تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان

Təbriz və Azərbaycan üçün Blog İranda - Tabriz , Azerbaijan Region in Iran
نویسنده : تبریز قارتال سه شنبه 26 مرداد 1395, 06:05 ب.ظ

اگر برای فرار از هوای گرم پایتخت و آرامشی چند روزه دنبال برنامه‌ریزی سفری چند روزه هستید، ما به شما مراغه را پیشنهاد می‌کنیم؛ شهری تکیه داده به کوه سهند با مردمانی که با زبان شیرین ترکی آذری به شما خوشامد می‌گویند. این شهر كه در میانه تاریخ و طبیعت قرار گرفته ‌است‌، بیشتر با رصد‌خانه مشهور و صابون منحصر به فردش در جهان شناخته ‌‌می‌َ‌شود.
 
مراغه در شمال غرب ایران درست در کنار رود صوفی‌چای و دامنه جنوبی کوه سهند کمی‌ آن‌سو‌تر از دریاچه ارومیه آرام گرفته است. این شهر از شمال به تبریز نزدیک است و از غرب از طریق بناب به دریاچه ارومیه می‌رسد. دو شهر هشترود و میانه هم در شرق این شهر قرار دارد.

مراغه

مسیر صوفی چای مراغه
صوفی چای


اخترشناس ایتالیائی: رصدخانه مراغه منبعی برای دانش نجوم جهان است
مراغه – ایرنا – اختر شناس و استاد دانشگاه سانتا ریتای / Santa rita univercity / ایتالیا با بیان اینکه در غرب خواجه نصیر طوسی از اهمیتی برابر با گالیله برخوردار است، گفت: یافته های علمی رصدخانه تاریخی مراغه همچنان منبعی برای دانش نجوم و پژوهشگران این رشته در جهان است.

کریستین کوردا / Christian Corda/ روز سه شنبه در حاشیه برگزاری هشتمین کارگاه پیشرفته اختر فیزیک و سیارات فراخورشیدی کشور در مراغه در گفت و گوی اختصاصی با ایرنا افزود: مراغه به خاطر وجود رصدخانه خواجه نصیر طوسی به عنوان یک شهر نجومی در بین اخترشناسان شناخته شده است.
دانش آموخته پروفسوری فیزیک نظری اضافه کرد: با توجه به سفر رئیس جمهوری ایران به ایتالیا اکنون برخی از مراکز علمی ایتالیا از جمله شهر پراتو /Prato/ به دنبال ارتباط علمی در حوزه نجوم و اختر فیزیک با ایران هستند.

نجوم شناس

استاد دانشگاه سانتا ریتای ایتالیا ادامه داد: شهر پراتو دارای تشابه جمعیتی و ساختاری با مراغه و وجود مرکز نجوم و اختر فیزیک مراغه نیز نقطه قوتی برای برقراری این ارتباط علمی است.
وی افزود: همکاری های نزدیک پژوهشی می تواند بازتاب شخصیت و یافته های علمی دو دانشمند بزرگ جهان، خواجه نصیرالدین طوسی و گالیله را در سطح بین المللی به دنبال داشته باشد.
وی گفت: هم اکنون محققان مرکز نجوم و اختر فیزیک مراغه، فعالیت های گسترده ای در این حوزه دارند که بدون شک این تلاش ها در تداوم فعالیت های علمی خواجه نصیر طوسی است.
استاد دانشگاه سانتا ریتای ایتالیا در خصوص سطح علمی برگزاری هشتمین کارگاه پیشرفته اختر فیزیک و سیارات فراخورشیدی ایران در مراغه/ 24 تا 27 مرداد 1395 شمسی / افزود: دانشجویان حاضر در این کارگاه علاقه مند به یادگیری مباحث روز دنیا بوده و سر فصل ها و مطالب ارایه شده نیز در همین راستا است.
مراغه پایتخت نجوم ایران در خلال برگزاری هشتمین کارگاه پیشرفته اختر فیزیک و سیارات فراخورشیدی کشور به عنوان یکی از یادگارهای خواجه نصیر طوسی بار دیگر میزبان اخترشناسان برجسته ای از کشورهای مختلف جهان از جمله ایتالیا، هند، جمهوری خودمختار نخجوان و ارمنستان است.

باغشهر تاریخی مراغه در دامان سهند

تكیه بر سهند
 

مراغه شهری به قدمت دایناسورها
مراغه اگرچه اعتبار تاریخی‌اش را از دوران حضور خواجه نصیرالدین توسی و دوره ایلخانان می‌گیرد اما یادگارهایی که در شهر قرار دارد نشان از سابقه بسیار طولانی آن دارد. در سال 1840 کنسول روسیه در تبریز مقدار زیادی سنگواره و استخوان کشف کرد که نشان می‌داد حیات در این شهر بیشتر از پنج میلیون سال بوده است.

در نقشه جهان بطلمیوس شهری به نام مارکیانا وجود دارد که تقربیا همان جایی است که ما امروز به اسم مراغه می‌شناسیم. جغرافیدان یونانی البته در کتابش هم، این اسم را در نام دریاچه بزرگ این منطقه یعنی دریاچه ارومیه تکرار می‌کند. کسروی یکی از پژوهشگران مشهور ایرانی است که ریشه نام مراغه را در لغت مراوا یا ماراوا جست‌وجو کرده که در زبان و ادبیات ایران باستان به معنی جایگاه مادها بوده‌است.

گزارشی از منطقه فسیل 7 - 12 میلیون ساله مراغه
[http://www.aparat.com/v/2lP3E]

 
این همان شهری است که در کتاب‌های جغرافی قرن سوم و چهارم هجری به افزاره روح یا افراه رود از آن یاد شده است. یاقوت حموی؛ جغرافیدان مشهور قرن هفتم هجری در معجم‌البلدان، افراه رود را پایتخت سلسله‌هایی مانند اتابکان آذربایجان می‌داند.
 
این شهر در زمان مادها یکی از شهرهای مهم ایران بود. منابع تاریخی نوشته‌اند؛ زمانی که مارک آنتونی؛ سردار روم پایتخت آتروپاتکان یا همان آذربایجان امروزی را در دوران اشکانیان محاصره کرد این شهر را تسخیر کرد. هرچند که دلاوران آتروپاتکان و پارت ماراکیا را از دست آنها خارج کردند، اما در مدتی که در این شهر بودند معابدی را ساختند که بیشتر از آنها خواهیم گفت.

مراغه در سال 22 هجری توسط مسلمانان فتح شد و جز یک روایت غیر‌قابل تایید که در دوره‌ای افشین سردار ایرانی در آن حکومت کرد تا سال 618 خیلی در تاریخ رد‌پایی ندارد. در این سال بود که با حضور مهمانان ناخوانده سرنوشت این شهر آرام دچار تلاطم شد.
 
چنگیزخان مغول در سال 616 به بهانه کشته‌شدن بازرگانان و فرستادگانش به دربار خوارزمشاه، به ایران حمله کرد. سپاه‌ خان‌مغول در صفر 618 به دروازه‌های مراغه رسید و این شهر را بعد از یک هفته درگیری و خونریزی و غارت و سوزاندن تصرف کرد.
 
 شهر مراغه
 
مراغه تا حمله دوم مغولان در 656 در دوران هلاکو چندبار میان خوارزمشاهیان و خان‌های مغول دست به دست شد. هلاکو‌خان مغول در سال 656 با حمله وسیع با تسخیر بغداد و کشتن المعتصم بالله خلیفه بغداد در صفر همان سال به سمت آذربایجان آمد. او که از دشت‌های آسیای مرکزی آمده بود وقتی به مراغه رسید مفتون آب و هوا و آبادانی این شهر شد و حکومت ایلخانان را در این شهر بنیان گذاشت و از این به بعد بود که مراغه پایتخت ایلخان مغول شد. در کنار او عطاملک جوینی و خواجه نظام‌الملک توسی قرار داشتند.
 
به پیشنهاد خواجه نظام‌الملک توسی مشاور بزرگ و دانشمند هلاکو و دستور هلاکو خان، دانشمندان معتبر از شهرهای مختلف به مراغه دعوت شدند و در کنار خواجه بزرگ رصد‌خانه و نظامیه بزرگی را بنیان گذاشتند. مراغه شهر ادیان هم بود. خود هلاکو، بودایی بود و همسرش دوقوز خاتون و مادرش مسیحی بودند. این زمینه مناسبی بود تا مسلمان و ارمنی و رومی ‌و بودایی یادگارهای‌شان را در این شهر بگذارند.
 
هلاکو در شب یکشنبه ۱۹ ربیع‌الثانی ۶۶۳ برابر با ۲۷ بهمن ۶۴۳ شمسی درگذشت و با مرگش پایتختی هم از مراغه به همراه آباقا‌؛ جانشینش رخت بربست. با این حال مراغه با وجود رصد‌خانه مشهورش شهر علم و دانش باقی ماند‌؛ رصد‌خانه‌ای که حالا یکی از جاذبه‌های دیدنی این شهر است.

موزه‌ای برای سنگ‌های تاریخی

در سفر به مراغه فراموش نکنید که به موزه سنگ آقالار هم سری بزنید. این موزه در سال 81 در محوطه مقبره آقالار با گردآوردن سنگ گورهای تاریخی و منحصر‌به‌فردی که در گورستان‌های اطراف مراغه وجود داشت، راه‌اندازی شده است. این محوطه به‌خاطر آن که بزرگان‌، عارفان و شیوخ مراغه در آن دفن شده‌اند به آقالار یا همان بزرگان مشهور شده است.
 
مقبره آقالار بیشتر از هر چیزی بانام میرفتاح موسوی مراغه پیوند می‌خورد؛ شاعر، عارف بزرگ و شیخ‌الاسلام مراغه که در دوران زندیه زندگی می‌کرد. او به دو زبان آذری و فارسی شعر می‌گفت و در اشعار فارسی اشراق و در شعر آذری فتاح تخلص می‌کرد. دو اثر مثنوی ساقی‌نامه و ریاض الفتوح از آثار میرفتاح است که از وی به یادگار مانده است.
 
موزه مراغه
 
در سال 1175 پس از مرگ میر‌فتاح به دستور ظل السلطان - که در زمان زندیه زندگی می‌کرده و هیچ ربطی به مسعود میرزا پسر ناصرالدین شاه که بیشتر از 150 سال بعد به دنیا می‌آید ندارد- در این محل دفن و بنای مقبره برایش ساخته می‌شود. بنای آرامگاه متاثر از معماری زندیه است و یکی از بناهای زیبایی است که یک‌بار در 1247 در ابتدای دوران ناصرالدین شاه قاجار به طور کامل مرمت و بازسازی شد. ساختمان بنا چهار ضلعی و هر ضلعش 16 متر و دارای ابزارهای سنگی و طاق‌نمای آجری قرینه به ارتفاع پنج متر است.

 سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در سال 80 با توجه به وجود سنگ قبرهای مرمری نفیس در محوطه تصمیم گرفت تا موزه سنگ‌های تاریخی را در این محوطه راه‌اندازی کند. کارشناسان میراث با جمع‌آوری و نمایش انواع سنگ قبرهای گهواره‌ای، صندوقی، سنگ نوشته‌ها و قوچ‌های سنگی از گورستان‌های اطراف، موزه را در سال 81 افتتاح کردند.
 
