تبلیغات
تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان - مطالب ابر آذربایجانی
 

تبریز ویکی لینکلر

 
اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
نظرات |


پست را بدون شرح شروع کنیم...


رهبر انقلاب: با کودکان ترکی صحبت کنید در مدرسه فارسی را خواهند آموخت
[http://www.aparat.com/v/qYEwX]



سلام سلام اوشاقلار
شیرین کلام اوشاقلار،
داغلار ،چمن بزه ندی
گوله تمام ، اوشاقلار.
یارادیب دیر یارادان
گوزل گوزل گوللری،
یاشیل ،قیرمیز،نارینجی
بزه ییب دیر چوللری.
کنگر اوسته،گول اوسته
بولبول سالدی یؤواسین،
ساری کوینک اوخویور
دیلینده حاق صداسین.
گویده باخین قوشلارا
اوردک گلیر ، قاز گلیر
قاطار قاطار دورنالار
خبر وئریر یاز گلیر.
دووشان کولون دیبینده
شیرین یاتیب خبرسیز.
قارتال گزیر باش اوسته
قاچیب خبر وئررسیز.
دووشان دورما، قاچ ها قاچ،
چَپیک چالین اوشاقلار.
هامی وئرسین ال اله
دئیین، گولون اوشاقلار.
یاشام

آذربایجان







قاریشقا

آی قاریشقا نه سن ، سن؟

كیچیك آما گؤجلو سن!

***

گئجه-گونوز  ایشله ییب

چوره ك – موره ك   ییغان سن

***

بیلیرسن  بیر  قیش گلر

یاغیش گلر،قار گلر

***

اوندا  چوره ك  تاپیلماز

ده نی  اولان  داریخماز

***

   زیره كسن  ای   قاریشقا

گئد  ایشله  سن   داریخما


قاریشقا

منیم جیرانیم


گؤزو    قارا  جئیرانیم

یولون   هارا   آی جانیم؟


داغی    گه زه ن   نازییلا

بوینوزو   تك   تاجییلا
 

یاواش- یاواش   یئریركن

داغی- داشی    سئویرسن
 

بو داغ  سنین  مسكنین

هم    منیم دی     هم    سنین

 
منیم   ائویم   “سولدوزوم”

گؤیده   بیر تك    اولدوزوم

 
سنین        ائوین     ده ره دی

قاشین- گؤزون   قه ره دی

 
بیز   بیر- بیری    سئویریك

وطن        یاشا    دئییریك

جیران



اوشاق چؤلده اوینادی


اوشاق  چؤلده  اوینادی

اویناماقدان   دویمادی

***

بیرده‌ن یومورتا  تاپتدی

تویوغوندو ، او   قاپدی

***

تویوق  دئدی آی  اوشاق

منیم دی  بو ، بوش  بوراق

***

بیر گون یومورتا     سینار

جوجه‌م تئز  اوندان چیخار

***

اوندا  جوجه‌مه‌  ده‌ن  وئر

اَزمه ،  اوْنا     آمان    وئر

***

بالامی   سن    قاچیدما

دام – دووارادا   چالما

***

آنا   تویوق   گؤزله‌ییر

بالام   یوخدو سؤیله ییر

***

بیز  حیوانیق  گوناحیق

محبت له        قالاریق

اوشاق



ادبلی اوشاق



سلام سلام اوشاقلار

سیزه نئچه سؤزوم وار

ادبلیدیر چون آدیم

بالدان شیریندیر آدیم

سئویرلر منی هامی

چون وئریرم سلامی

ال-اوزومو یویارام

یئمکلری قویارام

فیرچالارام دیشیمی

قویمام قالا ایشیمی

اوست-باشیم تر تمیز

اودور کی اولدوم عزیز

شعر : بهرام اسدی

اوشاقلار



پیشی / ثریا بخشی (آیلار)

پسشی پیشی آی پیشی

ایتی پیچاغا تای دیشی

سیچانلارین دوشمانی

سئور یاغلی پیشمیشی

 
ایلده بیر یول بالالار

آغ – قارا، ارکک – دیشی

بیر بالا قاپلان کیمی

جیرماقلاماق دیر ایشی.

گزر دامدا دوواردا
پیشی پیشی لر یای – قیشی


پیشی



بیزیم داغلار

دره لری یان- یانادیر،

بیزیم داغلار بیزیم داغلار

بولودلارلا هم خانادیر

بیزیم داغلار، بیزیم داغلار.

بولاقلاری سرین-سرین،

اویناغیدیر گؤزللرین،

عرشه آچیب اؤز اللرین

بیزیم داغلار، بیزیم داغلار.

اتکلری چادیر، چادیر

زیروه لری گؤیه چاتیر،

اولدوزلارا کمند آتیر،

بیزیم داغلار بیزیم داغلار.

هاشم طرلان(سئچیلمیش)

داغلار




کپنک / محمد رضا شوکتی



کپنکم کپه نک

گل بو شعری اؤیره نک

گوللو قانادلاریم  وار

خاللی یانا قلاریم وار

گول اوستونه قونارام

گولون عطرین آلارام

قارانلیغی سئومه ره م

اونا کؤنول وئرمه ره م

شمعی چوخ سئوه ره م من

هامییا دئیه ره م من:

دونیامیز آیدین اولسون

قلبیمیز نورلا دولسون

جان وئره ک آزادلیغا

ایشله یک آبادلیغا


کودکی



جوجه لر / ثریا بخشی (آیلار)


هاچان گئتدی سویوقلار

یومورتلایار تویوقلار

دسته – دسته جوجه لر

خیردا فریک بئچه لر

 

چیل – چیل ساری، آغ، قارا

کندلردن گلر بازارا

من ده آلدین بیر دنه

آپاردیم سالدیم نینه

دن – دؤش یئییب کؤکه لر

خیردا جوجه م یئکه لر

جوجه



فصیللر / محمدرضا شوکتی

بیر گؤزه ل اوغلانام من

سئومه لی اینسانام من

گؤزه ل قیزام ، گؤزه ل قیز

منیم آدیمدیر اولدوز

من سئوه ره م آنامی

اینجیتمه ره م آتامی

معللیمیم وار اولسون

تانری اونا یار اولسون

اؤیره دیر فصیللری

آیلاری هم ایللری

دئییر، اوّل یاز گلر

ساز گلر آواز گلر

بولبوللر گلر باغا

گؤزلریک یاغیش یاغا

یازدان سورا یای گلر

ایستی بیزه پای گلر

یایدا اولار بستنی

بستنی ایستر منی

پاییز فصلی اینجی دیر

سایسان او اوچونجو دور

خزل ائیلر باغلاری

تؤکر او یارپاقلاری

سونونجو فصلین آدی

دئسم سویوق بوردادی

قیشدا چیخار قار دیزه

سویوق گلر ائویمیزه

آتام قورار بوخاری

اودور ایشین آخاری

ائوه سویوق گلمه سین

منه سویوق ده یمه سین

قیش گئدیب بایرام گلر

چؤلده قویونلار ملر

اوشاق ، بؤیوک بیربه بیر

بایرامی تبریک دئییر

بایرام گلر یاز گلر

ساز گلر آواز گلر

بولبوللر گلر باغا

گؤزله ریک یاغیش یاغا


فصل



اوشاق شئعری / زلال

قیش گلیب، تاخ تاخ تاتاخ

شاختـادان  دوندی   بـوتـون  تاختـا  تابـاخ

قارکولک دی، چن دی ، بوز، هر یئر قیرو، هر یئر سازاخ

چیلله چیلله  بیـز گره ک  قیش دان  داداخ

ائتمه سین چوخ قاش قاباخ

*

داغلار آغ کؤینک گئییر

باغ  و  بستــانــه کولک  لای لای  دئییر

شاختادان گؤیده  بولودلار تیتره ییر  هئی  قار یاغییر

یئـــر آغیـز آچمیش او  قارلاردان  یئییر

آسمـانـه  بـاش  اَیـیــــر

*

اولدو  قار هر کوچه دام

من  باباملا  جورلـه دیم  قاردان  آدام

قیش دادا  وار  چوخ گؤزللیکلرله  لذّتدن  خبـر

قیش سیز ائتمز یاز  بو یئر اوسته  قیام

قیش، سنه اولسون سلام !

*

یئر اوشور قار یاغماسا،

داغ  تپه ، چایلار ، باتار  هر گون  یاسا

آمما  من  قیشدا  گرکدیر  ایستی  پالتارلار  گییه م

قویمایام  تـا  شاختا دان  جانیم  سوسا

یا مریضلیکدن  میسا

ترکی


یاغدی یاغیشلار
ایسلاندی قوُشلار
جیم جیلاق اوْلدو
حئیوان گامیشلار
خیردا دامجیلار
تئز بیر اوْلدولار
بیر آز گئتدیلر
آرخا دوْلدولار
آخماجا داشدی
یوْللاری قاشدی
چاتدی دَنیزه
داغلاری آشدی
«تك اَلدن چیخماز
سس بو مثلدی»
دامجیلار آخدی
داشلاری دَلدی


قیزیم



قیزیم
گوونش قیزیم، آی قیزیم
اوُلدوزوما تای قیزیم
پاییزیمدا، قیشیمدا
باهار قیزیم، یای قیزیم
كهلیك كیمی سالیرسان
گوله ـ گوله های قیزیم
سن گولنده گول آچیر
دوْداقلارین آی قیزیم
تمیز اوْلار بوُلاق چای
بوُلاق قیزیم، چای قیزیم
عشقین اَلی وئریبدیر
سنی منه پای قیزیم
گوندوز اوْلار اوْیناسان
ساعاتلاری سای قیزیم
ایندی هله گئجه‌دیر
لای ـ لای ائله دای قیزیم


آذربایجانی


دورنا قیزیم

چاتما قاشلی، دورنا قیزیم

آی ساچلاری بوُرما قیزیم

گل درسینی ازبر ائله

ائوده بئكار دوُرما بئله

واختین اگر اوْلسا حدر

عزیز عوًمرون هئچه گئدر

باشاردیقجا گل اوْخو یاز

قیشی قیش، یاز باهاری یاز

درس اوْخویان عالیم اوْلار

اوْخومایان ظالیم اوْلار

ظالیم اوْلار اوًز ـ اوًزونه

گل آناوین باخ سوًزونه


قصه و داستان



ناغیل

اوشاق‌لار موراد بابانین باشینا ییغیشمیشدیلار. بابا دا اونلارا جاوانلیغین‌دان دانیشیردی. موراد بابا دئییردی، جاوان اولاندا گؤل‌دن چوخلو بالیق توتارد‌یلار. گؤل قیراغینا گلیب، شن‌لیک قوراردیلار. اوشاق‌لار ماراقلاندیلار:

–  موراد بابا، گؤلون قیراغی چوخ زیبیل‌لی‌دیر، سیز اوردا نئجه شنله­نیردینیز؟

–  اوندا گؤلون قیراغی ائله گؤزل، ائله تمیز ایدی کی، آدام حئیران اولوردو. اورا حتا باشقا یئرلردن ده قوناق‌لار گلیردی.

بابایا قولاق آسان‌دان سونرا دوست‌لار – صفر ایله محمد گؤله بالیق توتماغا گئتمه‌یه حاضرلاشدیلار. صفرین باجی‌سی سارا اونلارلا گئتمک ایسته‌دیکده قارداشی أوّل راضی اولمادی:

–  قیزلار بالیق توتماغا گئتمیر!

–  من ساکیتجه اوتوروب سیزه باخارام.

محمد دئدی:

–  نه اولا‌جاق، قوی گلسین!

 – یاخشی، گل!

