زیر دیده می‌شود:

1. در کلمات تانک، کمیته، کارتون و تراکتور. که در این جا به صورت /k/ نشان می‌دهیم.

2. در کلمات اینک (= گاو)، چؤره‌ک (= نان.) که در این جا به صورت /ķ/

3. در کلمه‌های کتیبه، کتاب. که در این جا به شکل /k/ نشان می‌دهیم.

در این ترجمه، اوّلی را به صورت k// ، و دوّمی را به شكل /ķ/  و سومی را به شكل /k/ نشان دادیم.

ترکی آذری
ترکهای ایران

12– 1 –  (ح/هـ) / h/
اعضای تولیدکننده‌ی آواک فوق تار آواها هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دو اندام مذکور به یک‌دیگر نزدیک شده، در فاصله‌ی اندکی از هم قرار می‌گیرند، به گونه‌ای که چاکنای به صورت یک شکاف در می‌آید، نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا از طریق بینی مسدود می‌گردد. /h/ اصولاً یک آواک بی‌واک است. این آواک در ترکی آذربایجانی زیاد دیده نمی‌شود، اما در واژه‌های قرضی آن را زیاد می‌توان مشاهده کرد.

13– 1 –  (ل) /l/
برای تولید این آواک، نوک زبان به لثه‌ی بالا می‌چسبد و نیز دو طرف تیغه‌ی زبان به دیواره‌ی دندان‌های پیشین بالا متصل می‌گردد، به گونه‌ای که یک گرفتگی در قسمت جلوی دهان ایجاد می‌شود؛ ولی گرفتگی مذکور مانع خروج هوا نمی‌شود؛ زیرا بقیه‌ی حاشیه‌های زبان تا اطراف کام فاصله‌ی قابل ملاحظه‌ای دارند، و از این رو هوا به راحتی می‌تواند از دو طرف دهان و یا از یک طرف آن، بدون آن که سایش ایجاد شود. به خارج عبور نماید. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین ترتیب راه خروج هوا از مسیر بینی بسته می‌شود. تولید /l/ همراه با لرزش تارهای صوتی است، و بنابراین /l/ یک آواک واک‌دار است.

14– 1 –  (م) /m/
برای تولید آواک /m/ بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین به یکدیگر چسبیده، راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می‌سازند، نرمکام پایین می‌آید و در نتیجه هوا می‌تواند به آسانی از راه بینی به خارج برود. زبان در تولید این آواک نقشی ندارد و از این رو در موقعیت آمادگی برای تولید آوای بعدی قرار می‌گیرد. در تولید این آواک تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند.

15– 1 –  (ن) /n/
واجگاه این آواک لثه‌ی بالا و دندان‌های پیشین است، بدین ترتیب که نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین قرار می‌گیرد و قسمتی از آن در مرز لثه‌ی بالا با دندان‌های بالا قرار می‌گیرد. دو طرف زبان به کناره‌های کام چسبیده و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. نرمکام پایین می‌آید و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. در تولید /n/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

16– 1 –  (ی) /y/
اندام‌های تولیدکننده /y/ زبان و کام هستند. واجگاه آن سطح وسیعی از کام را در برمی‌گیرد. هنگام تولید این آواک هیچ نوع گرفتگی و یا تنگی مجرا که عبور هوا را ملازم با سایش سازد در دهان وجود ندارد و از این حیث شبیه واکه‌هاست. از دیدگاه آواشناسی، /y/ را می‌توان یک واکه به حساب آورد. اما از نظر واج‌شناسی /y/ یک آواک است.

جواد هیئت

تاریخ زبان ترکی

2 –  توصیف آوایی واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز 9 واک به شرح زیر دیده می‌شود.

1 – 2 –  (آ/ـا) /a/
هنگام تولید /a/ دهان در وضعیت کاملاً باز قرار دارد. قسمت پسین زبان حداقل افراشتگی را دارد و به همین جهت /a/ یک واکه‌ی افتاده به حساب می‌آید. بخش پیشین زبان آزاد است و کناره‌های آن مماس بر دیواره‌ی داخلی دندان‌های پایین می‌باشد. لب‌ها اندکی جلو آمده، به شکل بیضی گونه‌ای در می‌آیند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و به این ترتیب راه عبور هوا از طریق بینی بسته است. صورت کشیده‌ی این واک نیز در لهجه‌ی تبریز موجود است که اغلب در کلمات دخیل عربی دیده می‌شود. مانند: قابل، جالب، سالم و جز آن. در این ترجمه صورت کشیده‌ی این واک را به شکل /â/ نشان دادیم.

2 – 2 –  (اَ / ـه/ ه) /ə/
در تولید /ə/ حالت دهان نسبت به تولید /a/ کمی بازتر و نسبت به تولید /e/ کمی بسته‌تر است. در تولید /ə/ برجستگی زبان اندک، و دو واقع به صورت یک انقباض از جلو به عقب در بدنه‌ی زبان ظاهر می‌شود. عقب زبان افتاده و قسمت جلوی زبان نیز در حالت طبیعی قرار دارد و نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. شکل لب‌ها در تولید /ə/ گسترده است و نرمکام در وضعیت بالا قرار دارد. مانند: ار، ات، ال.

3 – 2 –  ــِ (ائـ/ ـئـ/ ـة/ ة) /e/
در تولید /e/ قسمت پیشین زبان به طرف بالا بر می‌خیزد و فاصله‌ی جلوی زبان و سخت‌کام هنگام تولید این واکه نصف فاصله‌ای است که برای تولید /æ/ و دو برابر فاصله‌ای است که برای تولید /i/ لازم است. در حالت عادی کوتاه است؛ ولی در واژه‌های قرضی و بر اثر فرآیندهای آوایی در کلمات بومی گاهی شکل کشیده نیز دیده می‌شود. نوک زبان در پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرد و نیز کناره‌های زبان از دندان‌های کناری بالا فاصله دارند. نرمکام در موقعیت بالاست و راه عبور هوا از مسیر بینی بسته است. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار دارند و لب‌ها به شکل نیم‌گسترده در می‌آیند. مانند: سئل، بئل، یئل.

4 – 2 –  (او- و) /u/
هنگام تولید این واکه، بخش پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای متعادل با آن قرار می‌گیرد که ایجاد سایش نکند. نوک زبان در جایگاه طبیعی خود یعنی: پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. کناره‌های زبان با کناره‌ی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها گرد شده و کمی به بیرون کشیده می‌شوند. به طور طبیعی یک واکه‌ی کوتاه است؛ ولی قبل از آواک‌های واک‌دار کشیده‌تر از حد طبیعی است. مانند: اولدوز.

5 – 2 –  (اۆ/ ۆ) /ü/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی مجرای هوا آنقدر تنگ نمی‌شود که سایش ایجاد شود. نوک و جلوی زبان آزاد است، اما در نتیجه‌ی بالا رفتن قسمت عقب زبان، قسمت جلوی آن نیز به عقب کشیده می‌شود و بخش میانی حاشیه‌های زبان به لبه‌ی دندان‌های آسیایی بالا می‌چسبد. مانند: اۆزۆم (= انگور.)

6 – 2 –  (اۏ/ ۏ) /o/
برای تولید این واکه عقب زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که تقریباً دو برابر مسافتی است که بین این دو عضو هنگام تولید /u/ وجود دارد. بخش پیشین زبان اندکی به طرف عقب کشیده می‌شود. شکل لب‌ها جلو آمده و گرد است. /o/ در ترکی آذربایجانی کمی کوتاه‌تر از آن در فارسی است. مانند: یۏل، دۏس (= دوست.)

7 – 2 –  ــَ (اؤ - ؤ) /ö/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به اندازه‌ای که برای /o/ بالا می‌آید برای /ö/ نیز به همان اندازه بالا می‌آید. زبان مقدار کمی به دندان‌های پیشین فشار می‌آورد، یعنی: زبان کمی به جلو رانده می‌شود. کناره‌های زبان با کناره‌های داخلی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها کمی گرد شده و به بیرون خم می‌شوند. مانند: گؤز، سؤز.