بخشی از سنگ قبرهایی که در این موزه به نمایش در آمده مربوط به قرن‌های هفتم و هشتم هجری قمری و متعلق به گورستان بزرگ و قدیمی ‌روستای ورجوی است که توسط غارتگران به سرقت رفته بود و بعد از پیدا‌شدن و مرمت به این مکان منتقل و در معرض دید قرار گرفت. در سفر به مراغه می‌توانید از موزه سنگ آقالار در بلوار شهیدمقدم، خیابان راه‌آهن، خیابان آقا‌لار دیدن کنید.
 
موزه ایلخانی
 
 زیر گنبد کبود

نام گنبد کبود برای ما آغاز هر داستانی است‌، اما برای مردم مراغه جایی است که به مقبره مادر هلاکو مشهور است. این گنبد یکی از پنج گنبد و مزار مشهور مراغه و البته زیباترین آنهاست. گنبد کبود برجی بلند و 10 ضلعی به ارتفاع شش متر است که خیلی پیشتر از پایتختی مراغه، توسط هلاکوخان مغول، در زمان سلجوقی ساخته و در زمان مغول تکمیل شده است. در زاویه‌های ده‌گانه این ساختمان ستونی مدور با تزئینات مشهور به تخمیری قرار دارد. برخلاف گنبد سرخ نمی‌دانیم که چه کسی آن را ساخته است.
 
تنها کتیبه‌ای که در آن است نشان می‌دهد مقبره‌ای که در این گنبد قرار دارد متعلق به مادر مسیحی هلاکوخان است. سطح بیرونی طاق‌نماها، با تزئیناتی مرکب از آجر و سفال و کاشی فیروزه‌ای رنگ در طرح‌هایی هندسی، به شکل بدیع آرایش شده‌اند.این برج شبیه سایر دیگر برج‌‌های مقبره‌دار دو طبقه است. قسمت پایین، سرداب ویژه مقبره و قسمت بالایی، اتاقی با تزئینات گچبری، کاشی و نوشته جای دارد.  داخل بنا، دور تا دور زیر گنبد بر حاشیه‌ پهن از گچ، با خط نسخ قسمتی از آیه اول سوره ۶۷ قرآن کریم نوشته شده است.
 
در بخش داخلی این بنا گچ‌بری‌ها و نقاشی‌های مختلفی وجود داشته که اکنون با گذر زمان بخش زیادی از آنها از بین رفته و آنچه باقی مانده آیات و کلمات الهی نظیر «الله» و «والحمد» است. این گنبد هم مانند چهار گنبد مشهور شهر در مرکز شهر قرار دارد و همه در شهر مسیرش را به شما نشان می‌دهند. در نزدیکی این پنج گنبد بازار و رستورانی است که می‌توانید غذاهای سنتی مراغه را در آن جا امتحان کنید.
 
گنبد تاریخی
 
گنبدی با آجرهای تراشیده سرخ

مراغه به جز رصد‌خانه مشهور به خاطر پنج برج و بنای تاریخی‌اش، به شهر برج‌ها هم شناخته می‌شد؛ برج‌هایی که یادگار دوره سلجوقی به بعد است. از میان این گنبدها‌، گنبد سرخ به‌عنوان قدیمی‌ترین گنبد از سایر بناها مشهورتر است؛ بنایی در قسمت جنوب‌غربی مراغه و یکی از بناهای قدیمی آجری دوره اسلامی ‌آذربایجان شرقی.
 
این گنبد که به‌خاطر آجرهای سرخ تراشیده و کاشی‌های مینایی به كار‌رفته در بالای سردرش به گنبد سرخ مشهور است، در قسمت جنوب غربی مراغه قرار دارد و نزدیک موزه سنگ آقالار و گنبد‌کبود قرار گرفته‌است. شاید برای‌تان جالب باشد که در بالای سردر آن کتیبه فیروزه‌ای است که طرح علامت سایپا را از نقوش آن برداشت کرده‌اند. جدا از این تلفیق، پیش از این آجر کاشی لعابدار در هیچ بنایی نبوده است و به همین‌خاطر هم این گنبد را آغازی بر این معماری که به معماری آذری مشهور شده، می‌دانند.

یکی از ویژگی‌های مهم گنبد سرخ در کتیبه‌ای یافت می‌َشود که در بخش شمالی بنا قرار گرفته و هرگونه شکی را درباره سازنده و زمان ساخت آن رد می‌کند. براساس این کتیبه این گنبد در 15 شوال 542 همزمان با زمان سلجوقیان به دستور عبدالعزیز بن محمد بن سدید؛ والی آذربایجان و به دست بنی بکر محمد بن بندان ساخته شد.
 
این بنا مربع شکل و هر ضلع آن حدود پنج متر طول و هفت متر ارتفاع و گنبدی مقرنس دارد و ترکیبی از آجر و کاشی است. اصل گنبد یک اتاق در بالا و زیرزمینی در زیر دارد. برای ورود به اتاق باید از پنج پله بلند بالا بروید تا در پله ششم و هفتم به آستانه درگاه برسید. آن نقشی که برای طراحی علامت ساپیا برداشته شده درست بالای همین درگاه است. گنبد بنا دو پوش است و در داخل شبیه یک عرقچین است. این که این گنبد چه کاربردی داشته خیلی مشخص نیست ،اما بعضی کارشناسان معتقدند که ساخت این گنبد برای تعیین زمان بود.
 
شاید همین ویژگی بود که باعث شد در سال 84 همزمان با گذر سیاره از مقابل خورشید، ساعت خورشیدی زیبایی در کنار گنبد سرخ ساخته و با حضور رایزن فرهنگی فرانسه افتتاح شود؛ ساعتی که به جذابیت این گنبد افزوده است. اگرچه در مراغه از هرکسی آدرس گنبد سرخ را بپرسید به شما می‌گوید، اما این گنبد در خیابان شهید قدوسی قرار دارد.
 
گنبد سرخ
 
رصد‌خانه خواجه توس

از هرجای شهر مراغه به سمت غرب نگاه کنید گنبد سفید رنگی که بالای سر رصد‌خانه مراغه ساخته شده برق می‌زند. در حال حاضر با این که بخش زیادی از آنچه در زمان خواجه نظام‌الملک ساخته شده باقی نمانده است، اما این تپه به عنوان یکی از مراکز مهم رصد ستاره‌ها و البته جاذبه‌های دیدنی شهر مراغه است.  
 
رصد‌خانه مراغه شاخص‌ترین بنای فرهنگی و تاریخی شهر مراغه و یکی از رصدخانه‌های قدیمی و سالم جهان است. بنای این رصد‌خانه با حضور هلاکو و خواجه نصیرالملک در روز سه‌شنبه چهارم جمادی‌الاول ۶۵۷ قمری برابر با ۱۶ اردیبهشت ۶۳۸ شمسی ساخته شد. گفته می‌شود هدف خواجه نصیرالدین توسی در ساخت این رصد‌خانه جدا از ایجاد یک مرکز علمی، بازگرداندن و اسکان دانشمندان فراری بود  که در اثر حمله مغول پنهان شده بودند.

محل ساخت این رصدخانه را خواجه بعد از محاسبات دقیق  روی تپه در غرب شهر به طول 510 و عرض تقریبی217 متر و به ارتفاع 110 متر در نزدیکی دو روستا به نام‌های طالب‌خان و حاجی‌کرد تعیین کرد. از روی این تپه دورترین نقطه‌ای که دیده می‌شود دریاچه ارومیه است. بنای رصـدخانه با سرپرستی معمار سرشناس فخرالدین ابوالسعادات احمد بن عثمان مراغی براساس طرحی از خواجه 15سال طول کشید‌. رصد‌خانه شامل یك برج مرکزی به قطر 22 متر و ضخامت دیوار 80 متر بود.
 
در اطراف این برج هم پنج واحد مدور‌، کتابخانه و مرکز استقرار دانشمندان ساخته شد. به امر هلاکو کتاب‌ها واسباب وآلات علمی ‌و نجومی ‌بسیاری که از فتح بغداد به دست آورده بودند، درآنجا متـمرکز شد.   ساختمان رصدخانه مراغه یکی از مراکز علمی ‌پیشرفته زمان خود بود. این مركز شامل محل رصد ستارگان و اخترشناسی مجهز به ابزار ستاره‌شناسی و مرکز پژوهشی و همچنین کتابخانه‌ای شامل 400 هزار جلد کتاب بود.
 
دانشمندان برجسته‌ای از جمله قطب‌الدین شیرازی که متوجه علت اصلی تشکیل رنگین‌کمان شد و همچنین نجم‌الدین و مویدالدین دمشقی در این رصد‌خانه پژوهش و تدریس می‌کردند. برای تامین منابع مالی این رصد‌خانه علاوه بر كمك‌های مالی دولت، اوقاف سراسر كشور نیز در اختیار خواجه گذاشته شده بود كه از عشر (یک دهم) آن جهت امر رصدخانه و خریدوسائل و اسباب و آلات و کتاب‌ها صرف کند.
 
خواجه نصیرالدین بعد از پایان ساختمان دستمزد کارمندان و دانشمندان مجموعه را از قرار زیر تعیین کرد:«اهل فلسفه و ریاضی‌دانان روزی سه درهم، طبیب‌ها روزی دو درهم.فقیهان روزی یک درهم و محدثین روزی نیم درهم.» دانشمندان از همه جای دنیا از جمله چین به این رصد‌خانه آمدند.
 
زیج یا همان تقویم ایلخانی در رصد‌خانه مراغه تدوین شد. این مرکز علمی‌بعد از مرگ خواجه نصیرالدین توسی رها شد و در نهایت نیز به همت دکتر پرویز ورجاوند در دهه‌50 پیدا و بخش‌هایی از آن بازسازی شد.
 
حالا اگر سری به مراغه زدید 15کیلومتر خارج از شهر از تپه رصد‌خانه بالا بروید و به آنجا برسید. یادتان باشد که نرسیده به رصد‌خانه یک پادگان نظامی ‌هست که باید مواظب عکس‌گرفتن از اطراف رصدخانه باشید.
 
 رصدخانه

مهرابه‌ها
نمی‌شود تا مراغه رفت و سری به پرستشگاه‌های مهری این شهر نزد. در شش کیلومتری جنوب شرقی مراغه روستایی به اسم ورجوی قرار دارد‌. در کنار این روستا گورستان بزرگ و قدیمی‌ هست که سنگ قبرهای آن منقش به تصاویر تیر و کمان و شمشیر و تیر و کمان است. در بخشی از این گورستان دخمه‌ای قرار دارد که به اتاقی به عرض 180 منتهی می‌شود. معماری و نقوش موجود در این اتاق تایید می‌کند که این جا روزگاری عبادتگاه میترا بوده‌است.