نغیل


سارا سئویندی، اوغلان‌لارا قوشولوب بالیق توتماغا گئتدی. اوغلان‌لار سویا تیلوو آتیب چوخ گؤزله‌ین‌دن و اذیت‌دن سونرا صفرین تیلوونا نه ایسه دوشدو. او، سئوینجک تیلووو سودان چیخارتماغا باشلادی. اما… قارماغین‌داکی بالیق یوخ… بیر کؤهنه آیاق قابی ایدی…

–  نه قشنگ “بالیق”دی! – دئیه سارا ایله محمد اونا گولدولر. صفر آیاق قابینی بیر یانا توللاییب یئنی‌دن تیلووو سویا آتیب گؤزله­مه‌یه باشلادی.

بیر آزدان محمد تیلووو چکیب سودان تکری قوپموش اویونجاق ماشین چیخارتدی.

بو دفعه صفر اونا گولدو:

– ماشینین موبا‌رک­دی!

محمد اؤزونو سیندیرماییب سینیق ماشینی بیر یانا آتدی.

اوشاق‌لار یئنه بالیق گؤزلمک ده داوام ائتدی‌لر.

دوست‌لار داها سونرا گؤل‌دن قولپ‌سوز چؤمچه، سینیق ایستکان، ماشین رولو، کونسئرو بانکاسی، جیریق توپ، الجک، حتی رئزین بالیق چیخارتدی‌لار.

سارا‌نین رئزین بالیق‌دان چوخ خوشو گلدی. اونو گؤتوروب بیر آغاجین آلتیندا اویناتماغا باشلادی. سونرا ایسه اونو یوخو توتدو. یوخودا گؤردو کی، قوجاغین‌داکی رئزین بالیق اینسان کیمی دانیشیر:

–  گؤرورسن ده نه اولوب؟

–  نه اولوب؟ – سارا تعجبله سوروشدو.

–  انسان‌لار بیزی محو ائدیرلر!

–  نئجه؟

–  گئده­ک، اؤزون شاهد اول!


اوّل بالیق، آردینجا دا سارا اوزه – اوزه سویون دیبینه دوشدولر. سویون دیبینده نه­لر یوخ ایدی…!! سارا اؤزونو لاپ زیبیل ماشینی‌نین ایچه­ری­سینده حیس ائله‌دی. بوردا بالیق‌لار آز قالا بوغولوردولار. یازیق‌لار حال‌دان دوشدوک‌لرین‌دن اوزه بیلمیردیلر. چوخو آرخاسی اوسته اوزانمیشدی. بالاجا بالیق‌لار آنا‌لارینا یالواریردی‌لار:

–  آنا، بیزه یئم وئر!

–  دؤزون بالا‌لاریم، بیرتَهَر دؤزون، یئم یوخ‌دور. یقین کی، بیر گون بیزی خلاص ائدن تاپیلا‌جاق!

–  بیزه یئمک، بیزه یئمک!

 – کؤمک ائلیین، بالیق‌لار محو اولور!

اونون سسینه اوغلان‌لار گلدی.

سارا یوخودان آییلسا دا ساکیت‌له­شه بیلمیر، آغلاییردی.

صفر باجی‌سی‌نین باشینی سیغاللادی:

–  نه اولوب سنه، سارا، نیه آغلاییرسان؟

سارا ایچینی چکه – چکه دئدی:

–  ائله پیس یوخو گؤردوم کی…

صفر باجی‌سینی ساکیتلشدیردی:

–  آدام دا یوخو گؤرنده آغلایار؟ مگر سن بالاجاسان؟

سارا یوخوسونو اوغلان‌لارا دانیشدی. اوشاق‌لار یوخونون حقیقته اویغون اولدوغونو باشا دوشدولر. محمد دئدی:

–  اوشاق‌لار، بیزده معجزه‌لر کیتابی وار، اوردا یازیلیر کی، بعضا یوخولار آدامی خبردار ائدیر! منجه، سارا‌نین یوخوسو سئحیرلی یوخودور. اونا یوخودا اینسان دیلی بیلمه‌ین بالیق‌لارین ایسته­یی، آرزوسو چاتیب.

اوغلان‌لار سارا‌نین سؤزلرینه دقتله قولاق آسدیلار. قیزین تکلیفی اونلارین دا اوریین‌دن اولدو. سونرا ایسه هر اوچو قرار وئردی:

– بیز گؤلو مُطلَق تمیزله­مه­لی­ییك!

– گوجوموز چاتانا قدر ایشله­مه­لی­ییک کی، گؤل تمیزلنسین!

– یاللا، دوست‌لار، هایدی ایش باشینا!

داستان


بونون اوچون اونلار مکتب اوشاق‌لارینی دا کؤمگه چاغیردیلار. حتی کؤمگه بؤیوک‌لری ده چاغیردیلار. بؤیوک‌لر اول قالدیریجی کران گتیریب گؤلون دیبین‌دن توللانتی‌لاری تمیزله‌دی‌لر. سونرا ایسه چایین بیر قولونو دؤنده­ریب گؤله تزه سو بوراخدیلار. اوشاق‌لار گؤلون اطرافینی دا تمیزله‌دی‌لر. بئله‌جه بالاجا‌لار هر گون گؤله گلیر، اونون دیبیندن حتی خیردا توللانتی‌لاری دا چیخاریرد‌یلار.

بیر گون ده گؤله گلنده گؤردولر کی، اوردا بالیق‌لار اوزور. چوخ سئویند‌یلر. سئحیرلی بالیق اؤز سئحرینی گؤسترمیشدی.

–  گؤرورسن ده نه اولوب؟

–  نه اولوب؟ – سارا تعجبله سوروشدو.

–  انسان‌لار بیزی محو ائدیرلر!

–  نئجه؟

–  گئده­ک، اؤزون شاهد اول!

اوّل بالیق، آردینجا دا سارا اوزه – اوزه سویون دیبینه دوشدولر. سویون دیبینده نه­لر یوخ ایدی…!! سارا اؤزونو لاپ زیبیل ماشینی‌نین ایچه­ری­سینده حیس ائله‌دی. بوردا بالیق‌لار آز قالا بوغولوردولار. یازیق‌لار حال‌دان دوشدوک‌لرین‌دن اوزه بیلمیردیلر. چوخو آرخاسی اوسته اوزانمیشدی. بالاجا بالیق‌لار آنا‌لارینا یالواریردی‌لار:

–  آنا، بیزه یئم وئر!

–  دؤزون بالا‌لاریم، بیرتَهَر دؤزون، یئم یوخ‌دور. یقین کی، بیر گون بیزی خلاص ائدن تاپیلا‌جاق!

–  بیزه یئمک، بیزه یئمک!

 – کؤمک ائلیین، بالیق‌لار محو اولور!

اونون سسینه اوغلان‌لار گلدی.

سارا یوخودان آییلسا دا ساکیت‌له­شه بیلمیر، آغلاییردی.

صفر باجی‌سی‌نین باشینی سیغاللادی:

–  نه اولوب سنه، سارا، نیه آغلاییرسان؟

سارا ایچینی چکه – چکه دئدی:

–  ائله پیس یوخو گؤردوم کی…

صفر باجی‌سینی ساکیتلشدیردی:

–  آدام دا یوخو گؤرنده آغلایار؟ مگر سن بالاجاسان؟

سارا یوخوسونو اوغلان‌لارا دانیشدی. اوشاق‌لار یوخونون حقیقته اویغون اولدوغونو باشا دوشدولر. محمد دئدی:

–  اوشاق‌لار، بیزده معجزه‌لر کیتابی وار، اوردا یازیلیر کی، بعضا یوخولار آدامی خبردار ائدیر! منجه، سارا‌نین یوخوسو سئحیرلی یوخودور. اونا یوخودا اینسان دیلی بیلمه‌ین بالیق‌لارین ایسته­یی، آرزوسو چاتیب.

اوغلان‌لار سارا‌نین سؤزلرینه دقتله قولاق آسدیلار. قیزین تکلیفی اونلارین دا اوریین‌دن اولدو. سونرا ایسه هر اوچو قرار وئردی:

– بیز گؤلو مُطلَق تمیزله­مه­لی­ییك!

– گوجوموز چاتانا قدر ایشله­مه­لی­ییک کی، گؤل تمیزلنسین!

– یاللا، دوست‌لار، هایدی ایش باشینا!

بونون اوچون اونلار مکتب اوشاق‌لارینی دا کؤمگه چاغیردیلار. حتی کؤمگه بؤیوک‌لری ده چاغیردیلار. بؤیوک‌لر اول قالدیریجی کران گتیریب گؤلون دیبین‌دن توللانتی‌لاری تمیزله‌دی‌لر. سونرا ایسه چایین بیر قولونو دؤنده­ریب گؤله تزه سو بوراخدیلار. اوشاق‌لار گؤلون اطرافینی دا تمیزله‌دی‌لر. بئله‌جه بالاجا‌لار هر گون گؤله گلیر، اونون دیبیندن حتی خیردا توللانتی‌لاری دا چیخاریرد‌یلار.

بیر گون ده گؤله گلنده گؤردولر کی، اوردا بالیق‌لار اوزور. چوخ سئویند‌یلر. سئحیرلی بالیق اؤز سئحرینی گؤسترمیشدی.

داستان ترکی




آذربایجان فولکلوروندا اوشاقلارین یئری / احمد فرهمندی

گیریش: آذربایجانین مدنی ـ فیکری تاریخی ان اسکی عصرلردن باشلامیش بو گونه قده‌ر یاشاییشینا داوام وئریب. تاریخ بویونجا آذربایجاندا یاشایان تورکلرین دوغال احساس، آیدین دوشونجه و کوتله‌وی حیات تجربه‌لری بوردا جانلاناراق اؤز قاینار باجاریقلاریندان باش توتوب سنه‌لری آرخادا قویوب بیزیم الیمیزه چاتان مدنی- فیکری بؤلوملردن بیریده اوشاقلار آغیزین ادبیاتی اولموشدور.

فولکلور؛ آغیز ادبیاتی، خالق حکمتی و کوتله بیلیکلری دئمکدیر. خالق مدنیتی اینسان حیاتینین ایلکین چاغلاریندان باشلامیش سایسیز ائنیش ـ یوخوشلار آرخادا قویوب، داورانیشلار سوزگجیندن کئچه‌رک بیزیم عصریمیزه چاتمیشدیر.

بیزیم آغیز ادبیاتیمیز دونیانین ان زنگین اسکی خالق ادبیاتیندادیر. بوتون میللتر آراسیندا اولدوغو کیمی بیزیمده فولکلور خزینه‌میزده ائلیمیزین اوشاقلار و ناز بالالاری اوچون یاراتدیغی بول ـ بول اؤرنکلره راستلاشیریق.

فولکلوروموزدا اوشاقلار اوچون وئریلن بؤلوملرده، زنگین مدنیته یییه اولان خالقیمیزین، ایستک آرزی، کدر- سئوینج، عادت ـ عنعنه و دونیا گوروشلو باخشیلارین گؤرمک اولور. بو ادبیات درین دوشونجه و پاک احساسلارین توره‌نیشی اولدوغو اوچون دیلین ایفاده طرزی ساده و تمیزدیر. اونون اؤیره‌دیجی و بدیعی اهمیتی داها اؤنملی دیر. آتالار سؤزو. بایاتیلار، لایلالار، تاپماجالار، ناغیلار، داستانلار، ماهنیلار، حکایه‌لر، اویونلار، اوخشامالار، نازلامالار و … قوللارین درین دوشوندوکده گؤروروک کی بونلارین یارانماسی اوشاقلاریمیزدا، دیله، ائله، یوردا و حیاتا محبت باغلیلیقلارین آرتیریب گله‌جک یاشایشلارینا بوللو اومودلر توره‌ده‌رک خالق دوشمنلرینه قارشی کینه و نفرت حسی اویادیر.