8 – 2 –  (ایـ / ـیـ / ی) /i/
برای تولید این واکه قسمت پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌آید. کمی زبان به جلو حرکت می‌کند و قسمت پسین زبان در حالت عادی قرار دارد. دهان حالت بسته دارد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا را از مسیر بینی مسدود می‌سازد. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار می‌گیرند و لب‌ها به شکل گسترده در می‌آیند. مانند: ایل، دیل، سیلماخ.

9 – 2 –  (اېـ / ـېـ / ې) /ı/
 برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی به حدی نزدیک نمی‌شود که سایش تولید شود. ارتفاع قسمت پسین زبان در تولید /ı/ کمتر از ارتفاع آن در تولید /u/ است. در تولید /ı/ لب‌ها حالت گسترده دارند. مانند: قېز، قېزیل.

جمعیت ترک زبانان ایران

آذری زبانها


3 –  توصیف آوایی جفت واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز جفت واک (دیفتانگ)های زیر موجود است:

1 – 3 –  /ay/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /a/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تای tay (= لنگه.)

2 – 3 –  /uy/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /u/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: قویماق quymaq (= كاچی.)

3 – 3 –  /oy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /o/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تۏی toy (= جشن عروسی.)

4 – 3 –  /öy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب حرکت پیوسته‌ی اندام‌های گفتار از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: دؤی döy (= بزن.)

5 – 3 –  /öü/
برای تولید این جفت آواک اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /ü/ حرکت می‌کنند. مانند: böür (= پهلو در بدن.)

6 – 3 –  /əy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ə/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: به‌ی bəy (= بیگ.)

7 – 3 –  /iy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیّت واکه‌ی /i/ برای تکرار خود بر می‌گردد. مانند: گیی giy (= بپوش.)

لینک مجموعه مطالب آموزش زبان ترکی آذربایجانی
لینک مجموعه مطالب تورک سئسه لینک



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : لهجه های ترکی-ترکی آذربایجانی-آموزش ترکی-لهجه تبریز-ترکی-آذربایجانی-زبان آذری-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 13 مهر 1394
زمان : 02:00 ب.ظ
ساختار زبان ترکی و ذهنیت ترکها
نظرات |

ذهنیت ترکهای ایران سبز است

در ابتدا به پدر و پسر تبریزی که الگویی برای تفکر جامعه بشری هستند اشاره دارم و سپس میخواهم مرتبط سازم با آموزشهای این پست زبان ترکی ...

طبق آنچه که اتفاق افتاد:

عصر ایران - لایک زاکربرگ و پاسخ اوباما به کار کودک تبریزی

کامنت اوباما

به این پدر و پسر میشه لقب ذهن سبز داد.
اما از طرفی چیزهایی میبینیم که این جمله را حقیقت میبخشد:  %99 ایرانی ها مشکل تئوری توطئه دارند!
باشگاه خبرنگاران: پیام اوباما به نوجوان ایرانی/ دوستی دلسوز یا گرگی در لباس میش!


از آن طرف دنیا یک ژورنالیست عکاس و خبرنگار و یک نخبه بنام زاکربرگ موسس فیسبوک و یک رئیس جمهور کشور ابر قدرت شیفته طرز تفکر این پدر پسر ایرانی میشود. ما میدانیم که در اقصا نقاط کشورمان کودکان و پدران زیادی هستند که چنین زیبا تفکر و الگو هستند.
و این پدر و پسر بخشنده زردآلو یک تُرک آذربایجان ایرانی هستند یاشاسین ...
نگران نباشید نمیخواهم پز قومیتی و تُرک بودن آنها را دهیم بلکه میخواهم به این اشاره کنم که ما در ایران پهناور هرگز قادر نیستیم همدیگر را درک و از ظرفیت های خوب هر قسمت و هر قوم و زبان و تفکر استفاده کنیم و البته همین تفکر و ذهنیت تئوری توطئه در ترکها نیز در برخی افکار هموطنان رسوخ کرده است تا جاییکه فکر میکنند ترکها یک قشر و هویت جدا و علیه تمامیت ایران هستند و باید ترکها تضعیف شوند!!! 

شعار هر انسان اعم از ترک و لر و فارس و عرب و هر کسی ...
چیزی که این پدر و کودک بخشنده زردآلو نمونه آن بودند
ذهنیت

آمریکا ابر قدرت شد چون جذب همین یک اتفاق ساده از یک کودک ساده برای کشور خود را میداند و ارزش قائل است. اما براستی ما در ایران هزار ملتی قادر به چنین کاری هستیم؟!
ما حتی قادر نیستیم به یک هموطن ترک، لر، فارس، بلوچ، عرب و غیره احترام گذاشته و حتی زبان و اصالت و فرهنگ آنرا قبول و بپذیریم!

هیچ فرقی نمیکند که از دوران باستان ما ترک بودیم یا از همین لحظه بهرحال ترک ایرانی هستیم و به آن میبالیم و همچنین بقیه نژادها و فرهنگ ها و زبانها که ما ذاتا یاد گرفتیم به همه آنها احترام قائل باشیم و برتری نسبت بهم نداریم.
زبان ترکی زبان بخش بزرگی از مردم ایران است. چقدر به زبان ترکی و مردم آن، جایگاه و منزلت و ارزش قائل بوده اند؟

ذهنیت واقعی یک ترک زبان ایران در مورد زبان خود
آیا درکش خیلی سخت است؟!
فارسی و ترکی
اصل 15

باید گفت متاسفانه علاوه بر اینکه از ظرفیت و کمال یک زبان و فرهنگ بنفع کشورمان استفاده نمیکنیم متاسفانه اغلب شاهد بی ارزش شمردن و بی حرمتی هستیم و یک ترک زبان آذربایجانی را که از کلمه تحریفی آذری و ساختن انواع تاریخچه غیر واقعی و برچسب آزار و سعی در انکار هویت و اصالت آن هستند و بدتر آنکه زبان و هویت این ظرفیت بالقوه را تضعیف نیز میکنند.
با چنین طرز تفکری نه تنها هرگز یک ابرقدرت نخواهیم شد و به دست دشمنان کشور بهانه میدهیم و زیباییهای اقوام را دلسرد و نابود میکنیم بلکه زردآلوهای ما مصادره و ایران خالی از رنگ نژادها و زبانها و فرهنگها خواهد شد و پس از هویت زدایی و تک رنگ شدن، یکه تاز آن فرهنگ بیگانه شرقی و غربی خواهد شد.

ذهنیت این پسر بچه با بخشیدن زردآلوهایش نشانگر نیت و طرز فکر اکثریت ترکها در ایران نیز هست (مشت نمونه خروار است) 
امید است ذهن همه اینچنین وسیع و مهربانانه باشد بهتر است.
پس به ظرفیت های زبان ترکی بیش از 30 میلیون متکلم و اصیل مردمان اقصی نقاط ایران، توجه و با خوشبینی درصدد استفاده خوب مثبت و تقویت آن برآییم.


اولا» قبل شروع این لینکهای مفید همیشه داشته باشید:
لیستی گلچین از اسامی نام زیبای ترکی برای پسران
منبع بسیار خوب کتابچه های ترکی آذربایجانی - بنر شده در وبلاگ

ایکینجی» بیر یئردکی بیز گئلک فارسی بیلاخ و عربینن انگلیسیده گئلک اؤرگئشاخ ، نیه پس اؤز آنا دیلیمیزه اؤرنمییاق..؟!

