تبریز ویکی لینکلر

 
روز جهانی زبان مادری و غربت زبان ترکی در ایران
نظرات |

آذربایجان سر بی زبان ایران !


از بطن وجود مادر زبان مادری هم در وجود همه ما است.
بارها تاکید شده تُرک بودن و ایرانی بودن افتخار و هویت ماست، چیزی که هزاران سال هم بگذرد همان است و چه بهتر که آنرا دریابیم نه برانیم!

سه اتفاق مهم برای هویت ما ترکهای آذربایجانی ایران در چند ماه اخیر افتاد:
- تشکیل فراکسیون تُرک زبانان ایران در مجلس
- تاسیس بنیاد ادب و زبان آذربایجان
- قرار دادن واحد درسی ادبیات ترکی در برخی دانشگاهها

تورکم

تورک

که هر سه این مورد فقط جنبه تشریفاتی و غیر ریشه ای داشت!
+ فراکسیون ترک زبانان که البته وجود آن لازم است، آیا حرکتی مفید و شایسته برای ترک زبانان (اعم از آذربایجانی ها، قشقایی ها، ترکمن ها، ایلهای ترک بخیتاری، ترکهای خراسانی و...) و هویت و حمایت حقوق اولیه آنان در کشور صورت داده است؟ خیر!

+ پس از تشکیل بنیاد ادب آذربایجان که وعده و قرار بود فرهنگستان زبان ترکی باشد اما نشد، آیا شما حتی حرکتی کوچک و قابل محسوس مشاهده کردید بجز اشغال خانه تاریخی پروین اعتصامی در تبریز؟!  خیر!

+ بعد از آنکه در دانشگاه تبریز و چند شهر دیگر واحد ادبیات ترکی قرار داده شد، آیا این دانشجویان بجز مسئله علاقه، بدرد دیگری میخورند و آیا بهتر نبود ریشه ای از مدارس تدریس زبان مادری را آغاز کرد و در آخر در دانشگاه رشته ای برای ترکی تعریف کرد تا مسیری درست و هدفدار طی شود؟!

بنیاد ادب ترکی
دانشجو

فراکسیون ترکها


در نهایت میبینیم که هیچکدام از این حرکتها چندان ثمره ای برای زبان و هویت ما نداشته و باعث نگرانی نسل جدید و از بین رفتن تدریجی فرهنگ و اصالت است.  البته هر سه این حرکت ها جرقه ای مثبت در کشور ما برای ترک زبانان است و باید به فال نیک گرفت هرچند انتظار خیلی بیشتری میرود.
حالا همچنان سر ایران یعنی آذربایجان بی زبان مادری مانده و حتی نمیتواند بدرستی حرفش را بزند و حرفهایش را درک کنند و حتی  زبان خود را درست بنویسد و بخواند، و این یعنی اوج بی سوادی آذربایجان و ایران !
آذربایجانی ها را نمیشود از فرهنگ و هنر و اصالت غنی و دیرین خود دور کرد زیرا در خون آنها جاریست.

خلاصه!  روز جهانی زبان مادری که حتی حالا از آن استفاده نمیکنم چون هم برای خودم هم مخاطب ترک زبان سخت است زیرا نخوانده ایم و ننوشته ایم و محرومیم، را به شما و همه بشریت و احترام به همه زبانها و اقوام و نژادها تبریک میگوییم
.
آنا دیلی گؤنو، کوتلو اولسون
روز 21 فوریه سوم اسفند روز جهانی زبان مادری

آذری

هویت آذربایجان

شهریار

پسرم، اگر دیدی کسی با لهجه با تو حرف میزند، بدانکه یک زبان بیشتر از تو بلد است!
زبان

زبان آذربایجان

تحصیل زبان



سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد همانند سالهای پیش پوستر سالانه زبان مادری را منتشر کرد
سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو)همچنین شعار امسال روز جهانی زبان مادری را ” پیش به سوی آینده ای پایدار از طریق آموزش چندزبانه” اعلام کرده است.

ایرینا بوکووا دبیر کل یونسکو پیامی بدین منظور منتشر نموده است.

دبیر کل یونسکو نوشته است ” به مناسبت روز جهانی زبان مادری،‌ تقاضا می کنم که ظرفیت آموزش چندزبانه در نظام های اجرایی و آموزشی،‌ ترجمان فرهنگی و رسانه ها،‌ فضای مجازی و تجارت و در همه جا به رسمیت شناخته شود.”

وب سایت یونسکو می نویسد: یونسکو روز جهانی زبان مادری را در ۲۱ فوریه ۲۰۱۷ تحت عنوان ‘پیش به سوی آینده ای پایدار از طریق آموزش چندزبانه’ گرامی می دارد. برای میدان دادن به توسعه پایدار،‌ دانش آموزان بایستی به زبان مادری و سایر زبان ها آموزش ببینند. از طریق تسلط بر زبان اول یا زبان مادری است که فراگیری مهارت های اساسی من جمله خواندن، نوشتن و حساب میسر می شود. زبان های محلی به ویژه زبان های اقلیتی یا بومی دریچه انتقال فرهنگ ها،‌ ارزش ها و دانش سنتی محسوب می شوند. بنابراین، این زبان ها نقش مهمی را در پیشبرد آینده ای پایدار ایفا می کنند.‌

تاریخچه زبان مادری
تاریخچه پیدایش روز جهانی زبان مادری به حرکتهای دانشجویان دانشگاه‌های بنگلادش در سال ۱۹۵۲ برمی‌گردد. زمانی که تعداد زیادی از دانشجویان بنگالی در اعتراض به تحمیل زبان اردو به عنوان زبان رسمی‌و دیوانی در بنگلادش (پاکستان شرقی آن زمان) توسط دولت پاکستان در محوطه دانشگاه داکا توسط ماموران دولت پاکستان به رگبار بسته شدند. دانشجویان با هدف به رسمیت شناساندن زبان مادری مردم سرزمین‌شان یعنی زبان «بنگلا» یا «بنگالی» اقدام به تظاهرات وسیع کردند. زبان رسمی‌که در مدارس و دانشگاه‌های بنگلادش در آن زمان تدریس می‌شد زبان پاکستانی (اردو) بود. تظاهرات گسترده دانشجویان و اساتید دانشگاه داکا در روزهای ۲۱ و ۲۲ فوریه سال ۱۹۵۲ اتفاق افتاد و ماموران دولت پاکستان در تیراندازی به دانشجویان و اساتید دانشگاه تعدادی از آنان از جمله ابوالبرکت استاد دانشگاه داکا، رفیع الدین احمد دانشجو، شوفیر رحمان کارمند عالیرتبه دادگاه عالی بنگلادش را کشتند. اما ایستادگی و مقاومت دانشجویان، اساتید دانشگاهها و فعالان فرهنگی بنگلادش باعث شد که در سال ۱۹۵۶ مجدداً زبان بنگالی به رسمیت شناخته شد. تداوم مبارزات مردم و فعالان سیاسی و فرهنگی باعث شد که در سال ۱۹۷۱ بنگلادش از پاکستان جدا و استقلال پیدا کند.

پس از استقلال، مراسم روز ملی زبان مادری در بنگلادش همه ساله در ۲۱ فوریه با شکوه خاص برگزار می‌شد تا اینکه در ۱۷ نوامبر ۱۹۹۹ سازمان آموزشی، علمی‌و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) پیشنهاد رسمی‌کشور بنگلادش برای اعلام ۲۱ فوریه به عنوان «روز جهانی زبان مادری» را پذیرفت و ۱۸۸ کشور عضو یونسکو از جمله جمهوری اسلامی‌ایران به آن رای داده و آنرا تائید کردند.

دانشگاه

زبان مادری

آنا دیل


نعمت چند زبانه بودن را بهره ببریم...

راهنمای نقشه :
بنفش : کشورهایی که چند زبان رسمی دارند
سبز : کشورهایی که یک زبانی رسمی ولی مردمی چند زبانه دارند (ایران)
آبی : کشورهای بدون زبان رسمی ولی با مردمی چند زبانه

Violet: Multiple official languages
Green: Single official language, functionally multilingual
Blue: No official language, functionally multilingual

چند زبانه


زبان مادری؛ زبان قلب و ذهن
عصرایران - محرم آقازاده / مدیر انجمن کانادایی نوآوری های آموزشی


 مروری بر آمارهای جمعیت دانش آموزی در کشورهای جهان تأیید می کند به طور تقریبی نزدیک به نیمی از کودکان و نوجوانان لازم التعلیم به مدرسه راه نیافته اند[1]. هر کودک (فرد 5-6 تا 17-18 سال) باید بتواند به حق آموزش خود برسد. از سوی دیگر، او باید به آموزش شایسته هم دسترسی داشته باشد. در واقع، در کنار برآورده شدن حق آموزش باید آموزش مناسب و متناسبی هم تدارک شود. یکی از راه های متناسب و مناسب سازی آموزش، آموزش به زبان مادری است. فراهم نشدن آموزش به زبان مادری به معنای عدم رعایت فرصت برابر آموزشی و یادگیری است. دانش آموزی که زبان مادری او فارسی است و آموزش هم به زبان او فراهم می آید نسبت به دانش آموزی که زبان او کردی، لری یا ترکمنی یا عربی یا ترکی و یا بلوچ است، فرصت یادگیری بیشتری به دست می­آورد.

آموزشی که به زبان مادری دانش آموز فراهم نمی آید، او را در معرض بسیاری از آسیب های تحصیلی و اجتماعی قرار می دهد.

از سوی دیگر، دولت هایی که حق آموختن به زبان مادری را نادیده می گیرند، به طور آشکار فرصت نابرابر آموزشی هم فراهم می آورند. در واقع، غنی را غنی تر می سازند. تاکنون در ایران هیچ دولتی به رفع این نابرابری آموزشی توجه نشان نداده است.

تورک
ترکی
ترکی
ترکی
تورک
ترکی
ترکی
تورک


باری، عدم توجه به آموزش و یادگیری زبان مادری، به اندازه دست کم 12 سال کودکان را از تجربه و اندیشیدن به زبان مادری باز می دارد. کودکان با محروم ماندن از یادگیری زبان مادری، زبان دل و ذهن خود را از دست می دهند و درست پس از پایان تحصیلات مدرسه ای یا دانشگاهی که وارد تجربه واقعی زندگی اجتماعی می شوند با کاستی حاصل از زبان مادری روبرو می شوند.

هر زبانی در جهان بازنمایانندۀ فرهنگی خاص است. زبان به مثابه یک پدیده اجتماعی حامل فرهنگ، لحن، طرز تفکر و طرز نگرش به جهان است. برتر از همه، آنچه می ­توان تصور کرد، محتوای زبان مادری است. زبان مادری، یگانه زبانی است که آمیخته با احساس یادگرفته می شود، احساسی که بدیلی برای آن وجود ندارد.