بایرام

کودک

بایرام


اوشاغین آنا قارنیندا یاشایان دؤورو:
آذربایجان خالقلاریندا اوشاق دونیایا گلمه‌میش، هله آناسی بویلو اولان واختلار بئله بیر عادتلری وار: بیر قادین بویلو چاغلارین کئچیرن زامان خصوصی ایله‌ ایلک اوشاغینا بویلو اولاندا قوهوم اقریباسی‌له یاخین دوستلاری اونو قورویاراق قارانلیقدا یالقیز بوراخماییب حامام و قبیر اوسته‌ تک گئتدییینی مصلحت گؤرمزلر. بو قادینین اوشاغی داها هوشلو و گؤزه‌ل اولماق اوچون اونون یئریکلمه دؤورونده یئمک ایستکلرین یئرینه یئتیریب و اوشاغین هر یوندن قورونماسینا چالیشارلار.

دوغوش زامانی چاتدیقدا اوشاق و آنایا اولدوقجا ده‌یر وئریب قیرخ گونه قده‌ر آنا و بالانی خطر و بلالردن قوروماغی اؤزلرینه بیر گؤره‌ و سانارلار. اوشاغین گله‌جکده؛ دانیشغی شیرین، واری چوخ و عؤمرو اوزون اولسون دییه باشی اوسته؛ قند، قیزیل و چؤره‌ک قویارلار.


آد قویما گونو
کؤرپه‌نین یئددینجی گونو چاتدیقدا گونو آدلانیب قوهوملاری بیر یئره توپلاناراق چالیب اویناملاق و شنلیک دولو ییغینجاقلاریندا ملی احساسلارینا دایاناراق خالق قهرمانلارین اونوتماسینلار دییه جوانشیر، بابک، نبی، ستار و کؤکو دیلرینه باغلی اولان آدلاردان سئچیب اوشاقلارین او آدلارین بیری ایله آدلاندیرارلار.

دده قورقود بوی لاریندا اوشاق آنادان اولدوقدا آد قویولمور. هر اوشاغین اجتماعی ده‌یری اونون جومرودلوک، قوچاقلیق و ائل اوچون چالیشمالاری اوزره سئچیلیر. ائلین یامان گونلرینده خالقا یاردیم ائتمه‌ین قورخاق و آیاق دالی قویان اوره‌کسیزلره هر یئرده نیفرت و آلچاق گوز ایله یاناشیلیب و «مخنث» آدلانیرلار.

اوشاقلار حیات و ساواش مئیدانیندا اؤزلریندن هنرله باجاریقلاین گؤستردیکده آدا لاییق اولورلار. اؤرنک اوچون: دیرسه خان اوغلو؛ بوغایلا دویوشدوکده اونو یئره ووروب بوغازین کسنده‌ن سونرا اوغوز بگلری ییغیلیب اوغلانی تحسین ائدیب دده‌م قورقود گلسین بو اوغلانا آد قویسون دئییرلر. دده قورقود اوغلانین آتاسینا واریب بیر نئچه تعریفدن سونرا: «بایندر خانین آغ میدانیندا بو اوغلان جنگ ائتمیش دیر. بو بوغا اؤلدورموش. سنین اوغلونون آدی بوغاج اولسون. آدینی من وئردیم، یاشینی آللاه وئرسین- دئدی.»

(دده قورقوت کیتابی- فرزانه انتشاراتی- ایلک چاپ- صایفا ۲۷)

بو گون بیزیم خالقیمیز اوره‌ک دولو اینام و آرزولارلا اؤز کئچمشینه دایاناراق هئچ بیر چتینلیکلردن بویون قاچیرماییب «آماجلاری یولوندا آجی‌لار عشق اولسون» دییه چوخلو مانعه‌لردن آشمالیدیلار.

خالقیمیز اؤز دوغال حاقلارین یاساقلاردان قورتاماق اوچون بوخوولانمیش ووقارلارین اؤزگورلویه چاتدیرماغا هر ساحه‌ده جانلاریندان مایا قویماغا حاضیرلانمالاری یئرلی اولاجاق.

ایراندا ایللر دیر سیستملشمیش بیر آخین تورک خالقی آراسیندا آنا دیل و وارلیقلارینا سویوقلوق یاراتماغا جان آتماقدادیر. آنا دیل مکتبلرده تعلیم اولونمادان دیل گونده‌لیک دایاز دانیشیقلارا حصر ائدیلیب سؤزجوکلر اونودولوب دیل یوخسوللاشیر آردیندا دانیشانین باشینا قاخیج اولاراق دیلینی بؤتووکله آرادان آپارماغا چالیشانلارین یئرآلتی ایشله‌ییب یالان تبلیغ‌لرینه اینانانلار آز دئییل کی، بو دورومون سونوجوندا یانلیش دوشونن کیمسه اؤز کؤکلو وارلیغنا خبرسیز قالیب حقارت حیسی دویاراق اؤزو ایله دیلین دانماغا باشلاییر. اوشاغینا ائلینین گوزه‌ل کؤکلو آدلارینین یئرنه هئچ تورکون آغزیندا دوزگون دئییلمه‌ین فارس و یابانجی آدلار تاخیب و آنا دیلده دانیشماغی اسکیکلیک ساناراق بیر هویت سیز شخص کیمی حیات سوروب و آخیرده ایکی مسجد آراسیندا نامازسیز یاشاییر.

اوشاقلارا شعر اوخوماق اونلارین فیکرلرین گوجلندیرمکده و بئش دویغولارین تحریک ائتمکده فایدالی اولور. اوشاق روانلاری اوزره چالیشان بیلگینلره گؤره: بو ایش اوشاقلارین حیس و عاطیفه‌لرین تربیت لندیریب و باشقا اینسانلارین حیسلی ایله تانیش اولماغا و آیری یؤندن باجاریق و هیجانلارین کنترل دا ساخلاماغا و دانیشیق دیللرین گوجلندیرمک و درین خیالا ال تاپماق، شعر اوخوماغین فایدالاریندان اولابیلر.

شعر اوخوماق؛ اوشاغین هوشلا قولاق گوجون تقویت ائدیب و اوندا گؤزللیکلره درین حس یارالدار. هر سؤزجویون اؤزونده داشیدیغی عاطیفی معنا اوشاغین ذهئنین گوجلندیریب و بوللو سؤزجوکلر اؤیره‌نمه‌سینه اؤنملی تاثیر بوراخار. بو شعرلر خاص بیر آهنگ ایله دئییلنده موسیقی هونر  سئحر یارادیجی اولدوغو اوچون سسلرین ده‌یری معنادان آرتیق اوشاغین روحوندا یئر سالیر. ائله اونداندیرکی بیزیم فولکلور شعرلریمیزده معنانادان باشقا ریتم و آهنگه اؤزه‌ل بیر یئر وئریلیب.


لایلالار
«سوفره‌نین یاراشیغی قوناق، ائوین یارشیغی اوشاق» دئیه‌ن آنالاریمیزین چوخلو حیصه‌سی سودامه‌ر اوشاغین امیزدیره‌ندن سونرا قیچلارینین اوسته، بئشییکده و یا قواغیندا ساخلاییب یاتیرماغا چالیشان زامان اؤزل آهنگ ایله بیر سیرا سؤزلر زمزمه ائدیرلر، آنادان باشقا عائله‌نین دیگر عضولری او جومله‌دن بؤیوک ننه، خالا، بی بی  و باجی کیمی ائوآداملاری آشاغیدا اؤرنک اوچون وئریلن سؤزلردن اوخویارلار.

لایلای بئشیگیم لایلای

ائویم ائشیگیم لایلای

سن گئت شیرین یوخویا

چکیم کشیگین لایلای

لایلای دئدیم یاتاسان

قیزیل گوله باتاسان

قیزیل گولون ایچینده

شیرین یوخو تاپاسان

لایلای دئدیم گونده من

کولکده‌ده سن گونده سن

ایلده قوربان بیر اولار

سنه قوربان گونده من


نازلامالار


«اوشاغی یئمک یوخ سئوینج بؤیوده‌ر» آتا- بابالاریمیز درین دوشونجه‌لریندن توره‌نن بو سؤزه آرخا دوران اوشاق نازلامالاری آذربایجان فولکلوروندا باشقا بیر بؤلومدور، کی کؤرپه‌لری شنلندیرمک و آتا ـ آنا محبتینین بال بولاغیندان اونالارا دادیزدیرماق هدفی ایله آچیق و گولر اوزله ایفاده اولونار. بئله بیر نازلامالاری دینله‌ین اوشاق گولش قاباق و مهربان بیر اینسان کیمی دیرچه‌لیب بویا ـ باشا چاتار.

بالاما قوربان اینکلر

بالام هاچان ایمکلر

بالاما قوربان ایلانلار

بالام نه واخت دیلآنلار

سود دیبی، قایماق دیی

قوربانین اولسون بی بی

سود یالا، قایماق یالا

قوربانین اولسون خالا

آتین توتون بو بالانی

شکره قاتین بو بالانی

تولوق سنی آسایدیم

یاغین تاسا باسایدیم

بالام بؤیوک اولاندا

قوپلو قازان آسایدیم

چالخالان، چالخالان یاغ اولسون

بالام یئییب ساغ اولسون.

آغی

اؤز کؤرپه‌لرین «لایلالار» و «نازلامالار» لا بویا- باشا چاتدیران آنالار، بیر واخت‌دا ایتیردیگی اوره‌ک بندلری و اؤلولولرینه آغیتلار دئیه یاس توتارلار.

آغاجدا خزل آغلار

دیبینده گؤزه‌ل آغلار

بالاسی اؤلن آنا

سرگردان گزه‌ر آغلار

ناغیل

ترکی

قصه




تاپماجالار
تاپماجلار بیزیم اوشاق آغیز ادبیاتیمیزین زنگین بیر قولودور، سنه‌لری آشیب گلن تاپمماجالار دیلدن ـ دیله گزیب هئچ واخت یئنی لییین الدن وئرمه‌میشلر. تاپماجالارین ظاهیرده ساده اولدوقلارینا باخمایاراق درین مضمون داشییرلار. اوشاقلار اونلارین یانیتین تاپماق اوچون درین فیکره دالماق مجبوریتینده قالیب و بو یول ایله بیلیک‌له دوشونجه‌لرین یئتگینلشدیرمه‌یه چالیشارلار.

دئمک تاپماجالار؛ اؤیرنمک، هوش، باجاریق و … ساحه‌لرده هامی اینسانلارا اؤزللیکله اوشاقلاریمیزا اؤنملی بیر کمک ائدن اولابیلر.

– اویان مرمر/ بویان مرمر/ ایچینده بولبول اوینار. (دیشلر- دیل)

– دیلی یوخ، آدام ایله دانیشار (کیتاب)

– آدای اودار، جانی یوخ. (قبر)

– آغ اوتاق قاپیسی یوخ. (یومورتا)

– آلتیندان ایچر، اوستوندن دوغار. (اکین)


یاهالماجالار


یاهالماجالار اوشاقلارین هوشون سیناماق و اونلارین بئینین آرتیق چالیشدیرماق اوچون ووجودا گلیب و عمومیتله شعر دیلی ایله ایفاده اولونماسینا گؤره، آهنگیله دئییلدیکه اوشاق چالیشار جاوابی تاپمادان اؤنجه اونو اؤیره‌نیسن. یاهالماجالاری اؤیره‌نن اوشاق اؤز تای توشلارین باشینا توپلاییب بو نوعیله فیکیرلرین چاخناشدیریب هوشلارین سینار.

او نه دیر ایکی دیر هر جاندا

لاکن اوچ اولار هر حیواندا

مصره گئتدیم گؤرمه‌دیم بر دانه‌سی

شامیده گؤردوم دوروب اوچ دانه‌سی

سنده‌وار، منده وار، آدام دا یوخ

جومله ده وار، دئسم عالمده یوخ

بیر ایکی او چدن زیاده اولمامیش

دؤردونو عالمده هئچ کس گؤرمه‌میش (نوقطه)


اویونلار
هر بیر میللتین ایچینده اوشاقلاری اوچون اویونلاری اولدوقدا تورک خالقینین ایسه اؤز اوشاقلارینا بوللو اویونلاری وار بو اویونلار یالنیز باش قاتیب واخت سووماقدان اؤتری یارانماییب. آذربایجان هاوا دورومون نظرده آلاراق خالقینین اینانج و یارادیجیلیقلا ریندان گوج آلان جسمی و روحی ساغلاملیقلارا سبب اولان بو اویونلارین هر بیریسی بیر آماجی ایزله‌یه‌رک اوشاقلارین توپلومسال یاشاماق، هر ساحه‌ده بئینی ایشه سالماق، خالقی و وطنی سئویب اونا یییه دورماق و … حیسلری گوجلندیرمک اوچون یارانیب.

آذربایجان اوشاق اویونلاریندا ایشه آپاریلان نسنه چوخ ساده و ابتدایی اولوب و اویون قورتولدوقدا هئچ کیمسه‌ده اویون وسیله‌سینه یییه‌لیک حسی یارانماز. اؤرنک اوچون: «بئش داش، قوندوم- کؤچدوم، آیاق جیزیق، اته‌یه داش قویدو، ایپ کئچدی، ایینه ـ ایینه، گیزلن- قاچ، گؤزده قولاق، کباب ـ کباب، ناققیشلی و …» اویونلاریندا هئچ بیر اؤنملی وسیله آرادا اولمادان ساعاتلار اوشاقلاردا شنلیک تؤره‌دیب، روحلارین تمیزله‌یه‌رک فیکیرلرینین آیدینلاندیرار.

بو گون بو اویونلارین چوخو، یاشلیلاریمیزین یادداشیندا یاشایاراق نه یازیقلارکی اوشاقلاریمیزا منتقل اولماییب و اونودولوب آرادان گئتمک‌ده دیر. نه یاخشی اولاردی گونوموزون مدرن اویونلاری یئرینه اؤز اسکی و آتا ـ بابالاریمیزدان قالان اویونلاری اوشاقلاریمیزا اؤیره‌دیب عصبی خسته‌لیک گتیره‌ن کامپیوتر اویونلاری و یوخاری قیمته آلینان اویونچاقلاردان جان قورتاریب ساغلاملیق وئره‌ن اویونلاریمیزا یییه دوراق.


بایرام

لالایی

داستان

ناغیل، داستان، حیکایه
آذربایجان فولکلورونون دیقت مرکزینده دوران قوللاردان بیری ده ناغیل، داستان و حکایه‌لردیر. کی اونلاردا یئر سالان فیکیر اوشاقلار و یئتیشمکده اولان گنج نسیلین دوزگون تربیه‌سی اوچون ایلک آماج دیر. اوشاقلارین معنوی صافلیغینا یئرلی یاناشماق، آتا ـ بابالارمیزی دریندن دوشوندورموش و ایلک نؤوبه اونلاری دوغما وطنه، برکتلی تورپاغا، باغلاماغا چالیشمیش و نهایت بؤیوکلره حؤرمت ائتمک، هامیا محبتلی اولماق، یوخسولدان ال توتماق، اوره‌یی گئنیشلی‌یی، الی آچیق لیق، باشقاسینین دردینه اورتاق اولماق کیمی اخلاقی داوراینشا آشئیلامیشلار.

فولکلوروموزون بو نوع قوللاریندا بیر چوخ عبرت آمیز احوالاتلارا تصادف ائدیریک کی، اوشاقلار، یئنی یئتمه و گنج‌لره دوز یول گوستریر، اونلاری چتین آنلاردا دؤزوملو اولوب و عاغیلی یولو سئچمه‌یه یؤنه‌لدیر، جهالت و گئریلیکدن اوزاقلاشدیرماغا مثبت شرایط یارالدیر.

وطن پرورلیک حیسلری یارالدان اوشاق فولکلوروموزون ناغیلار قولوندا؛ یوردوموزون صلابتلی داغلارین، چؤللر قولاغینا ماهنیلار اوخویان چایلارین، شهر و کندلریمیزین دوزنلرینین تصویرنی ائله باجاریقلا گوستریبلرکی اوشاقلار دینله‌دیکجه شووقا گلیب اونلاری سئویر، طبیعتین قوینوندا گزمک، گؤزللیکلری اؤز گوزلری ایله گؤرمک ایسته‌ییرلر. آغیز ادبیاتیمیزین بو فورماسیندا اؤلکه‌میزین مئشه‌لرینده، چؤللرینده، دوزه‌نلرینده دولاشان وحشی حیوانلارین، قوشلارین سسی ائشیدیلیر و گولل- چیچه‌کلرینین عطری دویولور.

بیزیم عائیله دوروموموزدا اوشاقلارین تعلیم و تربیه‌لری آتالاردان آرتیق آنالارین بوینونا دوشوب، آنا هر اینسان اوچون ایلک اوستاد سانیلاراق، اوشاغین دیرچه‌لیب بویا- باشا چاتماغی اوچون اؤز ووجودون شام کیم  یاندیریب تجروبه‌لرین میننت سیز بالاسینا بوراخیر. عمومیتله قیسا اولان ناغیل، حکایه و داستانلار اوشاقلار یاتاغا گئدن واختلار آنالار دیلی ایله دئییلر باشقالاری ایسه؛ قیش گئجه‌لری بوتون عائیله عضولری بیر یئره ییغیلان زامان بؤیوک ننه‌لر، آتالار یا بابالارین حرارتلی دیلی ایله نقل ائدیلیر. گاهدان ناغیلارین لازیم گلن یئرلرینده، نئی یا سازدان دا فایدالانیلیر. ناغیلین اؤزوندن قاباق بیر اؤن سؤز یا مقدمه دئییلرکی آذربایجاندا (ناغیلار یاراشیغی یا دؤشمه) آدلانار.

اؤیره‌نک اوچون: «سیزه هاردان دئییم آز دانیشانلاردان، قاری دینمز یئره یاخانلاردان، سو کیمی لام آخانلاردان، ده‌یمه دوشرلردن، کوسن‌لردن، اوغرولاردان، یالانچیلاردان، وفاسیزلاردان، بؤهتانچیلاردان، اوغورسوزلاردان، ایلقاریندان دؤننلردن، بوزو مینیب چای گئچنلردن، خوروز بئلینده بوستان اکندن، لعنت قویروقلو یالانا، رحمت قویروقسوز دوزه، آلقیش یازانا، قارقیش پوزانا، سؤز قالسین انسان گئتسین، دوست وار اولسون، دوشمن خار اولسون، ایندی یئتک مطلبه»

بو مقاله‌نین حووصله‌سی چکمه‌دن قیسا و اوزون ناغیلار اؤیرنه‌ییندن واز کئچدیک. اوشاقلار اوچون سؤزلریمیزین چوخلو دئییلمز قالدی. آرتیرمالییام اوشاق ماهنی‌لاری و اونلاردا اولان گؤزل آهنگلر اوشاق فولکلوروموزون ان اؤنملی بیر حیصه‌سین تشکیل ائدیر بو قونودا آراشدیرمالار، بیلگینلریمیزین اطرافلی چالیشمالارین طلب ائدیر.


سون سؤز
آیدیندیر اینسانلارین بیرـ بیرینه اولان موناسیبیتی آنادان گلمه دئییل. یاشادیغی کوتله آراسیندا اونلاری بوروین اجتماعی ـ اقتصادی شرایطدن آسیلی دیر. بیلگینلره گؤره: شرایط ده ییشدیکجه، اقتصادی موناسیبتلر ده‌ییشدیکجه آداملارین باخیش‌لاری، اونلارین معنویاتی‌دا ده‌ییشیر.

آذربایجاندا یاشایان خالقلارلار باشقا یئرلرده حیات سوره‌ن میللتر ایله کوکلو فرق‌لر وار. همین کوتله‌وی قورولوشلاردا یاشایان آداملارین باخیش و حیسلری آیری خالقلاردان سئچیلر. اخلاق، داورانیش و دونیا گؤروشلری باخیمیندان یقین کی بیر اولابیلمزلر. اؤز ائل ـ اوباسینا باغلی اولان و دوغما یورودوندا چالیشیب اؤز آنا دیلینده دانیشان آداملار هئچ واخت وطن، دیل و وارلیقلارینا لاقئید قالا بیلمیرلر. اونو اوره‌کدن سئویب و دردلرینه اورتاق اولورلار. لازیم گلدیکده وارلیقلاری یولوندا بئله جانلاریندان دا اسیرگه‌میرلر. آنجاق اجتماعی محیط و سیاسی قورولوش ده‌ییشدیکجه آداملارین داورانیشیدا ده‌ییشیر.

بو یازیدا گئدن فولکلور اؤیرنکلری؛ دکتر سلام جاوید توپلایان (آذربایجان فولکلوروندان نمونه‌لر) کیتابیندان آلینیب.


منبع قیزیل قلم



لینک پست کودکان آذربایجان
لینک پست بازیهای محلی آذربایجان
لینک مجموعه پستهای اصالت و رسوم آذربایجان



مرتبط با : آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : ترکی-شعر-کودک آذربایجان-آذربایجانی-ناغیل-قصه ترکی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : شنبه 22 مهر 1396
زمان : 11:59 ب.ظ
رقص های آذربایجان آمیخته با هنر و فرهنگ غنی
نظرات |

برخی انواع رقص آذربایجان و قفقاز از 480 نوع رقص ملل تُرک


همه موجودات دنیا در حال رقصند. حالا هر کدام به گونه ای و به شکلی متفاوت.

شمس تبریزی ( مولانا ) موسیقی ، رقص و شعر را سه شکل از ظهور حالات روحی انسان ها می داند و معتقد است که رقص دریچه ای است به روی پذیرش تمامی علوم و دانستنی ها.


آزادی

آذربایجان


دلمان میخواهد در شهر و دیار خودمان رقص و هنر اصیل خود را ببینیم...

برای تبریز 2018 اگر برنامه فرهنگی داشته باشند بدون ارائه رقص آن بی معنیست!

وقتی تهرانی یا از هرجای ایران و جهان به تبریز و آذربایجان میایند ولی اثری از فرهنگ و رقص و هنر آن نمیبینند، آمدنشان بی معنیست!

کاش مدیران و مسئولان درک میکردند چه میگوییم و میدانستند که باید هنر و فرهنگمان در دیار خودمان ارائه شود. جالب اینجاست که در تهران و خیلی شهرهای دیگر ایران مجوز رقص آذربایجانی توسط هنرمندان وجود دارد اما در خود آذربایجان نیست! و خودمان نه کنسرت و نه اجرای رقص درست حسابی ندیده ایم.

حتی خوانندگان بومی هم اجازه اجرای رقص در کنسرت های شهری مثل تبریز و اردبیل و اورمیه و زنجان و... را ندارد اما در کیش و تهران و شمال میشود!


رقص آذربایجان آمیخته و آغشته از هنر و فرهنگ و تاریخ و ادبیات است ، حیف نیست آنرا خودمان نبینیم؟!

تاسف میخوریم به خودمان که واقعا محرومیم و تاسف میخوریم به طرز فکر برخی !

خلاصه دلمان و روح افسرده آذربایجان ، هنرش را میخواهد و امیدواریم حداقل تا تبریز 2018 مدیران آگاه و روشن فکرانه تر شوند که ما خوبی کشور و رشد فرهنگ و توریسم و اصالت را میخواهیم نه حرکات موزون مبتذل و فرهنگ بیگانه!

دچار تهاجم فرهنگی شدیم چون از فرهنگ خود محروم شدیم..!


ترک

ترکی

فرهنگی

رقصیدن

تبریز

آذری

ارومیه

شمال

تاریخ

مشهد

آموزش

آموزش

آذربایجانی

نژاد


رقص آذربایجانی از آن نوع رقص هایی است که در تنوع و زیبایی بی همتاست و با ملودی های متفاوت و در موقعیت های مختلف به روش هایی خاص انجام می شود.

سفری آهنگین و شاد با خطه آذربایجان هستیم ...


ازدواج

همسریابی

اصالت

 رقص آذربایجان ، فرهنگ آمیخته با موسیقی

می خواهیم تا باهم بخشی از فرهنگمان را که با موسیقی در هم آمیخته شده را مرور کنیم .

می خواهیم برخی از زیباترین و به نام ترین رقص های آذربایجانی را از میان چندین و چند نوعی که دارد گلچین کنیم و با آن ها آشنا شویم.

با توجه به این که تعداد گونه های مختلف رقص های ترکی بسیار زیاد است ، پرداختن به همه آن ها در یک مطلب نمی گنجد ، پس تنها برخی از آن ها را مرور خواهیم کرد.

نکته ای که لازم است قبلا از شروع پست ، به آن اشاره کنیم ، عکسهای این مطلب است چرا که ممکن است در برخی موارد عکس و نوع رقص با هم تناسب نداشته باشند یا این که عکس ها بی کیفیت باشند

رقص آذری

تبریز
photo by SerVan Necefli

منشا رقص کجاست؟

کلمه رقص واژه ای لاتین به معنای عکس العمل است. رقص یعنی عکس العمل انسان در برابر نیروهای خارق العاده طبیعت که برای نشان دادن افکار و احساسات انجام می شده است.

رقص آذری نیز حاصل وراثت نسل هاست. بخشی از این رقصها جزئی از مناسک دینی و بخشی دیگر جزئی از آمادگی های جنگی و دفاعی بوده است. در واقع از دیر باز رقص نشانه ای از پرستش و نیایش بوده است . 

این نوع رقص از نوع رقص های فولکوریک  است که حاصل انتقال بین نسل هاست. حرکات و انواع این نوع رقص دارای قوانین، ریتم و معانی خاص خود است که در این مطلب به آن خواهیم پرداخت. 

آذربایجان

انواع رقص قدیمی و جدید آذربایجانی

فهرستی که در زیر آورده می شود تقریبا لیست کاملی از این رقص هاست که برخی در ایران و برخی در جمهوری آذربایجان رواج دارد. برخی از این رقص ها هنوز به قوت خود پابرجاست و برخی بجز در مناطقی خاص، به سمت فراموشی رفته است. و برخی دیگر با انواع دیگر رقص ها ترکیب شده است و نوع جدیدی از رقص را پدید آورده است و برخی از رقص ها نیز شاید در این مطلب به آن ها اشاره ای نشده باشد . در ادامه برخی از رقص های آذربایجان را مرور خواهیم کرد.

شاخسی ( شاه حسین )

این رقص که با شعار شاه حسین هنوز هم در مناطق ترک نشین ایران در عزاداری های ماه محرم رواج دارد، در واقع نوعی رژه نظامی بوده است. اکنون نیز در اجرای این نوع رقص چوب و یا چیزی شبیه شمشیر را در دست می گیرند.

شاخسی

رقص آسما کسمه

این رقص در عروسی ها استفاده می شود که در آن عروس با صدای موسیقی " آسما کسمه " به خانه داماد می رود و در آن سایر زنان همراه عروس مقابل او می رقصند. سرعت این رقص آرام است و به شکلی پرشی اجرا می شود.

رقص آذربایجان

رقص آبایی

در منطقه زاقاتالا به افراد میانسال آبای می گویند و این رقص مخصوص آنهاست. سرعت این رقص کند است و می تواند دسته جمعی و یا تکی اجرا شود. در واقع فلسفه این رقص احترام به اجداد است و نام رقص نیز به معنای بزرگان و اجداد است. این رقص معمولا در ابتدای مراسم انجام می شود و پس از این رقص جوان تر ها شروع به رقصیدن می کنند.


رقص آستا قاراباغی و آغیر قاراداغی

این دو نوع رقص شامل حرکاتی تکرار شونده و ثابت با سرعتی آرام هستند و بیشتر در منطقه قره باغ اجرا می شوند. این نوع رقص در ایران مرسوم نیست و به نوعی رقصی منطقه ای به حساب می آید.


رقص آواری

رقصی است بسیار متداول که دارای فراز و نشیب است و در ابتدا به آرامی شروع و سپس رفته رفته تند تر می شود و در نهایت رقصی با ریتم لزگی یا همان رقص پای ترکی است. در رقص آورای ترکیب حرکات دست و پا در تمامی طول رقص و با سرعت های متفاوتی که اتفاق می افتد بسیار حائز اهمیت است و معمولا مردان به این نوع رقص می پردازند.

رقصیدن

آذربایجان

رقص اوزون دره

این رقص مناسب اجرا توسط خانم هاست. بیشتر در انتهای مراسم عروسی که بانوان خانواده داماد قارمون و قاوال می نوازند این رقص توسط عروس اجرا  می شود. البته اکنون این رقص دو نفره عروس و داماد هم می تواند باشد. این رقص بسیار جذاب و ظریف است و از ملودی آرام و گوشنواز برخوردار است.

ریتم آهنگ این رقص شبیه رقص لزگی است و با لطافتی خاص روی نوک پا انجام می شود.

رقص ترکی

رقص

رقص آلچاگولو و بنفشه

این رقص ها نیز بسیار قدیمی هستند و توسط خانم ها در ریتم های کند و تند اجرا می شوند. که بسته به نوع شعر همراه ملودی حرکات طرح ریزی و اجرا می شود.

رقص بریلیانت

رقصی در دو نوع مردانه و زنانه که با ریتمی تند که توسط تمپو نواخته می شود توسط مردان اجرا می شود و دیگری با ملودی آرام و سراسر ظرافت با سرعتی آرام توسط زنان به نمایش در می آید.

رقص پهلوانی

این رقص مختص پهلوانان جوان است. آهنگساز این نوع رقص فردی بنام  آبیلله جعفراوف از اهالی آذربایجان بوده است. این رقص دارای حرکاتی تند و قدرتی است و در این نوع رقص نهایت چابکی را می توانید تماشا کنید.

رقص توی

یعنی رقص عروسی  که در آن اقوام عروس و داماد در مقابل درشکه ( در حال حاضر خودرو ) حامل عروس می رقصند. در این نوع رقص که دسته جمعی است همه گام ها به یک سو و با سرعت برداشته می شود و معمولا در دست گروه رقص مشعل وجود داشه است. البته اکنون کمتر اجرا می شود و اجرای این نوع رقص  تنها در کشور آذربایجان رواج دارد و در ایران بجای این نوع رقص ترکیبی از رقص های آرام و لزگی اجرا می شود.

فرهنگ آذربایجان
photo by Nusret Muharrem

رقص توراجی

این رقص که در قرن ۱۹ متولد شده با موسیقی غمناک اجرا می شود و تداعی کننده نحوه پرواز پرنده ای شکاری بنام توراجی است که در سبلان بسیار یافت می شود. در این رقص توراج در حال پرواز است که شکارچی او را نشانه گرفته و می زند و پرنده ضعیف رفته رفته همراه با لرزش و تلاطم بروی زمین می افتد و پس از اندکی استراحت با شور و هیجان دوباره بر می خیزد.


رقص لاله

رقصی است مختص دختران که با ملودی آرام اجرا می شود. حرکات رقص در این نوع رقص معمولا درجا و با حرکات ظریف دست ها انجام می پذیرد.


رقص نانازی

رقصی با ملودی ملایم و زیبا و تکرار شونده که در صدای خواننده آن کمی لرزش هم خواهید شنید که در رقص با چرخش های در جا همراه می شود این رقص با ظرافت خاصی توسط بانوان اجرا می شود و در آن راه رفتن های ظریف و طناز را خواهید دید بعلاوه کشش زیبای دستان. این رقص با لباس رقص آذری جلوه ای خاص دارد و راه رفتن ها در این رقص شبیه حرکت پیراهن رقصنده با جریان باد است.

آذریها

نازی

رقص واغزالی

معنی لغوی این نوع رقص ایستگاه راه آهن است و اشاره دارد به زمان های دوری که عروس را با قطار به خانه بخت می فرستاند و اقوام عروس روی ریل قطار برای او آرزوی سپید بختی می کرده اند.

ملودی این رقص بسیاز ظریف است و باعث انجام حرکاتی ریز و ظریف در اجرای رقص می شود.


رقص میصری

میصری که نام شمشیری عربی است رقصی را ساخته با مارشی نظامی و بسیار سریع و تند که بیشتر توسط مردان اجرا می شود و می توانید نشانه های بارزی از غرور مردانه را در ان ببینید.


رقص خالاباجی

رقصی است مختص افراد مسن که شکلی تقریبا کمیک دارد و به نام های جیران بالا و قاچای بالا نیز شناخته می شود. این نوع رقص مربوط به اهالی قره باغ است و مولف ملودی آن خانمی بنام صونا است.  این  نوع رقص بصورت دو نفره و یا دسته جمعی اجرا می شود. شکل کمیک رقص نیز بر گرفته از داستان های طنز اساطیری مردم آذربایجان است . مانند قصه های مادر شوهر و عروس.

رقص

هنرمند

رقص ترکمه

نام این رقص برگرفته شده از نام قومیتی در دیار آذربایجان است و اجرای این نوع رقص توسط گروه های حرفه ای انجام می شود و ساختار این نوع رقص بسیار قدیمی است.

رقص جیرانی

معنی کلمه جیران در ترکی آهو است و بخاطر ساختار زیبا و ظریف این نوع رقص این نام را بر آن نهاده اند. این رقص که اکنون نیز بسیار مشهور و پر طرفدار است بیشتر توسط خانم ها اجرا می شود.

رقص چیت تومان

به معنای شلواری با پارچه ای گل گلی است و ساختار مشخصی ندارد و نحوه اجرای حرکات بسته به سلیقه افراد متفاوت می شود و بیشتر رقصی است گروهی که توسط بانوان اجرا می شود.

عاشقانه

آموزش رقص
photo by Pınar Alakbarzade

رقص جهری بی یم

یعنی نخ ریسی از پشم و رقصی است گروهی که توسط زنان اجرا می شود. این رقص را گروه رقصنده در دو صف پشت سر هم اجرا می کنند و ویژگی خاص آن هم صدایی گروه رقصنده در انتهای هر بند آواز است . در مراسم عروس عروس و داماد و ساقدوش ها با هم در این رقص شرکت می کنند.

رقص خان چوپانی

نام این نوع رقص برگرفته از نام قبیله ای با همین نام است. ریتم این رقص بسیار تند است که با ضربات تمپو اجرا می شود. تندی این رقص و حرکات پرشور آن توسط مردان اجرا می شود.