حضرت مولانا نیز یک ترک ایرانی است که به آن میبالد ...
شعر مولانا

اشاره کوتاه به تاریخچه زبان ترکی:
کوچ بزرگ پروترک ها شروع کننده تمدن جهان

پروترک ها شکل دهنده اساس تمدن های باستانی جهان

شروع این کوچ بزرگ براساس تاریخ کتیبه های موجود به حدود 30000 سال اولوکم پیش باز میگردد و تا حدود 10000 سال پیش ادامه داشته است.
گاها در بررسی تاریخ بشریت به کتیبه های پروترکی برمیخوریم که بدور از محل زندگی ترکان امروزی قرار دارد مثلا در اروپا یا در آفریقای شمالی و یا در آمریکا.
وجود این کتیبه ها از حضور پروترک ها در سراسر کره زمین حکایت دارد.که در کتیبه های بعدی تمدن های باستانی جهان نیز این آثار در شکل های گوناگون مثل اثرات زبانی(وجود اثرات لغات ترکی ) و یا اثرات الفبایی در خطوط این اقوام دیده میشود.مثل وجود اثرات فراوان زبان ترکی در تمدن سومری و مایا

مهاجرت

خط رونی(رونیک)
اولین کتیبه های باستانی جهان با خط رونی(خط رمزگونه) نوشته شده اند.این خط گاهی بصورت نماد های تصویری (مصر باستان) و گاهی هم بصورت الفبای رونیک باستان(futhark) است که این شکل الفبایی تکمیل شده همان تصویر ها هستند.نکته جالب این است که این کتیبه های رونی به شکل ابتدایی در تمامی تمدن های باستان وجود داشته اند.
در زبان پروترک ها به طور کلی به این دریاها OK-ONGUNUS گفته میشده که به معنی دریایی که خلق اوک در اطرافش زندگی میکنند است. این لغت هزاران سال بعد در زبان یونانی به صورت اقیانوس آمده است و نشانگر ریشه ترکی این کلمه است
نکته1: اولین خط و زبان بشری متعلق به ترکان است.
نکته 2:
ریشه نام تبریز TAURUS در زبان اساطیری پروترک و مهاجران ساکایی است.

منبع:
http://www.onturk.net
http://www.astroset.com
کتب پرفسور KÂZIM MİRŞAN
http://en.wikipedia.org/wiki/Tamga
برای اطلاعات بیشتر میتوانید عبارت زیر را سرچ کنید  Eski Türklerde İlim


منبع مقالات مازگامئت

http://mazqamet.blogfa.com

مقایسه قواعد و قانونمندی ترکی و فارسی
بررسی زبان ترکی وفارسی


این مقاله قسمتی از یک فصل از فصول یک کتاب انگلیسی ترجمه شده درباره مقایسه ساختارها و قوانین فارسی و ترکی است.
با مطالعه این مقاله کتاب محاکمه الغتین حضرت امیر علیشیر نوایی در ذهن انسان یادآوری میشود.

 معمولا پایه هر زبان را افعال آن زبان و ریشه افعال یعنی فعل امر تشکیل می دهد.و میشود گفت که بقیه لغات و عبارات زبان از افعال گرفته میشود.
زبان شناسان تونایی و قدرت و ماهیت یک زبان را با افعال آن زبان مطالعه و طبقه بندی میکنند. زبانهایی که افعالش قانون پذیر و بدون استثنا باشند در بین زبان ها به عنوان زبان های قوی مطرح میشوند.
در این میان زبان انگلیسی با حدود 100 فعل بی قاعده از 5 زبان قدرتمند جهان حساب میشود.

نمونه بی قاعدگی در زبان انگلیسی
حال:go/گذشته:went/نقلی:gone

در این میان زبانهای ترکی و عربی به علت قانون پذیری فوق العاده در صدر زبانهای قانونمند و قوی قرار میگرند.
ولی تفاوت زبان ترکی با زبان عربی در این است که قوانین زبان ترکی از زبان عربی آسان تر هستند و در ضمن استثنا ندارند.

تصاویر صرفا جهت آموزشی زبان ترکی
آموزش زبان

قانونمندی افعال ترکی
زبان ترکی در بین زبانهای دنیا از لحاظ فعل و قوانین فعلی تنها با داشتن یک فعل بی قاعده قوی ترین زبان دنیا محسوب می شود.
معادل افعال بالا در زبان ترکی به ترتیب زیر می باشد.
حال :گئدیر gedir/گذشته:گئددیgeddi/نقلی:گئدیردی gedirdi
مشاهده می کنید که ریشه فعل در همه موارد ثابت است.

نمونه بی قاعدگی در فارسی
حال:می رود/گذشته:رفت/نقلی:می رفته است
همانطور که مشاهده میکنید در فارسی ریشه ثابت نمی ماند و در تبدیل ماضی به مضارع فعل به طریقی نامعلوم تغییر میکند.بدون هیچ قانون.

زمان های فعلی
فارسی در زمان افعال ضعیف محسوب میشود و فاقد بسیاری از زمان ها می باشد بطوری که حتی یکی از ساده ترین اشکال زمانی یعنی زمان آینده نیز وجود ندارد.
برای رفع این مشکل در فارسی از فعل کمکی خواستن کمک میگیرند.
مثال
انگلیسی
I will go
ترکی
من گئده جاقام mən gedəcaqam
فارسی
من میخواهم بروم

انگلیسی
I want go
ترکی -صیغه 1 خواستن
من ایستیرم گئدم mən istirəm gedəm
ترکی-صیغه 2 خواستن
من گئدیمسه ییرم mən gedimsəyirəm
فارسی
من میخواهم بروم

مشکل جایی پیچیده میشود که بخواهیم فعل خواستن را به زمان آینده ببریم.
ایستیه جاقام istiyəcaqam :خواهم خواست
ایستیه جاقیدیم istiyəcaqıdım :میخواهم بخواهم!

اصوات

زبان فارسی و مجهول و گذرا کردن افعال
در ضمن فارسی در افعال مجهول و گذرا کردن افعال مشکل اساسی دارد و توانایی این کار را ندارد.
مثال در مجهول کردن
ترکی
سئومک sevmək >>سئویلمک sevilmək
فارسی
دوست داشتن>>دوست داشته شدن    که معنی و مفهومی ناقص دارد

مثال در گذرا کردن
ترکی
یاتماق yatmaq >>یاتیتماق yatitmaq
اوخوماق oxumaq >>اوخوتماق oxutmaq >>اوخوتدورماق oxutdurmaq
فارسی
خوابیدن>>خواباندن
خواندن>>خوانداندن>>خواندانداندن    که بی معنی است

فعل اسمی
در فارسی چیزی به نام فعل اسمی وجود ندارد. فعل اسمی به فعلی گفته میشود که با اضافه شدن یک وند به اسم معنی اسم را به فعل تغییر میدهد.
در فارسی برای رفع این مشکل از افعال کمکی استفاده میکنند.
مثال
ترکی
قره qərə>>قره له مکqərələmək>>قره لن مکqərələnmək>>قره لش مکqərələşmək
فارسی
سیاه>>سیاه کردن>>سیاه شدن>>رفته رفته سیاه شدن

زبان آذربایجان

قوانین فنوتیکی
زبان ترکی دارای  قوی ترین قانون فنوتیکی جهان یعنی قانون هماهنگی اصوات که اصوات را به اینجه و قالین تقسیم میکند است.
در مقابل در فارسی قوانین فنوتیکی وجود ندارد و در اکثر موارد اصوات در افعال بشکل عامیانه بکار می رود.
مثال عدم قانون فنوتیکی در فعل امر
در ایجاد فعل امر معلوم نیست که از کدام شکل بِ  یا بُ استفاده خواهد شد
رفتن>>بُرو
مردن  >>بِمیر
آمدن>>بیا
گذشتن>>بگذر
دویدن>>بدو

دایره افعال و لغات و ساخت فعل های جدید با قواعد بی قاعده
زبان فارسی بدلیل گسترده نبودن لغات و افعال برای جبران این نقص به ساخت افعال و لغات به شکل مندرآوردی (توسط فرهنگستان ادب فارسی) روی آورده است که باعث بدتر شدن وضعیت این زبان شده است!!!
در مقابل در زبان ترکی این لغات و افعالی که در فارسی ساخته شده بطور لغت و فعل ساده در ترکی موجود است.