زبان مادری؛زبان قلب و ذهن
اگر چه آموختن زبانی دیگر چونان پنجره جدیدی برای نگریستن و معنادادن به زندگی است، ولی در قیاس با زبانی دیگر، زبان مادری خودِ پنجره است. فروگذاشتن زبان مادری به بهانه یا به دلیل آموختن زبان رسمی(نه ملّی) یا زبان مدرسه ای به معنای دست انداختن به خس و خاشاکی برای نجات یافتن از غرق شدن است. شاهد چنین ادعایی سخن نلسون ماندلا است. ماندلا می­گوید: "اگر با شخصی به زبانی سخن بگویی که بفهمد، آن سخن به ذهن او می نشیند. اگر با او به زبان خودش سخن بگویی، آن سخن به دلش می نشیند[2]." تجربه نشان نداده است اشخاص از رسیدن به کسی که به زبان مادری ایشان سخن می گوید ناخرسند باشند. از این رو است که، هر کس در هر جایی که هست می­کوشد همزبانش را پیدا کند. کسانی که با توسل به سخن حضرت مولانا، ادعا می کنند همدلی از همزبانی بهتر است، بیراه و گزافه نمی گویند. با این همه، دانستن این نکته خالی از لطف نیست که نظر مولانا کاستن از ارزش زبان مادری نبوده است. بنا بر این، استناد به اهمیت همدلی، مقدمۀ خوبی برای به کنار نهادن کبرایی چون زبان مادری نیست.

در ادامه این نوشتار به چند دلیل تأکید بر آموختن زبان مادری پرداخته می شود.

ترکی
ترکی
ترکی
ترکی
تورکی
تورکی


زبان مادری پیش‌نیاز رشد هیجانی و ذهنی
زبان مادری و یادگیری زبان مادری توأمان آثار پرباری بر شکل گیری چگونگی هر شخص دارند. زبان شناسان، زیست شناسان و زیست روان شناسان بر این باور هستند که آهنگ، رنگ و زیبایی صدایی مادری از زمانی که کودک در رحم مادر هست به او انتقال می یابد. به دیگر سخن، بخشی از میراثی که نوزاد با خود به دنیا می آورد اندوخته هایی از زبان مادری است. بر این اساس است که، نوزاد به صدای مادر و پدر زودتر و بیش از هر کس دیگر واکنش نشان می دهد. توصیه عمومی و تخصصی به همه کسانی که از کودکان مراقبت می کنند آن است که برای ارتباط با کودکان به جای زبان آمرانه از زبان مادرانه استفاده کنند.

زبان کودک، زبان ساده و پیش پا افتاده نیست. زبان کودک آکنده از هیجان، احساسات، تصویرها و تخیلات است. بنا بر این، وقتی بیان می شود شایسته است با کودک به زبان کود سخن گفت، بدان معنا نیست که به ساده ترین شکل ممکن با او سخن گفته شود. زبان کودک همانا زبان مادر او است. رشد مغزی، عاطفی و هیجانی کودک در سال های اولیه زندگی، یعنی تا پایان دوره ابتدایی مرهون بهره مندی از زبان مادری است.

نخستین مفهوم سازی های کودک از خود و جهان اطرافش بر پایه زبان مادری اش شکل می گیرد. به همین ترتیب، کودک نخستین تجربه های عاطفی و شناختی خود از جهان را هم با زبان مادری ابراز می کند.

 از این رو، بر پایه دیدگاه های روان­شناسان رشدنگر، شناخت نگر و ساخت گرا، می توان گفت، بن مایه ها و ساخت های پایه ای ذهنِ هر شخص با مصالح زبانی مادر و در درجه دوم خانواده ای که کودک در آن قرار دارد ساخته می شود.

مردم دنیا از هر تیره و قبیله ای که باشند و به هر چند زبان سخن بگویند، زبان مادری برای آنان در درجه نخست اهمیت قرار دارد. کسانی که نمی توانند به زبان مادری صحبت کنند، بنویسند و ابراز عقیده کنند همیشه در حسرت بهره جستن از زبان مادری هستند. تجربه نیایشگری و برگزاری مراسم عبادی و آیینی در هر کجای مؤید آن است که مردم ترجیح می دهند عمیق ترین عواطف و احساسات و برداشت های خود را به زبان مادری خود شکل بدهند. بر این اساس، برای مردم، بهترین ترانه ها، لالایی ها، سوگ نامه ها و اندرزنامه ها آن هایی هستند که به زبان مادری ایشان فراهم آمده است.

آذری
زبان ترکی
تورک
آذربایجانی
تورکی


زبان مادری؛زبان قلب و ذهن

وقتی شخص به زبان مادری اش سخن می گوید ارتباط مستقیمی بین دل، مغز و زبان او برقرار می شود. سخن گفتن به زبان مادری به شخص جرأت می بخشد. مردم به آن مقدار که از بی سوادی می ترسند، از سخن گفتن به زبان دیگر هم می ترسند. در مطالعه ای به مترجمان همزمان(دیلماج) ایتالیایی زبان که به زبان انگلیسی هم تسلط کامل داشتند، دو دسته واژه نشان داده شد(انگلیسی و ایتالیایی) در هر بار سرعت شناخت واژگان و واکنش آنان به واژه به وسیله موج نگارهای مغزی ثبت شدند. مقایسه اطلاعات به دست آمده نشان داد، شرکت کنندگان پژوهش، در شناخت و واکنش به واژه های ایتالیایی نسبت به شناخت و واکنش به واژه های انگلیسی عملکرد بهتری داشته اند. پروفسور آلیس مادو پرووربیو[3]، استاد الکتروفیزیولوژی شناختی در دانشگاه Milano-Bicocca به دست آمدن چنین نتیجه ای را متأثر از آموخته های حاصل از زبان مادری می داند.


زبان مادری شاخصی برای هویت فرهنگی
کودک با استفاده از زبان مادری اش با والدین، خانواده، نزدیکان و منسوبان، فرهنگ، تاریخ، هویت و دین اش ارتباط برقرار می­ کند. زبان مادری، کودک را با فرهنگ جامعه ای که از آن برآمده است و هویت اش در آن شکل گرفته است پیوند می­ دهد. کودکی که زبان مادری اش را نداند از اثرگذارترین و کارآمدترین ابزاری که می تواند با استفاده از آن در دامان فرهنگ تربیت یابد، محروم می ماند.

زبان مادری ابزار سرآمدی برای انتقال فرهنگ و حفظ علقه های فرهنگی است. کودکی که از فرهنگ و تاریخ اش ناآگاه باشد در هر جای جهان باشد، در وطن یا در محل زندگی دیگر جرئت ورزانه زندگی نخواهد کرد. هر کسی با زبان و فرهنگ اش قد می کشد و احساس سرافرازی می کند. بریده ماندن کودک از زبان مادری اش به گلی می ماند که بدون ریشه در داخل گلدان آبی گذاشته شده است. زبان، انسان را نامیرا می سازد. عمر زبان ها بلندتر از عمر انسان ها هستند.

غفلت رسمی و غیررسمی، عمدی و غیرعمدی خانواده ها و دولت ها از ایجاد زمینه برای رشد کودک با زبان مادری اش، جفا در حق کودک، فرهنگ و جامعه است. نادیده گرفتن زبان مادری کودکان و تحمل یک زبان به مثابه زبان ملّی که به غایت نادرست است حاصلی جز سست کردن هویت فردی، قومی و ملی نخواهد داشت. زبان رسمی یا زبان مدرسه ای، زبان ملی نیست. زبان مادری هر کس زبان ملی او است. چون زبان متعلق به آب و خاکی است که کودک در آن زندگی می کند. زبان انگلیسی در هند و پاکستان زبان رسمی هست ولی زبان ملی نیست. در مقابل، زبان های هندی، سندی، پنجابی و اردو زبان های ملی هستند. این زبان ها زاییده هند و پاکستان هستند. به همین قیاس، زبان فارسی زبان رسمی و مدرسه ای ایران است و زبان ملّی نیست. هفتاد و پنج زبان و حتی بیشتر از آن که در ایران یافت می شود همگی زبان های ملی هستند. ملی بودن چیزی به معنای تعلق داشتن آن به همه آحاد جامعه است. مردم ایران در هر جای کشور که باشند زبان ترکمنی را متعلق به خود می دانند.

زبان های موجود در هر کشوری پرچمی برای نمایاندن فرهنگ آن کشورهستند.

آذری
ترکی
ترک
تورکی
ترکی

زبان مادری بنیانی برای یادگیری زبان های دیگر
جیم کامینز[4] بر این باور است که، "کودکانی که با پیشینه قویی از زبان مادری وارد مدرسه می شوند، غنای زبان مادری آنان سبب می شود مهارت های زبانی زبانِ مدرسه را بهتر و سریع تر بیاموزند. توصیه به آن نیست که کودکان پیش از ورود به مدرسه زبان مدرسه را بیاموزند، بلکه اصرار بر آن است والدین و نزدیکانِ کودک پیش از ورود او به مدرسه برای او داستان های به زبان مادری بگویند و بخوانند. از این رو، وجود منابع گوناگون چاپی به زبان مادری کودک حیاتی است. داستان خوانی و داستان گویی های پیش از مدرسه ضمن رشد دادن و عمق بخشیدن به ریشه های زبان مادری به ایجاد هویت فرهنگی و مانا نگه داشتن بخش اصیلی از فرهنگ یاری می کند. کودکانی که دارای پیشینه غنی ای از زبان مادری هستند پیشرفت تحصیلی بیشتری نسبت به همتایان خود نشان می دهند."

توانایی صحبت کردن به زبانی دیگر مدیون زبان مادری است. کودکی که با ظرافت های زبان مادری خود آشنا باشد، با مهارت های فراشناختی بالاتری برای یافتن راهی برای آموختن زبان دیگر می کوشد. چنین کوشش آگاهانه نتایج شایسته تری را برای یادگیرنده زبانی به جز زبان مادری به ارمغان می آورد. بر خلاف نظر کسانی که زبان مادری را مخل آموختن زبان مدرسه می دادند و اصرار دارند که کودک باید زبان مدرسه را پیش از مدرسه بیاموزد، مهارت های زبانی قابل انتقال هستند. این بدان معنا است که اگر یادگیرنده ای در زبان اول توانا باشد برای یادگیری زبان دوم از آموخته های زبان اول بهره خواهد جست. این پدیده درست مانند، مهارت های ظریف هنری یا غیره است. کسی که نخست ساز دوتار را آموخته است حتمن برای آموختن سه تار، تار و گیتار مهارت های پایه ای خود را به کار خواهد گرفت. بدین سبب نمی توان و نباید گفت، برای آموختن گیتار نباید کسی پیشتر هیچ سازی را بیاموزد.

تجربه و پژوهش کشورهای مهاجر پذیر اروپایی و امریکایی نشان می دهد که کودکان در آموختن زبان مدرسه، زبان عمومی و زبان درسی، دچار دشواری اساسی نمی شوند. در این کشورها تأکید بیش از آن به آموختن زبان مدرسه باشد تمرکز بر فراموش نشدن زبان مادری است. دلیل اساسی این است که آن­ها به تجربه دریافته اند کودکان از ناحیه یادگیری زبان مدرسه آسیب نمی بینند، بلکه آسیب جدی از سر گسسته شدن ارتباط زبانی کودک با فرهنگ خانوادگی و ملی خود است.