رقص ساری باش

حرکات ساده و سریع این رقص امکان اجرای آن به تمامی رقصندگان چه زن و چه مرد و همچنین افراد مسن را نیز فراهم می کند. ریتم رقص با تمپو اجرا می شود و بسیار قدیمی است. و دست رقصنده در طراحی حرکات و ترتیبات آنها کاملا باز است . 

قفقازی

دختران آذربایجان

رقص شالاخو

ریتم تند این رقص در دستگاه ماهور اجرا می شود و قابلیت نواختن با ریتم ۶/۸ را نیز دارد. این رقص مردانه از دیرباز تا کنون مورد استقبال مردان به ویژه جوان تر هاست.


رقص شکی

ملودی این رقص به همین نام نوعی موسیقی خاص در مناطق آذربایجانی است و با سرعتی آهسته مردان ایفایش می کنند. به نوعی این رقص شما را بیاد اجرای پانتومیم البته با سرعتی بیشتر می اندازد.


رقص زغالی

آنقدر قدیمی است که تصنیف هایش از ذهن ها زدوده شده است فقط می دانند که این رقص قدیمی بسیار حزین و آرام بوده است و زن های جوان آن را اجرا می کرده اند.

رقص تبریز

حرکات موزون

رقص عنابی

در این نوع رقص که رقصنده صورت خود را می پوشاند و از سرپوش هایی مانند روسری و چادری که با اشیا گرانبها تزئین شده است، استفاده می کنند. در این رقص حرکات رقصنده روان و آرام است و بگونه ای است که انگار رقصنده خجالت کشیده و از شرم صورتش را پوشانیده است. این رقص زنانه در خانه ثروتمندان اجرا میشده است.

می گویند که این رقص خلق شده موسیقیدان بزرگ آذربایجان بنام ثانی است.


رقص قازاغی

این رقص مردانه منسوب به منطقه قازاغ است و ریتم جنگجویانه دارد و مردان در زمان جنگ و یورش آن را اجرا می کرده اند. این رقص دارای ترکیب ها و تکنیک هایی بسیار پیچیده است.


رقص قیتقیلدا

این نوع رقص در واقع یک اپرا نمایش است که در آن زنان به توصیف زندگی روزمره خود با حالتی طنر می پردازند و در آن نقش هایی مثل عروس، مادر شوهر و .. به خوبی عیان است. در این رقص حرکات اهسته و تند را همراه با اشارات چشم و ابرو به وضوح می بینید. این رقص که در باکو بسیار متداول است ریتم خود را همیشه با صدای کف زدن همراه می کند.

رقص آذری

آهنگ شاد

رقص قیزلار بولاغی

نام این رقص برگرفته از نام چشمه ای در نخجوان است که محل تجمع و رقص دختران بوده است. این رقص ظریف با حرکاتی شامل چرخش و دور زدن های فراوان ناشی از طبیعت زیبا و بکر است.

رقص

رقص کچی ممه سی

این رقص یک نوع رقص رقابتی است رقابتی برای نشان دادن انعطاف پذیری مردان که در روستاهای باکو اجرا می شود. معنای لغوی این رقص" نمی گذرد" و در معنای دیگر پستان بز است . این رقص با فراز و نشیب است و بصورت ترکیبی از رقص آهسته و تند اجرا می شود.

رقص کوراغلونون قایتارماسی

موسیقی دهل و سرنا از این رقص، رقصی حماسی ساخته است که با سرعتی بالا اجرا می شود. اجرای رقص بصورت پهلوانی است و با حرکات آهسته شروع و در آخر به اوج سرعت و هیجان می رسد. این رقص در ورزش های باستانی و زور خانه ها هنوز هم رایج است.

رقص گلین آتلاندی

این رقص جزو طولانی ترین رقص هاست که از ملودی آرامی پیروی می کند و معمولا عروس با این ریتم می رقصد. زمان اجرای این رقص در واقع زمان وداع عروس با خانه پدری است . 

رقص آذری

azarbayjan

رقص سمنی

این رقص در واقع شادمانی فرا رسیدن فصل بهار است که بانوان همراه با آواز دسته جمعی آنرا کنار سفره هفت سین اجرا می کنند. معنای لغوی سمن نیز بهار است.

در منطقه آذربایجان تا مدتها آنرا سننی می نامیدند و این بدلیل ممنوع بودن عید نوروز در شوروی سابق بوده است.

رقص چال چاپاق

این رقص مختص افراد مسن است که بسیار آهسته و با حرکات ریتمیکی است که کمی در ان غلو شده باشد. چاپاق نام کلاهی است که مورد استفاده پیرمردهاست.

رقص گلین کتیرمه

این رقص مختص آمدن عروس به خانه داماد است که ریتمی با نوسانات زیاد دارد و جزء رقص های مهیج است.

رقص آذری

رقص قایتاغی

شاید یکی از مشهورترین و زیباترین سبک های رقص ترکی باشد که در آن چرخش های زیاد، ایستادن روی نوک پا همانند رقص باله، باز نگهداشتن یکی از بازو ها و بسته نگهداشتن بازوی دیگر ، حرکت روان بدن بدون حرکت شانه ها و سایر ترتیبات متوع دیگر در آن قابل مشاهده است .

رقص گزل گز

گوزل گز که به معنای چشم زیباست در واقع نام همسر حسنعلی نوازنده معروف نی بوده است.  این رقص بسیار ظریف است و البته موسیقی حزینی دارد که با حرکات مداوم و زیبای رقص هارمونی جالبی را ایجاد می کند.

رقص گولمه ای

این رقص مختص مراسم حنابندان است که توسط خانواده عروس اجرا می شود.

رقص یالی

این رقص دارای انواع بسیاری است اما فرم اصلی آن با حرکات آرام پا شروع می شود و در نهایت فرمی شبیه دویدن پیدا می کند. در ابتدا این نوع رقص در کنار اتش که الهه گرمی و برکت بود اجرا میشده است. 

azerbaijan

رقص ساری گلین

معنای لغوی ساری گلین، عروس زرد و یا عروس مو طلائی است. گویند که این رقص و موسیقی آن قدمتی ۱۵۰۰ ساله دارد. ریتم آرام و اندوهگین این رقص از داستان اساطیری آن نشات می گیرد که طبق آن عروس مو طلائی که دختری اسلاو بوده است در جنگ توسط یکی از سرداران عثمانی دزدیده می شود  و این ترانه در وصف حسرت عروس مو طلائی سروده شده است

ساری گلین

رقص لزگی

این رقص پر شور و هیجان را معمولا مردان و زنان جوان اجرا می کنند زیرا بسیار حماسی و پرتحرک است و دارای حرکاتی است اکروباتیک و چرخش های بی شمار روی زانو با پرش های زیبا و حساب شده که بسیار هم قدیمی است . این رقص بنام لزگینکا نیز شناخته می شود.

لزگی

انواع بسیار دیگر از رقص ترکی (چیزی در حدود ۴۸۰ نوع)  وجود دارد که در اینجا فقط از آنها نام می بریم 

مارال / مزه لی / نابات خانیم /  ناز ایلمه / نعلبکی / نه قدر قشنگسن / یوردو-یوردو  / آذربایجان مارالی / آغ چیچک / آیشات / اوزومچی / اووچی / ایلک باهار / بایرام سوئیتاسی / بختوری / چوبان رقصی / داغلار گوزلی / داغلی رقصی /  دیلیجان / دیاموند / ساز / شیخ شامیل /  عاشق آبادی /  قاراباغ یاللیسی /  قاوال / قیسقانج 

آذریها

آذری

 

سخن آخر

بدون شک هستند گونه هایی از رقص آذربایجان که در این لیست به آن ها اشاره نشده است.

به نظرتان کدام نوع هست که جایش در این لیست خالی است ؟ 

اگر فکر می کنید نکته در مورد انواع رقص ها از قلم افتاده است با ما در میان بگذارید و یا این که اگر از این رقص ها عکس یا ویدئویی دارید حتما برای ما ارسال کنید تا از آن استفاده شود.


لینک صفحه جانبی اصالت و آداب رسوم آذربایجان




مرتبط با : آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : آذربایجان-رقص آذری-آذربایجانی-هنر و فرهنگ-ترکها-azerbaijan-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 12 تیر 1396
زمان : 11:54 ب.ظ
روز جهانی زبان مادری و غربت زبان ترکی در ایران
نظرات |

آذربایجان سر بی زبان ایران !


از بطن وجود مادر زبان مادری هم در وجود همه ما است.
بارها تاکید شده تُرک بودن و ایرانی بودن افتخار و هویت ماست، چیزی که هزاران سال هم بگذرد همان است و چه بهتر که آنرا دریابیم نه برانیم!

سه اتفاق مهم برای هویت ما ترکهای آذربایجانی ایران در چند ماه اخیر افتاد:
- تشکیل فراکسیون تُرک زبانان ایران در مجلس
- تاسیس بنیاد ادب و زبان آذربایجان
- قرار دادن واحد درسی ادبیات ترکی در برخی دانشگاهها

تورکم

تورک

که هر سه این مورد فقط جنبه تشریفاتی و غیر ریشه ای داشت!
+ فراکسیون ترک زبانان که البته وجود آن لازم است، آیا حرکتی مفید و شایسته برای ترک زبانان (اعم از آذربایجانی ها، قشقایی ها، ترکمن ها، ایلهای ترک بخیتاری، ترکهای خراسانی و...) و هویت و حمایت حقوق اولیه آنان در کشور صورت داده است؟ خیر!

+ پس از تشکیل بنیاد ادب آذربایجان که وعده و قرار بود فرهنگستان زبان ترکی باشد اما نشد، آیا شما حتی حرکتی کوچک و قابل محسوس مشاهده کردید بجز اشغال خانه تاریخی پروین اعتصامی در تبریز؟!  خیر!

+ بعد از آنکه در دانشگاه تبریز و چند شهر دیگر واحد ادبیات ترکی قرار داده شد، آیا این دانشجویان بجز مسئله علاقه، بدرد دیگری میخورند و آیا بهتر نبود ریشه ای از مدارس تدریس زبان مادری را آغاز کرد و در آخر در دانشگاه رشته ای برای ترکی تعریف کرد تا مسیری درست و هدفدار طی شود؟!

بنیاد ادب ترکی
دانشجو

فراکسیون ترکها


در نهایت میبینیم که هیچکدام از این حرکتها چندان ثمره ای برای زبان و هویت ما نداشته و باعث نگرانی نسل جدید و از بین رفتن تدریجی فرهنگ و اصالت است.  البته هر سه این حرکت ها جرقه ای مثبت در کشور ما برای ترک زبانان است و باید به فال نیک گرفت هرچند انتظار خیلی بیشتری میرود.
حالا همچنان سر ایران یعنی آذربایجان بی زبان مادری مانده و حتی نمیتواند بدرستی حرفش را بزند و حرفهایش را درک کنند و حتی  زبان خود را درست بنویسد و بخواند، و این یعنی اوج بی سوادی آذربایجان و ایران !
آذربایجانی ها را نمیشود از فرهنگ و هنر و اصالت غنی و دیرین خود دور کرد زیرا در خون آنها جاریست.