ترکی آذری

مثال هایی برای افعال
داشتن>>برداشتن götürmaq
خوردن:یئماق yemaq>>برخوردن:توققوشماق toqquşmaq /چیرپیشماق çırpışmaq
بردن:آپارماق aparmaq >> ترابری کردن:داشیماق daşımaq
گرفتن:توتماق tutmaq >> درگیر شدن:وروشماق vuruşmaq/ توتوشماق tutuşmaq /چیرپیشماق çırpışmaq
خواندن:اوخوماق oxumaq >> فراخوانی کردن:چاغیرماق çağırmaq
گزاردن:قیلماق qılmaq >> برگزار کردن :قورماق qurmaq

رفتن:گئتماق gedmaq
>>دررفتن:قاچماق qaçmaq
>>سررفتن:داشماق daşmaq

آمدن:گلماق gəlmaq
>>درآمدن:چیخماق çıxmaq
>>برآمدن:دیکه لماق dikəlmaq
>>فرآورده:اورون ürün
>>فرآیند:سورچ sürəç / اورونوم ürünüm
>>درآمد:گلیر gəlir
>>گردهمایی:توپلانتی toplantı
>>همایش:قورولتای qurultay
>>گردآوری:یئغماق yığnaq
و...

در حالیکه لغات در و بر و ... دارای مفاهیمی متفاوت هستند.
گفتن:دئماق demaq >> گفت و گو :دئییش ماق deyişmaq / دانیشماق danışmaq:مکالمه کردن /قونوشماق qonuşmaq:مصاحبت کردن
جستن:آراماق aramaq >> جستجو کردن :آختارماق axtarmaq

معادل ترکی

مثال هایی برای لغات
شاخ :بورنوز burnuz >> شاخه :پوتاق putaq
زمین:یئر yer >> زمینه : آلاند aland
نام:آد  ad >> نامه:پیتیک pitik >> برنامه:وئرلیش verliş
ریش:سققل səqqəl >> ریشه:کؤک kök
روز:گون gün >>روزه:اوروج oruc
چشم:گؤز göz >> چشمه:بولاق bulaq / پینار pınar


صفات
در زبان فارسی بیشتر ساختار ها و انواع صفات موجود نمی باشد. بعلاوه ساختار صفت و موصوفی فارسی برگرفته از ساختارهای زبان عربیست.
مثلا
صفات و ضمایر ملکی در فارسی وجود ندارد و برای ترجمه اینها از لغت مال استفاده میشود.
با مقایسه صفات ملکی ترکی و انگلیسی به قانونمندی و زیبایی زبان ترکی پی میبریم.
چون مشاهده میشود که صفات و ضمایر ملکی در ترکی با قاعده خاص و بطور قانونمند از ضمایر فاعلی ساخته میشود. در حالی که این صفات و ضمایر در انگلیسی بطور بی قاعده از ضمایر فاعلی ساخته شده است.
صفات ملکی ترکی
منmən>> منیم mənim
سنsən>> سنینsənin
اوo>> اونون onun
بیزbiz>>بیزیم bizim
سیزsiz >>سیزین sizin
اولارolar>> اولارین oların

صفات ملکی انگلیسی
my-your-her-his-our-your-their

ضمایر ملکی ترکی
منmən>> منیم mənim >>منیمکیmənimki
سنsən>> سنینsənin >>سنینکیsəninki
اوo>> اونون onun >>اونونکوonunku
بیزbiz>>بیزیم bizim >> بیزیمکیbizimki
سیزsiz >>سیزین sizin >>سیزینکیsizinki
اولارolar>> اولارین oların>>اولارینکیolarınkı

صفات ملکی انگلیسی
mine-yours-his-hers-ours-theirs

به علت طولانی بودن این کتاب از ادامه بحث خودداری میکنیم. فقط در پایان مثال هایی از ساختارها و قواعد فعلی زبان ترکی که واقعا فوق العاده هستند و ترجمه فارسی آنها که بدون هیچ گونه قانون و شکل ساختاری هستند آورده شده است که در اکثر موارد حتی در فارسی قابل معنی کردن نمی باشد .

افعال

به تغییرات شکل افعال توجه کنید

مصدر:
گلمک gəlmək >>آمدن

امر:
گلسین gəlsin>>بیاید

التزام:
گله gələ >>بیاید!
(در فارسی امر و التزامی  یکی ترجمه میشود)

نهی:
گلمه gəlməsin >>نیاید

مضارع اخباری:
گلیر gəlir >>می آید

مضارع اخباری استمراری:
گلیری  gəliri >>دارد  می آید
(مجبورا در فارسی از فعل کمکی داشتن استفاده میشود که از لحاظ معنی هیچ ربطی ندارد)

تورکی

حال در گذشته:
گلیردی  gəlirdi >>داشت می آمد

گلیرمیش gəlirmiş >>داشته می آمده!
 
ماضی:
گلدی gəldi >>آمد

ماضی نقلی:
گلیپ gəlip >>آمده

ماض نقلی:
گلیپدی  gəlipdi >>آمده!

ماضی بعید:
گلمیشدی gəlmişdi >>آمده بود

ماضی بعید استمراری:
گلمیشیدی gəlmişidi >>... !!!

شرطی:
گلسه gəlsə >>اگر بیاید

آرزویی:
گلئیدی gəleydi >>ای کاش بیاید

azəri

توانایی1:
گلر gələr >>می تواند بیاید

توانایی2:
گله بیلر gələ bilər >>می تواند بیاید

عدم توانایی:
گلنمز gələnməz >>نمی تواند بیاید
گلنمزیمیش gələnməzimiş >>نمی توانسته که بیاید!

گلنمیین gələnmiyən >>...!!!

آینده1 :
گلجاق gələcəq>>خواهد آمد

آینده2 :
گلجاقدی gələcaqdı >>میخواست بیاید؟؟؟>>ایستیردی گلسین istirdi gəlsin

آینده در گذشته:
گلجاقیدی  gələcaqıdı>>می خواست بیاید!

آینده:
گلجاقیمیش  gələcaqımış>>می خواسته بوده که بیاید!

گلنمیه جاقیمیش  gələnmiyəcaqımış>>نمی توانسته بخواهد بیاید!

فعل

اجبار:
گلمه لی دی Gəlməlidi >>باید بیاید
گرک گله Gərək Gələ >> باید  بیاید
گلمه لی یدی Gəlməli idi>>لازم بوده که بیاید؟؟؟
گلمه لی میش gəməlimiş >>؟؟؟

و هزاران ساختار فوق العاده دیگر...

در فارسی برای بیان ساده ترین زمان ها و حالات چون ساختاری موجود نیست و از افعال کمکی مثل خواستن و داشتن و بودن و کردن و... کمک گرفته میشود.


وند های ترکی رایج در فارسی
پسوند ها و پیشوند های ترکی در فارسی

Türkçe ekleri farsca'da
Türkçeden farscaya geçen ekler

زبان ترکی به علت اینکه یک زبان التصاقی است دارای پسوندها و پیشوندهای فراوانی است که هرکدام با قاعده و اصولشان در جای خود به کار برده می شوند.
در عوض زبان فارسی چون یک زبان تحلیلی می باشد از لحاظ پسوند و پیشوند ضعیف بشمار میرود و از وند های دیگر زبان ها استفاده می کند.
چون در ترکی برای صرف و استفاده افعال از پسوند استفاده می شود به زبان ترکی زبان التصاقی پسوندی می گویند ولی در کل در زبان ترکی پیشوندهای فراوانی نیز وجود دارد. مثل بر ber ، اؤن ön  ، واز vaz و... .
در این مقاله هرجا که از لفظ زبان ترکی استفاده می شود منظور زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران است.چون زبان ترکی کلی زبانی وسیع و گسترده است و بحث درباره ی آن نیاز به هزاران مقاله به این اندازه دارد و در اینجا نمی گنجد .پس باید زبان ترکی این مقاله را به زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران محدود کنیم.
در ضمن اگر اشتباهی در مقاله مشاهده کردید عفو کنید چون برای ما که زبان خودمان را آموزش ندیده ایم بررسی کلی ودرست زبان عظیم ترکی آذربایجانی دشوار است و همچون توصیف فیل در تاریکی است!