این شهر جز آن دوره‌ای که توسط سپاه رم اشغال شده بود ، در دوره‌های زیادی از تاریخ بلند خود مرکز تجمع مهر پرستان بود. مهرپرستی در دوران اشکانیان در ایران گسترش زیادی داشت. معابد مهری مراغه شاخص تر از سایر همتایان خود در سراسر کشور است.
معبد مهری مراغه دارای اتاق یا تالار بزرگی است كه به اتاق دیگری منتهی می‌شود که در دل سنگ کنده شده است‌. نیایشگاه اصلی در این بخش قرار گرفته  است.
 
معبد مهر
 
ساری‌سو با نقش خورشید
اگر از معابد مهری مراغه به خصوص در ورجوی دیدن کردید یادتان باشد برای گذراندن وقت در کنار چشمه آب معدنی ساری‌سو وقت بگذارید. این چشمه که یکی از چشمه‌های آب معدنی اطراف مراغه است در چهارکیلومتری شهر و سه کیلومتر بالاتر از معبد مهر قرار دارد. این چشمه هم مانند شورسو، آب شور،گشایش، ایستی بلاغ و قره پالچیق از سهند سرچشمه می‌گیرد و آب آن جنبه درمانی دارد. این چشمه آنقدر زیباست که بتوانید از دیدن و آرام گرفتن در کنارش لذت کافی ببرید. جالب است که بدانید چند سال پیش راه‌آهنی از مراغه به سمت ارومیه می‌رود در نزدیکی این چشمه زیبا و گوارا ساخته شد.
 
ساری سو
 
چگونه برویم؟
قطاری که از تهران به سمت مراغه و تبریز می‌رود بی‌دردسرترین راه رسیدن به این شهر است. ایستگاه قطار مراغه 30 مهر 1335 افتتاح شده است و از تهران تا این شهر 607 کیلومتر و تا تبریز 129 کیلومتر ریل دارد. البته مراغه تنها فرودگاه جنوب استان آذربایجان را در خود جای داده است، اما اگر بخواهید با ماشین خودتان راهی مراغه شوید باید مسیر 590 کیلومتری میان تهران به سمت مراغه را پیش بگیرد و بعد از گذر از قزوین و زنجان به سمت مراغه بروید. فاصله میان مراغه و ارومیه هم 199 کیلومتر است.
 
نقشه مراغه
 
صابون 200 ساله

وقتی مراغه رفتید باید سری هم به بازار بزنید. بازار سنتی این شهر مانند بسیاری از شهرهای دیگر در مرکز شهر قرار دارد. صابون مراغه شاید معروف‌ترین سوغات این شهر باشد؛ صابونی که در کارگاهایی در همان بازار به صورت سنتی درست می‌شود و تا قبل از این که شوینده‌های صنعتی بازار را پرکنند مهم‌ترین وسیله حمام بود. هنوز هم کسانی که خیلی به سلامت پوست و موی خود اهمیت می‌دهند از این صابون که از 200 سال پیش تا امروز از دنبه گوسفند و سود سوزآور درست می‌شود، استفاده می‌کنند.رنگ زرد این صابون معروف‌تر از دو رنگ سفید و سیاه آن است. صابون سفید البته مرغوب‌تر است و صابون سیاه که قدرت پاک‌کنندگی کمتری دارد با ترکیب سدر و حنا ساخته می‌شود.   صابون تنها سوغات مراغه نیست. محصولات باغ‌های مراغه که ابن حوقل هم از آنها در کتابش نام می‌برد

صابون

 
سوغات‌های دیگر مراغه است. در این شهر 26 گونه انگور، پنج گونه بادام، 17 نوع سیب و 11 نوع آلوچه به عمل می‌آید. به اینها میوه‌هایی چون گیلاس‌، آلبالو‌، زردآلو و هلو را هم باید اضافه کرد که هم به صورت تازه و هم به صورت خشکبار به فروش می‌رسند. باغداران البته بخشی از انگورهای این منطقه را به صورت شیره به فروش می‌رسانند. 
درباره شیره انگور گفتیم و نمی‌توانیم از عسل خوب این شهر که در دامنه‌های سهند به عمل می‌آید، نگوییم؛ عسلی که یکی از اقلام صادراتی این منطقه به کشورهای دیگر است. اگر به مراغه رفتید یادتان باشد در بازار سراغ شیرینی سی را بگیرد که دستورش منحصر به مراغه است و با چایی بسیار لذیذ است.
 
طبیعت زیبا و بکر صوفی چای مراغه
[http://www.aparat.com/v/OE3eg]

 
شاعر مراغه
رکن الدین اوحدی مراغه‌ای معروف به اوحدی مراغه‌ای؛ شاعر فارسی گوی قرن هشتم است.او كه اصالت اصفهانی داشت در شهر مراغه به دنیا آمد و در این شهر درگذشت‌. آرامگاه این شاعر بنام، امروزه به عنوان یکی از جاذبه‌های شهر مراغه در خیابان خواجه‌نصیر توسی قرار گرفته است. چند سال پیش در کنار آرامگاه اوحدی اولین موزه ایلخانی ایران در شهر مراغه ساخته شد. اوحدی معاصر سلطان ابوسعید ایلخانی بود. اشعار او را نزدیک به 14729 بیت تخمین زده‌اند. اوحدی بعد از مرگ در باغ سرسبزی دفن شد؛ باغی که حالا بخشی از آن موزه ایلخانی شهر جای گرفته‌است.
 
این موزه که در سال 63 آماده بهره‌برداری شد شامل آثار ارزشمندی از دوره ایلخانان به‌خصوص دوره هلاکو است. مجموعه سکه‌های ایلخانی موزه مراغه منحصر به فرد است و شامل مسکوکاتی متعلق به شهرهای مختلف آذربایجان در زمان ایلخانان مغول است. اگر به مراغه سر زدید به خیابان خواجه نصیر بروید و ضمن زیارت آرامگاه اوحدی از این موزه هم دیدن کنید.

از هرجای شهر مراغه به سمت غرب نگاه کنید گنبد سفید رنگی که بالای سر رصد‌خانه مراغه ساخته شده برق می‌زند. در حال حاضر با این که بخش زیادی از آن چه در زمان خواجه نظام‌الملک ساخته شده باقی نمانده است، اما این تپه به‌عنوان یکی از مراکز مهم رصد ستاره‌ها و البته جاذبه‌های دیدنی شهر مراغه است.

اگر از معابد مهری مراغه به‌خصوص در ورجوی دیدن کردید یادتان باشد برای گذراندن وقت در کنار چشمه آب‌معدنی ساری‌سو وقت بگذارید. این چشمه که یکی از چشمه‌های آب‌معدنی اطراف مراغه است در چهار کیلومتری شهر و سه کیلومتر بالاتر از معبد مهر قرار دارد.
 


دسته بندی : آذربایجان , * شهرستان لینک ,
برچسب ها : مراغه , گردشگری , سفر , گنبد , ایلخانی , رصدخانه , آذربایجان ,


نویسنده : دنیز قارتال دوشنبه 26 مرداد 1394, 02:10 ب.ظ

درآمدی بر سبک معماری آذربایجان

آذربایجان با مجموعه ای از شاخص های مهندسی و تزیینات بنا , مهد معماری بشر است

Azerbaijani Islamic Architecture style

آذربایجان یکی از مراکز پرقدرت معماری جهان اسلام است؛ که فرایند تحولات معماری در آنجا تاریخی کهن دارد. قرون هفتم و هشتم هجری قمری عصر شکوفایی معماری و شهرسازی در آذربایجان بوده است اهمیت و تاثیر اسلوب و شیوه های معماری آذربایجانی در ایران سده های هفتم تا نهم هجری قمری بدان سو گسترده شده است که شادروان پیرنیا در سبک شناسی معماری اسلامی ایران به سبکی به نام آذری را توصیف و پیشنهاد کرده است؛ که این اصطلاح تا به امروز مترادف معماری ایلخانی - تیموری بوده است ،  اما پیرنیا در بازشناس و توصیف سبک آذری با تاثیرات بنیادین مکاتب محلی آذربایجان چون شیروان و نخجوان که از اواسط دوره سلجوقی رو به پیشرفت و توسعه و تکامل نهادند، بر معماری دوران ایلخانی - تیموری ایران، اصلا توجهی نکرده است؛ حال آنکه بخشی از پیوستگی ها و تعاملات دو سویه فرهنگی - اجتماعی سرزمین های ایرانی، بالاخص خراسان و آذربایجان، در سبک معماری اذربایجانی سده های هفتم تا نهم هجری قمری، که عصر کلاسیک فرهنگ و هنر ایران است، بازتاب، نمود و تجلی یافته است.

ارگ سلطنتی اولجایتو ( گنبد سلطانیه ) زنجان

از مهمترین شناسه های معماری آذربایجان در عهد ایلخانی

معماری آذربایجان

در دوران ایلخانان، مرکزیت فرهنگ و هنر ایران از خراسان و ماوراالنهر به آذربایجان منتقل شد؛ و به ویژه در عهد سلطنت سلطان محمود غازان خان، آذربایجان به عصرطلایی فرهنگ و هنر گام نهاد  آذربایجان مهد و خاستگاه معماری پیشرو ایلخانی معرفی شده است؛ بالاخص در عهد سلطنت غازان خان فعالیت های معماری در ایران توسعه مضاعف یافت ، سلاطین ایلخانی با صدور احکامی خواستار احداث بناهای مهم و شکوه مند شدند؛ همچون غازانیه و سلطانیه . به معماران شنب غازان و مجموعه علیشاه از پیش تفهیم شده بود که باید آثار ایشان، به لحاظ ابعاد و حجم و تزیین، برتر و فراتر از مقابر سلطان سنجر در مرو و طاق کسری در تیسفون باشد.

ابعاد عظیم بناها، که با سلطان محمود غازان خان شروع شد، در عمارات سترگ غازانیه، سلطانیه و مجموعه جامع علیشاه تجلی یافت؛ که بزرگترین بناهای آن دوران بودند. توسعه مجموعه های معماری از دیگر مشخصات این دوران است.  پیشرفت های معماری برخاسته از آذربایجان نه تنها به آذربایجان و دوران ایلخانان محدود نماند؛ بلکه به ترکستان و خراسان عهد تیموریان نیز گسترش یافت. در حقیقت فرهنگ و هنر ایران دوره تیموری استمرار و تداوم دوره ایلخانی است.

امیرتیمور گورکانی و جانشینان هنرپرور وی، شمار بسیاری از هنرمندان را از آذربایجان و به ویژه تبریز، به خراسان و ماورالنهر فرستادند و شاهکارهای بسیاری بر پایه آموزه های سبک آذربایجانی در خراسان بزرگ، ترکستان و ماوراءالنهر آفریده شد؛ مسجد جامع سمرقند، مسجد گوهرشاد مشهد رضوی، گور میر، تربت خواجه ابونصر پارسا در بلخ و آق سرای در شهر سبز. بنابراین پیش از ورود به بحث لازم است که با درنظر گرفتن عهد ایلخانی به مثابه نقطه عطف و سرآغاز حرکت و پویش سبک معماری آذربایجان، ویژگی های اصلی و شاخص های کلی معماری این دوره از تاریخ فرهنگ و هنر ایران به اجمال بررسی شود.

