تبریز ویکی لینکلر

 
بیماری ایدز را بیشتر بشناسیم
نظرات |


روز جهانی ایدز

اول دسامبر (١١ آذرماه) از سوی سازمان بهداشت جهانی روز جهانی ایدز نامگذاری شده است و این روز در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود. روز جهانی ایدز از سال ۱۹۸۸ به منظور افزایش بودجه‌ها و افزایش آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیض‌ها به اول دسامبر هر سال اطلاق می‌گردد و هر ساله برای این روز، شعار خاصی نیز در نظر گرفته می‌شود. «مهار همه گیری ایدز با اطلاع رسانی، پیشگیری، تشخیص زود هنگام، درمان و حمایت از مبتلایان» شعار امسال بیماران ایدز در کشور است.

بیماری ایدز

ایدز چیست؟

بیماری ایدز (AIDS) یک ناخوشی است و به مجموعه‌ای از علایم و بیماری‌ها اشاره دارد که در اثر ویروسی به نام اچ آی وی (ویروس نقص ایمنی انسانی) ایجاد می‌گردد و از این نظر یك بیماری عفونی به حساب می‌آید كه در آن سیستم ایمنی بدن انسان دچار نقص می‌شود.

با توجه به آخرین آمارها از سوی وزارت بهداشت در حال حاضر ٣٦ میلیون و ٩٠٠ هزار نفر مبتلا به ایدز در جهان و ٣٢ هزار و ٦٧٠ نفر  مبتلا به ایدز نیز در ایران حضور دارند.

در آخرین آمار
(سال 93 ) در استان آذربایجان شرقی حدود 420 بیمار ایدز وجود دارد که 171 نفر آنها فوت کرده اند و پیش بینی میشود سه هزار مبتلا به ایدز در آذربایجان شرقی وجود دارد که شناسایی نشده اند!
رئیس مرکز مشاوره بیماری های رفتاری آذربایجان شرقی سن مبتلایان به این بیماری را حدود 25 تا 34 دانست و گفت: این بیماری در مردان بیشتر از زنان شایع است و طبق آمار، 91 درصد مردان و 9 درصد دیگر زنان به این بیماری مبتلا شده اند.


نخستین مورد گزارش و ثبت شده ابتلا به ایدز در ایران مربوط به سال ۱۳۶۶ و در مورد یک کودک شش ساله مبتلا به بیماری هموفیلی است که فراورده‌های خونی آلوده وارداتی از فرانسه دریافت کرده بود.



ایدز

بهداشت

واقعیت هایی در مورد ایدز از سازمان جهانی بهداشت

- اچ آی وی و ایدز یکی از بزرگترین معضلات حوزه سلامت عمومی؛ به ویژه در کشورهای کم درآمد است.

- در سال ٢٠١٥ میلادی، حدود ١.١ میلیون (بین ٩٤٠ هزار تا ١.٣ میلیون) نفر بر اثر یکی از دلایل مرتبط با ایدز جان خود را از دست دادند.

- بر اساس آمار، تا پایان سال ٢٠١٥ میلادی حدود ٣٦.٧ میلیون (بین ٣٨ تا ٣٩.٨) نفر به ایدز مبتلا بودند که حدود ٢.١ میلیون (بین ١.٨ تا ٢.٤) در سال ٢٠١٥ به ایدز مبتلا شدند.

- کشورهای جنوب آفریقا، با بیش از ٢٥.٦ میلیون (بین ٢٣.١ تا ٢٨.٥) بیمار مبتلا به HIV، آلوده ترین منطقه جهان به شمار می آیند. همچنین این مناطق دو سوم مبتلایان جدید را در خود جای داده اند.

- ویروس HIV با یک تست تشخیص سریع (RDTs)، با شناسایی وجود یا عدم وجود آنتی بادی ویروس در بدن تشخیص داده می شود.

- بدن آلوده به ویروس HIV ، پذیرای بیش از ٢٠ نوع عفونت کشنده و سرطان است.

- ویروس HIV یکی از مهمترین دلایل ابتلا به بیماری سل است.

- به عنوان یکی از مهمترین پیشرفت های صنعت دارویی، بیماران مبتلا به ایدزی که با داروهای ضد ویروسی درمان می شوند، عمر طولانی تری دارند. به علاوه ثابت شده است که این دارو ها از انتقال ویروس HIV جلوگیری می کند که به معنای بهبود کیفیت زندگی این بیماران است.

- بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود ٦٠ درصد از مبتلایان به ایدز به شرایط خود واقف هستند و ٤٠ درصد باقیمانده که بیش از ١٤ میلیون نفر به شمار می آیند، باید به خدمات تشخیص ایدز دسترسی داشته باشند.

- تا اواسط سال ٢٠١٦ میلادی، ١٨.٢ (بین ١٦.١ تا ١٩) میلیون بیمار مبتلا به ایدز در سراسر جهان، درمان های ضد ویروسی دریافت کرده اند.

- بین سال های ٢٠٠٠ تا ٢٠١٥ میلادی، آمار ابتلا حدود ٣٥ درصد کاهش یافته و مرگ و میر مرتبط با ایدز حدود ٢٨ درصد کاهش داشته که به معنای نجات هشت میلیون زندگی است.

- گسترش استفاده از داروهای ضد ویروسی مانع از بروز ٢١ میلیون مرگ ناشی از ایدز و ٢٨ میلیون ابتلای جدید تا سال ٢٠٣٠ میلادی خواهد شد.

- صنعت پزشکی پیشرفت چشمگیری در پیشگیری از انتقال ویروس از مادر به فرزند داشته است. در سال ٢٠١٤ میلادی، از هر ١٠ مادر باردار مبتلا به HIV، بیش از هفت مورد تحت درمان داروهای ضد ویروسی قرار گرفته اند.

- سازمان جهانی بهداشت مجموعه ای از دستورالعمل های هنجاری تدوین و منتشر کرده است که به بهبود روش های پیشگیری، درمان و مراقبت از بیماران می پردازد.

به گزارش سازمان ملل متحد، از زمان اولین تشخیص ایدز، تاکنون حدود ٧٨ میلیون نفر به ایدز مبتلا شده اند و ٣٥ میلیون نفر بر اثر این عارضه و بیماری های مرتبط با ایدز جان خود را از دست داده اند. پایان دادن به ایدز تا سال ٢٠٣٠ میلادی بخش مهمی از اهداف توسعه پایدار است.

ویروس اچ آی وی

راههای اصلی انتقال ایدز

روابط جنسی

تزریق مشترک

از مادر به نوزاد

فرآورده های خونی

باورهای غلط درباره ایدز HIV به ترکی از Bilimvideo
[http://www.aparat.com/v/COKv0]

تاثیر کاندوم برای جلو گیری از بیماری ایدز
[http://www.aparat.com/v/vN3gk]



در اینجا به مواردی که بطور قطع راه انتقال ویروس اچ آی وی نیستند، اشاره می کنیم:


اشک، عرق، بزاق، ادرار، استفراغ و مدفوع راه سرایت اچ آی وی نیستند.

    استفاده از حمام، توالت، استخر شنا
حتی اگر در این محل ها خون هم ریخته شود براحتی با آب قابل شستشو است. هرگز لازم نیست حمام و توالت مرتبا ضدعفونی شوند. نیازی به جداسازی حمام و توالت در منزل نیست.
    استفاده از اتومبیل و یا وسائط نقلیه عمومی
    ظروف غذاخوری

اچ آی وی از طریق بزاق و استفاده از وسایل غذاخوری مشترک منتقل نمی شود. تاکید می شود که نیازی به جداسازی ظروف غذا خوری فرد مبتلا و یا شستشوی جداگانه آنها نمی باشد.
    دست دادن، بوسیدن، بغل کردن
    شستن لباسها و یا ظروف غذاخوری فرد بیمار با بقیه
    عطسه و سرفه

شاید با این سوال مواجه شوید که چطور سرماخوردگی که ویروسی هم هست از طریق سرفه و عطسه منتقل می شود ولی اچ آی وی که ویروسی هست منتقل نمی شود؟ پاسخ این است که ویروس ها راه های مختلفی برای انتقال به بدن دارند  و  ویروس اچ آی وی از طریق تنفس منتقل نمی شود بنابراین از طریق صحبت کردن, پریدن بزاق موقع صحبت کردن, عطسه و سرفه و موارد مشابه منتقل نمی شود.

    همكار و یا همكلاسی
براحتی می توان به عنوان همکار یا همکلاسی کنار مبتلایان به کار و تحصیل ادامه داد و هرگز محدودیتی در مورد حضور این بیماران در مکان های یاد شده نباید وجود داشته باشد.

    گزش حشرات
اطمینان داشته باشید به دلایل متعددی گزش حشرات و پشه باعث انتقال ویروس نمی شود.ویروس نمی تواند در بدن پشه زنده بماند به عبارت بهتر اچ آی وی یا همان ویروس نقص ایمنی انسان همانگونه که از نامش مشخص است ، ویروسی است که فقط در بدن انسان می تواند زنده بماند.

    تماس های عادی و متعارف در جامعه
اچ آی وی از طریق بزاق و تنفس منتقل نمی شود , پس براحتی می توان به عنوان همکار یا همشهری کنار مبتلایان به کار و زندگی ادامه داد و هرگز محدودیتی در مورد حضور این بیماران در مکان های یاد شده نباید وجود داشته باشد.

خطر بیماری ایدز


می‌توان  ٥ مرحله از بیماری را به شرح زیر معرفی كرد:

مرحله‌ی اول: عفونت حاد

در صورتی كه تعداد كافی ویروس ایدز وارد بدن فردی شود، در اغلب موارد بعد از چند هفته علایمی نظیر تب، گلودرد، بزرگ شدن غدد لنفاوی، درد مفاصل و عضلات، سردرد، ضعف و بی‌حالی، بی اشتهایی، تهوع و استفراغ، كاهش وزن، اسهال و گاهی دانه‌های جلدی و یا تظاهرات عصبی ظاهر می‌گردد. این علایم اختصاصی نبوده و شباهت كاملی با نشانه‌های بسیاری از بیماری‌های دیگر مثل سرماخوردگی دارد و چون ظرف یك تا دو هفته  بطور خود به خود بهبودی حاصل می‌شود؛ كمتر اتفاق می‌افتد كه بیماری در این دوره تشخیص داده شود. به علاوه از هنگام ورود ویروس ایدز تا مثبت شدن نتیجه‌ی آزمایشگاهی كه نشانگر آلودگی فرد است، حدود ٢ تا ١٢ هفته و گاهی تا ١٦ هفته طول می‌كشد. در این فاصله‌ی زمانی، فرد آلوده بوده و ممكن است سایرین را آلوده كند.
مرحله‌ی دوم: بدون علامت

پس از بهبودی خود به خودی مرحله‌ی حاد، بیمار وارد مرحله‌ی بدون علامت می شود كه بر حسب وضعیت سن، بیماری های همراه، ایمنی قبلی، تغذیه و نوع ویروس آلوده كننده از١٠تا ١٥ سال طول می‌كشد. در این مدت شخص آلوده هیچ گونه علامتی از بیماری را بروز نمی‌دهد و به ظاهر سالم است، ولی برای دیگران آلوده كننده می‌باشد. این مرحله در كودكان كوتاه‌تر است. در این دوره، آزمایش خون مثبت است. كنترل انتشار ویروس در این مرحله مشكل می‌باشد.
مرحله‌ی سوم: بزرگی منتشر و پایدار غدد لنفاوی

در این مرحله غدد لنفاوی به صورت بزرگ شده و به شكل قرینه و بدون درد در بیش از دو نقطه‌ی بدن به جز ناحیه‌ی كشاله‌ی ران ظاهر می شوند و حداقل ٣ماه باقی می مانند.