خلاصه!  روز جهانی زبان مادری که حتی حالا از آن استفاده نمیکنم چون هم برای خودم هم مخاطب ترک زبان سخت است زیرا نخوانده ایم و ننوشته ایم و محرومیم، را به شما و همه بشریت و احترام به همه زبانها و اقوام و نژادها تبریک میگوییم
.
آنا دیلی گؤنو، کوتلو اولسون
روز 21 فوریه سوم اسفند روز جهانی زبان مادری

آذری

هویت آذربایجان

شهریار

پسرم، اگر دیدی کسی با لهجه با تو حرف میزند، بدانکه یک زبان بیشتر از تو بلد است!
زبان

زبان آذربایجان

تحصیل زبان



سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد همانند سالهای پیش پوستر سالانه زبان مادری را منتشر کرد
سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو)همچنین شعار امسال روز جهانی زبان مادری را ” پیش به سوی آینده ای پایدار از طریق آموزش چندزبانه” اعلام کرده است.

ایرینا بوکووا دبیر کل یونسکو پیامی بدین منظور منتشر نموده است.

دبیر کل یونسکو نوشته است ” به مناسبت روز جهانی زبان مادری،‌ تقاضا می کنم که ظرفیت آموزش چندزبانه در نظام های اجرایی و آموزشی،‌ ترجمان فرهنگی و رسانه ها،‌ فضای مجازی و تجارت و در همه جا به رسمیت شناخته شود.”

وب سایت یونسکو می نویسد: یونسکو روز جهانی زبان مادری را در ۲۱ فوریه ۲۰۱۷ تحت عنوان ‘پیش به سوی آینده ای پایدار از طریق آموزش چندزبانه’ گرامی می دارد. برای میدان دادن به توسعه پایدار،‌ دانش آموزان بایستی به زبان مادری و سایر زبان ها آموزش ببینند. از طریق تسلط بر زبان اول یا زبان مادری است که فراگیری مهارت های اساسی من جمله خواندن، نوشتن و حساب میسر می شود. زبان های محلی به ویژه زبان های اقلیتی یا بومی دریچه انتقال فرهنگ ها،‌ ارزش ها و دانش سنتی محسوب می شوند. بنابراین، این زبان ها نقش مهمی را در پیشبرد آینده ای پایدار ایفا می کنند.‌

تاریخچه زبان مادری
تاریخچه پیدایش روز جهانی زبان مادری به حرکتهای دانشجویان دانشگاه‌های بنگلادش در سال ۱۹۵۲ برمی‌گردد. زمانی که تعداد زیادی از دانشجویان بنگالی در اعتراض به تحمیل زبان اردو به عنوان زبان رسمی‌و دیوانی در بنگلادش (پاکستان شرقی آن زمان) توسط دولت پاکستان در محوطه دانشگاه داکا توسط ماموران دولت پاکستان به رگبار بسته شدند. دانشجویان با هدف به رسمیت شناساندن زبان مادری مردم سرزمین‌شان یعنی زبان «بنگلا» یا «بنگالی» اقدام به تظاهرات وسیع کردند. زبان رسمی‌که در مدارس و دانشگاه‌های بنگلادش در آن زمان تدریس می‌شد زبان پاکستانی (اردو) بود. تظاهرات گسترده دانشجویان و اساتید دانشگاه داکا در روزهای ۲۱ و ۲۲ فوریه سال ۱۹۵۲ اتفاق افتاد و ماموران دولت پاکستان در تیراندازی به دانشجویان و اساتید دانشگاه تعدادی از آنان از جمله ابوالبرکت استاد دانشگاه داکا، رفیع الدین احمد دانشجو، شوفیر رحمان کارمند عالیرتبه دادگاه عالی بنگلادش را کشتند. اما ایستادگی و مقاومت دانشجویان، اساتید دانشگاهها و فعالان فرهنگی بنگلادش باعث شد که در سال ۱۹۵۶ مجدداً زبان بنگالی به رسمیت شناخته شد. تداوم مبارزات مردم و فعالان سیاسی و فرهنگی باعث شد که در سال ۱۹۷۱ بنگلادش از پاکستان جدا و استقلال پیدا کند.

پس از استقلال، مراسم روز ملی زبان مادری در بنگلادش همه ساله در ۲۱ فوریه با شکوه خاص برگزار می‌شد تا اینکه در ۱۷ نوامبر ۱۹۹۹ سازمان آموزشی، علمی‌و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) پیشنهاد رسمی‌کشور بنگلادش برای اعلام ۲۱ فوریه به عنوان «روز جهانی زبان مادری» را پذیرفت و ۱۸۸ کشور عضو یونسکو از جمله جمهوری اسلامی‌ایران به آن رای داده و آنرا تائید کردند.

دانشگاه

زبان مادری

آنا دیل


نعمت چند زبانه بودن را بهره ببریم...

راهنمای نقشه :
بنفش : کشورهایی که چند زبان رسمی دارند
سبز : کشورهایی که یک زبانی رسمی ولی مردمی چند زبانه دارند (ایران)
آبی : کشورهای بدون زبان رسمی ولی با مردمی چند زبانه

Violet: Multiple official languages
Green: Single official language, functionally multilingual
Blue: No official language, functionally multilingual

چند زبانه


زبان مادری؛ زبان قلب و ذهن
عصرایران - محرم آقازاده / مدیر انجمن کانادایی نوآوری های آموزشی


 مروری بر آمارهای جمعیت دانش آموزی در کشورهای جهان تأیید می کند به طور تقریبی نزدیک به نیمی از کودکان و نوجوانان لازم التعلیم به مدرسه راه نیافته اند[1]. هر کودک (فرد 5-6 تا 17-18 سال) باید بتواند به حق آموزش خود برسد. از سوی دیگر، او باید به آموزش شایسته هم دسترسی داشته باشد. در واقع، در کنار برآورده شدن حق آموزش باید آموزش مناسب و متناسبی هم تدارک شود. یکی از راه های متناسب و مناسب سازی آموزش، آموزش به زبان مادری است. فراهم نشدن آموزش به زبان مادری به معنای عدم رعایت فرصت برابر آموزشی و یادگیری است. دانش آموزی که زبان مادری او فارسی است و آموزش هم به زبان او فراهم می آید نسبت به دانش آموزی که زبان او کردی، لری یا ترکمنی یا عربی یا ترکی و یا بلوچ است، فرصت یادگیری بیشتری به دست می­آورد.

آموزشی که به زبان مادری دانش آموز فراهم نمی آید، او را در معرض بسیاری از آسیب های تحصیلی و اجتماعی قرار می دهد.

از سوی دیگر، دولت هایی که حق آموختن به زبان مادری را نادیده می گیرند، به طور آشکار فرصت نابرابر آموزشی هم فراهم می آورند. در واقع، غنی را غنی تر می سازند. تاکنون در ایران هیچ دولتی به رفع این نابرابری آموزشی توجه نشان نداده است.

تورک
ترکی
ترکی
ترکی
تورک
ترکی
ترکی
تورک


باری، عدم توجه به آموزش و یادگیری زبان مادری، به اندازه دست کم 12 سال کودکان را از تجربه و اندیشیدن به زبان مادری باز می دارد. کودکان با محروم ماندن از یادگیری زبان مادری، زبان دل و ذهن خود را از دست می دهند و درست پس از پایان تحصیلات مدرسه ای یا دانشگاهی که وارد تجربه واقعی زندگی اجتماعی می شوند با کاستی حاصل از زبان مادری روبرو می شوند.

هر زبانی در جهان بازنمایانندۀ فرهنگی خاص است. زبان به مثابه یک پدیده اجتماعی حامل فرهنگ، لحن، طرز تفکر و طرز نگرش به جهان است. برتر از همه، آنچه می ­توان تصور کرد، محتوای زبان مادری است. زبان مادری، یگانه زبانی است که آمیخته با احساس یادگرفته می شود، احساسی که بدیلی برای آن وجود ندارد.


زبان مادری؛زبان قلب و ذهن
اگر چه آموختن زبانی دیگر چونان پنجره جدیدی برای نگریستن و معنادادن به زندگی است، ولی در قیاس با زبانی دیگر، زبان مادری خودِ پنجره است. فروگذاشتن زبان مادری به بهانه یا به دلیل آموختن زبان رسمی(نه ملّی) یا زبان مدرسه ای به معنای دست انداختن به خس و خاشاکی برای نجات یافتن از غرق شدن است. شاهد چنین ادعایی سخن نلسون ماندلا است. ماندلا می­گوید: "اگر با شخصی به زبانی سخن بگویی که بفهمد، آن سخن به ذهن او می نشیند. اگر با او به زبان خودش سخن بگویی، آن سخن به دلش می نشیند[2]." تجربه نشان نداده است اشخاص از رسیدن به کسی که به زبان مادری ایشان سخن می گوید ناخرسند باشند. از این رو است که، هر کس در هر جایی که هست می­کوشد همزبانش را پیدا کند. کسانی که با توسل به سخن حضرت مولانا، ادعا می کنند همدلی از همزبانی بهتر است، بیراه و گزافه نمی گویند. با این همه، دانستن این نکته خالی از لطف نیست که نظر مولانا کاستن از ارزش زبان مادری نبوده است. بنا بر این، استناد به اهمیت همدلی، مقدمۀ خوبی برای به کنار نهادن کبرایی چون زبان مادری نیست.

در ادامه این نوشتار به چند دلیل تأکید بر آموختن زبان مادری پرداخته می شود.

ترکی
ترکی
ترکی
ترکی
تورکی
تورکی


زبان مادری پیش‌نیاز رشد هیجانی و ذهنی
زبان مادری و یادگیری زبان مادری توأمان آثار پرباری بر شکل گیری چگونگی هر شخص دارند. زبان شناسان، زیست شناسان و زیست روان شناسان بر این باور هستند که آهنگ، رنگ و زیبایی صدایی مادری از زمانی که کودک در رحم مادر هست به او انتقال می یابد. به دیگر سخن، بخشی از میراثی که نوزاد با خود به دنیا می آورد اندوخته هایی از زبان مادری است. بر این اساس است که، نوزاد به صدای مادر و پدر زودتر و بیش از هر کس دیگر واکنش نشان می دهد. توصیه عمومی و تخصصی به همه کسانی که از کودکان مراقبت می کنند آن است که برای ارتباط با کودکان به جای زبان آمرانه از زبان مادرانه استفاده کنند.

زبان کودک، زبان ساده و پیش پا افتاده نیست. زبان کودک آکنده از هیجان، احساسات، تصویرها و تخیلات است. بنا بر این، وقتی بیان می شود شایسته است با کودک به زبان کود سخن گفت، بدان معنا نیست که به ساده ترین شکل ممکن با او سخن گفته شود. زبان کودک همانا زبان مادر او است. رشد مغزی، عاطفی و هیجانی کودک در سال های اولیه زندگی، یعنی تا پایان دوره ابتدایی مرهون بهره مندی از زبان مادری است.

نخستین مفهوم سازی های کودک از خود و جهان اطرافش بر پایه زبان مادری اش شکل می گیرد. به همین ترتیب، کودک نخستین تجربه های عاطفی و شناختی خود از جهان را هم با زبان مادری ابراز می کند.

 از این رو، بر پایه دیدگاه های روان­شناسان رشدنگر، شناخت نگر و ساخت گرا، می توان گفت، بن مایه ها و ساخت های پایه ای ذهنِ هر شخص با مصالح زبانی مادر و در درجه دوم خانواده ای که کودک در آن قرار دارد ساخته می شود.

مردم دنیا از هر تیره و قبیله ای که باشند و به هر چند زبان سخن بگویند، زبان مادری برای آنان در درجه نخست اهمیت قرار دارد. کسانی که نمی توانند به زبان مادری صحبت کنند، بنویسند و ابراز عقیده کنند همیشه در حسرت بهره جستن از زبان مادری هستند. تجربه نیایشگری و برگزاری مراسم عبادی و آیینی در هر کجای مؤید آن است که مردم ترجیح می دهند عمیق ترین عواطف و احساسات و برداشت های خود را به زبان مادری خود شکل بدهند. بر این اساس، برای مردم، بهترین ترانه ها، لالایی ها، سوگ نامه ها و اندرزنامه ها آن هایی هستند که به زبان مادری ایشان فراهم آمده است.

آذری
زبان ترکی
تورک
آذربایجانی
تورکی


زبان مادری؛زبان قلب و ذهن

وقتی شخص به زبان مادری اش سخن می گوید ارتباط مستقیمی بین دل، مغز و زبان او برقرار می شود. سخن گفتن به زبان مادری به شخص جرأت می بخشد. مردم به آن مقدار که از بی سوادی می ترسند، از سخن گفتن به زبان دیگر هم می ترسند. در مطالعه ای به مترجمان همزمان(دیلماج) ایتالیایی زبان که به زبان انگلیسی هم تسلط کامل داشتند، دو دسته واژه نشان داده شد(انگلیسی و ایتالیایی) در هر بار سرعت شناخت واژگان و واکنش آنان به واژه به وسیله موج نگارهای مغزی ثبت شدند. مقایسه اطلاعات به دست آمده نشان داد، شرکت کنندگان پژوهش، در شناخت و واکنش به واژه های ایتالیایی نسبت به شناخت و واکنش به واژه های انگلیسی عملکرد بهتری داشته اند. پروفسور آلیس مادو پرووربیو[3]، استاد الکتروفیزیولوژی شناختی در دانشگاه Milano-Bicocca به دست آمدن چنین نتیجه ای را متأثر از آموخته های حاصل از زبان مادری می داند.


زبان مادری شاخصی برای هویت فرهنگی
کودک با استفاده از زبان مادری اش با والدین، خانواده، نزدیکان و منسوبان، فرهنگ، تاریخ، هویت و دین اش ارتباط برقرار می­ کند. زبان مادری، کودک را با فرهنگ جامعه ای که از آن برآمده است و هویت اش در آن شکل گرفته است پیوند می­ دهد. کودکی که زبان مادری اش را نداند از اثرگذارترین و کارآمدترین ابزاری که می تواند با استفاده از آن در دامان فرهنگ تربیت یابد، محروم می ماند.

زبان مادری ابزار سرآمدی برای انتقال فرهنگ و حفظ علقه های فرهنگی است. کودکی که از فرهنگ و تاریخ اش ناآگاه باشد در هر جای جهان باشد، در وطن یا در محل زندگی دیگر جرئت ورزانه زندگی نخواهد کرد. هر کسی با زبان و فرهنگ اش قد می کشد و احساس سرافرازی می کند. بریده ماندن کودک از زبان مادری اش به گلی می ماند که بدون ریشه در داخل گلدان آبی گذاشته شده است. زبان، انسان را نامیرا می سازد. عمر زبان ها بلندتر از عمر انسان ها هستند.

غفلت رسمی و غیررسمی، عمدی و غیرعمدی خانواده ها و دولت ها از ایجاد زمینه برای رشد کودک با زبان مادری اش، جفا در حق کودک، فرهنگ و جامعه است. نادیده گرفتن زبان مادری کودکان و تحمل یک زبان به مثابه زبان ملّی که به غایت نادرست است حاصلی جز سست کردن هویت فردی، قومی و ملی نخواهد داشت. زبان رسمی یا زبان مدرسه ای، زبان ملی نیست. زبان مادری هر کس زبان ملی او است. چون زبان متعلق به آب و خاکی است که کودک در آن زندگی می کند. زبان انگلیسی در هند و پاکستان زبان رسمی هست ولی زبان ملی نیست. در مقابل، زبان های هندی، سندی، پنجابی و اردو زبان های ملی هستند. این زبان ها زاییده هند و پاکستان هستند. به همین قیاس، زبان فارسی زبان رسمی و مدرسه ای ایران است و زبان ملّی نیست. هفتاد و پنج زبان و حتی بیشتر از آن که در ایران یافت می شود همگی زبان های ملی هستند. ملی بودن چیزی به معنای تعلق داشتن آن به همه آحاد جامعه است. مردم ایران در هر جای کشور که باشند زبان ترکمنی را متعلق به خود می دانند.

زبان های موجود در هر کشوری پرچمی برای نمایاندن فرهنگ آن کشورهستند.

آذری
ترکی
ترک
تورکی
ترکی

زبان مادری بنیانی برای یادگیری زبان های دیگر
جیم کامینز[4] بر این باور است که، "کودکانی که با پیشینه قویی از زبان مادری وارد مدرسه می شوند، غنای زبان مادری آنان سبب می شود مهارت های زبانی زبانِ مدرسه را بهتر و سریع تر بیاموزند. توصیه به آن نیست که کودکان پیش از ورود به مدرسه زبان مدرسه را بیاموزند، بلکه اصرار بر آن است والدین و نزدیکانِ کودک پیش از ورود او به مدرسه برای او داستان های به زبان مادری بگویند و بخوانند. از این رو، وجود منابع گوناگون چاپی به زبان مادری کودک حیاتی است. داستان خوانی و داستان گویی های پیش از مدرسه ضمن رشد دادن و عمق بخشیدن به ریشه های زبان مادری به ایجاد هویت فرهنگی و مانا نگه داشتن بخش اصیلی از فرهنگ یاری می کند. کودکانی که دارای پیشینه غنی ای از زبان مادری هستند پیشرفت تحصیلی بیشتری نسبت به همتایان خود نشان می دهند."

توانایی صحبت کردن به زبانی دیگر مدیون زبان مادری است. کودکی که با ظرافت های زبان مادری خود آشنا باشد، با مهارت های فراشناختی بالاتری برای یافتن راهی برای آموختن زبان دیگر می کوشد. چنین کوشش آگاهانه نتایج شایسته تری را برای یادگیرنده زبانی به جز زبان مادری به ارمغان می آورد. بر خلاف نظر کسانی که زبان مادری را مخل آموختن زبان مدرسه می دادند و اصرار دارند که کودک باید زبان مدرسه را پیش از مدرسه بیاموزد، مهارت های زبانی قابل انتقال هستند. این بدان معنا است که اگر یادگیرنده ای در زبان اول توانا باشد برای یادگیری زبان دوم از آموخته های زبان اول بهره خواهد جست. این پدیده درست مانند، مهارت های ظریف هنری یا غیره است. کسی که نخست ساز دوتار را آموخته است حتمن برای آموختن سه تار، تار و گیتار مهارت های پایه ای خود را به کار خواهد گرفت. بدین سبب نمی توان و نباید گفت، برای آموختن گیتار نباید کسی پیشتر هیچ سازی را بیاموزد.

تجربه و پژوهش کشورهای مهاجر پذیر اروپایی و امریکایی نشان می دهد که کودکان در آموختن زبان مدرسه، زبان عمومی و زبان درسی، دچار دشواری اساسی نمی شوند. در این کشورها تأکید بیش از آن به آموختن زبان مدرسه باشد تمرکز بر فراموش نشدن زبان مادری است. دلیل اساسی این است که آن­ها به تجربه دریافته اند کودکان از ناحیه یادگیری زبان مدرسه آسیب نمی بینند، بلکه آسیب جدی از سر گسسته شدن ارتباط زبانی کودک با فرهنگ خانوادگی و ملی خود است.

ترکی
ترکی
تورک دیلی
ترکی
ترکی

چه باید کرد؟
1. عمل به تعهدات قانونی و ملّی برای ایجاد فرصت یادگیری پایه ای زبان مادری پیش از مدرسه و در مدرسه. کسانی که از درک این ضرورت عاجز هستند از درک فرهنگ و اهمیت آن هم عاجز هستند یا دانسته از کنار موضوع می گذرند.

2. پرداخت هزینه عدم تأمین آموزش به زبان مادری یا پرداخت هزینه نابرابری آموزشی. هر سال، از بودجه ملی برای فراهم کردن آموزشی نابرابر هزینه کلانی می شود. بنا بر این، برای جبران، هزینه ای که از حساب دانش آموزانی که زبان اولشان زبان مدرسه نیست، شده است، دولت باید دست به اقدامات جبرانی بزند. بر اساس محاسباتی که صورت می گیرد، دولت باید هزینه یادگیری زبان مادری را به دانش آموزان محروم از آموزش به زبان مادری بپردازد.

3. حمایت مالی و نهادی از نویسندگان زبان های در معرض خطر. بخشی از جبران هزینه های نابرابری آموزشی، می تواند به صورت حمایت از نویسندگانی که به زبان های مادری تولید اثر می کنند صورت بگیرد. بند های شماره های 4 تا 8 هم می تواند تحت شمول توضیح بند شماره 3 باشند.

4. تخصیص یارانه حمایت از نشریه های ویژه زبان های ملّی.

5. ایجاد فرهنگ سراهای زبان مادری و حمایت مادی، مالی و معنوی از آن­ها.

6. حمایت از شبکه های اینترنتی، سازمان های مردم نهاد فعال در ترویج زبان های های ملّی/مادری.

7. راه اندازی و حمایت از شبکه های رادیویی به زبان های های ملّی.

8. ایجاد فرصت یادگیری بدیل برای یادگیری دروس مدرسه ای به زبان مادری.


لینک مجموعه پستهای تورک سئسه لینک

لینک مجموعه پستهای آموزش زبان ترکی آذربایجانی



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : روز جهانی زبان مادری-زبان ترکی-بنیاد ادب ترکی-واژه های ترکی-تورکی-آذربایجانی-تدریس زبان-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : سه شنبه 3 اسفند 1395
زمان : 12:01 ق.ظ
:: دوربین تبریز لینک 76 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: دوربین تبریز لینک 75 ( سفر قره داغ - کلیبر )
:: پاییز هزار رنگ آذربایجان
:: کمر همت و زنگ خطر برای نابودی محیط زیست آذربایجان !
:: تخریب گورستان تاریخی پینه شلوار تبریز
:: English learning for the people of Tabriz
:: اوشاقلار ، شعر و داستان ترکی برای فرزندان آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 74 ( موزه مشاغل قدیمی بازار تبریز )
:: ایرج شهین باهر شهردار جدید کلانشهر تبریز
:: پدر جذامیان ،مرحوم دکتر محمدحسین مبین
:: شهروند لینک آذربایجانی 70 (عکاس خانم مونا آریانفرد داوودیان)
:: سلام به شهریار
:: فولکلور ترانه های آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 73 (شهرک زعفرانیه تبریز)
:: حكیم ملا محمد فضولی
:: عکس با لباس اصیل آذربایجان
:: دوربین تبریز لینک 72 ( سفر به زنوز و زیبایی های آن )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: روستاهای تاریخی حماملو و اویلق و کرینگان ورزقان
:: افتتاح مرکز همایشهای بین المللی خاوران تبریز
:: پرفسور لطفی زاده ریاضیدان و دانشمند بزرگ آذربایجان
:: تبریز 2018 را مثل خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی باشیم
:: کویر قوم تپه آذربایجان
:: شهروند لینک آذربایجانی 69 (عکاس آقایان انصارین و عزیزی )
:: زیر پوست شهر تبریز ، "ژن" نامرغوب یا بی پولی
:: توریسم و اهمیت آن برای اقتصاد شهر
:: Richard I'Anson and trip to Tabriz
:: جشنواره قیزیل گول یا گل محمدی آذربایجان
:: اردبیل و تماشای تاریخ و طبیعت
:: رقص های آذربایجان آمیخته با هنر و فرهنگ غنی




( تعداد کل صفحات: 4 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