کلمات

حال به بررسی چندین مورد از وند های ترکی در فارسی می پردازیم
مه me  (از گروه مهme و ما ma ):
در ترکی برای منفی کردن فعل امر -امر منفی یا نهی-با توجه به قانون فنوتیک (از نوع اینجه ince یا قالینkalın ) یکی از حالات  مهme و ما ma بکار می رود.
مثل: گئت: برو          گئتمه: نرو
در منفی کردن فعل در فارسی از نه ne استفاده می شود ولی در اثار فارسی قدیم از مه me  استفاده میشده است.یعنی مه me به نه ne تبدیل شده است.
مثل: مرو mero- نرو nero
و گاهی هم وند ما ma در ترکی به شکل نا na بکاررفته است. مثل نامرد namerd

گون gün و گن gen و گین (از گروه گون gün-gun، گین gin، گنgın ، قون qun-qün، قین qin، قن qın):
این وندها در ترکی برای نشان دادن حالت بکار می روندکه فقط گون و گن از این گروه بفارسی وارد شده است.مثل گوناگونgunagun ، چگونهçegune ، همگن hemgın، گونه gune ، همگون و...

شمارش

مثال ها در ترکی:
وورقونvurqun:عاشق   /قیزقینqızqın:عصباتی / جوشقونcoşqun:جوشان و مهیج شده / ویرقینvırqın:بلا       / خشمگین  xəşmgin   / غمگین qamgin /گزگین  gəzgin (سیاره) /بیلگین bilgin (دانا)//اوزگون üzgün (متاسف)/اوزگون özgün (منحصر بفرد -اصیل -کلاسیک)

وند های دیگری در ترکی برای حالت وجود دارد.
مثل
شیخ şıx (حالت و وضعیت) مثلا بو شیخدا bu şıxda(با این حالت)
شین şin (قیافه و چهره) مثلا ساری شین  sarışin(زرد قیافه) ، قره شین qərəşin(سیاه چهره)
و ...

دان dan :
این وند برای نشان دادن ظرف یا قاب نگهداری است.در نمونه های قدیمی ترکی که به فارسی رفته میتوان به مثال های زیر اشاره کرد.
زندان(ایزیندان) ایز(نظارت و مشاهده ، رد و اثر)ین +دان
دندان :دن(دانه سفید)+دان

کده kede و کد ked (از گروه کنت kent و کد ked و کده kede ):
این وند  در معنای روستا وشهر است .(در ترکی به روستا لغات کنت kent و کوی küy-köy و اؤی öy و برای لغت شهر لغات بالقاسون balqason و بولیک bolık و شار şar و اور ur بکار می رود)
این وند از وند های مکان ترکی می باشد.
مثل :
دانشکده danışkede  /کدخدا(کنت خدا) kedxuda

گاه gah (از گروه گاه gah و  قاه qah و گه geh):
این پسوند مکان مشهور در فارسی است.
هر کدام از اشکال این وند با قانون فنوتیک به کار میروند.دوشکل آن در فارسی نیز بدون رعایت قانون فنوتیکی بکار می روند .مثل: خوابگاهxabgah-خوابگه xabgeh
این پسوند در اصل بشکل قاهqah است مثل کلمه خانقاه xanqah
به همین خاطر است که گاهی این وند را در گروه وند قا qa طبقه بندی میکنند.
جایگاه caygah که جاca و جایcay شکل ترکی شرقی وند قاqa در ترکی  غربی هستند.

ادبیات

وار var :
این کلمه در دو شکل دربه فارسی وارد شده است.یکی به شکل پسوندی  وار var در پسوند های کلمات (بعنوان پسوند شباهت) و یکی هم از ترکی شرقی به شکل اسمی بار bar که به معنی ثمره و میوه بکار رفته است.
مثل :
بؤیوک وار:بزرگوار   /ماهوار و...

ش ş (از گروه یشiş - وشuş -شş ) :
این پسوند در ترکی اگر به فعل اضافه شود و فعل بسازد حالت دسته جمعی و هم به فعل می دهد(شبیه به پسوند یتıt که از فعل اسم دسته جمعی می سازد یاشیتyaşıt /یا پسوند داشdaş که به اسم حالت دسته جمعی و هم می دهد مثل داداش dadaş یولداش yoldaşو...)
مثل
اؤپوشمک öpüşmek:باهم روبوسی کردن /گؤروشمکgörüşmek:دیدار کردن / یازیشماقyazaşmak:مکاتبه /گولشمکgüleşmek:کشتی گرفتن
ولی اگر با افزودن این وند به فعل اسم ساخته شود شیوه و حالت فعل را بیان می کند.
مثل
چالشçalış /تلاشtelaş/جنبشcunbuş/چکیشçekiş/گئدیشgediş/کوشش kuşeş

جهات

ین in (از گروه ونun  و ینin):
این وند در اسم ها بکار می رود.
مثال
در ترکی در(بشکل اسمی) به معنی عمق می باشد که اگر وند بالا را بگیرد میشود درینderin:عمیق   / درآز deraz: کم عمق
آرخایین(مطمئن)

در فارسی:مثل  سنگینsengin / چرکین çirkinو...


گل gül (از گروه گیل gil- گول gül- قیلqil - قولqul):
مثال  :
یونگولyüngül:سبک  / خوشگل xoşgül


بر ber (از گروه برber و بری beri):
بر در ترکی معادل رخ در فارسی است.
بریberi:به این سمت،به سمت بالا  / اؤتهöte:به آن سو
بره بیتیرمک bere bitirmek: به رو روییدن(در اصلاح به معنی فایده داشتن) مثل افسوس بره بیتیرمز:افسوس سودی ندارد
این وند در فارسی کاربرد فراوان دارد.مثل : برداشتنber daşten و...

پسوند

وازvaz - باز baz :
هر دو پیشوند در فارسی به معنی گشاد  وارد شده اند.مثل:
واز گئچمک vaz geçmek :در اصلاح به معنی بی خیال شدن  / دروازه dervaza
ولی پسوند باز خود نیز به عنوان پسوند علاقه نیز به فارسی وارد شده است.


چه çe(از گروه چهçe -جهce -چاça  -جاca):
از نمونه های ترکی که به فارسی وارد شده است:
پاچه (پاچاpaça)  / کلوچه kuluçe/ پارچه (پارچاparça) /مورچه  mürçe  /ماهیچه mahiçe و...
در ترکی علاوه بر این وند وند های جیکcik-جوکcuk مثل یوردجوک yurdcuk (شهرک) و وند جاغیز cağız مثل قیز جاغیز qızcağız (دخترک) نیز در معنای تصغیر وجود دارد.

توق tuq :
از پسوند های مکان است و شبیه به گاه است.
مثل
قولتوق qoltuq :زیربغل /پاتوق patuq :پایگاه
جالب توجه است که کلمه پا pa در ترکی باستان نیز به معنی آیاقayaq و قیچ qıç به شکل با ba بکاررفته است ولی منشا اصلیش معلوم نیست که ترکی است یا فارسی.

مان man(از گروه مان man و منmen):
اگربصورت اسم باشد به معنی ناقص و عیب است ولی در شکل وند به معنی شدت است.
مثل
دگیرمانdegirman :آسیاب /اؤیرتمنöyretmen:معلم / آرمان arman(آرامانaraman:بسیار جستجو شدنی) /درمانderman / سازمان sazman و...
البته باید اشاره کرد که این وند در ترکی باستان به شکل پان pan بوده است که امروزه در ترکی قزاقی در کلماتی مثل آسپان aspan (شکل اصلی لغت آسمانasman) بکار میرود.

چی çi(چیçi - جیci - چوçu - جوcu ):
حالت فاعلی به اسم میدهد.مثل تفنگ چی tüfengçi

قواعد زبان

انگ  eng:
وقتی به اسمی یا فعلی اضافه می شود به معنی وسیله آن اسم یا آن کار می شود.
مثل
سرنگsoreng(وسیله سورماقsormak) / النگوelengu(وسیله الəl)


خانه xane(از گروه خاناxana  - هانا hana - انا ana):
از پسوند های مکان ترکی است که به فارسی در معنی ائوev هم وارد شده است.
مثل
خسته خانا xəstə xana (خسته هانا  hastane) / آستانا astana:در ترکی قدیم و ترکی شرقی به معنی پایتخت başkent می باشد(آستانهastana پایتخت قزاقستانkazakistan) آستast در ترکی مخالف اوستüst است مثل آستار astar ، آستینastın

بانban (از گروه بانban بادbad باتbat ):
این پسوند ترکی در ابتدا به شکل پانpan پاد padو پاتpat  به فارسی وارد شده بوده که بعدا دوباره به شکل اصیل ترکی خود بازگشته است و به شکل بانban بکار میرود.
مثل لغت چوپانçupan در ترکی به صورت چوبانçoban /چو ço در ترکی قدیم به معنی گوسفندqoyun است مثل لغت چودارçodar


دارdar (از گروه دارdar - درder):
این وند از پسوند های محافظت و پیشه به حساب می آید و با توجه به قواعد فنوتیکی یکی از حالات ان به کار می رود.مثل: ائلدار ildar / صفدارsefdar (صفدرsefder) /چودارçodar  به معنی گوسفند دار  و...