ارگ سترگ علیشاه تبریز

از مهمترین شناسه های معماری آذربایجان در عهد ایلخانی

معماری آذربایجان

ویژگیهای سبک معماری آذربایجان

همان طور که در مقدمه اشاره شد، سبک اذری اصطلاحی است که پیرنیا برای بازشناسی شماری از خصوصیات معماری ایران در دوران ایلخانی - تیموری ابداع کرده است. اما درست و بهتر آن است که از اصطلاح سبک معماری آذربایجان استفاده شود؛ اول این که از نظر لغوی و نحوی کلمه آذری نادرست است؛ و دوم آنکه پیرنیا در طبقه بندی مشخصات معماری سرزمین آذربایجان در سده های هفتم و هشتم هجری قمری به تاثیرات قوی و بارز اسلوب معماران شمال آذربایجان در شیروان و نخجوان بر معماری تبریز اصلا توجهی نداشته است؛ در نتیجه ایشان به درستی ریشه و منشا تحولات معماری این دوره از تاریخ فرهنگ و هنر ایرانی را نشناخته است؛ و همچنین در آثار ایشان ویژگی های معماری مکتب تبریز به درستی بازشناخته نیست؛ وانگهی دامنه تاثیرگذاری تحولات و آفرینش های هنری آذربایجان عهد ایلخانی چندان گسترده شد که به خراسان و ترکستان عهد تیموری و مصر دوره ممالیک رسید.

مسجد گوهرشاد مشهد رضوی

شاهکار معماری آذربایجان در دوران تیموری

معماری آذربایجان

نگارنده، سبک معماری آذربایجان را برایند پیوند سنت طرح کلاسیک متقارن دو ایرانی خراسانی با مکاتب تبریز و نخجوان تعریف و معرفی می کند که معمارانی بنام چون عجمی نخجوانی و علیشاه تبریزی در آفرینش آن تاثیر بسیار داشته اند؛ و از نظر وی، سبک معماری آذربایجانی در یک جمع بندی کلی دارای شناسه های یازده گانه به شرح زیر است:

  1. تاکید بر بالاگرایی و رفعت و عظمت؛ که میراث مکتب معماری نخجوان است.
  2. ابعاد سترگ و عظیم بناهای دینی، حکومتی و عام المنفعه؛ که نمونه های شاخص آن سلطانیه، غازانیه، رشیدیه، جامع علیشاه و جامع سمرقند است.
  3. نهادینه شدن الحاق مناره ها به کالبد بنا به سه شیوه؛ که از مکتب نخجوان به صورت یک جفت مناره استوار بر بام سردری بلند آغاز شده و سپس در مکتب تبریز، با ابتکار علیشاه تبریزی، به شکل دو مناره بلند و کشیده در طرفین پیش طاق گنبدخانه و سردر ورودی درمی آید و شواهد باستان شناختی آن از ارک علیشاه تبریز گزارش شده است.
    همچنین ترکیب بندی چند مناره ای، که در گنبد سلطانیه اجرا شده است، از ابداعات علیشاه تبریزی معرفی می شود. مجموعه گور میر در سمرقند نمونه کلاسیک هر سه شکل الحاق مناره ها به کالبد و حجم اصلی بنا است 
  4. ساخت گنبدهای ساقه بلند؛ که کهن ترین نمونه های آن از مسجد جمعه اردبیل و مسجد قیرنا در نخجوان گزارش شده است.
  5. توسه کاشی کاری معرق؛ که نمونه های عالی آن در گنبد سلطانیه و مسجد کبود مشاهده می شود؛ و از غازانیه و مجموعه علیشاه نیز گزارش شده است. کاشی کاری معرق از شناسه های بارز مکتب تبریز است؛ که شاید نوآوری های علیشاه تبریزی باشد.
  6. توسعه محراب های گچ بری شده؛ که نمونه های اولیه و بدیع آنها در مساجد جامع تبریز و ارومیه مشاهده می شود؛ و در محراب اولجایتو به اوج زیبایی و ظرافت می رسد.
  7. توسعه گچ بری، به ویژه برای آراستن مقرنسها؛ که از ویژگی های مکتب تبریز است.
  8. توسعه کاربرد خط ثلث در بناها، بالاخص ابنیه مذهبی و مساجد؛ که بهترین نمونه آن حجاری سوره قرآنی نبا به خط ثلث بر روی سنگ مرمر در مسجد کبود تبریز است.
  9. توسعه قوس کلیل موسوم به آذری یا قوسی که دارای دور مرتفع است و سابقه آن به مکتب معماری شیروان می رسد که نمونه ممتاز آن در ارک تبریز مشاهده می شود.
  10. توسعه طراحی و ساخت مجموعه های معماری؛ که از ابتکارات خاص معمار عجمی نخجوانی است.
  11. تاکید بر فرم و پلان های متقارن چهار ایوانی که میراث تحول یافته پلان دو ایوان خراسانی است و باید از ابداعات علیشاه تبریزی باشد.

گور امیر آرامگاه تیمور نخستین پادشاه گورکانی

ساخته شده به سبک معماری آذربایجان
معماری آذربایجان

دامنه گسترش سبک معماری آذربایجان به لطف امپراتوری های پهناور ایلخانی و تیموری از آذربایجان فراتر رفت و به خراسان بزرگ، ترکستان، ماوراءالنهر و مصر رسید. باید تاکید شود که فروپاشی سلسله ایلخانی  و برآمدن آل تیمور نه یک تحول بنیادین فرهنگی - اجتماعی و هنری، که جابجایی در قدرت بود؛ و آن سنت های معماری که در آذربایجان عهد ایلخانی برآمده و تکامل یافته بودند، این بار در شهرهای آباد خراسان بزرگ و ماوراءالنهر چون سمرقند و مشهد رضوی عرضه و نمود یافتند.

همچنین با گشایش روابط سیاسی دربارهای تبریز و قاهره، معماری مملوکی مصر از سبک معماری آذربایجان تاثیر پذیرفت. در مصر ممالیک آثار معماری چندی با الهام از سبک آذربایجان ساخته شده است که عبارت است از مسجد امیر قسون، مسجد سلطان ناصر محمد و مجموعه سلطان حسن در قاهره.

مسجد زیبای سلطان حسن در قاهره مصر

برگرفته از معماری آذربایجان مصادف با دوران ایلخانی
معماری آذربایجان

قرون هفتم و هشتم هجری قمری عصر شکوفایی معماری در آذربایجان است. اگر چه استاد پیرنیا سبکی به نام «آذری» را توصیف و پیشنهاد کرده که مترادف با مفهوم معماری ایلخانی - تیموری است؛ اما در توصیف سبک آذری به تاثیرات بنیادین مکاتب محلی آذربایجان بر معماری دوران ایلخانی - تیموری ایران اصلا توجهی نشده است. آذربایجان با مجموعه ای از شاخص های مهندسی و تزیینات بنا، مهد معماری بشر و عهد ایلخانی معرفی می شود که در نوشتار حاضر به هفت شاخص کلی، تقسیم و دسته بندی شده که شش شاخص آنها ابداع معماران مکاتب تبریز و نخجوان است.

سبک معماری آذربایجانی، که با مجموعه ای از یازده شاخص بازشناخته می شود، برآیند پیوند سنتها و اسلوب معماری خراسانی با مکاتب معماری تبریز و نخجوان تعریف شده است؛ که معمارانی بنام چون عجمی نخجوانی و علیشاه تبریزی در آفرینش آن تاثیر بسیار داشته اند. دامنه تاثیرات سبک معماری آذربایجان از آذربایجان فراتر رفت و به خراسان و ترکستان دوران تیموریان و مصر عهد ممالک رسید.

قصر آق سرای در شهرسبز ازبکستان

شکوه معماری آذربایجان در دوران تیموری
معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

شناخت ویژگی ها و شاخص های معماری عهد ایلخانی

معماری عهد ایلخانی با مجموعه ای از شاخص های مهندسی و تزیینات بنا معرفی می شود که از دوره سلجوقی کاملا متمایز بوده و قابل تفکیک و تشخیص است؛ که نگارنده در اینجا آنها را به هفت ویژگی و شاخص کلی تقسیم و دسته بندی کرده است:

  1. پیوستگی مناره ها به کالبد مساجد و ابنیه دینی.
  2. تاکید بر بالاگرایی و رفعت و عظمت بنا
  3. توسعه پلان متقارن چهار ایوانی.
  4. توسعه ساخت مجموعه های معماری؛ به ویژه مجموعه های دینی.
  5. افراشتن گنبدهای ساقه بلند
  6. توسعه تزئینات کاشی کاری معرق.
  7. توسعه تزئینات گچ بری؛ بالاخص گچ بری محراب ها.

هفت شناسه نامبرده در اینجا به اختصار و اجمال بررسی می شود تا در بخش بعدی نوشتار حاضر، منشا و خاستگاه آنها، که ریشه در سنت های معماری آذربایجان داشته است، بررسی و معرفی شود.

مسجد جامع یزد

به سبک معماری آذربایجان متعلق به عهد ایلخانی
معماری آذربایجان

1.1. پیوستگی مناره ها به کالبد مساجد و ابنیه دینی

طرز ساخت و آرایش نماها و  سردر ابنیه مذهبی در عهد ایلخانی دچار تغییراتی مشهود می شود که آنها را نمی توان در عهد سلجوقی یافت؛ به گونه ای که سنت ساخت مناره های بلند، تنومند و منفرد جدا از حجم، کالبد مساجد و مجموعه های مذهبی منسوخ شده و مناره ها را پیوسته با حجم و کالبد بنا می سازند، از اولین نمونه های این تحول باید به مجموعه مومنه خاتون در نخجوان اشاره کرد که بعدها در معماری عهد ایلخانی رواج می یابد

2.1 تاکید بر بالاگرایی و رفعت و عظمت بنا

معماران دوره ایلخانی در مقایسه با معماران عهد سلجوقی آثار خود را به لحاظ عظمت، تناسب اجرای ساختمان و پلان و نقشه عالی آنها متمایز کرده اند [حسن، 1366: 43] بارزترین ویژگی که آثار معماری ایلخانی را از دیگر دوره ها متمایز می کند، ارتفاع و رفعت بناها است؛ در این دوران ایوان ها بلند و کم عرض شده و به بعد عمودی فضاها نسبت به بعد افقی توجه بیشتری می شود.

سردرهای بلند، مطلوب معمار است و همین ارتفاع، بر باریک نمایی حجم و باریکتر شدن دیوارها بسیار تاثیر گذاشت . مهندسان و معماران عهد ایلخانی مسایل، تکنیک ها و فنون مهندسی خاص خود را داشتند. شاخص مهندسی ایشان را می توان ابعاد عظیم بناها و کاربرد وسیع گچ بری و توسعه طاق عرضی (Transverse) دانست؛ این نوع طاق، روشی برای پوشاندن فضاهای وسیع و مرتفع داخلی بدون نیاز به کاربرد ستون یا شاه تیر است. گرچه معماران با این تکنیک بیشتر نیز آشنا بودند، اما برای اولین بار بود که در معماری با مصالح آجری به کار می رفت .