ترکی
ترکی
تورک دیلی
ترکی
ترکی

چه باید کرد؟
1. عمل به تعهدات قانونی و ملّی برای ایجاد فرصت یادگیری پایه ای زبان مادری پیش از مدرسه و در مدرسه. کسانی که از درک این ضرورت عاجز هستند از درک فرهنگ و اهمیت آن هم عاجز هستند یا دانسته از کنار موضوع می گذرند.

2. پرداخت هزینه عدم تأمین آموزش به زبان مادری یا پرداخت هزینه نابرابری آموزشی. هر سال، از بودجه ملی برای فراهم کردن آموزشی نابرابر هزینه کلانی می شود. بنا بر این، برای جبران، هزینه ای که از حساب دانش آموزانی که زبان اولشان زبان مدرسه نیست، شده است، دولت باید دست به اقدامات جبرانی بزند. بر اساس محاسباتی که صورت می گیرد، دولت باید هزینه یادگیری زبان مادری را به دانش آموزان محروم از آموزش به زبان مادری بپردازد.

3. حمایت مالی و نهادی از نویسندگان زبان های در معرض خطر. بخشی از جبران هزینه های نابرابری آموزشی، می تواند به صورت حمایت از نویسندگانی که به زبان های مادری تولید اثر می کنند صورت بگیرد. بند های شماره های 4 تا 8 هم می تواند تحت شمول توضیح بند شماره 3 باشند.

4. تخصیص یارانه حمایت از نشریه های ویژه زبان های ملّی.

5. ایجاد فرهنگ سراهای زبان مادری و حمایت مادی، مالی و معنوی از آن­ها.

6. حمایت از شبکه های اینترنتی، سازمان های مردم نهاد فعال در ترویج زبان های های ملّی/مادری.

7. راه اندازی و حمایت از شبکه های رادیویی به زبان های های ملّی.

8. ایجاد فرصت یادگیری بدیل برای یادگیری دروس مدرسه ای به زبان مادری.


لینک مجموعه پستهای تورک سئسه لینک

لینک مجموعه پستهای آموزش زبان ترکی آذربایجانی



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : روز جهانی زبان مادری-زبان ترکی-بنیاد ادب ترکی-واژه های ترکی-تورکی-آذربایجانی-تدریس زبان-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : سه شنبه 3 اسفند 1395
زمان : 12:01 ق.ظ
تقسیم بندی زبان ترکی آذربایجانی و آواهای لهجه تبریز
نظرات |

لهجه های ترکی آذربایجانی

لهجه در یک زبان بسیار زیباست و حیف که عده ای علاوه بر زبان و اصالت خود از لهجه مادری نیز گریزانند!  در حالیکه نمیدانند لهجه داشتن یعنی هویت داشتن و یک مسئله زیبای علمی از زبان شناسی و مربوط به جغرافیا و اقلیم است.

لهجه ترکی

زبان ترکی در ایران ریشه باستانی و هویتی دارد اما متاسفانه اکثر آنها در حال تضعیف و از بین رفتن هستند از زبان تالشی در حال انقراض تا خراسانی، ترکمنی، قشقایی شیرازی،ترکی بختیاری در مناطق عشایری غیور بختیاری ایران،  ترکی اصفهانی و خلجی و...!
یکی از بزرگترین شاخه های زبان ترکی در ایران ترکی آذربایجانی است و کی از لهجه های زیبای آن تبریزی میباشد. همانطورکه در فارسی لهجه های دیگر مثل یزدی و شیرازی و رشتی در خطر هستند و تهرانی فراگیر شده است در ترکی آذربایجانی نیز با لهجه های فراوان در خطر فراموشی هستند که باید توسط خود مردم هر لهجه و منطقه حفظ و ارزش دهی شوند.

نام فرزند

در ضمن قبل از شروع مطلب چند خبر خوب :
1 - سایت و محصولات جوجه لر را ببنید که در نمایشگاه کتاب تبریز نیز رونمایی شده است.
آلبوم «جوجه­ لر» اولین آلبوم موسیقی کودک به زبان ترکی آذربایجانی دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همزمان با سیزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز رونمایی شد.
آدرس: خیابان پاستور جدید، تقاطع ۱۳ آبان، ساختمان آراد، طبقه دوم  تلفن: ۳۳۳۷۷۴۴۲-۰۴۱
http://jujeler.com
https://instagram.com/jujeler1

جوجه لر

2- مجوز برگزاری اولین کلاسهای آموزشی بصورت رایگان در تبریز
آدرس تبریز چهار راه باغشمال، بنیاد پژوهشی شهریار
یکشنبه ها 3:30 - 5:30    تلفن: 35531932 - 35548638
استاد: دکتر حوری عاقل نهند - سکینه رسمی

کلاس آموزش ترکی

3-
دانلود منابع و کتابچه های ترکی آذربایجانی از سایتها
http://kitablar.org
http://turuz.com



حال به لهجه های ترکی آذربایجانی در ایران اشاره داریم

منبع: تابناک - نصرنیوز

ترکی آذربایجانی
رایج در ایران به هشت لهجه تقسیم بندی شده است:

1. لهجه تبریز : این لهجه نزدیک به لهجه شکی در جمهوری آذربایجان است و در تبریز و در شهر های کوچک و روستاهای اطراف آن رایج است. اسکو، خسروشهر، توفارقان (آذرشهر) و روستاهای توابع آنها، روستاهای دامنه های شمالی سهند و باسمینج، هئربی، بر، لیقوان، سپاراخان، خلتدوکان از جمله مناطقی هستند که لهجه آنها با کمی تفاوت تبریزی است.

در خود تبریز سه لهجه با اندکی تفاوت وجود دارد :
_ محله های شمال غرب یعنی شامقازان، حکم آباد، منجم، قره آغاج
_ دوه چی، امیر قیز، لیلاوا، خطیب
_ ششگلان، باغمشه، خیابان، مارالان و مناطق مرکزی

از خصوصیات لهجه تبریز کشیدن صداها ست.

لهجه

2. لهجه قره داغ (ارسباران) : صحیح ترین لهجه ترکی آذربایجانی ایران است و تماما پیرو قواعد زبانی است. شرق دامنه های سهند متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، بستان آباد، میانه، سراب، قره داغ، سونار خیوه اهر،تیکان تپه(تکاب)، سایین قالا (شاهین دژ) و قسمت هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت(عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب ارس مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است . در لهجه قره داغ برخلاف لهجه تبریز کلمات و صداها کشیده نمی شوند و به اصطلاح sert(محکم) تلفظ می شوند.

3ـ لهجه یامچی : این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.

صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج است. از ویژگی های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابله مه، به قارداش قردش میگویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

4ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی) : این لهجه نیز یکی از صحیح ترین لهجه های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سووقبولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نام گذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغور ها و افشار های کوچ کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده.

ادبی دیلده: آتامی آتانی آتاسینی آتامیزی آتانیزی آتالارینی
تبریز: آتامی آتاوی آتاسینی آتامیزی آتازو آتالارینی
قاراداغ: آتامی اتووو آتاسینی آتامیزی آتوووزو آتالارینی
اویغور: آتامی آتایین آتاسینی آتامیزی آتاییزی آتالارینی

آذربایجان

5ـ لهجه مراغه و بناب : این لهجه در شهر ها و روستاهای دامنه های جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوتهایی دارند.

از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین قالا‌‌ (شاهین دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سووقبولاق و جیغاتی رود، ملیک کندی‌(ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد.

6ـ لهجه اردبیل : این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد و اثرات لهجه باکو را در آن میتوان دید.

7.لهجه زنجان : این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

8. لهجه همدان : ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو(فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم میکنند.

شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می شود(همانند لهجه زنجان) : گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می شود البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی ها میگویند آلیران، گلیرن اما همدانی ها میگویند آلیرای، گلیرَی.


فرهنگستان زبان


دکتر ح. م. صدیق - آواها در لهجه ترکی تبریز

1 –  توصیف آوایی آواك‌ها
در این مقدمه سعی می‌کنم که ویژگی‌های آوایی لهجه‌ی تبریز را باز نمایم. در زیر نخست به توصیف آوایی آواک‌ها و واک‌ها می‌پردازم و پس از به دست دادن برخی قواعد ذاتی آوایی لهجه‌ی تبریز، یک هزار لغت گردآوری شده از سوی کوئیجی هانه‌دا را خواهم آورد

زبان و ادبیات

در لهجه‌ی تبریز آواک‌های زیر موجودند:

1- 1 –  (ب/پ) /p,b/
هنگام تلفّظ این آواک، بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین محکم به یک‌دیگر چسبیده و راه عبور هوا را سد می‌نمایند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بر اثر آن راه عبور هوا از طریق بینی نیز بسته می‌شود. هوا در پشت لب‌ها فشرده می‌شود. به مجرّد باز شدن لب‌ها تمام هوای بند آمده، به یک بار با فشار به بیرون می‌پرد. در تولید /b/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند اما در تولید /p/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

2 – 1 –  (د/ت) /d,t/
در تلفّظ این آواک، بست در محل نوک زبان و دندان‌های بالا ایجاد می‌شود. بدین ترتیب که نوک زبان به پشت دندان‌های بالا می‌چسبد. کناره‌های زبان به دو طرف کام روی دندان‌های کناری وصل می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از دهان مسدود می‌گردد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود تا راه عبور هوا از بینی مسدود گردد.

در تولید /d/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند؛ در حالی که در تولید /t/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

در حین مقاله آموزش هم ببینید..!
آذری


3 – 1 –  (ج) /c/
در این آواک، بست در مرکز نرمکام ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که عقب زبان به بالا کشیده شده با چسبیدن به مرکز نرمکام مانع خروج هوا از نرمکام می‌گردد، دو کناره‌ی عقبی زبان به دندان‌های آسیا متصل می‌گردد، قسمت جلوی زبان آزاد است و نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین قرار می‌گیرد؛ نرمکام به بالا کشیده شده و راه بینی مسدود است، لب‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید واکه‌ی بعدی قرار می‌گیرند، به مجرد پایین آمدن زبان، هوای فشرده رها می‌گردد. در تولید /c/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

4 – 1 –  (چ/ژ) /ç,j/
هنگام تلفظ این آواک، بست در قسمت پیشین سخت‌کام واقع می‌شود. بدین ترتیب که مرکز زبان بالا رفته و در قسمت پیشین سخت‌کام به آن می‌چسبد. نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین و یا در پشت آن‌ها قرار دارد. نرمکام به بالا کشیده شده، راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد. بقیه‌ی اندام‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید آوای بعد قرار می‌گیرند. به محض باز شدن بست، هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. برای تولید /c/ تارها آواها جدا از یک‌دیگرند. بنابراین /c/ یک آوای بی‌واک است، اما برای تولید /j/ تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند و بنابراین /j/ یک آوای واک‌دار است.

5– 1 –  (ر) /r/
/r/ در لهجه‌ی تبریز یک آواک سایشی است؛ ولی در گفتار غیر رسمی گاهی به صورت غلطان یا لرزشی تولید می‌شود. برای تولید این آواک به صورت سایشی نوک زبان به جای تماس با لثه‌ی بالا در فاصله‌ی اندکی از آن قرار گرفته، مجرای تنگی ایجاد می‌کند. هنگام عبور هوا از این مجرای تنگ سایش به وجود می‌آید. دو طرف زبان به دیواره‌ی دندان‌های آسیای بالا مماس می‌گردند. نرمکام در موقعیّت بالا قرار گرفته و راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد، در تولید این آواک تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند.

آذربایجانی

6 – 1 –  (ز/س) /z,s/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک، زبان و لثه‌ی بالاست. بدین ترتیب که تیغه‌ی زبان به طرف لثه بلند می‌شود و در فاصله‌ی بسیار کمی از آن قرار می‌گیرد؛ کناره‌های زبان به دیواره‌ی دندان‌های کناری بالا می‌چسبند، به طوری که امکان فرار هوا از دو طرف زبان وجود ندارد؛ نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود؛ فاصله‌ی دو فک از یک‌دیگر بسیار اندک است و نتیجتاً دندان‌های بالا و پایین کاملاً به هم نزدیک‌اند؛ لب‌ها در موقعیت آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. فشار جریان هوا هنگام عبور از گذرگاه تنگ موجب سایش آن به جدار مجرا می‌گردد و هرچه این فشار بیشتر باشد صدای سایش بیشتر و بلندتر است. در تولید /s/ تار آواها نقشی ندارند. و بدین جهت آواک مذکور بی‌واک است؛ اما تولید /z/ همراه با ارتعاش تارهای صوتی است و بدین جهت آواک مذکور واکدار است.

7– 1 –  (ش) /ş/
برای تلفّظ این آواک، گذرگاه تنگ برای عبور هوا به وسیله‌ی زبان و قسمت جلویی کام ساخته می‌شود. بدین ترتیب که جلوی زبان بالا می‌رود. تیغه‌ی زبان و قسمت ابتدایی جلوی زبان در برابر قسمت عقبی لثه و قسمت ابتدایی کام قرار می‌گیرد. اطراف زبان روی دیواره‌ی دندان‌های بالا محکم می‌چسبد. فاصله‌ی دندان‌های بالا و پایین بسیار اندک است. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، عبور هوا را از راه بینی غیر ممکن می‌سازد. لب‌ها و بقیه‌ی زبان در مرحله‌ی آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. هوا با فشار از این گذرگاه تنگ گذشته، تولید سایش می‌نماید. در تولید /ş/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آوای مذکور بی‌واک است.

8 – 1 –  (ع) /'/
اندام تولیدکننده‌ی این آواک تار آواها هستند و بست در حنجره ایجاد می‌گردد. بدین ترتیب که دو تار صوتی در تمام طول خود محکم به یک‌دیگر می‌چسبند و راه عبور هوا را به بالا مسدود می‌سازند. فشار هوای بند آمده در زیر تارهای صوتی، منجر به باز شدن ناگهانی آن‌ها گشته و بر اثر آن هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. رهایی هوا نمی‌تواند همراه با ارتعاش تار آواها باشد. بنابراین /'/ یک آواک بی‌واک است.

فصلها


9 – 1 –  (ف/و) /f,v/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک لب پایین و دندان‌های بالا هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دندان‌های بالا به نرمی روی لبه‌ی داخلی لب پایین قرار می‌گیرد. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی مسدود است.
زبان در تولید این دو آواک نقشی ندارد و از این رو در مرحله‌ی آمادگی برای آوای بعدی قرار می‌گیرد. هوا با فشار از بین بریدگی‌های دندان‌ها و نیز بخشی از آن از لای دندان‌ها و لب پایین به بیرون می‌رود.

هنگام تولید /f/ تار آواها جدا از یک‌دیگرند، بنابراین /f/ یک آواک بی‌واک است؛ در حالی‌که /v/ یک آواک واک‌دار است.

10 – 1 –  (خ/غ) /x,ğ/
اندام‌های تولیدکننده‌ی این آواک‌ها، انتهایی‌ترین قسمت عقب زبان و قسمت پایانی نرمکام هستند، عقب زبان که رو به روی زبان کوچک قرار دارد، بالا رفته و در مقابل نرمکام و در فاصله‌ی کمی از آن قرار می‌گیرد و بدین طریق مجرایی تنگ برای گذر هوا پدید می‌آید. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. در تولید آواک /x/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آواک مذکور واک‌دار است.

پرفسور جواد هیئت ، سیری در تاریخ و لهجه های زبان ترکی
منبع کتابخانه توروز -
http://turuz.com
ترکی
انواع تقسیم بندیهای زبان و لهجه های ترکی در کتاب پرفسور جواد هیئت
لهجه های ترکی

11– 1 –  (ک/گ) /k,g/
در تولید این آواک‌ها تیغه‌ی زبان به ابتدای لثه‌ی بالا چسبیده و پشت دندان‌های پیشین بالایی قرار گرفته و گذرگاه تنگی به وجود می‌آید. اطراف زبان با دو طرف دندان‌های کناری تماس می‌یابند. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. لب‌ها در موقعیت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. در تولید آواک /k/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند. بنابراین آواک فوق واک‌دار است؛ در حالی‌که در تولید /g/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین /g/ یک آواک بی‌واک است.

نشانه‌ی «ک» در الفبای موجود، علاوه بر آواک فوق، برای نشان دادن در آواک خاص نیز به کار می‌رود که در مثال‌های زیر دیده می‌شود:

1. در کلمات تانک، کمیته، کارتون و تراکتور. که در این جا به صورت /k/ نشان می‌دهیم.

2. در کلمات اینک (= گاو)، چؤره‌ک (= نان.) که در این جا به صورت /ķ/

3. در کلمه‌های کتیبه، کتاب. که در این جا به شکل /k/ نشان می‌دهیم.

در این ترجمه، اوّلی را به صورت k// ، و دوّمی را به شكل /ķ/  و سومی را به شكل /k/ نشان دادیم.

ترکی آذری
ترکهای ایران

12– 1 –  (ح/هـ) / h/
اعضای تولیدکننده‌ی آواک فوق تار آواها هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دو اندام مذکور به یک‌دیگر نزدیک شده، در فاصله‌ی اندکی از هم قرار می‌گیرند، به گونه‌ای که چاکنای به صورت یک شکاف در می‌آید، نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا از طریق بینی مسدود می‌گردد. /h/ اصولاً یک آواک بی‌واک است. این آواک در ترکی آذربایجانی زیاد دیده نمی‌شود، اما در واژه‌های قرضی آن را زیاد می‌توان مشاهده کرد.

13– 1 –  (ل) /l/
برای تولید این آواک، نوک زبان به لثه‌ی بالا می‌چسبد و نیز دو طرف تیغه‌ی زبان به دیواره‌ی دندان‌های پیشین بالا متصل می‌گردد، به گونه‌ای که یک گرفتگی در قسمت جلوی دهان ایجاد می‌شود؛ ولی گرفتگی مذکور مانع خروج هوا نمی‌شود؛ زیرا بقیه‌ی حاشیه‌های زبان تا اطراف کام فاصله‌ی قابل ملاحظه‌ای دارند، و از این رو هوا به راحتی می‌تواند از دو طرف دهان و یا از یک طرف آن، بدون آن که سایش ایجاد شود. به خارج عبور نماید. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین ترتیب راه خروج هوا از مسیر بینی بسته می‌شود. تولید /l/ همراه با لرزش تارهای صوتی است، و بنابراین /l/ یک آواک واک‌دار است.

14– 1 –  (م) /m/
برای تولید آواک /m/ بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین به یکدیگر چسبیده، راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می‌سازند، نرمکام پایین می‌آید و در نتیجه هوا می‌تواند به آسانی از راه بینی به خارج برود. زبان در تولید این آواک نقشی ندارد و از این رو در موقعیت آمادگی برای تولید آوای بعدی قرار می‌گیرد. در تولید این آواک تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند.

15– 1 –  (ن) /n/
واجگاه این آواک لثه‌ی بالا و دندان‌های پیشین است، بدین ترتیب که نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین قرار می‌گیرد و قسمتی از آن در مرز لثه‌ی بالا با دندان‌های بالا قرار می‌گیرد. دو طرف زبان به کناره‌های کام چسبیده و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. نرمکام پایین می‌آید و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. در تولید /n/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

16– 1 –  (ی) /y/
اندام‌های تولیدکننده /y/ زبان و کام هستند. واجگاه آن سطح وسیعی از کام را در برمی‌گیرد. هنگام تولید این آواک هیچ نوع گرفتگی و یا تنگی مجرا که عبور هوا را ملازم با سایش سازد در دهان وجود ندارد و از این حیث شبیه واکه‌هاست. از دیدگاه آواشناسی، /y/ را می‌توان یک واکه به حساب آورد. اما از نظر واج‌شناسی /y/ یک آواک است.

جواد هیئت

تاریخ زبان ترکی

2 –  توصیف آوایی واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز 9 واک به شرح زیر دیده می‌شود.

1 – 2 –  (آ/ـا) /a/
هنگام تولید /a/ دهان در وضعیت کاملاً باز قرار دارد. قسمت پسین زبان حداقل افراشتگی را دارد و به همین جهت /a/ یک واکه‌ی افتاده به حساب می‌آید. بخش پیشین زبان آزاد است و کناره‌های آن مماس بر دیواره‌ی داخلی دندان‌های پایین می‌باشد. لب‌ها اندکی جلو آمده، به شکل بیضی گونه‌ای در می‌آیند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و به این ترتیب راه عبور هوا از طریق بینی بسته است. صورت کشیده‌ی این واک نیز در لهجه‌ی تبریز موجود است که اغلب در کلمات دخیل عربی دیده می‌شود. مانند: قابل، جالب، سالم و جز آن. در این ترجمه صورت کشیده‌ی این واک را به شکل /â/ نشان دادیم.

2 – 2 –  (اَ / ـه/ ه) /ə/
در تولید /ə/ حالت دهان نسبت به تولید /a/ کمی بازتر و نسبت به تولید /e/ کمی بسته‌تر است. در تولید /ə/ برجستگی زبان اندک، و دو واقع به صورت یک انقباض از جلو به عقب در بدنه‌ی زبان ظاهر می‌شود. عقب زبان افتاده و قسمت جلوی زبان نیز در حالت طبیعی قرار دارد و نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. شکل لب‌ها در تولید /ə/ گسترده است و نرمکام در وضعیت بالا قرار دارد. مانند: ار، ات، ال.

3 – 2 –  ــِ (ائـ/ ـئـ/ ـة/ ة) /e/
در تولید /e/ قسمت پیشین زبان به طرف بالا بر می‌خیزد و فاصله‌ی جلوی زبان و سخت‌کام هنگام تولید این واکه نصف فاصله‌ای است که برای تولید /æ/ و دو برابر فاصله‌ای است که برای تولید /i/ لازم است. در حالت عادی کوتاه است؛ ولی در واژه‌های قرضی و بر اثر فرآیندهای آوایی در کلمات بومی گاهی شکل کشیده نیز دیده می‌شود. نوک زبان در پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرد و نیز کناره‌های زبان از دندان‌های کناری بالا فاصله دارند. نرمکام در موقعیت بالاست و راه عبور هوا از مسیر بینی بسته است. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار دارند و لب‌ها به شکل نیم‌گسترده در می‌آیند. مانند: سئل، بئل، یئل.

4 – 2 –  (او- و) /u/
هنگام تولید این واکه، بخش پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای متعادل با آن قرار می‌گیرد که ایجاد سایش نکند. نوک زبان در جایگاه طبیعی خود یعنی: پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. کناره‌های زبان با کناره‌ی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها گرد شده و کمی به بیرون کشیده می‌شوند. به طور طبیعی یک واکه‌ی کوتاه است؛ ولی قبل از آواک‌های واک‌دار کشیده‌تر از حد طبیعی است. مانند: اولدوز.

5 – 2 –  (اۆ/ ۆ) /ü/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی مجرای هوا آنقدر تنگ نمی‌شود که سایش ایجاد شود. نوک و جلوی زبان آزاد است، اما در نتیجه‌ی بالا رفتن قسمت عقب زبان، قسمت جلوی آن نیز به عقب کشیده می‌شود و بخش میانی حاشیه‌های زبان به لبه‌ی دندان‌های آسیایی بالا می‌چسبد. مانند: اۆزۆم (= انگور.)

6 – 2 –  (اۏ/ ۏ) /o/
برای تولید این واکه عقب زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که تقریباً دو برابر مسافتی است که بین این دو عضو هنگام تولید /u/ وجود دارد. بخش پیشین زبان اندکی به طرف عقب کشیده می‌شود. شکل لب‌ها جلو آمده و گرد است. /o/ در ترکی آذربایجانی کمی کوتاه‌تر از آن در فارسی است. مانند: یۏل، دۏس (= دوست.)

7 – 2 –  ــَ (اؤ - ؤ) /ö/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به اندازه‌ای که برای /o/ بالا می‌آید برای /ö/ نیز به همان اندازه بالا می‌آید. زبان مقدار کمی به دندان‌های پیشین فشار می‌آورد، یعنی: زبان کمی به جلو رانده می‌شود. کناره‌های زبان با کناره‌های داخلی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها کمی گرد شده و به بیرون خم می‌شوند. مانند: گؤز، سؤز.

8 – 2 –  (ایـ / ـیـ / ی) /i/
برای تولید این واکه قسمت پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌آید. کمی زبان به جلو حرکت می‌کند و قسمت پسین زبان در حالت عادی قرار دارد. دهان حالت بسته دارد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا را از مسیر بینی مسدود می‌سازد. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار می‌گیرند و لب‌ها به شکل گسترده در می‌آیند. مانند: ایل، دیل، سیلماخ.

9 – 2 –  (اېـ / ـېـ / ې) /ı/
 برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی به حدی نزدیک نمی‌شود که سایش تولید شود. ارتفاع قسمت پسین زبان در تولید /ı/ کمتر از ارتفاع آن در تولید /u/ است. در تولید /ı/ لب‌ها حالت گسترده دارند. مانند: قېز، قېزیل.

جمعیت ترک زبانان ایران

آذری زبانها


3 –  توصیف آوایی جفت واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز جفت واک (دیفتانگ)های زیر موجود است:

1 – 3 –  /ay/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /a/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تای tay (= لنگه.)

2 – 3 –  /uy/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /u/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: قویماق quymaq (= كاچی.)

3 – 3 –  /oy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /o/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تۏی toy (= جشن عروسی.)

4 – 3 –  /öy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب حرکت پیوسته‌ی اندام‌های گفتار از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: دؤی döy (= بزن.)

5 – 3 –  /öü/
برای تولید این جفت آواک اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /ü/ حرکت می‌کنند. مانند: böür (= پهلو در بدن.)

6 – 3 –  /əy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ə/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: به‌ی bəy (= بیگ.)

7 – 3 –  /iy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیّت واکه‌ی /i/ برای تکرار خود بر می‌گردد. مانند: گیی giy (= بپوش.)

لینک مجموعه مطالب آموزش زبان ترکی آذربایجانی
لینک مجموعه مطالب تورک سئسه لینک



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : لهجه های ترکی-ترکی آذربایجانی-آموزش ترکی-لهجه تبریز-ترکی-آذربایجانی-زبان آذری-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 13 مهر 1394
زمان : 02:00 ب.ظ
ساختار زبان ترکی و ذهنیت ترکها
نظرات |

ذهنیت ترکهای ایران سبز است

در ابتدا به پدر و پسر تبریزی که الگویی برای تفکر جامعه بشری هستند اشاره دارم و سپس میخواهم مرتبط سازم با آموزشهای این پست زبان ترکی ...

طبق آنچه که اتفاق افتاد:

عصر ایران - لایک زاکربرگ و پاسخ اوباما به کار کودک تبریزی

کامنت اوباما

به این پدر و پسر میشه لقب ذهن سبز داد.
اما از طرفی چیزهایی میبینیم که این جمله را حقیقت میبخشد:  %99 ایرانی ها مشکل تئوری توطئه دارند!
باشگاه خبرنگاران: پیام اوباما به نوجوان ایرانی/ دوستی دلسوز یا گرگی در لباس میش!


از آن طرف دنیا یک ژورنالیست عکاس و خبرنگار و یک نخبه بنام زاکربرگ موسس فیسبوک و یک رئیس جمهور کشور ابر قدرت شیفته طرز تفکر این پدر پسر ایرانی میشود. ما میدانیم که در اقصا نقاط کشورمان کودکان و پدران زیادی هستند که چنین زیبا تفکر و الگو هستند.
و این پدر و پسر بخشنده زردآلو یک تُرک آذربایجان ایرانی هستند یاشاسین ...
نگران نباشید نمیخواهم پز قومیتی و تُرک بودن آنها را دهیم بلکه میخواهم به این اشاره کنم که ما در ایران پهناور هرگز قادر نیستیم همدیگر را درک و از ظرفیت های خوب هر قسمت و هر قوم و زبان و تفکر استفاده کنیم و البته همین تفکر و ذهنیت تئوری توطئه در ترکها نیز در برخی افکار هموطنان رسوخ کرده است تا جاییکه فکر میکنند ترکها یک قشر و هویت جدا و علیه تمامیت ایران هستند و باید ترکها تضعیف شوند!!! 

شعار هر انسان اعم از ترک و لر و فارس و عرب و هر کسی ...
چیزی که این پدر و کودک بخشنده زردآلو نمونه آن بودند
ذهنیت

آمریکا ابر قدرت شد چون جذب همین یک اتفاق ساده از یک کودک ساده برای کشور خود را میداند و ارزش قائل است. اما براستی ما در ایران هزار ملتی قادر به چنین کاری هستیم؟!
ما حتی قادر نیستیم به یک هموطن ترک، لر، فارس، بلوچ، عرب و غیره احترام گذاشته و حتی زبان و اصالت و فرهنگ آنرا قبول و بپذیریم!

هیچ فرقی نمیکند که از دوران باستان ما ترک بودیم یا از همین لحظه بهرحال ترک ایرانی هستیم و به آن میبالیم و همچنین بقیه نژادها و فرهنگ ها و زبانها که ما ذاتا یاد گرفتیم به همه آنها احترام قائل باشیم و برتری نسبت بهم نداریم.
زبان ترکی زبان بخش بزرگی از مردم ایران است. چقدر به زبان ترکی و مردم آن، جایگاه و منزلت و ارزش قائل بوده اند؟

ذهنیت واقعی یک ترک زبان ایران در مورد زبان خود
آیا درکش خیلی سخت است؟!
فارسی و ترکی
اصل 15

باید گفت متاسفانه علاوه بر اینکه از ظرفیت و کمال یک زبان و فرهنگ بنفع کشورمان استفاده نمیکنیم متاسفانه اغلب شاهد بی ارزش شمردن و بی حرمتی هستیم و یک ترک زبان آذربایجانی را که از کلمه تحریفی آذری و ساختن انواع تاریخچه غیر واقعی و برچسب آزار و سعی در انکار هویت و اصالت آن هستند و بدتر آنکه زبان و هویت این ظرفیت بالقوه را تضعیف نیز میکنند.
با چنین طرز تفکری نه تنها هرگز یک ابرقدرت نخواهیم شد و به دست دشمنان کشور بهانه میدهیم و زیباییهای اقوام را دلسرد و نابود میکنیم بلکه زردآلوهای ما مصادره و ایران خالی از رنگ نژادها و زبانها و فرهنگها خواهد شد و پس از هویت زدایی و تک رنگ شدن، یکه تاز آن فرهنگ بیگانه شرقی و غربی خواهد شد.

ذهنیت این پسر بچه با بخشیدن زردآلوهایش نشانگر نیت و طرز فکر اکثریت ترکها در ایران نیز هست (مشت نمونه خروار است) 
امید است ذهن همه اینچنین وسیع و مهربانانه باشد بهتر است.
پس به ظرفیت های زبان ترکی بیش از 30 میلیون متکلم و اصیل مردمان اقصی نقاط ایران، توجه و با خوشبینی درصدد استفاده خوب مثبت و تقویت آن برآییم.


اولا» قبل شروع این لینکهای مفید همیشه داشته باشید:
لیستی گلچین از اسامی نام زیبای ترکی برای پسران
منبع بسیار خوب کتابچه های ترکی آذربایجانی - بنر شده در وبلاگ

ایکینجی» بیر یئردکی بیز گئلک فارسی بیلاخ و عربینن انگلیسیده گئلک اؤرگئشاخ ، نیه پس اؤز آنا دیلیمیزه اؤرنمییاق..؟!

حضرت مولانا نیز یک ترک ایرانی است که به آن میبالد ...
شعر مولانا

اشاره کوتاه به تاریخچه زبان ترکی:
کوچ بزرگ پروترک ها شروع کننده تمدن جهان

پروترک ها شکل دهنده اساس تمدن های باستانی جهان

شروع این کوچ بزرگ براساس تاریخ کتیبه های موجود به حدود 30000 سال اولوکم پیش باز میگردد و تا حدود 10000 سال پیش ادامه داشته است.
گاها در بررسی تاریخ بشریت به کتیبه های پروترکی برمیخوریم که بدور از محل زندگی ترکان امروزی قرار دارد مثلا در اروپا یا در آفریقای شمالی و یا در آمریکا.
وجود این کتیبه ها از حضور پروترک ها در سراسر کره زمین حکایت دارد.که در کتیبه های بعدی تمدن های باستانی جهان نیز این آثار در شکل های گوناگون مثل اثرات زبانی(وجود اثرات لغات ترکی ) و یا اثرات الفبایی در خطوط این اقوام دیده میشود.مثل وجود اثرات فراوان زبان ترکی در تمدن سومری و مایا

مهاجرت

خط رونی(رونیک)
اولین کتیبه های باستانی جهان با خط رونی(خط رمزگونه) نوشته شده اند.این خط گاهی بصورت نماد های تصویری (مصر باستان) و گاهی هم بصورت الفبای رونیک باستان(futhark) است که این شکل الفبایی تکمیل شده همان تصویر ها هستند.نکته جالب این است که این کتیبه های رونی به شکل ابتدایی در تمامی تمدن های باستان وجود داشته اند.
در زبان پروترک ها به طور کلی به این دریاها OK-ONGUNUS گفته میشده که به معنی دریایی که خلق اوک در اطرافش زندگی میکنند است. این لغت هزاران سال بعد در زبان یونانی به صورت اقیانوس آمده است و نشانگر ریشه ترکی این کلمه است
نکته1: اولین خط و زبان بشری متعلق به ترکان است.
نکته 2:
ریشه نام تبریز TAURUS در زبان اساطیری پروترک و مهاجران ساکایی است.

منبع:
http://www.onturk.net
http://www.astroset.com
کتب پرفسور KÂZIM MİRŞAN
http://en.wikipedia.org/wiki/Tamga
برای اطلاعات بیشتر میتوانید عبارت زیر را سرچ کنید  Eski Türklerde İlim


منبع مقالات مازگامئت

http://mazqamet.blogfa.com

مقایسه قواعد و قانونمندی ترکی و فارسی
بررسی زبان ترکی وفارسی


این مقاله قسمتی از یک فصل از فصول یک کتاب انگلیسی ترجمه شده درباره مقایسه ساختارها و قوانین فارسی و ترکی است.
با مطالعه این مقاله کتاب محاکمه الغتین حضرت امیر علیشیر نوایی در ذهن انسان یادآوری میشود.

 معمولا پایه هر زبان را افعال آن زبان و ریشه افعال یعنی فعل امر تشکیل می دهد.و میشود گفت که بقیه لغات و عبارات زبان از افعال گرفته میشود.
زبان شناسان تونایی و قدرت و ماهیت یک زبان را با افعال آن زبان مطالعه و طبقه بندی میکنند. زبانهایی که افعالش قانون پذیر و بدون استثنا باشند در بین زبان ها به عنوان زبان های قوی مطرح میشوند.
در این میان زبان انگلیسی با حدود 100 فعل بی قاعده از 5 زبان قدرتمند جهان حساب میشود.

نمونه بی قاعدگی در زبان انگلیسی
حال:go/گذشته:went/نقلی:gone

در این میان زبانهای ترکی و عربی به علت قانون پذیری فوق العاده در صدر زبانهای قانونمند و قوی قرار میگرند.
ولی تفاوت زبان ترکی با زبان عربی در این است که قوانین زبان ترکی از زبان عربی آسان تر هستند و در ضمن استثنا ندارند.

تصاویر صرفا جهت آموزشی زبان ترکی
آموزش زبان

قانونمندی افعال ترکی
زبان ترکی در بین زبانهای دنیا از لحاظ فعل و قوانین فعلی تنها با داشتن یک فعل بی قاعده قوی ترین زبان دنیا محسوب می شود.
معادل افعال بالا در زبان ترکی به ترتیب زیر می باشد.
حال :گئدیر gedir/گذشته:گئددیgeddi/نقلی:گئدیردی gedirdi
مشاهده می کنید که ریشه فعل در همه موارد ثابت است.

نمونه بی قاعدگی در فارسی
حال:می رود/گذشته:رفت/نقلی:می رفته است
همانطور که مشاهده میکنید در فارسی ریشه ثابت نمی ماند و در تبدیل ماضی به مضارع فعل به طریقی نامعلوم تغییر میکند.بدون هیچ قانون.

زمان های فعلی
فارسی در زمان افعال ضعیف محسوب میشود و فاقد بسیاری از زمان ها می باشد بطوری که حتی یکی از ساده ترین اشکال زمانی یعنی زمان آینده نیز وجود ندارد.
برای رفع این مشکل در فارسی از فعل کمکی خواستن کمک میگیرند.
مثال
انگلیسی
I will go
ترکی
من گئده جاقام mən gedəcaqam
فارسی
من میخواهم بروم

انگلیسی
I want go
ترکی -صیغه 1 خواستن
من ایستیرم گئدم mən istirəm gedəm
ترکی-صیغه 2 خواستن
من گئدیمسه ییرم mən gedimsəyirəm
فارسی
من میخواهم بروم

مشکل جایی پیچیده میشود که بخواهیم فعل خواستن را به زمان آینده ببریم.
ایستیه جاقام istiyəcaqam :خواهم خواست
ایستیه جاقیدیم istiyəcaqıdım :میخواهم بخواهم!

اصوات

زبان فارسی و مجهول و گذرا کردن افعال
در ضمن فارسی در افعال مجهول و گذرا کردن افعال مشکل اساسی دارد و توانایی این کار را ندارد.
مثال در مجهول کردن
ترکی
سئومک sevmək >>سئویلمک sevilmək
فارسی
دوست داشتن>>دوست داشته شدن    که معنی و مفهومی ناقص دارد

مثال در گذرا کردن
ترکی
یاتماق yatmaq >>یاتیتماق yatitmaq
اوخوماق oxumaq >>اوخوتماق oxutmaq >>اوخوتدورماق oxutdurmaq
فارسی
خوابیدن>>خواباندن
خواندن>>خوانداندن>>خواندانداندن    که بی معنی است

فعل اسمی
در فارسی چیزی به نام فعل اسمی وجود ندارد. فعل اسمی به فعلی گفته میشود که با اضافه شدن یک وند به اسم معنی اسم را به فعل تغییر میدهد.
در فارسی برای رفع این مشکل از افعال کمکی استفاده میکنند.
مثال
ترکی
قره qərə>>قره له مکqərələmək>>قره لن مکqərələnmək>>قره لش مکqərələşmək
فارسی
سیاه>>سیاه کردن>>سیاه شدن>>رفته رفته سیاه شدن

زبان آذربایجان

قوانین فنوتیکی
زبان ترکی دارای  قوی ترین قانون فنوتیکی جهان یعنی قانون هماهنگی اصوات که اصوات را به اینجه و قالین تقسیم میکند است.
در مقابل در فارسی قوانین فنوتیکی وجود ندارد و در اکثر موارد اصوات در افعال بشکل عامیانه بکار می رود.
مثال عدم قانون فنوتیکی در فعل امر
در ایجاد فعل امر معلوم نیست که از کدام شکل بِ  یا بُ استفاده خواهد شد
رفتن>>بُرو
مردن  >>بِمیر
آمدن>>بیا
گذشتن>>بگذر
دویدن>>بدو

دایره افعال و لغات و ساخت فعل های جدید با قواعد بی قاعده
زبان فارسی بدلیل گسترده نبودن لغات و افعال برای جبران این نقص به ساخت افعال و لغات به شکل مندرآوردی (توسط فرهنگستان ادب فارسی) روی آورده است که باعث بدتر شدن وضعیت این زبان شده است!!!
در مقابل در زبان ترکی این لغات و افعالی که در فارسی ساخته شده بطور لغت و فعل ساده در ترکی موجود است.

ترکی آذری

مثال هایی برای افعال
داشتن>>برداشتن götürmaq
خوردن:یئماق yemaq>>برخوردن:توققوشماق toqquşmaq /چیرپیشماق çırpışmaq
بردن:آپارماق aparmaq >> ترابری کردن:داشیماق daşımaq
گرفتن:توتماق tutmaq >> درگیر شدن:وروشماق vuruşmaq/ توتوشماق tutuşmaq /چیرپیشماق çırpışmaq
خواندن:اوخوماق oxumaq >> فراخوانی کردن:چاغیرماق çağırmaq
گزاردن:قیلماق qılmaq >> برگزار کردن :قورماق qurmaq

رفتن:گئتماق gedmaq
>>دررفتن:قاچماق qaçmaq
>>سررفتن:داشماق daşmaq

آمدن:گلماق gəlmaq
>>درآمدن:چیخماق çıxmaq
>>برآمدن:دیکه لماق dikəlmaq
>>فرآورده:اورون ürün
>>فرآیند:سورچ sürəç / اورونوم ürünüm
>>درآمد:گلیر gəlir
>>گردهمایی:توپلانتی toplantı
>>همایش:قورولتای qurultay
>>گردآوری:یئغماق yığnaq
و...

در حالیکه لغات در و بر و ... دارای مفاهیمی متفاوت هستند.
گفتن:دئماق demaq >> گفت و گو :دئییش ماق deyişmaq / دانیشماق danışmaq:مکالمه کردن /قونوشماق qonuşmaq:مصاحبت کردن
جستن:آراماق aramaq >> جستجو کردن :آختارماق axtarmaq

معادل ترکی

مثال هایی برای لغات
شاخ :بورنوز burnuz >> شاخه :پوتاق putaq
زمین:یئر yer >> زمینه : آلاند aland
نام:آد  ad >> نامه:پیتیک pitik >> برنامه:وئرلیش verliş
ریش:سققل səqqəl >> ریشه:کؤک kök
روز:گون gün >>روزه:اوروج oruc
چشم:گؤز göz >> چشمه:بولاق bulaq / پینار pınar


صفات
در زبان فارسی بیشتر ساختار ها و انواع صفات موجود نمی باشد. بعلاوه ساختار صفت و موصوفی فارسی برگرفته از ساختارهای زبان عربیست.
مثلا
صفات و ضمایر ملکی در فارسی وجود ندارد و برای ترجمه اینها از لغت مال استفاده میشود.
با مقایسه صفات ملکی ترکی و انگلیسی به قانونمندی و زیبایی زبان ترکی پی میبریم.
چون مشاهده میشود که صفات و ضمایر ملکی در ترکی با قاعده خاص و بطور قانونمند از ضمایر فاعلی ساخته میشود. در حالی که این صفات و ضمایر در انگلیسی بطور بی قاعده از ضمایر فاعلی ساخته شده است.
صفات ملکی ترکی
منmən>> منیم mənim
سنsən>> سنینsənin
اوo>> اونون onun
بیزbiz>>بیزیم bizim
سیزsiz >>سیزین sizin
اولارolar>> اولارین oların

صفات ملکی انگلیسی
my-your-her-his-our-your-their

ضمایر ملکی ترکی
منmən>> منیم mənim >>منیمکیmənimki
سنsən>> سنینsənin >>سنینکیsəninki
اوo>> اونون onun >>اونونکوonunku
بیزbiz>>بیزیم bizim >> بیزیمکیbizimki
سیزsiz >>سیزین sizin >>سیزینکیsizinki
اولارolar>> اولارین oların>>اولارینکیolarınkı

صفات ملکی انگلیسی
mine-yours-his-hers-ours-theirs

به علت طولانی بودن این کتاب از ادامه بحث خودداری میکنیم. فقط در پایان مثال هایی از ساختارها و قواعد فعلی زبان ترکی که واقعا فوق العاده هستند و ترجمه فارسی آنها که بدون هیچ گونه قانون و شکل ساختاری هستند آورده شده است که در اکثر موارد حتی در فارسی قابل معنی کردن نمی باشد .

افعال

به تغییرات شکل افعال توجه کنید

مصدر:
گلمک gəlmək >>آمدن

امر:
گلسین gəlsin>>بیاید

التزام:
گله gələ >>بیاید!
(در فارسی امر و التزامی  یکی ترجمه میشود)

نهی:
گلمه gəlməsin >>نیاید

مضارع اخباری:
گلیر gəlir >>می آید

مضارع اخباری استمراری:
گلیری  gəliri >>دارد  می آید
(مجبورا در فارسی از فعل کمکی داشتن استفاده میشود که از لحاظ معنی هیچ ربطی ندارد)

تورکی

حال در گذشته:
گلیردی  gəlirdi >>داشت می آمد

گلیرمیش gəlirmiş >>داشته می آمده!
 
ماضی:
گلدی gəldi >>آمد

ماضی نقلی:
گلیپ gəlip >>آمده

ماض نقلی:
گلیپدی  gəlipdi >>آمده!

ماضی بعید:
گلمیشدی gəlmişdi >>آمده بود

ماضی بعید استمراری:
گلمیشیدی gəlmişidi >>... !!!

شرطی:
گلسه gəlsə >>اگر بیاید

آرزویی:
گلئیدی gəleydi >>ای کاش بیاید

azəri

توانایی1:
گلر gələr >>می تواند بیاید

توانایی2:
گله بیلر gələ bilər >>می تواند بیاید

عدم توانایی:
گلنمز gələnməz >>نمی تواند بیاید
گلنمزیمیش gələnməzimiş >>نمی توانسته که بیاید!

گلنمیین gələnmiyən >>...!!!

آینده1 :
گلجاق gələcəq>>خواهد آمد

آینده2 :
گلجاقدی gələcaqdı >>میخواست بیاید؟؟؟>>ایستیردی گلسین istirdi gəlsin

آینده در گذشته:
گلجاقیدی  gələcaqıdı>>می خواست بیاید!

آینده:
گلجاقیمیش  gələcaqımış>>می خواسته بوده که بیاید!

گلنمیه جاقیمیش  gələnmiyəcaqımış>>نمی توانسته بخواهد بیاید!

فعل

اجبار:
گلمه لی دی Gəlməlidi >>باید بیاید
گرک گله Gərək Gələ >> باید  بیاید
گلمه لی یدی Gəlməli idi>>لازم بوده که بیاید؟؟؟
گلمه لی میش gəməlimiş >>؟؟؟

و هزاران ساختار فوق العاده دیگر...

در فارسی برای بیان ساده ترین زمان ها و حالات چون ساختاری موجود نیست و از افعال کمکی مثل خواستن و داشتن و بودن و کردن و... کمک گرفته میشود.


وند های ترکی رایج در فارسی
پسوند ها و پیشوند های ترکی در فارسی

Türkçe ekleri farsca'da
Türkçeden farscaya geçen ekler

زبان ترکی به علت اینکه یک زبان التصاقی است دارای پسوندها و پیشوندهای فراوانی است که هرکدام با قاعده و اصولشان در جای خود به کار برده می شوند.
در عوض زبان فارسی چون یک زبان تحلیلی می باشد از لحاظ پسوند و پیشوند ضعیف بشمار میرود و از وند های دیگر زبان ها استفاده می کند.
چون در ترکی برای صرف و استفاده افعال از پسوند استفاده می شود به زبان ترکی زبان التصاقی پسوندی می گویند ولی در کل در زبان ترکی پیشوندهای فراوانی نیز وجود دارد. مثل بر ber ، اؤن ön  ، واز vaz و... .
در این مقاله هرجا که از لفظ زبان ترکی استفاده می شود منظور زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران است.چون زبان ترکی کلی زبانی وسیع و گسترده است و بحث درباره ی آن نیاز به هزاران مقاله به این اندازه دارد و در اینجا نمی گنجد .پس باید زبان ترکی این مقاله را به زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران محدود کنیم.
در ضمن اگر اشتباهی در مقاله مشاهده کردید عفو کنید چون برای ما که زبان خودمان را آموزش ندیده ایم بررسی کلی ودرست زبان عظیم ترکی آذربایجانی دشوار است و همچون توصیف فیل در تاریکی است!

کلمات

حال به بررسی چندین مورد از وند های ترکی در فارسی می پردازیم
مه me  (از گروه مهme و ما ma ):
در ترکی برای منفی کردن فعل امر -امر منفی یا نهی-با توجه به قانون فنوتیک (از نوع اینجه ince یا قالینkalın ) یکی از حالات  مهme و ما ma بکار می رود.
مثل: گئت: برو          گئتمه: نرو
در منفی کردن فعل در فارسی از نه ne استفاده می شود ولی در اثار فارسی قدیم از مه me  استفاده میشده است.یعنی مه me به نه ne تبدیل شده است.
مثل: مرو mero- نرو nero
و گاهی هم وند ما ma در ترکی به شکل نا na بکاررفته است. مثل نامرد namerd

گون gün و گن gen و گین (از گروه گون gün-gun، گین gin، گنgın ، قون qun-qün، قین qin، قن qın):
این وندها در ترکی برای نشان دادن حالت بکار می روندکه فقط گون و گن از این گروه بفارسی وارد شده است.مثل گوناگونgunagun ، چگونهçegune ، همگن hemgın، گونه gune ، همگون و...

شمارش

مثال ها در ترکی:
وورقونvurqun:عاشق   /قیزقینqızqın:عصباتی / جوشقونcoşqun:جوشان و مهیج شده / ویرقینvırqın:بلا       / خشمگین  xəşmgin   / غمگین qamgin /گزگین  gəzgin (سیاره) /بیلگین bilgin (دانا)//اوزگون üzgün (متاسف)/اوزگون özgün (منحصر بفرد -اصیل -کلاسیک)

وند های دیگری در ترکی برای حالت وجود دارد.
مثل
شیخ şıx (حالت و وضعیت) مثلا بو شیخدا bu şıxda(با این حالت)
شین şin (قیافه و چهره) مثلا ساری شین  sarışin(زرد قیافه) ، قره شین qərəşin(سیاه چهره)
و ...

دان dan :
این وند برای نشان دادن ظرف یا قاب نگهداری است.در نمونه های قدیمی ترکی که به فارسی رفته میتوان به مثال های زیر اشاره کرد.
زندان(ایزیندان) ایز(نظارت و مشاهده ، رد و اثر)ین +دان
دندان :دن(دانه سفید)+دان

کده kede و کد ked (از گروه کنت kent و کد ked و کده kede ):
این وند  در معنای روستا وشهر است .(در ترکی به روستا لغات کنت kent و کوی küy-köy و اؤی öy و برای لغت شهر لغات بالقاسون balqason و بولیک bolık و شار şar و اور ur بکار می رود)
این وند از وند های مکان ترکی می باشد.
مثل :
دانشکده danışkede  /کدخدا(کنت خدا) kedxuda

گاه gah (از گروه گاه gah و  قاه qah و گه geh):
این پسوند مکان مشهور در فارسی است.
هر کدام از اشکال این وند با قانون فنوتیک به کار میروند.دوشکل آن در فارسی نیز بدون رعایت قانون فنوتیکی بکار می روند .مثل: خوابگاهxabgah-خوابگه xabgeh
این پسوند در اصل بشکل قاهqah است مثل کلمه خانقاه xanqah
به همین خاطر است که گاهی این وند را در گروه وند قا qa طبقه بندی میکنند.
جایگاه caygah که جاca و جایcay شکل ترکی شرقی وند قاqa در ترکی  غربی هستند.

ادبیات

وار var :
این کلمه در دو شکل دربه فارسی وارد شده است.یکی به شکل پسوندی  وار var در پسوند های کلمات (بعنوان پسوند شباهت) و یکی هم از ترکی شرقی به شکل اسمی بار bar که به معنی ثمره و میوه بکار رفته است.
مثل :
بؤیوک وار:بزرگوار   /ماهوار و...

ش ş (از گروه یشiş - وشuş -شş ) :
این پسوند در ترکی اگر به فعل اضافه شود و فعل بسازد حالت دسته جمعی و هم به فعل می دهد(شبیه به پسوند یتıt که از فعل اسم دسته جمعی می سازد یاشیتyaşıt /یا پسوند داشdaş که به اسم حالت دسته جمعی و هم می دهد مثل داداش dadaş یولداش yoldaşو...)
مثل
اؤپوشمک öpüşmek:باهم روبوسی کردن /گؤروشمکgörüşmek:دیدار کردن / یازیشماقyazaşmak:مکاتبه /گولشمکgüleşmek:کشتی گرفتن
ولی اگر با افزودن این وند به فعل اسم ساخته شود شیوه و حالت فعل را بیان می کند.
مثل
چالشçalış /تلاشtelaş/جنبشcunbuş/چکیشçekiş/گئدیشgediş/کوشش kuşeş

جهات

ین in (از گروه ونun  و ینin):
این وند در اسم ها بکار می رود.
مثال
در ترکی در(بشکل اسمی) به معنی عمق می باشد که اگر وند بالا را بگیرد میشود درینderin:عمیق   / درآز deraz: کم عمق
آرخایین(مطمئن)

در فارسی:مثل  سنگینsengin / چرکین çirkinو...


گل gül (از گروه گیل gil- گول gül- قیلqil - قولqul):
مثال  :
یونگولyüngül:سبک  / خوشگل xoşgül


بر ber (از گروه برber و بری beri):
بر در ترکی معادل رخ در فارسی است.
بریberi:به این سمت،به سمت بالا  / اؤتهöte:به آن سو
بره بیتیرمک bere bitirmek: به رو روییدن(در اصلاح به معنی فایده داشتن) مثل افسوس بره بیتیرمز:افسوس سودی ندارد
این وند در فارسی کاربرد فراوان دارد.مثل : برداشتنber daşten و...

پسوند

وازvaz - باز baz :
هر دو پیشوند در فارسی به معنی گشاد  وارد شده اند.مثل:
واز گئچمک vaz geçmek :در اصلاح به معنی بی خیال شدن  / دروازه dervaza
ولی پسوند باز خود نیز به عنوان پسوند علاقه نیز به فارسی وارد شده است.


چه çe(از گروه چهçe -جهce -چاça  -جاca):
از نمونه های ترکی که به فارسی وارد شده است:
پاچه (پاچاpaça)  / کلوچه kuluçe/ پارچه (پارچاparça) /مورچه  mürçe  /ماهیچه mahiçe و...
در ترکی علاوه بر این وند وند های جیکcik-جوکcuk مثل یوردجوک yurdcuk (شهرک) و وند جاغیز cağız مثل قیز جاغیز qızcağız (دخترک) نیز در معنای تصغیر وجود دارد.

توق tuq :
از پسوند های مکان است و شبیه به گاه است.
مثل
قولتوق qoltuq :زیربغل /پاتوق patuq :پایگاه
جالب توجه است که کلمه پا pa در ترکی باستان نیز به معنی آیاقayaq و قیچ qıç به شکل با ba بکاررفته است ولی منشا اصلیش معلوم نیست که ترکی است یا فارسی.

مان man(از گروه مان man و منmen):
اگربصورت اسم باشد به معنی ناقص و عیب است ولی در شکل وند به معنی شدت است.
مثل
دگیرمانdegirman :آسیاب /اؤیرتمنöyretmen:معلم / آرمان arman(آرامانaraman:بسیار جستجو شدنی) /درمانderman / سازمان sazman و...
البته باید اشاره کرد که این وند در ترکی باستان به شکل پان pan بوده است که امروزه در ترکی قزاقی در کلماتی مثل آسپان aspan (شکل اصلی لغت آسمانasman) بکار میرود.

چی çi(چیçi - جیci - چوçu - جوcu ):
حالت فاعلی به اسم میدهد.مثل تفنگ چی tüfengçi

قواعد زبان

انگ  eng:
وقتی به اسمی یا فعلی اضافه می شود به معنی وسیله آن اسم یا آن کار می شود.
مثل
سرنگsoreng(وسیله سورماقsormak) / النگوelengu(وسیله الəl)


خانه xane(از گروه خاناxana  - هانا hana - انا ana):
از پسوند های مکان ترکی است که به فارسی در معنی ائوev هم وارد شده است.
مثل
خسته خانا xəstə xana (خسته هانا  hastane) / آستانا astana:در ترکی قدیم و ترکی شرقی به معنی پایتخت başkent می باشد(آستانهastana پایتخت قزاقستانkazakistan) آستast در ترکی مخالف اوستüst است مثل آستار astar ، آستینastın

بانban (از گروه بانban بادbad باتbat ):
این پسوند ترکی در ابتدا به شکل پانpan پاد padو پاتpat  به فارسی وارد شده بوده که بعدا دوباره به شکل اصیل ترکی خود بازگشته است و به شکل بانban بکار میرود.
مثل لغت چوپانçupan در ترکی به صورت چوبانçoban /چو ço در ترکی قدیم به معنی گوسفندqoyun است مثل لغت چودارçodar


دارdar (از گروه دارdar - درder):
این وند از پسوند های محافظت و پیشه به حساب می آید و با توجه به قواعد فنوتیکی یکی از حالات ان به کار می رود.مثل: ائلدار ildar / صفدارsefdar (صفدرsefder) /چودارçodar  به معنی گوسفند دار  و...

صرف فعل

ستان stan (از گروه یستانistan - وستانustan ):
این پسوند ریشه کلمه استان ustan است که هم معنی با بیگلربیگی beyglerbeygi می باشد.که فقط یک حالت ان به فارسی وارد شده است.


یک ik و وک uk(از گروه یک ik - وک uk-یق iq - وقuq ):
این پسوند از وند های صفت ساز در ترکی است.
مثل کلمه چابک çabuk و  تاریک tarik
نزدیک nəzdik / دروغ (دوروق duruq ) که دارای ریشه های ترکی هستند.
لغت دوموکdümük نیز در ترکی قدیمی اذربایجان به معنی سرگرمی می باشد.

شن şən و شان şan:
این از پسوند های وضیعت در ترکی می باشد.
مثل
گلشن   gülşən /پریشان perişan


وانvan  و  آوانavan  و آباد abad و اوا ova:
این پسوند از وند های مکانی ترکی می باشد که در فارسی نیز کاربرد فراوانی دارد.ریشه این وند به کلمه اوov  در ترکی باستان که معادل ائوev در ترکی جدید است بر میگردد.

اعشار

قهqe  و  گه ge (از گروه قا qa- قه qe -گا ga - گه ge):
از پسوند های مکان و ابزار ترکی است که علاوه بر فارسی به زبان هایی مثل روسی نیز وارد شده است.در فارسی حالت گه ge در مفهوم مکان و در روسی  قا qa  در مفهوم مکان و ابزار رایج است.
مثل کلماتی مثل جلگه colge در فارسی و ناسیرقا nasırqa (فرغون) در روسی

خود کلمه جلگه نیز دارای ریشه ترکی است.
شکل  پسوند مکانی قا qa در ترکی شرقی و به خصوص در ترکی اویغوری چینی به شکل جا ca وجای cay است که در فارسی فقط به شکل اسم وارد شده و شکل وند ندارد.
پسوند قاqa و گهgə اگر برای ساخت نام ابزار و وسیله به کار رود معادل پسوند تله tele در زبان های لاتین می باشد و به ابزار حالت دور می دهد.
مثل
داشقا daşqa(گاری)/درشکه (دوروشقا duruşqa )/آتیشقا atışqa (سکوی  پرتاب)/باخیرقا baxırqa (تلویزیونtv )
قونقا qonqa (قطار شهری)
در ترکی لغات فراوانی برای مفهوم دور و بعید کاربرد دارد.
مثل لغات اوزاق uzaq (دور ) و  ıraq ایراق  (بعید) که این کلمه ترکی ریشه کلمه عراق و اراک است.بعلاوه وند و کلمه گئن gen (دور) نیز وجود دارد که البته باید با لفظ گن gən (وسیع - گشاد güşad ) اشتباه گرفته نشود.قا qa پسوند دور است و گئن gen پیشوند دور.

وند گه gə اگر به فعل اضافه شود معنی صفت می دهد.مثل بیلگه bilgə (خردمند - هوشیار)

اتو
راق raq و  اق aq و لاق laq (از گروه راقraq -راra-رهre - لاقlaq -لیقlıq ):
با اینکه این سه وند دارای محل کاربرد متفاوتی با هم هستند یکی به فعل اضافه میشود و دو شکل دیگر به اسم ولی چون هر سه وند مکان هستند و چون  نسبتا به هم شبیه هستند در یک گروه آورده شده اند.
مثال لغات ترکی وارد شده به فارسی با این وندها:
مثال وند  راقraq : سوراخsuraq (سو راق محل عبور سوsu /سو=آب)
مثال وند اقaq : سراغsoraq (سور اق سورماق sormaq در ترکی به معنی پرسیدن است.)/پوشاک puşak (پوش/پوچ در ترکی به هر چیزی رویه مانند  و تو خالی گفته میشود)
مثال وند لاق laq  : سنگلاخsenglaq  و باتلاق batlaq
مثال وند را ra و ره re در ترکی : بورا bura (اینجا) / اورا ora (آنجا) / هارا hara (کجا در ترکی آذربایجانی) / نه  ره nere (کجا در ترکی استانبولی)


سرا səra و سرای səray :
این وند در ترکی قدیم به معنی کاخ و عمارت بوده است که در فارسی امروزی نیز کاربرد فراوانی پیدا کرده است.لفظ دیگری که برای کاخ در ترکی اصیل  کوشک küşk است.نکته جالب این است که برخی نام های قدیمی در آذربایجان با ترکیب این دو لغت تشکیل شده است.مثل کوشک سرای köşksəray


جاca و جایcay :
این وند و لغت ترکی فقط در فارسی به شکل لغت وارد شده و شکل وند ندارد.جاca و جایcay بیشتر در ترکی شرقی بخصوص ترکی اویغوری کاربرد دارد.
مثل مصراع اول شعر مشهور ترکی چینی
بو جایدا ایگید لر یاتیر bu cayda igidlər yatır
شکل غربی این وند در ترکی غربی همان وند قا qa می باشد و تنها لغتی  که در ترکی غربی از وند جاca و جایcay استفاده شده لغت جایناق caynaq می باشد که بعد ها با گرفتن دوباره وند گاهgah ترکی به شکل جایگاه caygah در امده است.

ترکی

گی gi (از گروه گی gi و قی qi  ):
این وند در ترکی از وند های حالت می باشد که در فارسی در چند لغت که از ترکی به فارسی رفته کاربرد دارد.
مثل
سوگولی سئوگیلی sevgili (معشوق ) /یرغو  یارقی yarqı (دادگاه)  /چاقو  چاققی çaqqı
این وند در ترکی لغات بسیاری را ساخته است.
مثل
 وئرگی vergi (نعمت-مالیات)  /جیرگی cirgi (توان -نیرو )/چالقی çalqı (ابزار نواختن) /سئوگی sevgi (عشق )و...


ناک (از گروه ناق و نق و نک و ناک):
این پسوند در کلماتی مثل بیمناک و خطرناک به کار رفته است.
این پسوند در ترکی دارای کاربرد های متفاوتی است که بیشتر به شکل پسوند مکان بکار میرود.
مثل :یئغناق(مجموعه - آرشیو)

پسوند های بسیار دیگری از ترکی به فارسی رفته اند که به چند مورد دیگر زیر اکتفا می کنیم.
کار kar در آشکار aşkar / سارsar و زار zar در گلزارgülzar و گلسارgülsar/ قارqar  و گارgar  در ایلقارilqar (وعده) و آموزگار amuzegar و روزگار ruzgar/ آلal در گودال godal / پاد pad و  پد pəd  به معنی ضد zid چیزی  / و...

نکته:
یکی از نشانه های وند های ترکی در فارسی چند حالته بودن آنها است که در ترکی با استفاده از قوانین هماهنگی اصوات یک یا چندی از این حالات بکار میرود.
مثل  وند پاد pad و  پد pəd  به معنی ضد zid چیزی


لینک پست الفبا و نقش زبان ترکی در جهان
لینک پست جمعیت ترکهای ایران
لینک پست ژنتیک ترکهای ایران
لینک پست بنیاد فرهنگ و ادب و هنر آذربایجان!
لینک مجموعه پستهای تورک سئسه لینک
لینک مجموعه پستهای آموزش زبان ترکی



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : افکار ترکها-منابع ترکی-آموزش ترکی-آذربایجانی-زبان ترکی آذری-turkce-فعل-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 15 شهریور 1394
زمان : 01:40 ب.ظ
:: روز جهانی زبان مادری و غربت زبان ترکی در ایران
:: سالار ملی ، مجاهدت های باقرخان
:: غرفه تبریز در دهمین نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران
:: کفش تبریز و کمپین حمایت از کفشهای بومی
:: ثبت اصالت سفال آذربایجان در لیست اصالت یونسکو
:: دوربین تبریز لینک 67 (برف بهمن ماه 1395 در تبریز)
:: مدارس قدیمی در تبریز قطب علم پرور ایران
:: آشپزی و غذای خوشمزه آذربایجان
:: ثبت جهانی تابلو فرش سردرود تبریز
:: برج تاریخی آتش نشانی تبریز
:: طبیعت زیبای هوراند آذربایجان شرقی
:: گردش در دروازه آذربایجان شرقی ، شهرستان میانه
:: بیشترین مالیات کشور اذعان آذربایجانی ها
:: فرزندآوری و کودکان آذربایجان شرقی
:: روستای چراغیل و فرهنگ روستای قاضی جهان در آذرشهر
:: پروفسور محسن هشترودی و پروفسور لطفی زاده و پرفسور علی جوان
:: در آستانه سال نو میلادی و ارامنه تبریز
:: دوربین تبریز لینک 66 ( برف و زمستان در کندوان )
:: درباره تبریز و آذربایجان - پست ثابت About
:: چله گئجسی در آذربایجان
:: خیابان سنگفرش تربیت در تبریز
:: منطقه کیامکی و کمتال آذربایجان شرقی
:: باغ تاریخی فتح آباد تبریز
:: سه قهرمان تبریز عظیم قیچی ساز ، یونس موحد ، اکرم امانی
:: دیدنیهای اطراف مرند
:: بیماری ایدز را بیشتر بشناسیم
:: وداع باشکوه تبریز با مسافران بهشت
:: قطار و دهقان فداکار
:: موزه آذربایجان در تبریز
:: نگاهی به طرح توسعه میدان ساعت تبریز




( تعداد کل صفحات: 6 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