صرف فعل

ستان stan (از گروه یستانistan - وستانustan ):
این پسوند ریشه کلمه استان ustan است که هم معنی با بیگلربیگی beyglerbeygi می باشد.که فقط یک حالت ان به فارسی وارد شده است.


یک ik و وک uk(از گروه یک ik - وک uk-یق iq - وقuq ):
این پسوند از وند های صفت ساز در ترکی است.
مثل کلمه چابک çabuk و  تاریک tarik
نزدیک nəzdik / دروغ (دوروق duruq ) که دارای ریشه های ترکی هستند.
لغت دوموکdümük نیز در ترکی قدیمی اذربایجان به معنی سرگرمی می باشد.

شن şən و شان şan:
این از پسوند های وضیعت در ترکی می باشد.
مثل
گلشن   gülşən /پریشان perişan


وانvan  و  آوانavan  و آباد abad و اوا ova:
این پسوند از وند های مکانی ترکی می باشد که در فارسی نیز کاربرد فراوانی دارد.ریشه این وند به کلمه اوov  در ترکی باستان که معادل ائوev در ترکی جدید است بر میگردد.

اعشار

قهqe  و  گه ge (از گروه قا qa- قه qe -گا ga - گه ge):
از پسوند های مکان و ابزار ترکی است که علاوه بر فارسی به زبان هایی مثل روسی نیز وارد شده است.در فارسی حالت گه ge در مفهوم مکان و در روسی  قا qa  در مفهوم مکان و ابزار رایج است.
مثل کلماتی مثل جلگه colge در فارسی و ناسیرقا nasırqa (فرغون) در روسی

خود کلمه جلگه نیز دارای ریشه ترکی است.
شکل  پسوند مکانی قا qa در ترکی شرقی و به خصوص در ترکی اویغوری چینی به شکل جا ca وجای cay است که در فارسی فقط به شکل اسم وارد شده و شکل وند ندارد.
پسوند قاqa و گهgə اگر برای ساخت نام ابزار و وسیله به کار رود معادل پسوند تله tele در زبان های لاتین می باشد و به ابزار حالت دور می دهد.
مثل
داشقا daşqa(گاری)/درشکه (دوروشقا duruşqa )/آتیشقا atışqa (سکوی  پرتاب)/باخیرقا baxırqa (تلویزیونtv )
قونقا qonqa (قطار شهری)
در ترکی لغات فراوانی برای مفهوم دور و بعید کاربرد دارد.
مثل لغات اوزاق uzaq (دور ) و  ıraq ایراق  (بعید) که این کلمه ترکی ریشه کلمه عراق و اراک است.بعلاوه وند و کلمه گئن gen (دور) نیز وجود دارد که البته باید با لفظ گن gən (وسیع - گشاد güşad ) اشتباه گرفته نشود.قا qa پسوند دور است و گئن gen پیشوند دور.

وند گه gə اگر به فعل اضافه شود معنی صفت می دهد.مثل بیلگه bilgə (خردمند - هوشیار)

اتو
راق raq و  اق aq و لاق laq (از گروه راقraq -راra-رهre - لاقlaq -لیقlıq ):
با اینکه این سه وند دارای محل کاربرد متفاوتی با هم هستند یکی به فعل اضافه میشود و دو شکل دیگر به اسم ولی چون هر سه وند مکان هستند و چون  نسبتا به هم شبیه هستند در یک گروه آورده شده اند.
مثال لغات ترکی وارد شده به فارسی با این وندها:
مثال وند  راقraq : سوراخsuraq (سو راق محل عبور سوsu /سو=آب)
مثال وند اقaq : سراغsoraq (سور اق سورماق sormaq در ترکی به معنی پرسیدن است.)/پوشاک puşak (پوش/پوچ در ترکی به هر چیزی رویه مانند  و تو خالی گفته میشود)
مثال وند لاق laq  : سنگلاخsenglaq  و باتلاق batlaq
مثال وند را ra و ره re در ترکی : بورا bura (اینجا) / اورا ora (آنجا) / هارا hara (کجا در ترکی آذربایجانی) / نه  ره nere (کجا در ترکی استانبولی)


سرا səra و سرای səray :
این وند در ترکی قدیم به معنی کاخ و عمارت بوده است که در فارسی امروزی نیز کاربرد فراوانی پیدا کرده است.لفظ دیگری که برای کاخ در ترکی اصیل  کوشک küşk است.نکته جالب این است که برخی نام های قدیمی در آذربایجان با ترکیب این دو لغت تشکیل شده است.مثل کوشک سرای köşksəray


جاca و جایcay :
این وند و لغت ترکی فقط در فارسی به شکل لغت وارد شده و شکل وند ندارد.جاca و جایcay بیشتر در ترکی شرقی بخصوص ترکی اویغوری کاربرد دارد.
مثل مصراع اول شعر مشهور ترکی چینی
بو جایدا ایگید لر یاتیر bu cayda igidlər yatır
شکل غربی این وند در ترکی غربی همان وند قا qa می باشد و تنها لغتی  که در ترکی غربی از وند جاca و جایcay استفاده شده لغت جایناق caynaq می باشد که بعد ها با گرفتن دوباره وند گاهgah ترکی به شکل جایگاه caygah در امده است.

ترکی

گی gi (از گروه گی gi و قی qi  ):
این وند در ترکی از وند های حالت می باشد که در فارسی در چند لغت که از ترکی به فارسی رفته کاربرد دارد.
مثل
سوگولی سئوگیلی sevgili (معشوق ) /یرغو  یارقی yarqı (دادگاه)  /چاقو  چاققی çaqqı
این وند در ترکی لغات بسیاری را ساخته است.
مثل
 وئرگی vergi (نعمت-مالیات)  /جیرگی cirgi (توان -نیرو )/چالقی çalqı (ابزار نواختن) /سئوگی sevgi (عشق )و...


ناک (از گروه ناق و نق و نک و ناک):
این پسوند در کلماتی مثل بیمناک و خطرناک به کار رفته است.
این پسوند در ترکی دارای کاربرد های متفاوتی است که بیشتر به شکل پسوند مکان بکار میرود.
مثل :یئغناق(مجموعه - آرشیو)

پسوند های بسیار دیگری از ترکی به فارسی رفته اند که به چند مورد دیگر زیر اکتفا می کنیم.
کار kar در آشکار aşkar / سارsar و زار zar در گلزارgülzar و گلسارgülsar/ قارqar  و گارgar  در ایلقارilqar (وعده) و آموزگار amuzegar و روزگار ruzgar/ آلal در گودال godal / پاد pad و  پد pəd  به معنی ضد zid چیزی  / و...

نکته:
یکی از نشانه های وند های ترکی در فارسی چند حالته بودن آنها است که در ترکی با استفاده از قوانین هماهنگی اصوات یک یا چندی از این حالات بکار میرود.
مثل  وند پاد pad و  پد pəd  به معنی ضد zid چیزی


لینک پست الفبا و نقش زبان ترکی در جهان
لینک پست جمعیت ترکهای ایران
لینک پست ژنتیک ترکهای ایران
لینک پست بنیاد فرهنگ و ادب و هنر آذربایجان!
لینک مجموعه پستهای تورک سئسه لینک
لینک مجموعه پستهای آموزش زبان ترکی



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : افکار ترکها-منابع ترکی-آموزش ترکی-آذربایجانی-زبان ترکی آذری-turkce-فعل-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 15 شهریور 1394
زمان : 02:40 ب.ظ
شهروند لینک آذربایجانی 55 (تقویم و اسامی در زبان ترکی)
نظرات |

تقویم و اسامی آن در ترکی

پیش از شروع مطلب بهتر است این را هم بدانیم هموطنان کُرد میتوانند بحق اولیه خود یعنی تحصیل به زبان مادری در دانشگاههای شهرشان برسند ولی چرا بیش از 30 میلیون جمعیت تُرک زبان از این حق در کشورمان هنوز محروم هستند؟!