مرحله‌ی چهارم: مرحله‌ی قبل از ایدز و حالات وابسته به ایدز

قبل از بروز علایم نهایی ایدز در بیمار، عوارضی ظاهر می‌شود كه به آن علایم مربوط به ایدز می‌گویند این علایم عبارتند از:

• كاهش وزن بیشتر از١٠درصد وزن سابق.

• اسهال به مدت بیشتر از یك ماه.

• تب به مدت بیشتر از یك ماه.

• عرق شبانه.

• خستگی، بی حالی و ضعف

این علایم را مقدمه‌ی استقرار كامل ایدز كه پایان طیف بیماری می باشد به حساب می‌آورند. در برخی موارد، بی‌قراری، بی‌اشتهایی، دل درد، سردرد وجود دارد و تغییرات عصبی منجر به از دست دادن حافظه و آسیب اعصاب محیطی می‌شود. این علایم به طور معمول متناوب است ولی كاهش وزن در اكثر بیماران وجود دارد و پیشرونده هم می‌باشد. بسیاری از بیماران در این مرحله دچار ضایعات پوستی، مخاطی و ضایعات دایم و یا عود كننده‌ی ناحیه‌ی دهانی و یا ناحیه‌ی تناسلی به علت ویروس‌های مختلف می‌شوند.
مرحله‌ی پنجم: ایدز

ایدز به مرحله‌ی نهایی آلودگی اچ آی وی گفته می‌شود. در این مرحله، به علت كاهش شدید قدرت دفاعی بدن، شخص مستعد ابتلا به بسیاری از عفونت‌ها و سرطان‌ها می‌شود كه علایم بسیار متنوعی دارند و در نهایت بیمار را از پای در می‌آورند.

علایم ایدز
درمان ایدز

پیام‌های کلیدی:

- کاندوم به عنوان موثرترین ابزار فیزیکی کاهنده خطر انتقال ویروس ایدز شناخته شده است.

- کارآیی کاندوم به عنوان پیشگیری کننده از بارداری در صورت استفاده صحیح از آن زیاد است.

- کاندوم‌های لاتکس می‌توانند  باعث ممانعت از ابتلا به بسیاری از بیماری‌های منتقله از راه جنسی ‌شوند.

- کاندوم‌های لاتکس تا حدی می‌توانند درانتقال برخی از بیماری مقاربتی نقش حفاظتی داشته باشند.

- کارایی کاندوم مطلق نیست.

- ترویج استفاده از کاندوم برای پیشگیری از انتقال جنسی اچ آی وی
- توزیع کاندوم به همراه بروشور آموزشی ایدز در مراکز کاهش آسیب

پیشگیری

آموزش ایدز


آدرس مراكز مشاوره و آزمایش ایدز - برخی پیش شماره ها نیاز به ویرایش دارند:

آذربایجان شرقی/میانه : خیابان شهید چمران – محل سابق آزمایشگاه تشخیص طبی (مرکزی)
شماره تماس: 2238885-0413

تبریز: خیابان بهار – روبروی پارک شهرداری- طبقه فوقانی مرکز بهداشتی درمانی بقیه الله
شماره تماس:32818188-041

آذربایجان شرقی/ مراغه : خیابان معلم – جنب راهنمایی  و رانندگی – طبقه فوقانی مرکز بهداشتی درمانی شماره یک (هاشم آباد)
شماره تماس: 32226888-041

آستارا: مرکزبهداشتی و درما نی شهید محمد زاده
شماره تماس: داخلی 131- 5213031-0182

زنجان: خیابان جمهوری اسلامی- نبش خیابان نهم انصاریه (اعتمادیه)
شماره تماس: 4223774-0241

آذربایجان غربی/ ارومیه: خیابان کاشانی-روبروی مهمانسرای ارومیه – مرکزبهداشت شماره 6
شماره تماس: 3446085-0441

اردبیل: خیابان امام خمینی (ره)- جنب پیش دانشگاهی مدرس- مرکز بهداشتی درمانی رازی- مرکز   مشاوره بیماریهای رفتاری
شماره تماس: 2261700-045

همچنین مرکز مشاوره رفتارهای پرخطر واقع در خیابان بهار تبریز نیز خدمات مورد نیاز به این بیماران را به صورت کاملا رایگان در اختیار این بیماران قرار می دهد و در این مرکز در درب ورودی وسایل پیشگیری قرار داده شده است تا بیماران حتی بدون ارتباط با افراد وسایل مورد نیاز خود را بتوانند بردارند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تبریز اضافه کرد: شماره تلفن ۰۹۶۸۶ نیز آماده مشاوره به بیماران ایدزی در استان است و مرکز زنان در معرض خطر نیز در خیابان لاله تبریز آماده پذیرش این بانوان و ارائه خدمات مختلف است

HIV

رابطه

اقدامات لازم در صورت مواجه با ویروس ایدز
 اگر به هر دلیلی با ویروس ایدز مواجه شدید چه اقداماتی را باید انجام داد؟

 1-   هر چه سریعتر با آب و صابون محل را شستشو بدهید.
 2-   اگر مخاط آلوده شده بود با آب فراوان شستشو بدهید.
3-   زمان وساعت تماس را یادداشت واطلاع دهید.
 4-   بلا فاصله درمان به مدت حداقل 4 هفته علیه HIV شروع میگردد(حداکثر تا72 ساعت پس از آلودگی اثر بخش است)
 5-   آزمایش HIV  در سه نوبت( هفته ششم وماه سوم وماه ششم )
 6-   انجام آزمایشات(Lft,CBC,BUN,CR , BS, در خانمهاBHCG) قبل از شروع درمان
 7-   از اهداء خون واعضاء خوداری نمایند همچنین در خانمها علاوه بر موارد مذکور توصیه میگردد تا از بارداری وشیردهی پرهیز نمایند.
 8-   اگر جواب آزمایش مثبت بود 12 ماه درمان انجام میگردد.
9-  " اگر آلودگی از طریق سوزن باشد توصیه میگردد تا تدابیر لازم جهت آلودگی به ویروس هپاتیت هم انجام پذیرد مانند تزریق بلا فاصله ایمونوگلوبولین و واکسن همزمان در دو نقطه متفاوت و انجام آزمایشات مربوط به ویروس هپاتیت"



لینک مرکز ملی پیشگیری از ایدز ایرانhttp://aids.ir


لینک گزارش مهرنیوز/  "اچ آی وی"در آذربایجان‌شرقی

لینک پست اداره سلامت و امور اجتماعی شهرداری تبریز



مرتبط با : متفرقه
برچسب ها : ویروس ایدز-اچ آی وی-بهداشت و درمان تبریز-آمار ایدز در آذربایجان شرقی-aids-hiv-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : پنجشنبه 11 آذر 1395
زمان : 11:00 ب.ظ
دیدار دو دریا ، شمس تبریزی شه شهان جهان
نظرات |

نادره بحر آذربایجان کیست


روزی شمس تبریزی وارد مجلس مولاناشد ، مولانا درکنارحوضی نشسته بود وچندین کتاب دربرداشت . شمس تبریزی می پرسد: این چه کتابهایی است؟ مولانا می گوید: قیل وقال است . شمس می فرماید: ترا با اینها چکاراست ؟ وبالفور دست درازکرده و کتابها را برمی دارد وبه حوض می افکند
مولانا با اضطراب وتاسف می گوید: هــــی!!! درویش چه کردی؟

بعضی ازاین کتابها ازپدرم به من رسیده بود ونسخه ی منحصر بفرد بود ودیگر پیدانمی شود. شمس دست درحوض برده و کتابها را یکایک بیرون می کشد ، بدون اینکه آب به آنها رسده باشد وبدست مولانا جلال الدین می دهد.

مولانا می پرسد: این چه سِرّی است ؟
شمس می گوید: این ذوق وحال است که ترا ازآن خبری نیست .

حال مولاناجلال الدین دگرگون شده وبه شوریدگی می گراید . بحث و درس را کنار گذاشته و شبانه روز در رکاب شمس تبریزی درخدمت می ایستد و از آنروز به بعد حالات گوناگونی به شمس تبریزی دست می داده که دیوان غزلیاتش را برای مراد خود ، شمس تبریزی سروده است .

رقص عشق ، مستند مولانا به ترکی  Mevlana- Aşkın Dansı
[http://www.aparat.com/v/8xSjp]

[http://www.aparat.com/v/2lQgS]


می نویسند شمس سواد نداشته ومعلوم نیست باچه جاذبه ای مردی مانند مولانا را مجذوب خود کرده ، درصورتیکه مولانا درهمان زمان از بزرگان علم وحکمت بوده بطوریکه اورا ” ملای رومی ” می نامیدند.

بهرحال این دومرد چنان درهم فرورفته وذوب شدند که تمامی مردم قونیه ومریدان مولانا را به آتش حسد برافروختند تاجایی که نقشه قتل شمس راکشیدند تاشاید جناب مولانا راازدست اوبرهانند.وبدین منظور شبی در تاریکی به شمس تبریزی دست یافتند وباکارد به قتلش رساندند ودراین جنایت فرزند مولانا (علاالدین محمد )دست داشته .

می نویسند اولین کاردی که زدند حضرت شمس چنان نعره ای کشید که قاتلین ( هفت نفر) همگی بیهوش به زمین افتادند وچند لحظه بعدکه به هوش آمدند ،جز چند قطره خون چیزی ندیدند.

پس ازآن حال مولانا بسیارآشفته بود تاجایی که باکسی حرفی نمیزد ودراین زمان غزلیات بسیار شورانگیز برای محبوب خود سروده وامروز پس ازگذشت حدود هفتصد سال ازبهترین های ادبیات فارسی است .

شمس تبریزی


دیدار شمس و مولانا
درباره دیدار نخستین شمس و مولانا سخن بسیار گفته اند. گروهی از آن به دیدار دو عاشق و برخی به دیدار دو معشوق یاد کرده‌اند. دیدار جان با جان هم گفته اند که من این را بیشتر می پسندم.
واقعا معلوم نیست اگر آن ملاقات رازآلود رخ نمی داد اکنون نامی از شمس و مولانا در عالم بود یا نه. این که در آن دیدار چه گذشت بر ما روشن نیست  هرچند در باره آن بسیار گفته اند و نوشته اند. اکثر آن چه نوشته اند و به دست ما رسیده است، بوی اسطوره سازی و مبالغه می دهد و کمتر نشا نی از واقعیت دارد.