3.1 توسعه پلان های متقارن چهار ایوانی

گذر شیوه های معماری عهد سلجوقی به دوره ایلخانی با تحول معماری رمانسک به گوتیک مقایسه شده است  معماران دوره ایلخانی، پلان های متقارن دارای ایوان را برای ساخت بناهای مذهبی و عام المنفعه چون مسجد، مدرسه و کاروانسرا برگزیدند؛ و کوشیدند با کاهش و اصلاح تاسیسات بنا تغییراتی ظریف را صورت دهند . سنت پلان های کلاسیک دو ایوانی، که اوایل قرن ششم هجری قمری در خراسان پدیدار شده بود، در عهد ایلخانی به گونه چهار ایوانی تحول و تکامل می یابد.

4.1 توسعه ساخت مجموعه های معماری

طراحی و ساخت مجموعه های معماری، بالاخص دینی، از مهمترین شناسه های معماری عهد ایلخانی است. مجموعه های بزرگ و سترگ چون جامع علیشاه تبریزی و غازانیه (شنب غازان/ شام غازان) در تبریز و ابواب البر خاقانی/ اولجایتو (گنبد سلطانیه) بعدها سرمشق ساخت مجموعه های بزرگ دینی چون جامع سمرقند و جامع گوهرشاد معاصر با سلطنت تیمور گورکانی و مجموعه سلطان حسن در قاهره مقارن با دوران ایلخانان شدند. دو مجموعه مومنه خاتون (582 ه.ق) و قره باغ لار (حدود 670 ه.ق) در نخجوان، سرمشق اولیه تمامی این مجموعه ها هستند

مقبره مومنه خاتین نخجوان

الهام گرفته از سبک معماری آذربایجان 
معماری آذربایجان

5.1 افراشتن گنبدهای ساقه بلند

ساخت گنبدهای ساقه بلند که شادروان پیرنیا آنها را با اصطلاح «گریوناری» معرفی می کند  از مشخصات معماری دوران ایلخانی - تیموری در ایران و ترکستان است؛ که بهترین مثال های آن مسجد کبود تبریز، مسجد گوهرشاد و مسجد جامع سمرقند است.

بنابر شواهد باستان شناختی، پلان بنای شمالی یافته از جبهه شمالی ارک علیشاه تبریز (ایوان تبریز) شاید برای ساخت یک گنبد ساقه بلند طراحی شده بود . گنبد مسجد جمعه اردبیل نیز از اولین سرمشق های ساخت گنبدهای ساقه بلند محسوب می شود . البته درباره مسجد جمعه اردبیل باید گفته شود که هیچ مدرک باستان شناختی مبنی بر بازسازی یا تغییر سیما و کالبد آن در دوره تیموری در دست نیست  و بنابراین، گنبد ساقه بلند آن، اصالتاً ایلخانی محسوب می شود؛ و هر چند ماکسیم سیرو اصالت این اثر را ساسانی دانسته است  اما نظر وی نیز تا به امروز فاقد اسناد و شواهد باستان شناختی بوده است. همچنین باید اشاره شود که گنبدهای مسجد دهستان قیرنا و مقبره در (درگاه) در نخجوان از گونه ساقه بلند است: که آنها را از اواخر دوره سلجوقی دانسته اند .

6.1 توسعه تزئینات کاشی کاری معرق

انواع و اقسام تزئینات آجرکاری و آراستن بنا با کتیبه های کوفی ساخته شده از آجر و یا گچ شاخص سنت معماری دوره سلجوقی به ویژه در خراسان است  به همین سبب تحول در تزیین ابنیه، نقطه انتقال معماری سلجوقی به ایلخانی است؛ که تدریجاً از تزئینات آجرکاری به کاشی کاری تغییر یافته و بر کاشی کاری معرق یا نقوش گیاهی و هندسی و یا کتیبه، تاکید می شود، توسعه تزئین بناها در دوران ایلخانان به معماری این دوره، تشخص، شخصیت و استقلال بخشید . گچ بری و کاشی کاری دو عنصر اولیه زینت در دوره ایلخانی اند؛ که نمونه ی اعلای آن گنبد سلطانیه است ، جهش معماری در عهد ایلخانی و با تاکیدی که بر تزئین بنا شده است، به رواج کاشی کاری انجامید . دوره ایلخانی، عصر برتری کاشی کاری، توسعه صنعت کاشی و گسترش فراگیر کاشی های معرق و زرین فام بود. تبریز از مراکز مهم صنعت کاشی سازی شد و صنایع سلطانیه در تولید کاشی زرین فام با کاشان به رقابت برخاست.

کاشی کاری مقبره مومنه خاتون در نخجوان نشان می دهد که این صنعت شتابان ترقی کرد و در آخر قرن ششم هجری قمری رونق یافت؛ تا اینکه در آذربایجان عهد ایلخانی مورد توجه معماران قرار گرفت . یاقوت حموی، که مقارن حکومت ایلخانان از تبریز دیدار کرده است، به کاشی کاری های زیبای منازل تبریزیان اشاره دارد .

7.1 توسعه تزئینات گچ بری

گچ بری در عهد ایلخانی توسعه فراگیر یافت اوج شکوه هنر گچ بری این زمان را باید در محراب ها جستجو کرد. صنعت محراب سازی عصر ایلخانی از دو عنصر تزئینی کاشی کاری و گچ بری بهره گرفته است. خطوط و کتیبه ها بر زیبایی و جذابیت محراب های گچ بری شده می افزاید؛ که محراب اولجایتوی مسجد جمعه اصفهان از زیباترین نمونه های شاخص آن است  اما باید اشاره شود که نمونه هایی مثل محراب اولجایتو (710 هـ ق) اساساً سرمشق هایی آذاربایجانی دارند؛ مثل محرابهای گچ بری شده یا کتیبه های کوفی و رقاع و نقش مایه های هندسی پرکار در مساجد جمعه تبریز، مرند و ارومیه، به نظر می رسد که محراب مسجد جامع تبریز (حدود 600 هـ ق) سرمشق محراب های مساجد جامع ارومیه (676 ه.ق) و مرند (731 هـ ق) بوده است

همانطور که اشاره و تاکید شد، آذربایجان منشا و نقطه حرکت تحولات معماری و پویش های هنری ایران عهد ایلخانی - تیموری بوده است. شیوه های معماری که در اینجا برای آنها اصطلاح سبک آذربایجانی پیشنهاد شده و بر معماری ایران و ترکستان در دوران ایلخانان و تیموریان سایه افکنده است خود برایند پویش مکاتب معماری نخجوان و تبریز به حساب می آید.

مسجد جامع ( بی بی خاتون ) یا مسجد تیمور سمرقند

به شیوه معماری آذربایجان در عهد تیموری

معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

مکتب نخجوان

مکتب نخجوان، که در اواخر عهد سلجوقی در امیرنشین نخجوان پدیدار شد، با شاهکارهای معمار عجمی ابن ابوبکر نخجوانی شناخته می شود؛ که شناسه های آن عبارت است از عناصر تزیینی پرکار، تکتونیک، ساخت سردرهایی بلند با یک جفت مناره استوار بر بام آن و طراحی و ساخت مجموعه های معماری  عجمی نخجوانی مجموعه های معاری اش را از ترکیب یک مسجد با یک آرامگاه برجی شکل و یک سردر ورودی با یک جفت مناره می ساخت؛ که گاهی بدان ها یک خانقاه نیز اضافه می شد.
عجمی در تزیین این مجموعه ها به کاربرد طاق نماهای عجمی یا عجمانه، کاشی معقلی و نقش مایه های پرتکلف هندسی و نیز بالاگرایی و رفعت و عظمت بسیار گرایش داشت . مکتب نخجوان سرآغازی بر ساخت مجموعه های معماری و الحاق یک جفت مناره بر سردر اصلی بناهای مذهبی و پیوستگی مناره به کالبد بنا در معماری دوران ایلخانان است. مجموعه مومنه خاتون در نخجوان سرمشق این ویژگیها است.

 از شیوه افراشتن یک سردر بلند یا یک جفت مناره سوار بر راس آن، که در مومنه خاتون و قره باغ لار نخجوان مشاهده می شود 

بعدها در طراحی و ساخت سردرهای مساجد اشترجان، جامع یزد، سلطان بخت آغای اصفهان و نیز گور میر سمرقند اقتباس شده است. در مکتب نخجوان همانند شیوه معماری رایج در عهد سلاجقه، بر آجرکاری و تزیینات آجری تاکید شده است: اما در اینجا آجرکاری با کاشی کاری معقلی ترکیب شده و عنصر کاشی نمود بیشتری یافته است؛ و همین نقطه آغازین تحولات کاشی کاری در مکتب معماری تبریز است. در حقیقت، توسعه کاشی کاری معرق در معمار عجمی نخجوانی در تزیین نمای معماری اسلامی ایران، که با مکتب معماری تبریز آغاز شد، ریشه در مکتب نخجوان دارد برج مومنه خاتون (582 ه ق)

 بر تزیینات کاشی در کنار تزیینات آجری تاکیدی وافر اداشته است؛ که بدان ها تکنیک کاشی کاری معقلی یا نگین می گویند و عبارت است از نشاندن کاشی های ساده فیروزه ای و لاجوردی بر متنی آجری . البته چگونگی و کیفیت کاربرد کاشی، فصل ممیز مکتب نخجوان از تبریز است.

مسجد کبود تبریز

 مثالی از معماری سبک آذربایجان از عهد ایلخانی - تیموری برای قره قویونلو

معماری آذربایجان

در مکتب تبریز، فن کاشی کاری معرق بر آجرکاری غلبه یافت؛ که گنبد سلطانیه و مسجد کبود نمونه های اعلای آن است؛ اما از کاشی کاری های پرتکلف مجموعه معماری علیشاه تبریزی و همچنین غازانیه صرفاً روایات تاریخی بازمانده است ، فن کاشی کاری نگین با معقلی در سه مسجد زوزن و فرومد و گناباد نیز مشاهده می شود  که هر سه بین سالهای 600 تا 609 هـ ق در خراسان ساخته شده اند نظر به تقدم زمانی و پیشگامی مجموعه مومنه خاتون بر این سه مسجد زیبای خراسانی، به نظر می رسد که معماران خراسانی از سرمشق های آذربایجانی پیروی کرده اند. البته باید اشاره و تاکید کرد که سابقه و قدمت فن کاشی کاری نگین اصالتاً به مراغه عهد سلجوقی می رسد؛ جایی که نمونه های کاشی کاری نگین به رنگ فیروزه ای بر پیشانی درگاه گنبد سرخ (542 ه ق) و برج مدور (563 ه ق) مشاهده می شود  البته از گنبد خواجه اتابک در کرمان نیز کاشی کاری نگین گزارش شده است

اما نظر به فقدان کتیبه و سنگ مزار در این بنا و صرف انتساب این مقبره به خواجه اتابک وزیر دربار سلاجقه نمی توان به یقین اظهار نظر قطعی کرد؛ و به احتمال بسیار منشا و مبدا فن کاشی کاری همان مراغه بوده است: با این حال، برج مومنه خاتون در نخجوان (582 ه ق)

از نمونه های عالی، ممتاز و بدیع ترکیب آجرکاری هندسی و گره بندی های آجری با کاشی های نگین در معماری ایرانی است؛ که معمار گنبد کبود مراغه (592 ه ق) حداکثر تلاش خویش را به کار بسته است تا بدان نزدیک شود، ساخت گنبدهای ساقه بلند از دیگر نکات قابل تامل و شایان توجه درباره خصوصیات مکتب معماری نخجوان است: طراحی  وساخت مسجد قیرنا و مقبره در (درگاه) در نخجوان، که هر دو گنبد ساقه بلند داشته اند، به معمار عجمی نخجوانی منسوب شده است. اگر این انتساب درست و قابل تایید باشد آنگاه گنبد ساقه بلند باید از دیگر نوآوریها و ابداعات معمار عجمی نخجوانی معرفی شود!