بین ترکهای ایران بخصوص آذربایجان هنوز خبری نیست!
دانشگاه سنندج
کلاسهایی در حد متفرقه و خصوصی انجمنی ادبیات ترکی فقط در زنجان!
در آذربایجانهای شرقی و غربی و اردبیل حتی این کلاسها هم بندرت وجود دارد
کلاسهای ادبیات ترکی زنجان

نمیدانم چگونه میشود این مسئله را توجیه کرد که چرا در مدارس کشور ما میشود بجز فارسی که زبان رسمی کشور است، حتی عربی و انگلیسی را میتوان تحصیل و گاها هم اجباری است ولی به زبان مادری اینهمه جمعیت ترکی زبان بی توجهی میشود!
اکنون تاسیس بنیاد فرهنگ و ادب آذربایجان چه سودی برایمان داشته و اصلا به چه دردی برای زبان و هویت و ادبیات و فرهنگ و هنر ما میخورد؟

آیا این بنیاد فقط یک اسم نمادین و نمایشی است؟!

کاریکاتور مفهومی خوبی برای حال زبان مادری ما است..!
زبان مادری

در حال حاضر بهترین کار برای حفظ و نابود نشدن اصالت و زبان غنیمان اینست که باید هرکدام از ما ترک زبانان بیشمار ایران خود یک "لغتنامه" و حافظ زبان خود باشیم و به فراگیری و انتقال آن به نسل آینده از منابع قابل اعتماد اهمیت و اقدام و چشم امید به بنیادهای بیهوده نبندیم.
حتی از کارتونها و داستانها و قصه های قدیمی ترکی به فرزندان خود آموخته و انتقال دهید.

ارسال کننده تبریز بای
منبع کمکی مطالب اضافه شده از وبلاگ مازقامئت

نام های ترکی ستاره های مشهور و صورت های فلکی:
ستاره قطبی : دانولوز Danulduz
خوشه پروین(ثریا) : اولکر Ülker
خوشه کندو : کووان Kovan
دب اکبر : یئدیگر Yediger
دب اصغر: کوموک Kömük
اسد اصغر : کمپیر Kempir
ذات الکرسی : کاراکورت Karakurt
جبار : تایاک Tayak

https://tr.wikipedia.org/wiki/Türk_halk_astronomisi
http://turkcesivarken.com/oz-turkce-gezegen-adlari/
http://onedio.com/haber/islam-oncesi-turk-mitolojisindeki-tanri-ve-tanricalar-497473

تقویم ترکی

نام های ترکی سیاره ها در اساطیر ترکی
سیاره : گزه گن Gezegen
عطارد (تیر)
1-تیلکدیز Tilekdiz یا تیلگ TİLEG
2-تیلگ هان (نام اسطوره ای) Tileg Han
3-اردنای Erdenay
4-سولدوز sulduz
5-مئرگن (نام اسطوره ای دوم) Mergen

ونوس(ناهید-زهره)
1- سئویت Sevit
2-چولپان ÇOLPAN (نام اسطوره ای)
3-اومای (نام اسطوره ای) Umay

زمین (ارض)
1-یئرتینج Yertinç
2- یئریندیز Yerindiz

مارس (مریخ-بهرام)
1- کوروت Kürüt
2- کیزاندیز Kızandız یا کیزان KIZAN
3-کیزاغان (نام اسطوره ای) Kızağan

ژوپیتر ( مشتری)
1- اونگای Ongay
2-ارن EREN
3-ارندیز Erendiz
4-اولگن (نام اسطوره ای Ülgen)

ساتورن (زحل-کیوان)
1-ارکلی Erkli
2- ارکلیک هان (نام اسطوره ای) Erkliğ Han
3-سکندیز Sekendiz
4-کاراهان (نام اسطوره ای دوم) karahan

اورانوس
1-جئتئی Cetey
2- یئتن ETEN
3- جئدی هان (نام اسطوره ای) Cedey Han

نپتون
1-آلتان ALTAN
2-آلتای هان (نام اسطوره ای) Altay Han
3-تالای(نام اسطوره ای دوم) Talay

پلوتون
1-یالدیریک Yaldırık
2-اوسان USAN

منظومه شمسی

اسامی ماهها و روز ها ترکی
تقویم های ترکان یکی از قدیمی ترین تقویم های جهان است.مشهورترین مبدا قدیمی زمان ترکان به ارگنه قون یا ار گینه گون(روز نو) باز میگردد که با فرارسیدن سال 1392 هجری شمسی به سال 4649 خود میرسد.از دیگر مبدا های زمانی ترکان همان اوغوز(نوروز) است که در ایران نیز کاربرد دارد
تقویم حیوانی که هر سال براساس نام یک حیوان(صورت فلکی) نامگذاری میشود نیز یادگار ترکان باستان است و به تقویم ترکی نیز مشهور است.ترکان در قدیم باتوجه به زمان تحویل سال با توجه به صورت فلکی آن ساعت نام آن صورت فلکی را به نام سال میگذاشتند. یکی از جنبه های شگفت انگیز این روش رصد صورت فلکی در طول روز بوده که از کشفیات فوق العاده ترکان در نجوم بوده است.در طول روز برای رصد باید گودالی را که قطر و عمق این گودال با محاسبات ریاضی بدست میآمده حفر میکردند و شخص رصد کننده در داخل این گودال براحتی با غلبه به اثر خورشید صورت های فلکی را در طول روز رصد میکرده است
این 12 حیوان عبارتند از:
1-سیچان(موش)
2-سیغیر(گاو)
3-پارس(پلنگ)
4-تاوشان(خرگوش)
5-اژدر(اژدها)
6-یئلان(مار)
7-آت(اسب)
8-کویون(گوسفند)
9-بیچی(میمون)
10-تاووک(مرغ)
11-ایت/کؤپک(سگ)
12-دوموز(خوک)

به چنین زبانی افتخار و یادبگیریم
جایی که دانشمندان محقق اروپایی درباره آن میگویند ترکی یک شاهکار و معجزه است و از هر ریشه کلمه آن میتوان 100 کلمه جدید ساخت کاری که با پردازنده کامپیوتر هم غیرممکن است
ترکی آذری

فصول در ترکی
1-بهار:
Oğlak ay اوغلاک آی
İlkbaharایلک باهار/Kökکؤکئی/کؤکKökey/کؤکلمKöklem/یازYaz
2-تابستان:
Uluğ Oğlak ay اولوغ آوغلاک آی
Yayیای/Cayجای
3-پاییز:
Uluğ ay اولوغ آی
Güzگوز/Güzeyگوزئی/Güzlemگوزلم/Payızپایئز/Son Baharسون باهار
4-زمستان:
Kadır Kış ay کادیر قیش آی
Kışقیش/Kısقیس

Oğاوغ: Anلحظه
Oğurاوغور: Saatساعت
Oğrakاوغراک: Dakikaدقیقه
Oğurdakاوغورداک: Saniyeثانیه
Oğurçakاوغورچاک: Saliseثالثه
از دیگر واحد های زمانی ترکان چاغ است که به 2 ساعت گفته میشود

بازیهای قدیمی

گمرک

ماه های ترکی:

تنوع نامگذاری ماه های ترکی به علت غنای فرهنگی و زبانی و گستردگی محل زندگی فراوان است.در این مقاله به نامگذاری هایی پرداخته شده که نام های آن کاملا ترکی است و ماه هایی که مخلوط چند زبانی است آورده نشده است.مثلا تقویم جلالی ایران که در زمان ترکان سلجوقی به دستور خاقان تورک تنظیم شده است دارای نام هایی از زبان های فارسی ، ترکی و اوستایی است مثلا فروردین(فر وئردین:فر داد) یا اردی بهشت(اورتا بهشت:بهشت میانی) و...

نام های ترکی برج ها:
فروردین (قوچ)
هوی Hoy ، ائلبیس (اسطوره و الهه ی جنگ در اساطیر ترک)

اردیبهشت (ثور)
بوکا Buka ، اود Ud ، اوغوس Oğus ، آییحیت Ayıhıt (اسطوره و الهه ی زیبایی در اساطیر ترک)

خرداد (جوزا)
اکیز Ekiz ، جؤهؤگؤی Cöhögöy (اسطوره و الهه ی سوارکاری در اساطیر ترک)

تیر (خرچنگ)
کئسالا Kısala ، سووشایان Suvşayan ، پاکا Paka ، ایه سیت İyehsit (اسطوره و الهه ی عشق در اساطیر ترک)

مرداد (اسد)
تونگا Tonga ، هاهای Hahay ، آییق Ayığ (اسطوره و الهه ی آسمان در اساطیر ترک)

شهریور (سنبله)
باشاک Başak، بوغا Buğa ، بودای Boday ، آلاهچین Alahçın (اسطوره و الهه ی زندگی در اساطیر ترک)

مهر (میزان)
اولگو Ülgü ، کسیل Kesil ، تارتلی Tartı ، اولوغ (اسطوره و الهه ی خلقت در اساطیر ترک)

آبان (عقرب)
شایان Şayan ، کویروغان Kuyruğan ، هوتوی Hotoy (اسطوره و الهه ی خورشید در اساطیر ترک)

آذر (قوس)
اوکتار Oktar ، سوغرون Suğorun (اسطوره و الهه ی آینده در اساطیر ترک)

دی (جدی)
اوغلاک Oğlak ، سئرکه Serke ، ائچکی Eçki ، جیلها Cılha (اسطوره و الهه ی کودک در اساطیر ترک)

بهمن (دلو)
کؤنک Könek ، چلک Çelek ، تانها Tanha (اسطوره و الهه ی تقدیر در اساطیر ترک)

اسفند (حوت)
چاباک Çabak ، اوچورلو Uçurlu ، آغار Ağar (اسطوره و الهه ی موجودات زنده در اساطیر ترک)

آموزش ترکی

یادگیری ترکی

روز های هفته در آذربایجان

دوشنبه:
Geçeğiگئچیغی, Odgünاودگون, Gürgegünگورگه گون
سه شنبه:
Ortağıاورتاغی, Orgünاورگون, İnegünاینه گون
چهارشنبه:
Uğrağıاوغراغی, Yeygünیئی گون, Barasgünباراس گون
پنج شنبه:
Gideğiگئدیغی, Aragünآراگون, Tozagünتوزاگون,
جمعه:
Toplağıاوپلاغی, Elgünائل گون, Bayrıgünبایری گون
شنبه:
Gireğiگیرغی, Başgünباش گون, Giregünگیره گون
یکشنبه:
Direğiدیره گی, Dergünدئرگون Diregünدیره گون

روزهای هفته در ترکی

قاعده هماهنگی اصوات در ترکی
زبان ترکی گوش نواز ترین زبان دنیا

حروف صدا دار(ünlülər ) در ترکی:
حروف صدا دار در ترکی عبارتند از aouIİeəöü که از این 9 حرف 4 حرف aouI حروف کلفت-قالین kalin و 5 حرف İeəöü را حروف صدادار نازیک-اینجه incə میگویند.

قاعده هماهنگی اصوات ünlülər uyumu :
در زبان ترکی در یک کلمه باید همه حروف صدادار از یک نوع باشند.یعنی همه باید یا کلفت-قالین یا همه نازیک-اینجه باشند.و امکان ندارد در یک کلمه دو نوع مصوت باشد.
این قاعده در تمامی کلمات ترکی بطور کامل وجود دارد.به دلیل وجود این قاعده زبان ترکی لقب دلنشین ترین زبان دنیا را به خود گرفته است.
مثال:
در:
kapi اشتباه
kapı صحیح

خندیدن:
gülmak اشتباه
gülmək صحیح

ساعتها:
saatlər اشتباه
saatlar صحیح

شش:
alti اشتباه
altı صحیح

turk

ترکی آهنگین ترین زبان دنیا

با توجه به اینکه زبان ترکی یک زبان التصاقی است یعنی در صرف کردن فعل ها ریشه فعل ثابت می ماند و اکها(وند ها) به فعل اضافه میشوند؛ اگر در وندهای اضافه شده اگر مصوتی وجود داشته باشد باید از نوع آخرین مصوت کلمه اصلی تبعیت کند.

در لغات بیگانه ای که از زبان های دیگر به زبان ترکی وارد میشود نیز باید این قاعده رعایت شود و باعث میشود که مصوت ها در کلمات وارداتی تغییر کنند.
مثال:کلمه آدم
در این کلمه 2 مصوت وجود دارد آ a و فتحه ə
چون آa کلفت-قالین است و فتحه نازیک-اینجه پس مصوت دوم به شکل کلفت-قالین خود تبدیل میشود(فتحه به آ تبدیل میشود)
پس در ترکی آدم adəm به شکل آدام adam تلفظ میشود

تورک

البته تمام این قانون را مردم آذربایجان بصورت ناخود آگاه به کار میبرند و با این قانون آشنا هستند.
این قانون در لغات ترکی که به فارسی وارد شده اند نیز به کار میرود
مثال:
تغییر فتحه و آ :
پسوند ترکی "گاه" در کلماتی مثل خوابگاه و خوابگه(پسوند گاه در ترکی به شکل قاه به کار میرود)
لغت ترکی "کوتاه" که به شکل "کوته" نیز به کار میرود(در ترکی به شکل güdə )
پسوند ترکی "دان"و"دن"
پسوند ترکی "دار" و "در"
و...

TÜRK'ün dili tək sevgili istəkli dil olmaz


مرتبط با : شهروند لینک آذربایجانی آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : قاعده هماهنگی اصوات در ترکی-نجوم در زبان ترکی-روزهای هفته-زبان آذربایجانی-ترکی آذری-اسامی ماهها و روزها-ترکی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : شنبه 3 مرداد 1394
زمان : 01:50 ب.ظ
:: طبیعت زیبای هوراند آذربایجان شرقی
:: گردش در دروازه آذربایجان شرقی ، شهرستان میانه
:: بیشترین مالیات کشور اذعان آذربایجانی ها
:: فرزندآوری و کودکان آذربایجان شرقی
:: روستای چراغیل و فرهنگ روستای قاضی جهان در آذرشهر
:: پروفسور محسن هشترودی و پروفسور لطفی زاده و پرفسور علی جوان
:: در آستانه سال نو میلادی و ارامنه تبریز
:: دوربین تبریز لینک 66 ( برف و زمستان در کندوان )
:: چله گئجسی در آذربایجان
:: خیابان سنگفرش تربیت در تبریز
:: منطقه کیامکی و کمتال آذربایجان شرقی
:: باغ تاریخی فتح آباد تبریز
:: سه قهرمان تبریز عظیم قیچی ساز ، یونس موحد ، اکرم امانی
:: دیدنیهای اطراف مرند
:: بیماری ایدز را بیشتر بشناسیم
:: وداع باشکوه تبریز با مسافران بهشت
:: قطار و دهقان فداکار
:: موزه آذربایجان در تبریز
:: نگاهی به طرح توسعه میدان ساعت تبریز
:: درباره تبریز و آذربایجان - پست ثابت About
:: آپارات تبریز لینک 68
:: شیرینی و سوغات خوردنی تبریز و آذربایجان شرقی
:: نفس های ارگ تبریز
:: از دانشسرای عالی تا دانشگاه تبریز
:: دروازه های تاریخی تبریز
:: خانه تاریخی پروین اعتصامی
:: دوربین تبریز لینک 65 ( پاییز متنق در سهند )
:: شهروند لینک آذربایجانی 65 ( تصاویر شهری از باکو Baku )
:: بستان آباد گردی
:: عکسهای جشنواره فیروزه تبریز - بخش 2




( تعداد کل صفحات: 6 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