افلاکی در مناقب العارفین ماجرا را این گونه شرح می دهد: “روزی مولانا پس از درس ،از مدرسه پنبه فروشان سواره بیرون آمد، شمس بیرون مدرسه او را دید وپرسید که محمد “ص” برتر است یا با یزید؟ مولانا جواب داد: واضح است  محمد”ص” برتر است. وشمس پرسید پس چرا محمد”ص” گفت: ” ما عرفناک حق معرفتک (خدایا آن چنان که باید تو را نشناختم ) اما بایزید گفت :” سبحانی ! ما اعظم شا‌نی ” ( منزّهم من!چه بلند مرتبه ام !)؟ گویند مولانا با شنیدن این سخن از هوش رفت و از استر افتاد.بعضی نیز مانند جامی در نفحات‌الانس گفته اند مولانا جوابی داد که شمس از هوش رفت.
اما در مقالات شمس داستان این ملاقات طور دیگری بیان شده است که با واقعیت بیشتر سازگاری دارد.در آن جا آمده است وقتی شمس به قونیه می رسد و محضر مولانا را درک می کند، به او می گوید: “بسیار خوب! ما وعظ تو را شنیدیم و خیلی هم لذت بردیم. تو علامه‌ی دهری و همه چیز را خیلی خوب بلدی و کتاب معارف پدرت را نه یک بار و دو بار، بلکه هزار بار خوانده ای و خیلی خوب بلدی، حالا بگو ببینم حرف های خودت کو ؟”

در مورد تاریخ این ملاقات گفته اند در سال ۶۴۲ ه.ق بوده است که  شمس به قونیه وارد شد و پس از ۱۶ ماه آن جا را ترک گفت و دوباره در سال ۶۴۴ به قونیه بازگشت ودر سال ۶۴۵ برای همیشه ناپدید شد.
شمس روح بی قراری بود که در پی یافتن کسی از جنس خویش ترک خانه و کاشانه کرده بود و دائما در سفر بود تا جایی که به او لقب شمس پرنده داده بودند. خود او می گوید: “کسی می خواستم از جنس خود، که او را قبله سازم و روی بدو آورم، که از خود ملول شده بودم.” ( خط سوم، ص ۱۱۱
شمس که در دهه ششم عمر خود بود مولانای ۳۸ ساله را همان گمشده سالیان دراز خود می یابد و او را به قماری می خواند که هیچ تضمینی برای برنده شدن در آن وجود نداشت. مولانا با تمام خلوص وارد این قمار عاشقانه می شود و گوهر عشق می برد.
خنک آن قمار بازی که بباخت هر چه بودش         بنماند هیچش الا هوس قمار دیگر
دیوان کبیر، غزل ۱۰۸۵

یادمان مفهوم عروج شمس در باغ گلستان تبریز
عرفانی

شمس نیز با دیدن مولانا  آن کسی را که می خواست یافته بود و حالا می توانست هر آن چه در دل داشت و دیگران از فهمش عاجز بودند با او در میان بگذارد.او که ظاهراً مردی درشت خو، دیرجوش و کم حوصله بود، حرف های زیادی برای گفتن داشت اما گوش و دل‌های زیادی برای شنیدن و پذیرفتن آنها  نمی یافت. به قول خودش: “من گنگ خواب دیده و خلقی تمام کر، من عاجز از گفتن و خلق از شنیدنش”. (خط سوم) و در باره ی وجود مبهم و سر در گم خود در مقالات شمس ازخطاطی سخن می گوید که سه گونه خط می نوشته است، یکی از آنها را خود او و دیگران می توانستند بخوانند، دومی را فقط خود او می خوانده و سومی را نه خطاط می توانست بخواند و نه دیگران، و شمس می گوید: “این خط سوم منم“. “چنان که آن خطّاط سه گونه خط نبشتی؛

یکی او خواندی لا غیر، یکی هم او خواندی و هم غیر ، یکی نه او خواندی نه غیر او. آن منم که سخن گویم. نه من دانم نه غیر من“. (خط سوم، آغاز کتاب)
بزرگترین و گران بها ترین و شاید بتوان گفت تنها هدیه ای که شمس به مولانا در آن قمار عاشقانه بخشید، “عشق” بود. همان چیزی که تنها معیار شمس برای ارزیابی مردمان بود. علم و زهد و فضل و عبادت هرگز در مقابل عشق برای او رنگ و بویی نداشت، تا جایی که حتی پدرش را مورد انتقاد قرار می داد که از “عشق” بی خبر است.

در مقالات شمس پدر خود را این گونه توصیف می کند: “نیک مرد بود و کرمی داشت. در سخن گفتن آبش از محاسن فرو آمدی. الا عاشق نبود. مرد نیکو دیگر است و عاشق دیگر“.


می گویند: روزی مولانا، شمس تبریزی را به خانه اش دعوت کرد.شمس به خانه ی جلال الدین رومی رفت و پس از این که وسائل پذیرایی میزبانش را مشاهده کرد از او پرسید:آیا برای من شراب فراهم نموده ای؟
مولانا حیرت زده پرسید:مگر تو شراب خوارهستی؟!
شمس پاسخ داد:بلی.
مولانا:ولی من از این موضوع اطلاع نداشتم!!
ـ حال که فهمیدی برای من شراب مهیا کن.
ـ در این موقع شب ،شراب از کجا گیر بیاورم؟!
ـ به یکی از خدمتکارانت بگو برود و تهیه کند.
– با این کار آبرو و حیثیتم بین خدام از بین خواهد رفت.
– پس خودت برو و شراب خریداری کن.
– در این شهر همه مرا میشناسند،چگونه به محله نصاری نشین بروم و شراب بخرم؟!
ـ اگر به من ارادت داری باید وسیله راحتی مرا هم فراهم کنی چون من شب ها بدون شراب نه میتوانم غذا بخورم ،نه صحبت کنم و نه بخوابم.
مولوی به دلیل ارادتی که به شمس دارد خرقه ای به دوش می اندازد، شیشه ای بزرگ زیر آن پنهان میکند و به سمت محله نصاری نشین راه می افتد.

شعر مولانا

تا قبل از ورود او به محله مذکور کسی نسبت به مولوی کنجکاوی نمیکرد اما همین که وارد آنجا شدمردم حیرت کردند و به تعقیب وی پرداختند.آنها دیدند که مولوی داخل میکده ای شد و شیشه ای شراب خریداری کرد و پس از پنهان نمودن آن از میکده خارج شد.
هنوز از محله مسیحیان خارج نشده بود که گروهی از مسلمانان ساکن آنجا، در قفایش به راه افتادند و لحظه به لحظه بر تعدادشان افزوده شد تا این که مولوی به جلوی مسجدی که خود امام جماعت آن بود و مردم همه روزه در آن به او اقتدا می کردند رسید.در این حال یکی از رقیبان مولوی که در جمعیت حضور داشت فریاد زد:”ای مردم!شیخ جلاالدین که هر روز هنگام نماز به او اقتدا میکنید به محله نصاری نشین رفته و شراب خریداری نموده است.”

آن مرد این را گفت و خرقه را از دوش مولوی کشید. چشم مردم به شیشه افتاد.مرد ادامه داد:”این منافق که ادعای زهد میکند و به او اقتدا میکنید، اکنون شراب خریداری نموده و با خود به خانه میبرد!” سپس بر صورت جلاالدین رومی آب دهان انداخت و طوری بر سرش زد که دستار از سرش باز شد و بر گردنش افتاد. زمانی که مردم این صحنه را دیدند و به ویژه زمانی که مولوی را در حال انفعال و سکوت مشاهده نمودند یقین پیدا کردند که مولوی یک عمر آنها را با لباس زهد و تقوای دروغین فریب داده و درنتیجه خود را آماده کردند که به او حمله کنند و چه بسا به قتلش رسانند.در این هنگام شمس از راه رسید و فریاد زد:”ای مردم بی حیا!شرم نمیکنید که به مردی متدین و فقیه تهمت شرابخواری میزنید،این شیشه که میبینید حاوی سرکه است زیرا که هرروز با غذای خود تناول میکند.”
رقیب مولوی فریاد زد:”این سرکه نیست بلکه شراب است.”
شمس در شیشه را باز کرد و در کف دست همه ی مردم از جمله آن رقیب قدری از محتویات شیشه ریخت و بر همگان ثابت شد که درون شیشه چیزی جز سرکه نیست.

رقیب مولوی بر سر خود کوبید و خود را به پای مولوی انداخت ،دیگران هم دست های او را بوسیدند و متفرق شدند.آنگاه مولوی از شمس پرسید:برای چه امشب مرا دچار این فاجعه نمودی و مجبورم کردی تا به آبرو و حیثیتم چوب حراج بزنم؟
شمس گفت:برای این که بدانی آنچه که به آن مینازی جز یک سراب نیست،تو فکر میکردی که احترام یک مشت عوام برای تو سرمایه ایست ابدی، در حالی که خود دیدی،با تصور یک شیشه شراب همه ی آن از بین رفت و آب دهان به صورتت انداختند و بر فرقت کوبیدند و چه بسا تو را به قتل میرساندند.این سرمایه ی تو همین بود که امشب دیدی و در یک لحظه بر باد رفت.پس به چیزی متکی باش که با مرور زمان و تغییر اوضاع از بین نرود
البته شمس این متاع را به دیگران و حتی بزرگانی از عالم عرفان عرضه کرده بود ولی به چشم هیچ یک آن گونه که به چشم مولانا آمد، نیامد. این توان و قوه در مولانا بود که دست به قماری بزند که هیچ تضمینی برای بردن نداشت، بلکه ممکن بود دنیا و آخرتش را بر سر آن بگذارد. اما مولانا چنان مست و شیدا شده بود که حاضر بود به خواست شمس به هر خلاف عادتی دست بزند تا به کام خود برسد.
از خلاف آمد عادت بطلب کام که من          کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم
حافظ

مولوی

مولانا که پس از دیدار با شمس تولدی دوباره یافته بود، درس و بحث و وعظ را رها کرد و به شعر و ترانه و سماع روی آورد و نکوهش نکوهش کنندگان را به هیچ گرفت.
زاهد بودم ، ترانه گویم کردی         سر حلقه ی بزم و باده جویم کردی
سجاده نشین با وقاری بودم            بازیچه ی کودکان  کویم  کردی
رباعیات مولانا،دیوان شمس، ۲۳۶ ،شفیعی کدکنی

اما شمس به مولانا چه گفته بود که او را این گونه واله و شیدا کرده بود؟ شاید غزل زیر بهترین جواب باشد:
گفت که دیوانه  نه ای، لایق این خانه  نه ای            رفتم و دیوانه شدم سلسله بندنده شدم
گفت که سر مست نه ای، رو که از این دست نه ای    رفتم و سر مست شدم وز طرب آکنده شدم
گفت که تو کشته نه ای، در طرب آغشته نه ای           پیش رخ زنده کنش کشته و افکنده شدم
گفت که تو زیرککی، مست خیا لی و شکی              گول شدم هول شدم وز همه برکنده شدم
گفت که تو شمع شدی، قبله ی این جمع شدی              جمع نیم، شمع نیم، دود پراکنده شدم
گفت که شیخی و سری، پیشرو و راهبری                     شیخ نیم، پیش نیم، امر تو را بنده شدم
دیوان کبیر ، غزل ۱۳۹۳

مدت همراهی این دو در مرحله نخست پس از دیدار اول از ۱۶ ماه تجاوز نمی کند. مولانا در این مدت چنان شیفته شمس می شود که به هیچ وجه تاب دوری او را ندارد .اما زمزمه ها یی مبنی بر رفتن شمس می شنود و ملتمسانه از او می خواهد که نرود.
روشنی خانه تویی، خانه بمگذار و نرو                      عشرت چون شکر ما را تو نگه دار و نرو
عشوه دهد دشمن من، عشوه ی او را مشنو            جان و دلم را به غم و غصه بمسپار و نرو
دشمن ما را و تو را بهر خدا شاد مکن                     حیله ی دشمن مشنو، دوست میازا ر و مرو
هیچ حسود از پی کس نیک نگوید صنما                  آن چه سزد از کرم دوست ، به پیش آر و مرو
دیوان کبیر، غزل ۲۱۴۳

مقبره شمس

همین طور که از ابیات بالا معلوم است، ظاهرا وقتی مولانا تغییر رویه داده است و از کرسی تدریس و سجاده پیش نمازی دست کشیده و دست ارادت کامل  به شمس تبریزی داده است، عده ای از مدرسان علوم شرعی و برخی از مریدان مولانا را خوش نیامده است و نسبت به شمس حسد و دشمنی ورزیده اند.وچه بسا نقشه ی قتل شمس را در سر می پرورانیدند. بنابر این، شمس که خواهان چنین آشوب و بلوایی نبود و شاید از جان خویش نیز بیمناک بود، از قونیه بی خبر خارج می شود و به دمشق می رو
پس از این که مولانا از حضور شمس در دمشق آگاه می شود نامه های بسیار به او می نویسد تا به قونیه بازگردد، حتی فرزند خود سلطان ولد را با عده ای از مریدان به دمشق می فرستد و سر انجام شمس تسلیم اصرار مولانا شده و به قونیه باز می گردد اما این بار نیز همان حسد ها و دشمنی ها شمس را مجبور به ترک قونیه می کند؛ با این فرق که دیگر بازگشتی در کار نبود و مولانا مدتها در هجر او سوخت و غزل های سوزان سرود. مولانا به هیچ وجه نمی خواست مرگ شمس را باور کند. ناباورانه این رباعی را با خود می خواند که:
که  گفت که :” آن زنده ی جاوید بمرد؟ “        که گفت که:” آفتاب امید بمرد؟”
آن دشمن خورشید، بر آمد بربام                     دو چشم ببست ، گفت :”خورشید بمرد”

رباعیات مولانا، ۸۴ دیوان شمس، شفیعی کدکنی
کم کم مولانا باورش شد که شمس برای همیشه رفته است. این بار شمس از درون خود مولانا طلوع کرد و معلوم شد شمس تبریزی با آن همه بزرگی و عظمتی که داشت، بهانه ای بود برای ایجاد تحولی شگرف در مولانا و بیان قصه عشق از زبان شیرین او برای همه ‌ی عالمیان.

مولانا دیگر اهل طرب شده بود نه اهل حسرت و آه. او دیگر به دنبال شمسی خارج از وجود خود نمی گشت چون هزاران شمس از درون او به خارج نور می افشاندند. وقتی مریدی به خاطر نرسیدن به محضر شمس و ندیدن او آهی کشید و گفت: “حیف!” مولانا بر آشفت و گفت: “اگر به خدمت مولانا شمس الدین تبریزی نرسیدی – به روان مقدس پدرم! – به کسی رسیدی که در هر تای موی او هزار شمس‌الدین آونگان است و در ادراک سرِّ سرِّ او حیران!”.
شمس تبریز خود بهانه ست          ماییم به حسن لطف، ماییم
با خلق بگو برای روپوش           کو شاهِ کریم و ما گداییم
ما را چه زشاهی و گدایی          شادیم که شاه را سزاییم
محویم به حسنِِ شمس تبریز        در محو، نه او بود نه ماییم
دیوان کبیر، غزل ۱۵۷۶

منابع:
۱-خط سوم،دکتر صاحب الزمانی
۲-دیوان حافظ
۳-دیوان کبیر
۴- مقالات شمس
۵-مناقب العارفین
۶- نفحات الانس

اپرای دیدار دو دریا عشق و عرفان شمس تبریزی و مولانا
[http://www.aparat.com/v/B0Oxe]



نگارنده: موسی کاظم‌زاده - درباره شمس تبریزی، بهترین توصیف و تعریف را می‌توان از نگاه مولانا بیان کرد که می‌گوید:

شمس تبریز را چو دیدم من / نادره بحر و گنج و کان که منم
از تبریز شمس دین چونک مرا نعم رسد / جز تبریز و شمس دین جمله وجود لا بود
از تبریز شمس دین دست دراز می‌کند / سوی دل و دل من از دسترسی چه می‌شود
راز دل تو شمس دین در تبریز بشنود / دور ز گوش و جان او کز سخنت گران بود
از تبریز شمس دین سوی که رای می‌کند /  بحر چه موج زد گهر بر در ما چه می‌کند

با این وصف حالی که مولانا درباره شمس تبریزی داشته‌اند، ادامه این مطلب و گزارش را به بهانه هفتم مهرماه که به عنوان روز بزرگداشت «شمس» در تقویم رسمی کشور نام‌گذاری شده، پی می‌گیریم که این عارف و اندیشمند، بی‌نام و نشان آذربایجان کیست! که زندگی او این همه رمز و راز پنهانی دارد و به نوعی همگان دوستدار و خواهان او هستند؟

شمس و مولانا

روزی برای شمس
در هر صورت می‌گویند، زندگی شمس تبریزی، در پرده‌ای از ابـهام بوده که این مسأله هم به خاطر متمایز بودن او از دیگران است.

واقعیت این است که بدون تردید باید یادآوری کنیم، که اکثر عرفا، علما، ادبا و شعرا شمس تبریزی را بیشتر از طریق مولانا می‌شناسیم. و به سخن دیگر برای شناخت بیشتر شمس تبریزی باید از پنجره سروده‌ها و غزل‌های شوریده جلال‌الدین محمد بلخی معروف به مولانا، به شمس نگاه کرد.

جالب‌تر آنکه عشق و علاقه مولانا به شمس تبریزی به حدی رسیده بود که این ابرمرد تاریخ عرفانی، او را خدای خود می‌دانست، به طوریکه در این ارتباط دیوان شعری بسیار با ارزش و فاخری به نام شمس می‌سراید.

نادره بحر؛ آذربایجان کیست
در این زمینه، بعد نیست به نمونه‌ای از غزلیات دیوان شمس تبریزی بپردازیم که مولوی تمام زندگی خویش را وقف شمس کرد. و در واقع شمس تبریزی آنچنان زیربنای تفکر و اندیشه‌ مولانا، را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد، که او را تا پایان زندگی مست، سرگشته و دیوانه می‌کند.

ای رستخیز ناگهان، وی رحمت بی‌منتها / ای آتشی افروخته، در بیشۀ اندیشه‌ها
امروز خندان آمدی، مفتاح زندان آمدی / بر مستمندان آمدی، چون بخشش و فضل خدا
خورشید را حاجب تویی، امید را واجب تویی / مطلب تویی، طالب تویی، هم منتها، هم مبتدا
در سینه‌ها برخاسته، اندیشه را آراسته / هم خویش حاجت خواسته، هم خویشتن کرده روا
ای روح بخش بی بَدَل، وی لذت علم و عمل / باقی بهانه ست و دغل، کاین علت آمد، و آن دوا
ما زان دغل کژ بین شده، با بی گنه در کین شده / گه مست حورالعین شده، گه مست نان و شوربا
این سُکر بین، هل عقل را، وین نُقل بین، هل نَقل را / کز بهر نان و بقل را، چندین نشاید ماجرا
تدبیر صد رنگ افکنی، بر روم و بر زنگ افکنی / واندر میان جنگ افکنی، فی اصطناع لا یری
میمال پنهان گوش جان، مینه بهانه بر کسان / جان رب خلصنی زنان، والله که لاغست ای کیا
خامش که بس مستعجلم، رفتم سوی پای علم / کاغذ بنه بشکن قلم، ساقی درآمد، الصلا
کوتاه سخن آنکه عشق و علاقه شمس به مولانا و مولانا به شمس تبریزی دو طرفه بوده است.

از شمس تبریزی‌ می‌پرسند، برای چه به قونیه، شهری که مولانا جلال‌الدین در آن‌ می‌زیست، آمده اید؟ پاسخ می‌ دهد:« به سراغ‌ یکی از اولیای خدا آمده‌ام».« به خواب‌ دیدم‌ که‌ مرا گفتند، تـرا بـا یک ولی هم صحبت‌ کنیم.گفتم: کجاست آن ولی؟...گفتند در روم است».

مولوی

شه شهان جهان کیست
و همچنین مولوی در وصف یارش می‌گوید:
پــیر من و مراد مـن، درد مـن و دوای مـن / فاش بگفتم این سخن، شمس من و خدای من

با این وجود، باید یادآوری کنیم که وجود عظیم شمس از دیدۀ نامحرمان پنهان مانده و به جز مولوی، کسی به شناخت گوهر وجودی او پی نبرده است. سلطان ولد، شمس را «شه شهان جهان»، «فزون‌تر از جانِ جان»، «برتر از عرش» و بالاتر از اینها، فانی در حق و یگانه با او می‌‌داند.

به هر حال، سخن گفتن از مردی با نام و نشان چون «حضرت مولانا، سلطان الاولیاء و الواصلین، تاج المحبوبین، قطب العارفین، فخرالموحّدین، شمس‌الحق و الملّة و الدّین تبریزی، عظّم‌الله جلال قدره»، کمی سخت و دشوار است.

حال آنچه در این زمینه اهمیت دارد اینکه، سلطان ولد، شمس تبریزی را با عنوان «مولانا شمس الدّین تبریزی »، یاد کرده و او را دارای مقام عالی ولایت می‌داند؛ و بر این باور است که شمس، مولوی را نیز به سوی همین مرتبه روحانی والا دعوت کرده و سوق داده است:
شمس تبریز بود از آن شاهان / دعوتش کرد لاجرم سوی آن
رهبرش گشت شمس تبریزی / آنکه بودش نهاد خونریزی
دعوتش کرد در جهان عجب / که ندید آن به خواب، ترک و عرب  

در به در به دنبال، شمس
گفته می شود؛ شمس تبریزی عاشق سیر، سیاحت و سفر بود. شمس تبریزی در 26 جمادی‌الثانی 642 (معادل 6 دسامبر 1244 میلادی و 16 آذر 623 هجری خورشیدی) به قونیه می رسد و در این شهر با مولانا آشنا می شود.

به مولانا گفته بود: «سفر کردم آمدم و رنج‌ها به من رسید که اگر قونیه را پر زر کردندی به آن کرا نکردی، الا دوستی تو غالب بود... سفر دشوار می‌آید، اما اگر این بار رفته شود چنان مکن که آن بار کردی».
از سوی دیگر، در سال 645 شمس تبریزی بی آنکه کسی در جریان باشد، قونیه را ترک می کند و به سیر و سیاحت خود ادامه می دهد.

در این ارتباط به سلطان ولد؛ فرزند مولوی که نزدیک‌ترین مرید و همراز او بود، بارها گفته بود:
خواهم این بار آنچنان رفتن / که نداند کسی کجایم من        
همه گردند در طلب عاجز / ندهد کس نشان ز من هرگز                   
سال‌ها بگذرد چنین بسیار / کس نیابد ز گرد من آثار

بنابراین، به عبارت دیگر شمس و مولانا دو نیمة ناتمام با هم به تکامل و رشد می رسند.

مولوی در ستایش شمس در دیوان شمس می سراید:
مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم / دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم
دیده سیر است مرا جان دلیر است مرا / زهره شیر است مرا زهره تابنده شدم
گفت که دیوانه نه‌ای لایق این خانه نه‌ای / رفتم و دیوانه شدم سلسله بندنده شدم .....
از توام ای شهره قمر در من و در خود بنگر / کز اثر خنده تو گلشن خندنده شدم
باش چو شطرنج روان خامش و خود جمله زبان / کز رخ آن شاه جهان فرخ و فرخنده شدم

شمس هم  می گوید: ...
خلق منم خانه منم دام منم دانه منم / عاقل و دیوانه منم دور مشو دور مشو
نام منم بام منم صبح منم شام منم / حاصل ایام منم دور مشو دور مشو ....
شمس منم ماه منم حاجب و درگاه منم / غافل و آگاه منم دور مشو دور مشو
شیخ منم شاب منم ابر منم آب منم / بیخود و بیخواب منم دور مشو دور مشو
شمس شکرریز منم مفخر تبریز منم /  خنجر خونریز منم دور مشو دور مشو

اجرای اشعار مولانا برای شمس تبریزی به ترکی
[http://www.aparat.com/v/scxtO]


با این اوصاف؛ افزون بر آنچه گفته شد، مولانا در دیوان کبیر به طور متعدد «شمس» را کیمیایی می داند، که قلب ماهیّت می‌کند، و وجود ناقص به کمال می‌رساند.« بخرام شمس تبریز ! که تو کیمیای حقّی همه مس ما شود زر، چو بکان ما درآیی».

شمس تبریزی، چگونه در قاب خاطره‌ها جای می‌گیرد
همچنین در بسیاری از موارد شمس تبریزی در ذهن و زبان مولوی حتی فردی زمینی و خاکی نیست، بلکه چهره و تصویر و جلوه و نمودهایی عرشی دارد تا فرشی:« از ورای هر دو عالم بانگ آید روح را پس ترا با شمس دین باقی اعلی چه کار؟».

در نهایت اینکه شمس تبریزی در اشعار و دیوان مولانا نمونه ای بارز از «انسان کامل» و مظهری از نور مطلق است:« شمس تبریز که نور مطلق است آفتاب است و ز انوار حق است».
افلاکی نیز همانند سلطان ولد و سپهسالار، این موضوع را بیان می‌دارد که شمس به صورت ناشناس و پنهانی مسافرت می‌کرد و کسی از واقعیت وجودی و عظمت ذاتی او باخبر نبود.
سپهسالار شمس را از زمره اولیای مستور الهی معرفی می‌کند که تا زمان حضرت مولوی، کسی از احوال او اطلاعی نداشته است.

افلاکی نیز وطن شمس را تبریز دانسته و او را از زمره بزرگان و مشایخ صاحب نام آن خطه می‌داند: «همچنان از پیران قدیم منقول است که حضرت مولانا شمس‌الدین را پیران طریقت و عارفان حقیقت، «کامل تبریزی» خواندندی و جماعت مسافران صاحب دل او را «پرنده» گفتندی، جهت طی زمینی که داشته است».

استاد محمّد علی موحد هم به ارتباط و انعکاس مطالبِ مقالات شمس در آثار مولوی، خصوصاً مثنوی او، اذعان داشته و در این خصوص بر این باور است: «مثنوی مولوی در واقع روایت منظوم و مشروحی از سخنان پیر تبریزی است و شرح رمزی از انعام او، که با تجربیات روحی خود مولانا در هم آمیخته و از اطلاعات وسیع و تصرفات ساحرانه ذهن وقاد وی مایه گرفته است. تصادفی نیست که تمام مطالب مقالات، در تشریح دقایق عرفانی و بسیاری از قصه‌ها و حتی بسیاری از تعبیرات آن را در مثنوی می‌یابیم».

ترکناز

شمس تبریزی ترا عشق شناسد نه خرد
دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز در مقدمه گزیده غزلیات شمس در معرفی «شمس تبریزی» می گوید: «شمس الدین محمد بن علی بن ملک داد تبریزی شوریده ای از شوریدگان عالم و رندی از رندان عالم سوز بودف که خشت زیر سر و بر تارک نه اختر پای دارند.معماری وجودش را با مرور تذکره ها نمی توان گشود.

همچنین درباره‌اش فرمود: شمس تبریزی ترا عشق شناسد نه خرد، اما پرتو این خورشید در شعر مولانا ما را از روایات مجعول تذکره نویسان و مریدان قصه باره بی نیاز می سازد».

فرجام سخن اینکه؛ در معرفی شمس، می‌توان گفت، شیخ شمس‌الدین محمد بن علی بن ملک داد تبریزی عالم و فاضل و دانشمند گرانقدر، از بزرگان مشایخ صوفیه در سال 582 هجری قمری در تبریز به دنیا آمد. وی از پیشروان بزرگ صوفیه در قرون ششم و هفتم هجری است، که مولوی به سبب تأثیر عظیمی که شخصیت شمس بر او گذاشت، و در همین زمینه نیز دیوانش را به نام شمس تبریزی نامید. شمس از معارف اسلامی و عرفان و تصوف و خصایص احوال و منازل سالکان این راه به خوبی آگاهی داشت، اما از مراحل ظاهری گذشت و علایق دنیوی دل کند و جویای حق و حقیقت شد؛ با تجرّد از علایق دنیوی قلندروار همه جا بی‌نام و نشان سفر می‌کرد و روزگار را به سیر آفاق و انفس می‌گذرانید.

شمس؛ عارف بی‌نام و نشان آذربایجان
مقالاتش که به صورت کتابی مدون درآمده و به طبع رسیده، نموداری از مقالات عرفانی و اطلاعات علمی و مذهبی اوست.

نکته مهم‌تر اینکه؛ به عقیده اساتید، محققان و کارشناسان حوزه عرفان و ادبیات، معرفی این شخصیت فرهیخته و بزرگ ادب و عرفان ایران زمین، به جهانیان و به ویژه ملت ایران و در راس آنها آذربایجانی‌ها، متاسفانه آن طور که باید و شاید اقدامات اساسی و مؤثری از سوی دستگاه‌های ذیربط، مسئولان و متولیان فرهنگ و تاریخ صورت نگرفته و به نظر می‌رسد، نزدیک به 8 قرن، شخصیت تاریخی شمس تبریزی، این عارف آذربایجانی برای بسیاری از دوستداران ادب و عرفان ناشناخته مانده است.


آرامگاه شمس تبریزی در خوی آذربایجان غربی
[http://www.aparat.com/v/D17qj]


دؤزگون - دکتر ح.م صدیق
چنان‌که اشاره شد تا کنون کوششی برای تدوین دیوان ترکی مولوی رومی صورت نگرفته است و برخی ابیات ترکی و ملعمات او را نیز که برخی نظیر بدیع‌الزمان فروزانفر در دیوان وی منتشر ساخته‌اند. اینک شعر ترکی مولوی را می‌خوانیم:

1
اوسون وارسا ای غافل،
آلدانماغیل زنهار مالا.
شول نسنه‌یه‌که سن قویوب،
گئده‌رسن اول گئرو قالا.

سن زحمتینی گؤره‌سن،
دوره‌سن دونیا مالینی.
آنلار قالیرلار خرج ائدوپ،
آنمیالار زهی بلا.

سنی اونودور دوستلارین،
اوغلون، قیزین، عورتلرین.
اول مالینی أوله شلر،
حساب ائدوپ قیلدان قیلا.

قیلمایالار سنه وفا،
بونلار بای اولا، سن گدا.
سنین ایچون وئر‌میه‌لر،
بیر پارا ائتمک یوقسولا.

بیر دملیغا آغلاشالار،
آندان واروپ باغلاشالار.
سنی چوقورا گؤموشوب،
تئز دؤنه‌لر گوله – گوله.

اولکیم گئده اوزاق یولا،
گرک آزیق آلا بیله.
آلمازوسا، یولدا قالا،
ارمیه هرگز منزله.

وئردی سنه مالی چلب،
تا خیره قیلاسان سبب،
خیر ائیله‌ده قیل حق طلب،
وئرمه‌دن اول مالین یئله.

بو گون سئوینیرسن منیم،
آلتونوم آقچام چوق دئیو.
آنمازموسان اول سونوکیم
محتاج اولاسان بیر پولا.

اس أتمیه مالین سنین،
خوش اولمیا حالین سنین.
نسنه أرمیه ألین سنین،
گر سونمادونسا أل – اله.

اول مال دئدین، مار اولا،
حقا که گورون دار اولا.
هرگز مدد بولمایاسون،
چئوره باقوب ساغا – سولا.

آلتون‌ایسه آندا چوراق،
اولا سنه اول خوش طوراق.
نئیلر طایم قیلدین یاراق،
آنلارسنه قارشو گله.

مال سرمایه قیلغیل آزیق،
حققه اینانیرسان باییق،
یاپ آخرت، دونیانی ییق،
تا ایره‌سون سون منزله.

چون اولا الونده درم،
گوج ‌یئتدوکجه قیلغیل کرم.
اؤگود بودور که من دئرم
دولت آنین اؤگود اولا.

ائتمه مالین الا تلف،
حق بیرمینه وئرور خلف.
قیلغیل سلف، قیلما علف،
ورنه قامو ضایع اولا.

دیلر ایسه‌ن عیش ابد،
توتغیل نه دئدیسه احد.
آندان دیله هر دم مدد،
تا ایری‌شه سون حاصله.

بؤیله بویوردو لم‌یزل،
بیلین بونو، قیلین عمل:
ترک ائیله‌نوز طول أمل،
اویمانیز هر بیر باطله.

یوخسول ایسه‌ن صبر ائیله‌غیل،
گر بای ایسه‌ن ذکر ائیله‌غیل.
هر بیر حالا شکر ائیله‌غیل،
حق دؤندورور حالدان حاله.

دونیا اونون آخرت اونون،
نعمت اونون، محنت اونون،
تامو اونون، جنت اونون،
دولت اونون قانی بولا؟

حققا منه نه مال گرک،
نه قیل گرک، نه قال گرک،
دیله‌گوم ائیو حال گرک،
کندوزونو بیلن قولا.

من بیر بیجان ای الاه،
یاولاق چوخ ائیله‌دوم گناه.
یازوقلارومدان آه، آه،
نه شرح ائدوم، گلمز دیله.

ای شمس دیله حاقدان حقی،
بیز فانی ییز، اولدور باقی.
قامولار اونو مشتاقی،
تا خود کو کیمین اولا؟

کیچگینن اوغلان،
هی بیزه گلگیل!
داغدان داشدان،
گز-گزه گیلگیل.

آی بیگی سن‌سن،
گون بیگی سن سن.
بی‌مزه گلمه،
با مزه گلگیل.

مولانا


2

گئچگیلن اوغلان،
اوتاغا گلگیل.
یول بولامازسان،
داغ – داغا گلگیل.

اول چیچه گی کیم،
یازی‌دا بولدون.
کیمسه‌یه وئرمه،
حسمونه وئر گیل.

3

گله‌سن آندا سنه ‌یئی، غرضیم یوق ائشیدورسن،
قالاسن بوندا یاووزدور یالونوز قاندا قالورسن.
چلبی دیرقامو دیرلیک، چلبه گل، نه گزرسن،
چلبی قوللارین استر، چلبی‌نی نه سانورسن؟
نه اوغوردور، نه اوغوردور، چلب آغزیندا قیغیرماق،
قولاغون آچ،‌قولاغون آچ، بولاکیم آندا دولارسن.

4
اگر گئیدور قارینداش یوخسا یاووز،
اوزون یولدا سنه بودور قیلاووز.
چوپانی برک دوت، قورتلار اؤ کوشدور،
ائشیت مندن قاراقوزم، قاراقوز.
اگر تات‌سان، اگر روم‌سان، اگر تورک،
زبان بی‌زبانان را بیاموز.

5
دانی چرا به عالم، یالقیز سنی سئورمن؟
چون در برم نیائی، اند عمت اؤلرمن.
من یار با وفایم، بر من جفا قیلوسن،
گر تو مرا نخواهی، من خود سنی دیلرمن.
روی چو ماه داری، من شاد دل از آنم،
زان شکر لبانت بیر اؤپکنگ دیلرمن.
تو همچو شیر مستی، داخی قانیم ایچرسن،
من چون سگان کویت، دنبال تو گزرمن.
فرمای غمزه‌ات را، تا خون من بریزد،
ورنی سنین ألیندن من یارغویا باریرمن.
هر دم به خشم گویی، بارغیل منیم قاتیمدان،
من روی سخت کرده، نزدیک تو دورورمن.
روزی نشست خواهم یالقیز سنسن قاتیندا،
هم سن چاخیر ایچرسن، هم من قیمیز چیلرمن.
آن شب که خفته باشی مست و خراب شاها،
نوشین لبت به دندان قی‌یی ـ قی‌یی تورتورمن.
روزی که من نبینم آن روی همچو ماهت،
جانا نشان کویت از هر کسی سورور من.
ماهی چو شمس تبریز غیبت نمود، گفتند
از دیگری نپرسید، من سؤیله‌دیم: آرارمن.

6
مرا یاری‌ست ترک جنگوئی،
که او هر لحطه با من یاغی بولغای.
هر آن نقدی که جنسی دید با من،
ستاند او ز من تا چاخیر آلغای.
بنوشد چاخیر و آنگه بگوید،
تا لالالا، تالاتارلام، تالاتای.
گل ای ساقی، غنیمتدیر بو دمنی،
که فردا کانداند که نه بولغای.
الا ای شمس تبریزی نظر قیل،
که عشقت آتش است و جسم ما نای.

7
ای ترک ماه چهره چه گردد که صبح تو،
آیی به کلبه‌ی من و گویی که: گل برو!
تو ماه ترکی و من اگر ترک نیستم،
دانم من این‌قدر که به ترکی‌ست آب: سو.
ای ارسلان قیلیچ مکش از بهر خون من،
عشقت گرفته جمله‌ی اجزام مو به مو.
بر من فسون بخواهد کؤیچگ یا باشلارین،
ای سؤزدشی تو سئیرک سؤزده قانی بجو.
دیک دور! شنودم از تو و خاموش ماندم،
غماز من بس است در  این یک رنگ و بو.

8
ماه است نمی‌دانم خورشید رخت یا نه،
بو آیریلیق اودونا نئجه جگریم یا نه؟
مردم ز فراق تو، مردم که همه دانند،
عشق اودو نهان اولماز، یانا دوشیجک جانه،
سودای رخ لیلی، شد حاصل ما خیلی،
مجنون بیگی واویلی اولدوم یئنه دیوانه.
صد تیر زند دلدوز آن ترک کمان ابرو،
فتنه‌لی آلاگؤزلر چون اویخودان اویانه.
ای شاه شجاع ‌الدین، شمس الحق تبریزی،
رحمتدن اگر نولا بیر قطره بیزه دانه؟

شاعر

لینک پست رومی و شمس الحق
لینک پست باغ شمس در تبریز
لینک پست نکوداشت شمس تبریزی
لینک پست قدمگاه شمس تبریزی در خوی




مرتبط با : متفرقه * مشاهیر آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : شمس و مولانا-شمس تبریزی-مولوی-شعر-صوفی-عرفان-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : سه شنبه 6 مهر 1395
زمان : 08:00 ب.ظ
سیستم های جدید و مدرن آبیاری
نظرات |

دریاچه اورمیه و کشاورزان منتظر آپدیت..!


شاید مهمترین دلیل چالش امروز آب ایران و مسئله پر تنش دریاچه اورمیه ، افزایش جمعیت و بالطبع آن نیاز به آب بیشتر در همه بخشها از جمله کشاورزی، صنعت، باغداری و دامداری و غیره است.

اما تا به امروز 80 درصد ایران هنوز به آبیاری سیستم های مدرن مجهز نشده اند!
http://www.iribnews.ir/fa/news/1246036

اگر دولت و مردم واقعا خواهان نجات دریاچه ارومیه هستند باید متمرکز سیستم آبیاری مدرن بخصوص برای تجهیز کشاورزان و باغداران حوزه و مسیر دریاچه در آذربایجان شوند. 
ما نه میتوانیم نیازیهای جامعه را بی توجه باشیم ، نه رشد جمعیت را کاهش دهیم و نه دست روی دست گذاشته و شاهد نابودی آب و دریاچه و سفره های زیر زمینی و زندگیمان باشیم ولی میتوانیم با مدیریت درست و مدرن آب همه چالش ها را حل و نجات یابیم.

امیدواریم روی این بخش مهم همه توجه و برنامه ریزی کنند و باید دید چه زمانی آبیاری سنتی که بخش اعظم آب را هدر میدهد آپدیت و به آبیاری مدرن روی خواهیم آورد تا امثال دریاچه ارومیه نجات یابد؟!

احیا دریاچه ارومیه

آبیاری مدرن
 تعریف سیستم آبیاری قطره ای: دراین سیستم آب بوسیله پمپ از منبع بداخل شبکه پمپ شده وضمن عبور از سیلکون ( فیلتر گردایی ) شن ومواد خارجی آن ته نشین می گردد. دراین روش آب با فشاری بیش ازیک اتمسفر از منبع تامحل مصرف انتقال می یابد.
آب بصورت قطرات مجزا و پیوسته ویا بصورت اسپری ریز با فشار کم از طریق قطره چکان درطول خط انتقال آب قرار دارند . آبیاری قطره ای روش موثری درتحویل آب مورد نیاز گیاه درمحدوده توسعه ریشه بداخل خاک است واین امکان را بوجود می آورد که عمل آبیاری تاحد رفع نیاز آبی گیاه انجام می شود .
بنابراین دراین روش به میزان زیادی ازاتلاف آب بصورت نفوذ عمقی ، ایجاد روان آب سطحی وتبخیر درمقایسه با روشهای سنتی وبارانی کاسته می شود. سیستمهای مختلف آبیاری قطره ای
1. سیستم آبیاری قطره ای قطره چکان درخط
2. سیستم آبیاری زیرزمینی بالوله های تراوا
3. سیستم آبیاری بابلر
4. سیستم آبیاری قطره ای سوپر دریپ
5. آبیاری قطره ای ثقلی

آبیاری

مزایای آبیاری قطره ای:
1. صرفه جویی درمیزان آب مصرفی
2. افزایش میزان محصول ،آزمایشات متعددی دلالت برافزایش میزان محصول در سیستم آبیاری قطره ای می نماید.
3. عدم تماس آب با میوه وبرگ وساقه وتنه درخت : بعلت عدم تماس آب احتمال تولید خسارت به وسیله بیماریهای گیاهی نقصان می یابد.
4. فشار دراین روش آبیاری کم ومداوم است وقطر لوله ها مناسب وانجام عملیات آبیاری بسیار ساده است .
5. وزش باد دراین سیستم درمقایسه باسیستم آبیاری بارانی بی تاثیر است .
6. بعلت ثابت بودن اجزاء سیستم آبیاری قطره ای احتیاج به نیروی کارگر کمتر دارد.
7. ارزان و موثر بودن روش افزودن کود شیمیایی محلول ( راندمان توزیع کود دراین روش به حداکثر خود می رسد)
8. مشکلات علف هرز و هزینه مبارزه با آن به حداقل می رسد وچون آب ازصافی دستگاه مرکزی عبور می نماید . بذر و علف هرز نمی تواند از این طریق وارد مزرعه شده وپس از سبز شدن ایجاد مزاحمت نماید.
9. تولید محصول اقتصادی با این روش آبیاری به مدت یکسال زودتر حاصل می گردد( بعنوان مثال درمرکبات از سال پنجم محصول اقتصادی حاصل می گردد درروش ابیاری قطره ای به چهار سال تقلیل می یابد)
10. بالا رفتن مرغوبیت و کیفیت محصول

معایب سیستم آبیاری قطره ای:
1. هزینه سرمایه گذاری سیستم آبیاری قطره ای زیاد است .
2. مساله گرفتگی قطره چکانها (clogging)
3. مساله شوری خاک وکیفیت آبی آبیاری
4. محدود شدن ریشه

مصرف آب

آبیاری بارانی:
تعریف آبیاری بارانی
آبیاری بارانی روشی است که درآن آب آبیاری را با سرعتی مساوی و یا کمتر از نفوذ پذیری خاک به صورت باران برسطح زمین پخش می نماید.
بطورکلی آبیاری به روش بارانی را دراغلب شرایط مانند مناطق شیبدار بیشتر خاکهای سبک ،متوسط وشرایطی که آبیاری به طریق ثقلی امکان پذیر نیست قابل اجرا می باشد.

انواع سیستم آبیاری بارانی:
1. کلاسیک ثابت
2. کلاسیک متحرک
3. آبفشان خطی (Wheel move)
4. قرقره ای یا تک گان (big-gon)
5. سنترپیوت یا سیستم دوار مرکزی (center pivot)
6. سنتر پیوت متحرک(mobil pivot)
7. آبیاری بارانی خطی (linear)

مزایای کلی آبیاری بارانی:
1. صرفه جویی درمصرف آب
2. امکان آبیاری اراضی دارای شیب زیاد بدون احتیاج به تسطیح اراضی
3. امکان آبیاری با منبع آبی کم که درآبیاری سطحی نمی تواند مورد استفاده قرار گیرد.
4. امکان آبیاری دربیشتر خاکها با بافت مختلف ( خاکهای سبک تا سنگین )
5. امکان آبیاری درخاکهای کم عمق که اغلب قابل تسطیح نیستند.
6. درشرایط آب و هوایی مختلف و برای انواع مختلف گیاهان می تواند مورد استفاده قرا رگیرد.
7. با این روش می توان جریان سطحی آب وفرسایش خاک را به صفر رساند.
8. مقدار نیروی کارگری لازم در مقایسه با آبیاری سطحی کم بوده ودرموارد لازم می توان سیستم را مکانیزه کرد.
9. با سیستم آبیاری بارانی میزان آب براحتی قابل اندازه گیری می باشد.
10. درمقایسه با آبیاری سطحی زمین کمتری جهت انتقال آب از دست می رود.
11. بعضی از گیاهان عکس العمل بسیار مناسبی نسبت به آبیاری بارانی نشان می دهند وعملکرد محصول افزایش می یآبد.
12. آبیاری بارانی را می توان طوری طراحی نمود که درعملیات زراعی ایجاد مزاحمت ننماید.
13. درصورتی که بتوان فشار لازم برای آبیاری بارانی را با استفاده از اختلاف ارتفاع تعیین نمود درمصرف انرژی صرفه جویی می شود.
14. علاوه بر تامین آب مورد نیاز جهت تبخیر وتعرق ، سیستم آبیاری بارانی می تواند به منظور تامین اهداف جانبی دیگری مورد استفاده قرار گیرد برای مثال درهوای گرم ، محیط گیاه را خنک ویا درهوای سرد از یخبندان جلوگیری بعمل می آورد.

سو

معایب کلی آبیاری بارانی: 
۱. هزینه اولیه سیستم زیاد است .
2. درمواردی که کشاورزان دارای حق آب می باشند ونوبتی از آب استفاده می نماید استفاده از این سیستم بدون داشتن مخزن ذخیره آب با دشواری مواجه است .
3. درآبیاری بارانی کیفیت آب محدودیت زیادتری را ایجاد می نماید به عبارت دیگر بسیاری از آبهایی که درروش ثقلی قابل استفاده اند درآبیاری بارانی نمی توان مورد استفاده قرار داد.
4. درمناطق با ذخیره مقدار تلفات آب زیاد ویکنواختی آبیاری پایین است به طورکلی باید باد را بزرگترین عامل بازدارنده آبیاری بارانی بشمار آورد.
5. درهوای گرم وخشک شدن تبخیر درمواقع آبیاری باعث تلفات آب ناشی از آن می گردد ذکر این نکته ضروری است که این تبخیر تاحدودی باعث خنک شدن محیط برگ شده و از صدمات ناشی از گرمای زیاد جلوگیری می کند.
6. درنقاط دور افتاده ایران که کمتر دسترسی به متخصص و لوازم یدکی می باشد . درصورتی که موتورپمپ یا الکتروپمپ وسایر قسمتهای سیستم آبیاری نیاز به تعمیرات داشته باشد ، ممکن است انجام تعمیرات باعث تاخیر درامر آبیاری شده وبه محصول خسارت وارد شود.

ارزیابی ومدیریت سیستم آبیاری تحت فشار:
هدف ارزیابی استفاده از نتایج آن جهت بالا بردن راندمان آبیاری وبهبود مدیریت مزرعه می باشد بنابراین پس از اجرای سیستمهای مختلف آبیاری تحت فشار درسطح مزارع لازم است دراولین فصل کار مزرعه موارد ارزیابی قرار گیرد تا نقاط ضعف سیستم مشخص ونسبت به رفع آن اقدام گردد.
درصورتی که ارزیابی انجام بگیرد چه بسا یک مشکل کوچک درمزرعه تا مدت زیادی به همان حال باقی بماند واین خود باعث کاهش شدید راندمان می گردد.

مدیریت آب آذربایجان شرقی

آبیاری سطحی با استفاده از لوله های دریچه دار پلاستیکی:
تعریف:
لوله های دریچه دار پلاستیکی ، لوله بدون درزی است که به سادگی روی زمین قرار گرفته بار فشاری قابل تحمل این لوله ها حدود 5/0 اتمسفر است (لازم بذکر است که از اتصال مستقیم این لوله ها به پمپ به علت قابلیت کم تحمل فشار بایستی خود داری گردد)
وبا هر منبع آب اعم از حوضچه - چاه ویا کانال آب قابل استفاده می باشد ودرواقع جایگزین کانالهای درجه 4 مزرعه می باشد.
درآبیاری سطحی به منظور حذف عملیات نهر کشی ، مبارزه با علف های هرز، فرسایش ، نفوذ عمقی وتبخیر درطول کانال وهمچنین سهولت ورود آب تنظیم شده به شیارها از لوله های دریچه دار استفاده می نمایند.این لوله ها از جنس پلی اتیلن نرم وبا قطر بزرگ می باشند که آب را با افت ناچیز وفشار کم انتقال می دهند وسپس با یکنواختی قابل قبولی در مزرعه توزیع می کند . همچنین از مزایای این لوله ها کاهش هزینه های کارگری وتکنولوژی ساده نصب وبکارگیری و هزینه اولیه کم آب نسبت به روش های آبیاری تحت فشار می باشد.

نتایج حاصل از مطالعات انجام گرفته درکشور چین نشان می دهد استفاده از لوله های دریچه دار 39-19 درصد راندمان مصرف آب را نسبت به آبیاری کرتی بهبود بخشیده است .
همچنین نتایج یک تحقیق درهمین کشور نشان می دهد استفاده از لوله های دریچه دار زمان آبیاری یک هکتار گندم را از 1199 دقیقه در روش کرتی به 905 دقیقه در روش استفاده از لوله های دریچه دار کاهش داده است که این کاهش زمان باعث شده حجم آب مصرفی یک هکتار دریک نوبت آبیاری از 704 مترمکعب در روش کرتی به 531 مترمکعب در روش آبیاری با لوله های دریچه دار کاهش یابد که باعث کاهش 5/32 در صدی انرژی مصرفی شده است .
درسال زراعی 84-83 باتوجه به نیاز مبرم دربهبود راندمان های آبیاری ، طرح های الگویی آبیاری با لوله های دریچه دار درمناطق مختلف استان فارس به اجرا درآمد. نتایج حاصل از بازدیدهای صورت گرفته واطلاعات بدست آمده درجهت چگونگی کارکرد سیستم وهمچنین وضعیت آبیاری ذرت دراستان به شرح زیرارائه می گردد.

لزوم تغییر آبیاری سنتی در حوزه دریاچه اورمیه ، مهمترین راه حل نجات بخش و احیا
آبیاری سنتی

مزایای استفاده از لوله های دریچه دار: 1. وجود املاح محلول وغیر محلول تاثیری درکارکرد سیستم ندارد حتی می توان ازآب های گل آلود در آبیاری استفاده نمود.
2. نیازی به حفر ونگهداری نهر وجوی نیست .
3. انعطاف پذیر وقابل نصب درهر مزرعه
4. دریچه های قابل تنظیم برداشت آب
5. قابل دسترس بودن وخشک بودن سرمزرعه
6. حداقل استهلاک به علت صیقلی بودن جداره لوله، انتقال بیشتر آب را ممکن می کند.
7. باتوجه به ورودی آب شیب های جزیی حدود سه درهزار مانع عبورآب نخواهد بود.
8. کمترین سرمایه گذاری درمقایسه با سایر روش های مدرن آبیاری
9. عدم نیاز به مصرف انرژی واستفاده از موتور وپمپ درامر آبیاری ودرنتیجه حداقل هزینه وتعمیر ونگهداری وعدم نیازپرسنل متخصص درمزرعه
10. تقلیل کارگران موردنیاز آبیاری به یک سوم همچنین توجیه سریع کارگران وسهولت نصب وجمع آوری واستفاده مجدد.
11. حفاظت خاک وعدم ایجاد رطوبت ناخواسته ودرنتیجه ایجاد قارچ وهمچنین علف های هرز در کشت




معرفی سیستمهای آبیاری تحت فشار
مقدمه

روش انتخاب بین انواع سیستم‌های آبیاری تحت فشار با هزینه و قدرت مالی کشاورز، نوع محصول، شدت باد، درجه حرارت، توپوگرافی زمین و شیب زمین و مقایسه‌ای بین هزینه‌های سیستم انتخابی و درآمدهای کشاورز  و ... بستگی دارد. برای انتخاب هر سیستم آبیاری باید علاوه بر مسائل بالا  نیاز به نیروی کارگری را برای هر سیستم نیز در نظر گرفت و همچنین و امکان سرقت لوازم نصب شده در منطقه مورد نظر و عمر مفید هریک از سیستم‌ها نیز تاثیر گذار است.

مدیریت آب

در انتخاب سیستم‌های مختلف آبیاری تحت فشارعوامل مختلفی از قبیل شرایط آب و هوایی، خاک، آب ، مسائل اجتماعی، نوع مالکیت‌ها و شکل و اندازه مزارع، نیروی کارگری مورد نیاز، دخیل می‌باشند. امروزه آبیاری بارانی برای بیشتر گیاهان وتقریباً تمام خاک‌های قابل آبیاری مناسب است، زیرا تنوع تجهیزات آبیاری بارانی در بازار و کنترل موثر آن در پخش آب موجب شده که این سیستم در بیشتر پستی و بلندی‌ها مفید واقع شود و از جمله محدودیت های آن می توان به وجود باد شدید در منطقه و یا گرمای زیاد بویژه در جنوب ایران و همچنین کیفیت آب آبیاری که میزان کلر و سدیم محلول در آن بالا باشد اشاره کرد.

در خصوص کاربرد سیستم‌های آبیاری قطره‌ای نیز که به عنوان یک روش مدرن آبیاری مطرح می‌باشند محدودیت‌هایی در خصوص کیفیت آب، تجمع نمک در سطح خاک و محدودیت‌های فنی- اقتصادی وجود دارد که در جای خود اشاره خواهدشد.

در طرح شبکه‌های آبیاری تحت فشار علاوه بر ملاحظات فنی و اجتماعی، شرایط آب و هوا و خاک برای منطقه طرح لزوم بررسی و انجام مطالعات تناسب کیفی اراضی که میزان مناسب بودن اراضی رابرای نوع معینی از کاربری مشخص می‌کند بیش از پیش احساس می‌گردد. در این طرح‌ها تعیین و جانمایی سیستم‌های مختلف آبیاری تحت فشار بارانی و قطره‌ای ضرورت داشته که انجام مطالعات مذکور کمک شایانی به این امر می‌نماید.

اجرای شبکه‌های آبیاری به خصوص روش‌های آبیاری تحت فشار در هر منطقه مستلزم شناسایی و مطالعه دقیق از وضعیت کلیه پارامترهای مربوطه و اثرگذار از قبیل پارامترهای فیزیکی و غیرفیزیکی است تا پس از تجزیه و تحلیل آن‌ها نسبت به طراحی و اجرای پروژه در منطقه اقدام نمود.

بخشی از این اطلاعات شامل اطلاعاتی است در مورد وضعیت اجتماعی و اقتصادی ، بازار فروش، روش مدیریت، علایق و رغبت زارعین، تجارب محلی و سایر مواردی که می‌توانند امکان توسعه انواع مختلف روش‌های تحت فشار را برای منطقه به خصوص با محدودیت مواجه سازد.  بدیهی است جمع آوری این اطلاعات می‌تواند موانع و محدودیت‌های موجود را شناسایی کرده و به طراح در انتخاب روش آبیاری مناسب کمک نماید.

بخشی دیگر، اطلاعات فیزیکی است که عمدتا به عنوان پارامترهای مورد نیاز طراحی سیستم شناخته می‌شوند و طراحی سیستم برپایه آن‌ها استوار است. این اطلاعات شامل موارد زیر است:

اطلاعات مربوط به منابع آب و خاک

اطلاعات مربوط به شرایط آب و هوایی و اقلیم منطقه طرح

اطلاعات مربوط به گیاه

اطلاعات مربوط به روش‌های مختلف آبیاری

خطر فرو چاله ها ایران و منطقه آذربایجان را تهدید میکند، دلیل اصلی فروچاله ها از بین رفتن سفره های آب زیرزمینی بخاطر سومدیریت مصرف آّب !
فرو چاله

قبل از پرداختن به موضوع لزوم مطالعات تناسب کیفی اراضی برای سیستم‌های مختلف آبیاری تحت فشار ، مزایای این سیستم‌ها نسبت به روش‌های سطحی از نظر وضعیت اراضی و مشخصات خاکها به شرح ذیل است :

-       در اراضی پرشیب و با عوارض توپوگرافی زیاد از ایجاد رواناب سطحی و فرسایش خاک که از معایب آبیاری سطحی در این اراضی محسوب می‌شوند می‌توان به شکل مؤثری جلوگیری کرد.

-       با استفاده از روش‌های تحت فشار می‌توان اراضی یا خاک‌هایی با  بافت‌ها و  خصوصیات مختلف و یا به صورت لایه لایه و مطبق را به نحو صحیحی آبیاری کرد.

-       اراضی با عمق خاک محدود که قابل تسطیح نیستند را می‌توان بدون تسطیح آبیاری نمود.

-       در خاک‌های کم عمق و یا برای برخی محصولات با عمق ریشه کم و نیز در آبیاری‌های اولیه که آبیاری باید با عمق کم و در کوتاه مدت انجام شود روش‌های آبیاری سطحی راندمان مطلوبی نداشته ولی آبیاری بارانی را می‌توان با راندمان خوبی بکار برد. امکان سازگاری با انواع خاک‌ها و نتیجه گیری مطلوب تر در خاک‌های سبک و سنگین نسبت به سایر روش‌ها دارند. امکان سازگاری با هر نوع آرایش قطعه زراعی و نحوه استقرار گیاه ( آبیاری قطره‌ای) وجود دارد.

 

در طرح‌های توسعه منابع آب، در بسیاری از موارد لازم است که محدوده آبیاری تحت فشار اعم از آبیاری بارانی و قطره‌ای به طور مجزا تعیین گردد. در این موارد بر اساس ملاحظات فنی، نحوه تأمین آب، تعیین فشار مورد نیاز سیستم با توجه به دامنه متفاوت فشار برای انواع سیستم‌ها، وضعیت توپوگرافی اراضی، ... محدوده اراضی مشخص می‌گردد. اما یکی از مسائلی که ممکن است پس از اجرا پدید آید آن است که سیستم انتخابی برای آبیاری اراضی، مورد توافق زارعی که سیستم آبیاری برای آن طراحی گردیده است نباشد. لذا در صورت نبودن این توافق، یا بایستی طراحی مطابق با قطعات زراعین و سیستم مورد نظر آن‌ها انجام گردد (که گاهی اینکار به خصوص در اراضی خرده مالکی اقتصادی نمی‌باشد)  و یا یک مدیریت متمرکز جهت بهره برداری از سیستم‌ها ایجاد گردد، به طوری که زارعین محدوده طرح هیچگونه دخالت مستقیمی در آبیاری قطعه خود نداشته و تابع آن مدیریت باشند. از آنجا که دسترسی به آب و تأمین آن در حیطه مالکیت عمومی قرار داشته و از تولیت مشخصی برخوردار است دستیابی به سازمان مورد نظر جهت بهره برداری در شرایط طرح با سهولت بیشتری میسر است ولی در خصوص اراضی به لحاظ مواجهه با مالکیت خصوصی دستیابی به توافق‌های مورد نظر به زمان طولانی تری نیا ز دارد .در بسیاری از موارد به خاطر خرده مالکی اراضی ، زارع با نوع سیستم آبیاری تحت فشار اعم از آبیاری قطره‌ای یا بارانی توافق نمی‌نماید. به عنوان نمونه زارع برای تأمین علوفه دام‌های خود بیشتر تمایل به سیستم آبیاری بارانی دارد تا آبیاری قطره‌ای. در چنین موادی علاو ه بر در نظر گرفتن ملاحظات فنی سیستم، نیاز به مطالعات جامع تری در کاربری اراضی احساس می‌گردد که لازم است تناسب کیفی اراضی از دیدگاه سیستم‌های مختلف آبیاری تحت فشار اعم از بارانی و قطره‌ای مورد مطالعه قرارگیرد.

آبیاری تحت فشار

به طور اختصار برخی از تفاوت‌ها برای سیستم‌های آبیاری تحت فشار نسبت به آبیاری سطحی به شرح ذیل است :

1- بافت خاک و قابلیت نفوذ آب در خاک

از نظر قابلیت نفوذ آب در خاک کاربرد سیستم‌های آبیاری تحت فشار نسبت به آبیاری سطحی دامنه وسیع‌تری را تحت پوشش قرار می‌دهند. لذا درجات و محدودیت عواملم وثر در نفوذ آب برای آبیاری سطحی و تحت فشار متفاوت است.

2-سنگ و سنگریزه در خاک

حدود و میزان سنگریزه در سطح خاک در انتخاب نوع نباتات شامل گیاهان زراعی و باغی متفاوت است لذا با تعیین شیوه آبیاری مناسب از جمله روش آبیاری قطره‌ای و بارانی می‌توان از توان زراعی این قبیل اراضی استفاده نمود.

3- شوری و قلیائیت ، آهک و گچ

تناسب کیفی اراضی از نظر شوری و قلیاییت، آهک و گچ برای گیاهان باغی و زراعی برای سیستم‌های آبیاری تحت فشار نیاز به بررسی بیشتری دارد.

4- پستی و بلندی

از مزایای سیستم‌های آبیاری تحت فشار کاربری در اراضی پرشیب و با عوارض توپوگرافی زیاد است که نسبت به آبیاری سطحی دامنه وسیع‌تری از تغییرات شیب را تحت پوشش قرار می‌دهند .در بسیاری از موارد نیاز به تراس بندی و برداشتن خاک حاصلخیز سطحی و صرف هزینه‌های مدیریتی بیشتری نمی‌باشد.

مدیریت آب

نتیجه گیری

افزایش تولیدات کشاورزی مستلزم گسترش سطح زیر کشت، بالایردن میزان تولید در واحد سطح، اصلاح و گسترش شیوه‌های نوین آبیاری است. با توجه به صرف هزینه‌های زیاد سیستم‌های آبیاری تحت فشار نسبت به شیوه‌های سنتی آبیاری لازم است در طرح‌های توسعه منابع آب و خاک توجه دقیقتری به تناسب کیفی اراضی برای این سیستم‌ها مبذول گردد. در این بخش به صورت اجمالی مزایا و معایب آبیاری تحت فشار را یاد آور می‌شویم.

 

مزایای آبیاری تحت فشار :

1-   برای مثال در روش آبیاری قطره‌ای چون آب از طریق لوله‌ها جریان پیدا می‌کند، بذر علف‌های هرز وارد مزرعه نمی‌شود. در روش آبیاری قطر ه ای فقط قسمتی از زمین که گیاه در آن کاشته شده آبیاری می‌شود و بقیه قسمت‌ها خشک باقی می‌ماند و درنتیجه علف‌های هرز، کمتر رشد  می‌کنند.

2-   می‌توان در زمین‌هایی که پستی و بلندی هم دارند استفاده کرد و نیازی به تسطیح زمین نیست.

3-   صرفه جویی در مصرف آب شده و سوددهی را افزایش می‌یابد.

4-   همراه با آبیاری می‌توان عمل کودپاشی و سم پاشی را هم انجام داد که در این صورت هزینه سمپاشی و کودپاشی کاهش می‌یابد و سم و کود به طور یکنواخت پخش می‌شوند.

5-   در فصل بهار، هنگامی که هوا ناگهان سرد شود، می‌توان به وسیله آبیاری، از یخ زدگی شکوفه‌ها و درختان جلوگیری نمود.

6-   می‌توان در تمام طول شبانه روز آبیاری انجام داده و سطح بیشتری از زمین و باغ را آبیاری کرد.

7-   برگ‌های گیاهان شسته و تمیز شده و غذاسازی و تنفس بهتر صورت می‌گیرد.

8-   محصول بیشتر و بهتری تولید می‌شود.

9-   آبیاری تحت فشار هم برای خاک‌های کاملاً شنی و هم برای خاک‌های رسی مناسب است و هم این که از جمع شدن املاح و شوری در سطح خاک جلوگیری می‌شود.

10-  از آبیاری بارانی می‌توان برای کشت گیاهان ردیفی، علوف های، مرتعی، چمن، گیاهان زینتی و درختان میوه هم استفاده کرد.

11- در حال حاضر کسانی که می‌خواهند از این روش‌ها در مزرعه و باغ خود استفاده کنند می‌توانند از کمک‌های وزارت کشاورزی بهره ببرند.

12- در روش آبیاری قطره‌ای چون تمام زمین خیس نمی‌شود، می‌توان بین ردیف‌ها حرکت کرده و عملیات هرس، وجین، کود پاشی،  سمپاشی و برداشت محصول را انجام داد.

آب

معایب آبیاری تحت فشار :

1- احتیاج به سرمایه گذاری اولیه دارد.

2- دستگاه‌ها به برق، سوخت ، وسرویس و نگهداری .... احتیاج دارند.

3- اگر استفاده از آب به صورت حق آب باشد باید نسبت به احداث یک باب استخر اقدام نمود تا بتوان آب را ذخیره کرده و موقع آبیاری آن را با پمپ داخل لوله‌ها فرستاد که البته با طراحی دقیق سیستم می‌توان این مشکل را برطرف کرد.

4- در هنگامی که باد شدید می‌وزد و یا هوا خیلی گرم و خشک است نباید از روش آبیاری بارانی استفاده کرد و باید آبیاری را در وقت دیگری انجام داد.

5- وقتی آب خیلی شور است  یا کلر آن بالاست نباید از آبیاری بارانی استفاده کرد، چون پس از بخار شدن آب از روی برگ‌ها، نمک، باقی مانده و به گیاه صدمه می‌زند.

6- ممکن است هنگام پخش کود و سم از طریق آبیاری بارانی بعضی گیاهان نسبت به این روش پخش حساس باشند و موجب سوختگی برگ‌ها شود.


لینک پست آب

لینک مجموعه پستهای دریاچه ارومیه



مرتبط با : متفرقه * دریاچه همیشه اورمیه Urmia Lake
برچسب ها : آب-دریاچه ارومیه-آبیاری قطره ای-کشاورزی-نحوه آبدهی-مدیریت آب-مصرف آب آذربایجان شرقی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : شنبه 23 مرداد 1395
زمان : 06:00 ب.ظ
:: مسافران نوروزی در تبریز پایتخت گردشگری
:: شهروند لینک آذربایجانی 66 (عکاس آقای باقر محرمی)
:: عید نوروز یا ارگنه قون 1396
:: جشن نوروزگاه در بازار تاریخی تبریز
:: کشف های جدید در محوطه ارگ علیشاه تبریز
:: آداب چهارشنبه سوری ترکها ، تورکلرین چرشنبه دبلری
:: سفر نوروزی به نگین تمدن ایران زمین ، استان آذربایجان غربی
:: مرکز تجارت اطلس تبریز بعد از افتتاح
:: Urmia City Night in West Azerbaijan province
:: معضل حاشیه نشینی تبریز ، علل و راهکارها
:: روز جهانی زبان مادری و غربت زبان ترکی در ایران
:: درباره تبریز و آذربایجان - پست ثابت About
:: سالار ملی ، مجاهدت های باقرخان
:: غرفه تبریز در دهمین نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران
:: کفش تبریز و کمپین حمایت از کفشهای بومی
:: ثبت اصالت سفال آذربایجان در لیست اصالت یونسکو
:: دوربین تبریز لینک 67 (برف بهمن ماه 1395 در تبریز)
:: مدارس قدیمی در تبریز قطب علم پرور ایران
:: آشپزی و غذای خوشمزه آذربایجان
:: ثبت جهانی تابلو فرش سردرود تبریز
:: برج تاریخی آتش نشانی تبریز
:: طبیعت زیبای هوراند آذربایجان شرقی
:: گردش در دروازه آذربایجان شرقی ، شهرستان میانه
:: بیشترین مالیات کشور اذعان آذربایجانی ها
:: فرزندآوری و کودکان آذربایجان شرقی
:: روستای چراغیل و فرهنگ روستای قاضی جهان در آذرشهر
:: پروفسور محسن هشترودی و پروفسور لطفی زاده و پرفسور علی جوان
:: در آستانه سال نو میلادی و ارامنه تبریز
:: دوربین تبریز لینک 66 ( برف و زمستان در کندوان )
:: چله گئجسی در آذربایجان




( تعداد کل صفحات: 40 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