در یک جمع بندی کلی، بالاگرایی و عظمت، الحاق مناره ها به کالبد بنا ساخت مجموعه معماری، تزیینات عجمانه، تکثر و تکلف نقشمایه های هندسی و کاشی کاری که در مکتب معماری تبریز مشاهده می شود از مکتب نخجوان به ارث رسیده است.

آرامگاه و تربت خواجه ابونصر پارسا در بلخ

ساخته شده در دوره تیموریان به سبک معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

مکتب تبریز

مکتب تبریز با عصر اصلاحات غازانی آغاز می شود و از این هنگام است که دو ویژگی عظمت و آراستگی شکوه مند در معماری ایرانی پدید می آید. در کنار کاشی کاری گسترده سطوح و گچ بری و تزیین بناها یا خوشنویسی و خطاطی باید بر رفعت، عظمت و سترگی ابنیه در مکتب تبریز اشاره شود. گنبد غازانیه، گنبد سلطانیه، مجموعه جامع علیشاه و مجموعه رشیدیه نمایندگان این مکتب اند . لازم به توضیح است هنگامی که مکتب معماری تبریز در ترکستان و ماوراالنهر رواج می یابد، ویژگی بالاگرایی تنها در رفعت گنبدها و سردرها متجلی می شود.

پیوستن مناره ها به کالبد بنا میراث مکتب معماری نخجوان است؛ با این تفاوت که در مکتب نخجوان، مناره ها به صورت یک جفت سوار شده بر باام سردر اصلی (Portal) مجموعه معماری مشاهده می شود؛ اما در مکتب تبریز، مناره ها به صورت بلند، کشیده و مرتفع در طرفین پیش طاق یک طرح متقارن چهار ایوانی تجلی و تظاهر آشکار می یابند؛ که جنبه بصری بسیار قوی داشته و حس شوکت، رفعت و عظمت را در بیننده القا می کند، که بر مبنای مطالعات باستان شناختی درباره ارک علیشاه تبریز، این اسلوب باید از ابداعات علیشاه تبریزی بوده باشد . همچنین طراحی و ترکیب چند مناره ای، که نمونه عالی آن در گنبد سلطانیه مشاهده می شود و بعدها در مسجد جامع سمرقند و گور میر اقتباس شد، به علیشاه تبریزی منسوب است

تحول و تکامل پلان دو ایوانی خراسانی به چهار ایوانی آذربایجانی از مهمترین نقاط عطف در معماری عهد ایلخانی است که در مکتب تبریز حادث شد.  با مراجعه به متون تاریخی درباره مسجد جامع علیشاه در تبریز در می یابیم که این پلان نیز باید از ابداعات علیشاه تبریزی باشد. پلان های مساجد ایرانی ما قبل ایلخانان، بالاخص در دوره سلجوقی، از گونه تک ایوانی است؛ که نمونه های شاخص آن عبارت است از مساجد جامع بروجرد، تبریز، اردستان، قزوین و گلپایگان .

مجموعه غازانیه ( شنب غازان ) تبریز

معماری آذربایجان در دوران ایلخانی
معماری آذربایجان

سبک کلاسیک ایوان دار دوره سلجوقی، تک ایوانی است؛ و مسجد جمعه اصفهان و مسجد جامع اردستان در ابتدا تک ایوانی بودند . پلان هر دو مسجد نامبرده در گذر ایام از تک ایوانی به چهار ایوانی متحول شد؛ و هیچ کدام از آغاز طراحی و اجرای چهار ایوانی نداشتند . بنابراین سرآغاز طرح کلاسیک دو ایوانی به خراسان باز می گردد که سه مسجد زوزن و فرومد و گناباد با طراحی دو ایوانی در فاصله 600 تا 609 ه ق ساخته شدند 

و همین سه مسجد سرمشق و الگوی معماران مکتب تبریز برای آفرینش پلان متقارن چهار ایوانی شدند؛ که اولین نمونه آن باید جامع علیشاه تبریزی باشد. همچنین، به طور کلی، معماری مساجد و ابنیه دینی آذربایجان تا دوره ایلخانی با پلان ایوان دار و پلان ستون دار (عربی) بیگانه است و مساجد فضاهایی تک محوری اند که مثال های شاخص آن عبارتند از: مسجد قیرنا، مساجد جامع تبریز، محمدیا سینیق قلعه باکو، ارومیه، سجاس و نخجوان و مساجد مجموعه های مومنه خاتون و قره باغ لار . بنابراین ظهور پلان ایوان دار در آذربایجان عهد ایلخانی تاثیر بسیار قوی و آشکار معماری خراسانی است؛ که سرمشق های شناخته شده آن مساجد زوزن فرومد و گناباد است.

نماسازی الحاقی و روسازی پوسته ای با آجر و گچ و کاشی کاری گسترده سطوح بنا از مشخصات بارز مکتب تبریز است که پیش از آن سابقه نداشت و صنعت و هنر کاشی کاری معرق با مکتب تبریز توسعه یافت. روی هم رفته می توان گفت کاشی های بناهایی که در مکتب تبریز ساخته شده اند به لحاظ فرم به دو گروه تقسیم می شوند: کاشی های تزیین حاشیه افریزها و چهار کنج و نیز کاشی هایی که همانند فرش سراسر دیوارها را می پوشانند، این کاشی ها شکل هشت ضلعی و صلیبی دارند و فضای خالی میان آنها را کاشی های ستاره ای پر می کنند.

مسجد جامع ورامین

نمونه زیبا از شیوه معماری آذربایجان در دوران ایلخانی

معماری آذربایجان

خانقاه پیرحسین باکویی - درناحیه قاضی محمد- مقبره بردعه و مسجد کبود را می توان بهترین و مناسبترین مثال و شاهد این ادعا آورد؛ کما اینکه هنر قالیبافی آذربایجان بر نقش مایه کاشی ها بسیار تاثیرگزار بوده است. . معماران ایرانی از شیوه تبریزی پوشاندن سطوح دیوارها به ویژه نماهای درونی بنا نه تنها در دوران ایلخانان استقبال کردند که در عهد تیموری نیز به ویژه در نمونه های عالی سمرقند، کاربرد این تکنیک دیده می شود. ابن بطوطه گزارش می کند که حیاط مسجد جامع علیشاه مفروش به مرمر و دیوارهای آن تماما کاشی کاری شده بود

در مکتب تبریز همچنین نشانه هایی از تاثیر مکتب معماری محلی شیروان دیده می شود. ساخت قوس هایی که شادروان پیرنیا آنها را قوس کلیل یا قوس آذری نامیده است  در اصل، میراث مکتب شیروان است

 سابقه تزیینات گچ بری درون ابنیه  بالاخص محراب ها نیز به مکتب شیروان می رسد. در عد ایلخانی کاربرد سنگ تراشیده تنها در بناهای آذربایجان مشاهده می شود؛ که از نمونه های شاخص آن مسجد سنگی ترک در میانه است . کاربرد تزیینات سنگ بری در معماری دوران ایلخانی - تیموری نیز از مکتب شیروان به ارث رسیده است؛ که نمونه های عالی و اعلای آن در این دوران را به صورت حجاری آیات قرآنی سوره نبا به خط ثلث بر روی سنگ مرمر در مسجد کبود مشاهده می کنیم.

طاق نماهای عجمی یا عجمانه و نیز طاق نماهای قطعه ای یا نقول قطعه ای از دیگر تکنیک های تزیینی اند که در مکتب نخجوان پدید آمدند؛ اما در مکتب تبریز نهادینه شدند؛ که نمونه های عالی آنها در ارک علیشاه تبریز مشاهده می شدند

آرامگاه سلطان بخت آغا اصفهان

با کاشی های فیروزه ای و لاجوردی اقتباسی از معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

عجمی یا عجمانه (برگرفته از نام معمار عجمی نخجوانی) گونه ای از تزیینات نقل به شکل طاق جناغی با خیز زیاد و عرض کم است که با فنون آجرکاری و یا گچ بری می سازند . ارک علیشاه تبریز دارای بهترین نمونه های تزیینات عجمی است؛ که تا به امروز نیز بر جای مانده اند , اما متاسفانه دو طاق نمای قطعه ای آن، که دارای کتیبه کوفی الصلوه الامعراج المومن بودند، در سال 1360ه.ش تخریب و برای همیشه نابود شدند.

مجموعه های رشیدیه، غازانیه، سلطانیه و علیشاه تبریزی نمونه های شاخص و کلاسیک مکتب تبریز بر مبنای متون تاریخی و مشاهدات باستان شناختی اند. از مجموعه رشیدیه یا ربع رشیدی و غازانیه و شنب غازان/ شام غازان متاسفانه چیزی بر جای نمانده است و آنها را صرفاً بر پایه روایات تاریخی می شناسیم تا کاوش های باستان شناختی، بر مبنای متون تاریخی همین قدر می دانیم که رفعت، عظمت و کاشی کاری معرق و حجاری خطوط ثلث و باغ سازی ایرانی در غازانیه و رشیدیه نمودی آشکار داشته است .  بررسی تحلیلی نتایج کاوش های باستان شناختی در ارک علیشاه تبریز نشان داده است که این اثر در اصل یک بنای آرامگاهی ناتمام با طرح یک ایوان بسیار بلند و رفیع در صحن مجموعه جامع علیشاه بوده است؛ که در طرفین پیش طاق آن، دو مناره بلند با ارتفاع بیش از 36 متر افراشته بودند . بنابراین درباره مسجد علیشاه تبریزی چیزی بیش از روایات تاریخی نمی دانیم؛ و این که طرحی چهار ایوانی با صحن مرکزی دارای باغ - احتمالا طرح ایرانی؟- داشته وبه کاشی کاری معرق و محراب مزین و پرتکلف و مناره های تنومند طرفین پیش طاق آراسته بوده است.

البته بر پایه کاوشها چنین استنباط می شود که طرح اجرای یک گنبد ساقه بلند در محوطه شمالی ارک علیشاه در دست اقدام بوده است .

مسجد اشترجان اصفهان

مربوط به دوره ایلخانی به سبک معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

گنبد سلطانیه یا ابواب البر خاقانی / اولجایتو، محوریت و مرکزیت یک مجموعه معماری دینی و حکومتی پرتکلف بوده است. گنبد سلطانیه بر مبنای تحلیل فضایی و پلان، شواهد باستان شناختی و اسم و عنوانی که داشته است، آرامگاه اولجایتو پنداشته می شود. کاشی کاری معرق پرتکلف، گچ بری های پر نقش و نگار، اجرای خطوط ثلث، رفعت و عظمت، اجرای قوسهای آذری و ترکیب بندی چند مناره ای از مشخصات گویای مکتب تبریز است که در این شاهکار معماری نمود عینی دارند . طراحی و ساخت این اثر نیز به علیشاه تبریزی منسوب است

نتیجه گیری

سبک آذربایجانی، معرف خصوصیات و شیوه های معماری ایرانی در سده های هفتم و هشتم هجری قمری است؛ که با شناسه هایی یازده گانه از شیوه های معماری عصر سلجوقی خراسان - ماوراءالنهر متمایز می شود؛ این سبک بر مبنای آموزه ها و تجارب مکاتب تبریز و نخجوان و در پیوند با فرم متقارن دو ایوانی خراسانی شکل گرفته است؛ که این آفرینش هنری، برآیند پیوندهای فرهنگی - اجتماعی ایران بزرگ از آذربایجان تا خراسان بزرگ بوده است.

دامنه تاثیرات سبک معماری آذربایجان تا خراسان و ترکستان دوره تیموری و مصر عهد ممالیک امتداد یافت. حضور سبک معماری آذربایجانی در خراسان و ترکستان پایدار بود؛ به طوری که شیوه های معماری دوره متقدم تیموری ادامه راه و سنت هایی است که از آذربایجان دوران ایلخانان برآمده بودند.

باید توجه کرد که در دوره تیموری در ترکیب بندی مناره ها، تکنیک ساخت گنبد و کاشی کاری تحول چندانی پدید نیامد؛ و معماری دوره تیموری صرفا ادامه راهی بود که معماران ایرانی از تبریز آغاز کرده بودند.

مقبره شیخ عبدالصمد اصفهانی صوفی مشهور ایلخانی در نطنز

با شیوه زیبای معماری آذربایجان

معماری آذربایجان

همچنین میتوان به سه گنبد و مسجد جامع سلجوقی شهر ارومیه

مسجد جامع ارومیه

یا مسجد جامع سلجوقی اردبیل

مسجد جامع اردبیل

و یا به گنبدهای تاریخی شهر مراغه مانند گنبد غفاریه، گنبد سرخ، گنبد کبود، گنبد مدور و... از دوره سلجوقی و ایلخانی اشاره کرد.

گنبدهای مراغه

بنابراین شایسته است که به جای اصطلاحات نادرست ایلخانی - تیموری و آذری از اصطلاح سبک معماری آذربایجان استفاده شود؛ که اساس و مبنای آن چشم انداز پیوندهای فرهنگی - اجتماعی ایرانیان در بستر تاریخ و آفرینش های هنری برآمده از همین تعاملات تنگاتنگ و دو سویه است. سبک معماری آذربایجانی، که نقطه اوج و تکامل آن مکتب تبریز است، در تاریخ فرهنگ و هنر ایران زمین نقطه تکامل سبک خراسانی سده های چهارم تا ششم هجری قمری و زمینه ساز و مقدمه پیدایش اسلوب معماری عهد صفوی است.

نویسنده مقاله : بهرام آجورلو ، استادیار باستان شناسی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

نویسنده مطلب: دنیز قارتال

لینک پست مکتب نگارگری تبریز

لینک پست شنب غازان تبریز

لینک پست گنبد سلطانیه زنجان



دسته بندی : ایران , آذربایجان , * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان ,
برچسب ها : شیوه آذری , معماری ایرانی , سبک معماری , ایلخانی , ابنیه های تاریخی , معماری اسلامی , معماری سنتی ,


نویسنده : تبریز قارتال جمعه 4 بهمن 1392, 01:00 ق.ظ
فرهنگ و شخصیتهایی از ترکان


آفرین بر مردمان تورک آذربایجان که شعار همیشگی آنها  "یاشاسین"  است.
این کلمه نشانگر شعور و فرهنگ غنی و بالای این مردمان است و برعکس برخی دیگر که با لعن و مرگ بر دیگران چهره مخدوشی دارند، مردم آذربایجان با گفتن:
یاشاسین ایران اسلامی...
یاشاسین آذربایجان...
یاشاسین تراختور....
محبت و همنوع دوستی خود را به نمایش میگذارند که بواقع صاحب اصلی فرهنگ و تمدن هستند...
چیزیکه در علم فیزیک هم ثابت شده میباشد و آن اینکه هر عملی در کائنات اثر داشته و بازخورد آنرا عینا میبینیم و عکس العمل خواهد داشت.

ترکه

کینه شتری و انتقام جویی و نفرت و موزیگری هرگز در دل ما آذربایجانیهای مهربان هیچ جایی ندارد و با سخاومتندی و غرور بجا و منش بزرگوارانه از خبط و عصیانگری دیگران گذشت میکنیم.

پس شعار همیشگی و زیبا و افتخارآمیز ما یاشاسین همه دنیا است...



شخصیتهای ماندگار ترک در تاریخ

تاثیر و نفوذ فرهنگ ترک در جهان

شخصیتهای ترک



در این مطلب، پیرامون دانشمندان، هنرمندان، فرهیختگان و چهره‌های سیاسی ترک که در تشکیل و توسعه تمدن جهانی نقش مهمی ایفا کرده و با نوآوریهای خود، در فراسوی مرزهای جغرافیایی کشورشان نیز تاثیرگذار بوده‌اند، سخن خواهیم گفت.

***

همانطوری که می‌دانید، سخن گفتن و اظهارنظر قطعی در مورد تبار و قومیت بسیاری از شخصیتهای دوران باستان امکان‌ناپذیر و بحث در این زمینه نیز بی‌فایده است. طبعاً تمامی جوامعی که در جغرافیای محل رشد و تربیت این اشخاص زندگی کرده‌اند، نبست به چهره‌های افتخارآفرین، احساس مالکیت کرده و آنها را از آن خود دانسته‌اند. به همین دلیل، هنگام سخن گفتن از "شخصیتهای ماندگار ترک"، نه ریشه و تبار این بزرگان، بلکه محیط رشد و تربیت آنها مد نظر قرار گرفته است. به عبارت دیگر، منظور از "شخصیتهای ماندگار ترک"، شخصیتهایی است که در "محیط وسیع فرهنگ ترک" پرورش یافته‌اند.

پیش از معرفی مشاهیر ماندگار ترک، اشاره‌ای خواهیم داشت بر تاثیر و نفوذ فرهنگ ترک در جهان.


روند پیشروی مغولها

ترکها


سلسه قدرتمند سلجوقی و ایلخانی با پایتختی تبریز

ایلخانی


ترکها که پیش از پذیرفتن دین اسلام، با ایجاد تمدنهای بزرگ در جهت بالا بردن سطح رفاه و استاندارد بشری نوآوریهای مهمی برای بشریت به ارمغان آورده بودند، پس از پذیرفتن دین اسلام و تشکیل فرهنگ ترکی- اسلامی نیز در زمینه‌های مختلف علمی و فرهنگی، به ویژه فلسفه، طب، نجوم، معماری، ادبیات و غیره دست به نوآوریهای مهمی زدند.


در دوره پیش از قبول اسلام، با کشف آهن و بکارگیری آن در ساخت آلات و ادوات مختلف توسط ترکها؛ زندگی بشری وارد مرحله جدیدی گردید و انسان در مقابل حیات وحش، از سیستم دفاعی پیشرفته‌تری برخوردار شد.


دوره باشکوه ایلخانی و تبریز و آذربایجان

علیشاه


باز در همان دوره، با اهلی ‌کردن و بکارگرفته شدن اسب توسط ترکها؛ زندگی بشری سرعت یافت، فاصله‌ها کمتر شد، در زمان صرفه‌جویی گردید، میان افرادی که دور از یکدیگر زندگی می‌کردند، ارتباط برقرار شد، سیستم خبررسانی ایجاد گردید، در میادین جنگ برتری به وجود آمد، از تعداد کسانی که هنگام مهاجرت به دلیل سرما و گرما و خشکسالی جان خود را از دست می‌دادند، کاسته شد. به عبارتی می‌توان گفت که اهلی‌سازی و بکارگیری اسب، نقطه عطفی در تاریخ بشریت بشمار می‌رود.


حضور اسب به عنوان بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی بشری، اختراعات و نوآوری‌های جدیدی نیز به همراه داشت. برای مثال، محققین معتقدند که لباسی که امروزه به نام شلوار از آن استفاده می‌کنیم، پس از آن طراحی گردید که انسان سوارکاری را آغاز و لباس خود را متناسب با آن طراحی نمود.

با پذیرفتن دین اسلام، نقش ترکها در جهان پررنگتر شد. توسعه و غنی‌تر شدن فلسفه اسلامی در یک محیط علمی، عموماً با مطرح شدن دیدگاههای فلسفی فیلسوفان ترک و آثار بجای مانده از آنها تحقق یافت. بطوری که فلسفه یونانی، به عنوان اولین نماینده واقعی تفکر اسلامی، فارابی را شناسایی نمود.


فارابی

محمد بن اوزلغ فارابی که در شهر اوغوزنشین قاراجوق (فاراب) در ترکستان بدنیا آمده بود، با تالیف نزدیک به ۱٦۰ اثر در موضوعات فلسفه، فزیک، متافیزیک، نجوم، منطق، روانشناسی، سیاست و غیره، به عنوان بهترین مفسر افکار ارسطو، لقب "معلم ثانی" را بدست آورد. راهی که فارابی در جهت مطابقت دادن دین و فلسفه و یا به عبارتی عقل و ایمان گشوده بود، بعدها با تقویت فکری ابن سینا، فسلفه مسیحیت را برای مدت طولانی تحت تاثیر خود قرار داد.

ابن سینا که در زمینه طب، منطق، فیزیک، طبیعیات، اخلاق، فلسفه دینی و غیره نزدیک به ۲۲۰ اثر علمی تالیف کرده و بسیاری از آثارش به زبان لاتینی ترجمه گردیده، از جمله شخصیتهایی است که بیشترین تاثیر را در شرق و غرب داشته است.

ابن سینا


به عقیده پروفسور دکتر ابراهیم قفس‌اوغلو، علم مثبت در چارچوب ترکی- اسلامی نیز با فارابی آغاز می‌شود. کتاب "احسان‌العلوم" فارابی که در آن به طبقه‌بندی علوم پرداخت گردیده، با ترجمه به زبان لاتین، الهام بخش و منبع اصلی آثار گوندی‌سالوی در غرب بوده است.

ابوریحان بیرونی خوارزمی یکی از دانشمندان معروف که در دربار ترکان غزنه زندگی می‌کرد و به همراه سلطان محمود غزنوی در جنگهای هند حضور داشت نیز برای اولین بار، آیات قرآن را در کنار سخنان فیلسوفان یونانی ذکر نمود. به عقیده بیرونی، شرط اصلی برای پیشرفت علم، آزاداندیشی است و "افکار و باورهای انسانها متفاوت می‌باشد." همچنین دو موفقیت بزرگ بیرونی در حل دو مسئله کلاسیک جبر که تنها با استفاده از پرگار و خط‌کش قابل حل نبود، سبب گردید که این دئ مسئله در غرب به عنوان "مسئله‌های بیرونی" شناخته شود.

ابوریحان بیرونی


بدون شک هنگام سخن گفتن از پزشکی، پیش از همه نام ابن سینا تداعی می‌گردد. ابن سینا در غرب با لقب "حکمدار طب" معروف است و نباید فراموش کرد کلاهی که امروزه فارغ‌التحصلان پزشکی بر سر می‌کنند، در واقع شکل جدیدی از دستار ابن سیناست.

در مدرسه نظامیه بزرگترین مرکز آموزشی آن دوره نیز که در سال ۱۰٦٦ میلادی از سوی سلطان آلپ ارسلان در بغداد تاسیس یافت، علاوه بر آموزه‌های دینی؛ علومی مانند فلسفه، زبان‌شناسی به ویژه زبان عربی و ریاضیات نیز تدریس می‌شد. با توجه به اینکه که در اروپای آن زمان موسسه‌ مشابهی وجود نداشت، می‌توان مدرسه نظامیه را اولین دانشگاه جهان دانست.

آلپ ارسلان

آلپ ارسلان

ترکهای آذری


همانطوری که مشاهده می‌شود، شخصیتهای ترک در تمدن جهانی، تنها تاثیرپذیر و استفاده کننده نبوده، بلکه توانسته است شخصیتهای تاثیرگذار، نوآور و بسیار موفقی در سطح جهان پرورش دهد که در قسمتهای بعدی برنامه، به معرفی تک تک شخصیتهای ماندگار ترک در جهان خواهیم پرداخت.


منابع:

قفس اوغلو، ابراهیم (۲۰۰٥)، فرهنگ ملی ترک، انتشارات اوتوکن، استانبول

هیئت، جواد (۱۳۸٦)، تاثیر فرهنگ شرق بر فرهنگ و تمدن غرب، مجله وارلیق، شماره ۱٤٤، ویژه‌نامه مجموعه مقالات دکتر جواد هیئت، صص ۲۱-۱۳، تهران. انسیکلوپدی مشاهیر ترک و جهان


لینک پست ترکان
لینک پست ملل ترک - حماسه کؤرشاد

لینک پست مولانا

لینک پست نظامی گنجوی




دسته بندی : آذربایجان , * مشاهیر آذربایجان , * تورک سئسه لینک ,
برچسب ها : ایلخانی , ترکان پیش از اسلام , فرهنگ آذربایجانیها , یاشاسین , فارابی , ابن سینا , ابوریحان بیرونی ,



» درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News ( جمعه 16 اسفند 1398 )
» ویروس کرونا تهدیدی در ایران ( جمعه 9 اسفند 1398 )
» نقاش و نگارگر استاد علی اصغر پتگر ( جمعه 25 بهمن 1398 )
» زینب پاشا بانوی رابین هود ایران ( جمعه 18 بهمن 1398 )
» خانه زیبا که به هتل بوتیک در تبریز تبدیل می‌شود ( یکشنبه 6 بهمن 1398 )
» بنیس شبستر ، روستای دانشگاهی بدون بیکار و بی سواد ( چهارشنبه 25 دی 1398 )
» برف زمستانی 1398 تبریز ( جمعه 20 دی 1398 )
» اردبیل؛ سرزمین چشمه‌های بهشتی آذربایجان ( یکشنبه 15 دی 1398 )
» مشکلات صنعت کفش چرم دستدوز تبریز ( پنجشنبه 5 دی 1398 )
» شب خاطره ها چیلله گئجه‌سی ( شنبه 30 آذر 1398 )
» خلیل بحران طنز پرداز ( چهارشنبه 20 آذر 1398 )
» شهر شکی جمهوری آذربایجان ( یکشنبه 10 آذر 1398 )
» پاکبان و جدال با فاضلاب برای یک لقمه نان حلال ( دوشنبه 4 آذر 1398 )
» دوربین تبریز لینک 80 ( گردشی در اطراف بیلانکوه ) ( جمعه 24 آبان 1398 )
» پارک باغ‌شهر تبریز ( دوشنبه 13 آبان 1398 )
» مسجد حسن پاشا در انتظار احیا ( جمعه 3 آبان 1398 )
» شهر گمشده اوجان آذربایجان در راه احیا ( جمعه 26 مهر 1398 )
» عشایر شاهسون آذربایجان از اصالت تا زندگی شیرین ( سه شنبه 16 مهر 1398 )
» مصاحبه مینا خلیل‌ زاده فتحی برنده جایزه هوانوردی آمریکا ( چهارشنبه 10 مهر 1398 )
» چهار پروژه و نابودی چهار اثر تاریخی تبریز ( جمعه 5 مهر 1398 )
» زووفان حیوانات تبریز ( دوشنبه 25 شهریور 1398 )
» تصاویر محمدحسن‌میرزا قاجار در دارالحکومه تبریز ( پنجشنبه 21 شهریور 1398 )
» دلیرمردی که سوختن ارسباران را برنتابید ( دوشنبه 11 شهریور 1398 )
» حوادث اشغال تبریز توسط ارتش سرخ در شهریور ۱۳۲۰ ( دوشنبه 4 شهریور 1398 )
» شهروند لینک آذربایجانی 78 ( مهری نژاد ) ( سه شنبه 29 مرداد 1398 )
» سرگذشت دراماتیک امپراتوران مدرسه‌سازی مردانی آذر ( شنبه 19 مرداد 1398 )
» ضرورت احیا هتل قدیمی گراند و محله پاساژ تبریز ( جمعه 11 مرداد 1398 )
» ساعت به وقت گدایی در شهر بدون گدا تبریز ( دوشنبه 31 تیر 1398 )
» شهروند لینک آذربایجانی 77 ( آراز نویدی ) ( جمعه 21 تیر 1398 )
» چهارمین جشنواره خلاقیت و نوآوری تبریز ( پنجشنبه 13 تیر 1398 )
موضوعات

لینکستان

» سازمان گردشگری شهرداری تبریز Tourism Development Organization of Tabriz Municipality
» گردشگری آذربایجان شرقی - تبریز توریست
» آپارات کارتونهای آذربایجانی
» وبلاگ کلیبر سیتی (پریسا)
» وبسایت تبریز دانلود (هادی)
» آنایوردوم خطبه سرا
» آذربایجان و پیرامون (عبدالحسین)
» وبلاگ بایرام (بیانی)
» وبلاگ جانیم آزربایجان(elçi bəy)
» وبلاگ مازگامت
» یئنی قاپی
» سایت ادبیات ترکی ایشیق
» شهرمن تبریز (یاشار)
» وبلاگ باخیش(شادی)
» وبلاگ سهند ما (محسن)
» خاطیره لر دوراغی (حسین واحدی)
» صنم در اوج (سجاد)
» وبلاگ اشعار ترکی آذری و فارسی
» یوردوم ملکان
» وبلاگ تبریز شهر اولین ها (سعید)
» سهند توپراقی(جواد نجات)
» املاک قربانی (اسپیران)
» وبلاگ ینگی اسپیران (محمد)
» آنــــا یــوردوم تــبریــز(عبدا.. رضوی)
» وبلاگ کشاورزی آمقانی اسکو(شوکتی)
» وبلاگ گوگان
» ....................................
» وبلاگ اخبار اردبیل (فرزاد)
» وبلاگ شهریمیز اورمو
» دئیه لر(دیگاله)-اورمیه
» وبلاگ مشگین شهر (میلاد)
» وبلاگ چشمه های بهشتی آرتاویل
» پروژه های عمرانی ایران
» وبسایت مشهد امروز (اشکان)
» مشهد شهر بهشت (امیرحسین)
» وبلاگ شهر خرم آباد
» وبلاگ هورامان
» وبلاگ برازجان (بوشهر)
» وبلاگ آموزش رانندگی
» هواشناسی ایرما
» ......................................
» وبلاگ گالری تراکتور
» وبسایت گسترش فولاد تبریز
» وبسایت باشگاه ماشین سازی تبریز
» وبسایت رسمی باشگاه تراکتورسازی
» لینک پیش فرض دوم
» لینک پیش فرض اول
» لیست لینک ها

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

تبریز دیجی لینکلر

تلگرام تبریز ویکی لینکلر

 اینستاگرام تبریز ویکی لینکلر

 آپارات شبکه سهند

آپارات سهند موزیک

آپارات سهند کارتون

آشپزی آذربایجان

تبریز 2018

فیسبوک

لنزور

آذربایجان نیوز

توریسم و گردشگری

سوغات و صنایع دستی

هواشناسی آذربایجان

اصالت و رسوم آذربایجان

مشاهیر

اولین های تبریز

ترکی آذربایجانی

تاریخ باستان

درباره ما


مجموعه تبریز ویکی لینکلر
Tabriz WikiLinks
آغاز وبلاگ در آذر ماه 1391
*******************

وبلاگ تبریز ویکی لینکلر
Tabrizlinks.mihanblog.com

وبلاگ تبریز دیجی لینکلر
Tabrizdigilinks.mihanblog.com

اینستاگرام تبریز ویکی لینکلر
Instagram.com/tabrizlinks

فیس بوک تبریز ویکی لینکلر
Facebook.com/tabrizlinks

شبکه ویدیویی نماشا تبریز لینک
Namasha.com/tabrizlinks

آپارات ویدیویی شبکه سهند
Aparat.com/sahandtv

آپارات ویدیویی سهند موزیک
Aparat.com/sahandmusic

آپارات ویدیویی سهند کارتون
Aparat.com/sahandcartoon

آپارات ویدیویی آشپزی آذربایجان
Aparat.com/sahandchef

آپارات ویدیویی بازنشر تبریز 2018
Aparat.com/tabriz_2018

کانال یوتیوب ویدیویی
youtube.com/tabrizlinks

گالری لنزور تبریز ویکی لینکلر
Lenzor.com/tabrizlinks

تلگرام تبریز ویکی لینکلر
https://t.me/tabrizlinks
@tabrizlinks


ایجاد کننده وبلاگ : تبریز قارتال


    گوگل

    ویکی پدیا

    کتاب ترکی

    دیکشنری زبان ترکی

    دایره المعارف مجازی

    دریاچه ارومیه

    مستمندان تبریز

    استخدامی

    تبریز سرچ

    دیوار تبریز

    رقص آذری

    زنجان توریسم

    تبریز مدرن

    tripadvisor

    تراکتور لینک

    آمار و داده های تبریز

    نصرنیوز

    خبرگزاری شهریار

    آخار آذ

    آناج

    آذرقلم

    دورنا نیوز

    میراث فرهنگی آذربایجان

    صدا و سیمای مرکز استان آذربایجانشرقی

    استانداری آذربایجان شرقی


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات