تبریز ویکی لینکلر

 
نوروز بایرام 95
نظرات |

ایل بایرامیز موبارک


ای قلب لری گؤزلری تغییر وئرن الله
گؤندوز گئجه نی بیر بیرینه دؤنده رن الله
لطفیله بیزیم حالیمیزی یاخشی حال ایله
ای ایشلری تدبیریله احسن گوره ن الله


نوروز 95

شعر ترکی از معجز شبستری در مورد عید نوروز- معجزین ترکی شعری بایرام اوچون
سنی تاری بایرام خانیم                                   راضی اولما من اوتانیم
بایرام دا یوخدور تومانیم                                 گئت تبریزه ، گلمه بیزه
من ده یوخ حوصله بایرام !                             الیم بوشدور هله بایرام !
شیل اولاسان بئله بایرام                                گئت تبریزه ، گلمه بیزه
بایرام اگر گلسن بیزه                                    بیر شال گتیر قارا قیزه
گتیرمه سن ، گت تبریزه                                گلمه بیزه ،  گلمه بیزه
گلسن بیزه آغام جانی                                      باشین یاررام ، آخار قانی
اوغلانین یوخدور تومانی                               گئت تبریزه ، گلمه بیزه
گؤرسن آخیر چرشنبه نی                             سؤیله اینجتمه سین منی
پلووون یوخ یاغی – دنی                              گئت تبریزه ، گلمه بیزه
ساققیزی سالمیشام انگه                                  اوغلان گتدی منی تنگه
پول یوخدور وئرم فیشنگه                            گئت تبریزه ، گلمه بیزه
بایرام ! واللاه یوخدور ناریم                          یاری گورمه یه آپاریم
نار وئرمه سم ، کوسر یاریم                          گئت تبریزه ، گلمه بیزه
وارلی یئییر یاغلی چیلوو                              یوخسول چکر ، غصه – خینوو
بیزده یوخدور ، خوروز پیلوو                        گئت تبریزه ، گلمه بیزه
یوخسول مین درده توش اولار                       منی ایچمه دن سرخوش اولار
تبریز حالواسی خوش اولار                          گئت تبریزه ، گلمه بیزه

آذربایجانی

وعده یئلی
آذربایجاندا، بایرامدان قاباق اسـَن یئل دیر. بو یئلین اسمه‌سی اؤنملی بیر حادیثه سانیلیر. آذربایجان فولکلوروندا، بو یئلین اسمه‌سیندن اون‌یئددی گون سونرا ایلین تحویلی (کؤهنه ایلین تزه ایله دَییشیلمه‌سی) سانیلار. اونا گؤره ده، اونو "بایرام یئلی" و یا "وعده یئلی" (موژده وئرن یئل) آدلاندیریرلار.

بایرام یئلی فولکلوردا
بایرام یئلی‌نین، باشقا یئل‌لر (آغ‌یئل و مئه) کیمی اولسون دئیه، معیّن بیر کاراکـتئری یوخ دیر آنجاق اونون حادیثه‌لنمه‌سی اؤنملی ساییلار. نییه‌کی، قاسیرغالی اودوقدا هرزادی دَییشـَر. خالق اینانیر کی، بو یئل اسنده "حلال اوشومز آما حرام اوشویـَر" (حلال أتلی حئیوان‌لار اوشومز آما حرام اتلی حئیوان‌لار اوشویر.) انسان دا حرام اتلی اولدوغو اوچون بو یئل اسنده اوشویـَر.

بایرام یئلی آذربایجان ادبیاتیندا
بورادا، اؤرنک اولاراق، شهریارین حئیدرباباسیندان بیر بند وئریلیر:
"بایرام یئلی چارداخ‌لاری ییخاندا
نوروزگولو قارچیچه‌یی چیخاندا
آغ بولودلار کؤینک‌لرین سیخاندا
بیزدن ده بیر یاد ائلیـیه‌ن ساغ اولسون
دردلریمیز قوی دیکـَلسین داغ اولسون"

بایرام آیی
بو آی بایرام آیی دیر  بایرام سایلی گون قالیر و بیز ده تله سیریک عومور گونوموز گئچسین و تئز بایرام گلسین و بونو دئمک لازیم اینسان الینده اولان نین قدر و قیمتین بیلمیر چالشیر بیر شئی لر الده ائتسین آنجاق بیلمیر بو چالیشمادا نه ای الدن وئریر !
چاتیب سندن کوچن گئچدی              اجل جامین ایچه گئچدی
اولان اولدو گئچن گئچدی                  نه ایستیردین اولان دونیا
سنه قارون لار آل لاندی                   قیزیلدان تللی قال لاندی
باتیب ظلماته قویلاندی                     اولوب    تللی تالان دونیا

بایرام


سیزی بوگون کی نوروز بایرامی مناسیبتی ایله تبریک ائدیرم. قوی همیشه بئله گوزه ل بیر گونده بیر-بیری میزه اس ام اس یازاق.قوی همیشه پول لاریمیز بئله شئی لره گئتسین. بایرامینیز موبارک
sizi bügün ki münasibətilə təbrik edirəm . qoy həmişə belə gözəl bir gündə birbirimizə sms yazaq . qoy həmişə pullarımız belə şeylərə getsin . bayramınız mübarək


آرزوم بودور غصه – غمین یوخ اولسون ، اورک لردن دردلر گئتسین ، سئوگی پایئن چوخ اولسون ! نوروزبایرامینیز موبارک
arzum budur qussə qəmin yox olsun

ürəklərdən dərdlər getsin sevgi payın çox olsun
novruz bayramınız mübarək


سیزه چوخ عزیز و دیرلی اولان نوروز بایرامین تبریک ائدیرم . سیزه جان ساغلیغی ، سوفره نیزین بول و برکتلی اولماسین آرزو ائدیرم ، قوی بوتون آرزولارینیز یئرینه یتشسین ، نوروز بایرامینیزی تبریک ایدیرم !!
sizə çox əziz və dəyərli olan novruz bayramını təbrik edirəm . sizə can sağlığı sufranızın bol və bərəkətlı olmasını arzu edirəm . qoy bütün arzularınız yerinə yetişsin . novruz bayramızı təbrik edirəm


“ گوزل اینسانلار ، گوزل گونلرده یادا دوشرلر” بو گوزل گونده دونیانین بوتون گوزللیک لری سنین حایاتین دا اولسون . . . ” نوروز بایرامی سنه موبارک اولسون
gözəl ınsanlar gözəl günlərdə yada düşərlər. bu gözəl gündə dunyanın bütün gözəllikləri sənin hayatında olsun . novruz bayramı sənə mübarək


“یئنه گلیر نازلی باهار ، نازلی یاز
هامینین یازیسین بو ایل یاغلی یاز
جان ساغلیغی ، جیب وارلیغی ، اولوم آزمهریبان آللاهیم ، بئله یازی یاز.”
“تازا ایلینیز موبارک اولسون.”
yenə gəlir nazlı bahar nazlı yaz

hamının yazısını bu il yağlı yaz
can sağlığı cib varlığı ölüm az
mehrıban Allahım belə yazı yaz
yeni iliniz mübarək olsun


بایرام گوزللیک دیر ، گوزللیک لر سیزین اولسون ، بایرام اوموددور ، اومودلرینیز گرچک اولسون ، نوروز بایرامینیز موبارک اولسون
Bayram gözəllikdir . gözəlliklər sizin olsun . bayram ümüddür . ümüdləriniz gərçək olsun . novruz bayramız mübarək




آیین سنتی نوروز در روستاهای آذربایجان Novruz Tədbiri
[http://www.aparat.com/v/Om9vq]

آداب رسوم سنتی آذربایجان برای عید نوروز Novruz Adetler
i
[http://www.aparat.com/v/7xVza]

انیمیشن عید نوروز قونشو Novruz bayramınız mübarək
[http://www.aparat.com/v/0Vqg6]

توریستها و مراسم تکم خوانی نوروز تبریز Festa del NoRooz
[http://www.aparat.com/v/Bna8q]

اجرای مراسم استقبال نوروز ۹۵ در بازار تاریخی تبریز
[http://www.aparat.com/v/aMYy1]

بایرام آیی و اونون چرشنبه‌لری ماراغادا / حامید مورسلی
چوخ أسکی‌لردن بری آذربایجان'دا ایلین سون آیی‌نین آدینا بایرام آیی دئیرمیش‌لر. بو آدین وئریلمه‌سینه گؤره کسین بیر چوخ فاکتلی نده‌ن‌لر وار. بو اؤزت اولاراق یازدیغیم یازقیدا چالیشاجایام اؤز یاشادیغیم و اورالاردا بویا باشا چاتدیغیم یئرلرین فولکولورونا توخونوب بیرزامانلار چوخ گوجلو کئچیریلسه‌یدیلر ده بوگون اونودولموش دورومونا یئتیشمیش عادت عنعنه لردن دانیشام. آرتیلمالی بو سؤزلری آنام و آتامدان مین بیر دیل ایله سوروشوب یازمیشام. (دئمه‌ییردیلر)
بؤیوک چیلله‌نین بوتون سویوق سازاقلارینا دؤزوب خیردا چیلله‌نین قارلی، سویوقلو گونلرینی سونا چاتدیران تورک‌لر قیشین سون آیی-نا بایرام ‌آیی دئیرلر؛ قیشین چیله و چتینلیک‌لرینه دؤزه‌بیلب اونو دیزه چؤکدورمک اوچون بایرام آیی‌نین ایلک گئجه‌سینده "چیلله قوودو" تؤره‌نینی کئچیررمیش‌لر. بو تؤره‌ن‌ده "چیلله قاچدی بایرام گلدی" –نی ایفاده ائده‌رک تونقال قالانمیش یانار اودون اوزه‌ریندن آتیلارمیشلار.

عید نوروز

آذربایجانین و گئنلده تورک ائللری، بایرام آیی‌نین چرشنبه‌لرینی، دؤردلوک اؤیه‌لریندن (عناصر اربعه) ایلهام آلاراق: سو، اود، یئل و تورپاق چرشنبه‌سی آدلاندیرارمیشلار. بئلجه اونلارین ایناملارینا گؤره ایلین سون چرشنبه‌سی تورپاق چرشنبه‌سی‌ایمیش. تورپاق سودان، اوددان و یئلدن گوجونو آلاراق یئنیدن جانلانیب دوغانین باشلانقیجی سانیلیرمیش. آنجاق بونلارین یانی سیرا بیزیم کندیمیز و بؤلگه‌میزده  بایرام آیی‌نین چرشنبه‌لری‌نین  باشقا آدلاری دا واریمیش. بو اوزدن: خبرچی چرشنبه، قره چرشنبه، کوله چرشنبه، آخیر چرشنبه کیمی آدلاریلا دا تانیارمیش‌لار.
او چاغ‌لار ایل سایار و گون سایارلارین اولمادیغی اوچون دوغا و طبیعت اینسانلاریمیزین ایلک و دوزگون چاغین گؤستریجی‌سی اولارمیش. بایرام‌آیی‌ و یازین گلیشی‌نین ایلک خبرینی کؤچَری قوشلارین گلیشی و بلکه منطقه‌میزین اوزه‌ریندن کئچیشمه‌لریندن آنلایارمیشلار. بایرام آییندا ائل آراسی کیشی‌لر آششیق، بادام، عزیزعلی و چیلینگ آغاج اوینارمیش‌لار.

سال جدید

بایرام آیی‌نین ایلک چرشنبه‌سینه خبرچی دئیرمیش‌لر، بو چرشنبه‌نین گلیشی بوتون اینسانلارا یازین گلیشینین موشدولوغونو وئرمک‌ده ‌ایدی. بو اوزدن خبرچی چرشنبه‌دن باشلیاراق آداخلی قیزلار بی جورابینی، قاری ننه‌لری ایسه بایراملیق پایی یئرینه قویماقلاری اوچون یون جورابی و بئلنچی أل ایشی  توخونمالارینی توخوماغا باشلایارمیش‌لار.
ایکینجی چرشنبه‌یه قره چرشنبه‌ دئیرمیش‌لر. قره چرشنبه‌ده ائوین حیس-میسینین آلیب، توزونو آلارمیشلار، آغیر پالتارلاری، فرش‌لری یویوب گونون اؤنونه سَرَرمیش‌لر. آغ تورپاق دان لوغاب توتوب  ائولرینی آغ تورپاق ایله یئنی دن سووایارمیش‌لار. هئچ بیر یئرده توز تورپاغا گیزلی قالیب گلن ایله قالماسینا ایزین وئرمزیمیش‌لر.
اوچونجو چرشنبه‌یه کوله چرشنبه دئیرمیش‌لر؛ بئلنچی گونده عاییله‌نین بوتون اویه‌لری (عضولاری) ساچلارینی قیسسالدیب اؤزلرینه یئتیشرمیش‌لر. قیز گلین‌لر اؤزلرینی بزه‌ییب دوزه‌یرمیش‌لر؛ قاری ننه‌لر ایسه باشلارینا خینا (حنا) قویارمیش‌لار. یومنو خوش اولار  دئیه ایناملارینا گؤره طؤیله‌ده اینک‌لرین قویروقلارین دا بیله قیسسالدارمیش‌لار.

nowruz

تورپاق چرشنبه‌سی یا بیزده دئییلن آخیر چرشنبه‌نین چوخ اؤزه‌ل یئری واریمیش. آخیر چرشنبه‌ آخشامی (یئرگونو= سه‌شنبه  آخشام باشی) قووورقا (بیز دئیه‌ریک قوقا؛ بوغدانین قورولموشونا قووورقا دئیرلر) پیشیررمیش‌لر. آنجاق بو قووورقانی قوووراراق اودون اوزه‌رینده قوورولماقدا اولان ایستی بوغدالاردان، بیر یاش دستمالین گوجوله بیر آوووج گؤتوروب؛ دستمالین آغزینی سیخ باغلاییب بیر قویونون ترکینه آتیب یا دا بیر دووارین چاتلاغینا قویارمیش‌لار؛ بوتون دیدی قودولارین، قورد قوشون، تام آنلامیندا دوشمانلارینین آغزینی باغلاسین‌لار دئیه. همین گئجه داما چیخیب أرسینله دامین دؤرد دؤوره سرچین و باجالارینین قیراقلاریندا جیزیق چکیب، او جیزیغین ایچه‌ریسینه قوورقا آتارمیشلار، باشقا چول قوشلارینا اورزو(روزی) اولسون دئیه. او گئجه یئددی نفر وارلی آدامین کوللویوندن یئددی دنه چؤپ گتیریب  اونو سوت (شیر) پیشیرنده اوجاقدا یاندیرارمیشلار،  بیر ده یئتدی نفر وارلی‌نین آدینی دئیه رک یاپما یاپارمیشلار؛ بو ایشلریله اونلارین تارازیندا اولماق ایسترمیش‌لر؛ آنجاق بو ایشی گیزلیجه گؤررمیش‌لر؛چونکی وارلی‌لار هئچ زامان راضی اولمازیمیشلار کاسیب‌لار دا اونلار تارازدا اولالار.

عیدی

آخیر چرشنبه  گئجه‌سی قورشاق ساللارمیش‌لار. بو اوزدن قورشاق ساللایانا جوراب، بویانیقلی یومورتا و بیر چوخ یئملی وئررمیش‌لر. او گئجه‌سی هامی کورسونون تووندا أیله‌شیب دئییب گولرمیش‌لر. مجلیسلری بایاتی و ناغیل دئمک‌له قیزیشدیرارمیش‌لار. قولاق آسماق و بیرینین آغزینی فال توتماق کیمی اینانج‌لاری واریمیش.
آخیر چرشنبه گونو سحر ائرته‌دن عاییله اولاراق چای قیراغینا گئدیب اوردا بئلنچی سؤزلر ایفاده ائدرمیش‌لر:
سوبای قیزلار و اوغلان‌لاردئیرمیش‌لر: آتیل باتیل چرشنبه؛ باختیم آچیل چرشنبه
جیبلرینده شیرنی‌دن، یئمیش‌دن آپاریب چایین آخار سویونا آتاراق دئرمیش‌لر:
چرشنبه ننه من سنین آغزینی شیرین ائتدیم؛ سن ده منیم آغزیمی شیرین ائله.

آیین

بیر گوزگو، بیر قایچی آپاریب سویو گوزگونون اؤنونده قایچیلان کسه‌رک، عاییله‌لرینده ایسته‌دیکلری اینسانلارین آدینی اؤنجه دئیه‌رک بئله ایفاده ائدرمیش‌لر:
... (فیلان آدامین) دیش آغریسینی، باش آغریسینی، قول آغریسینی ... و هابئله بوتون وجودون آغریسینین هامیسینی کسیرم سو آپارا.
اؤزلریله بیر کوزه‌لری اولارمیش؛ او کوزه‌نین ایچینه اوچ دنه بالاجا داش آتایب سویلا دولدوروب ائوه ساری دؤنرمیش‌لر. او داشلاری برکت گتیرر دئیه چای‌دان گتیررمیش‌لر، بو اوزدن تولوغون ایچینه هابئله کندی‌نین دامینا آتارمیشلار (کندی =سیلو؛ هر ائوده بیر کندی دامی اولارمیش، بوغدالارینی اورادا ساخلارمیش‌لار).
آخیر چرشنبه‌نین باشقا آدی دا وار، اونون باشقا آدی باجیلار بایرامی ایمیش. ائلنچی بیر گونده قارداشلار باجیلارینا بایرام پایی آپارارمیش‌لار. اؤته یاندان آداخلی اوغلانلار دا اؤز سئوگیلی‌لرینه بایرام پایی آپارماق زوروندایمیش‌لار.
 یئنی گون بایرامی گلیب چاتدیغی گون ایسه گنج‌لر بؤیوک‌لرین قولوغونا گئدیب اونلارلا بایراملاشاردیرلار. آغ ساققال آتالار و آغ بیرچک آنالار ایسه گنج‌لره سیفداهلیق وئریب گولش قاباقلیق‌لا اونلاری قارشیلایاردیرلار. بئلجه  بایراملاشماق‌لار، گئت‌گل‌لر، گزمک‌لر، گؤروش‌لرین تندیری آغارماقدا اولاردی. داها کیمسه کیمسه‌دن کوسولو قالمازدی. ایل یئنی‌لنن کیمی اینسانلار دا اوره‌ک‌لرینین محببت‌ینی یئنی‌لندیررمیش‌لر

تکم چی آذربایجان
bairam

بایرام و باهار سوزو شعرلریمیزده
دونیانین بیر چوخ ادبیاتیندا اولدوغو کیمی ؛ ائله جه ده آذربایجان ادبیاتیندا دا بایرام سوزونه اوزل بیر یئر آچیلمیش و شاعیرلریمیزین بیر چوخو بایرام حاقدا شعرلر قوشموش و یا شعرلرینده یئری گلدیکده بایراما ایشاره لری اولموشدور . آشاغیدا تقدیم ائده جه یمیز بیت لر اونلارین بلکه ده مین دن بیری حسابلانا بیلر

شیروانلی عماد الدین سید علی نسیمی:
باهار اولدو گل ای بولبول تماشا قیل بو گولزاره
بوراخدی غنچه لر پرده بشارت وئردی بو زاره
شقایق پرده دن چیخدی بویاندی باغ ایله بوستان
ایریشدی گولشنین حوسنو بویاندی رنگ ازهاره


قاسیم بیگ ذاکر:
بایرام گونودور ذوق و صفاخانه لر ایچره
جانانیم اوتورموش نئچه جانانه لر ایچره

novruz

ایل

شبسترلی میرزه علی معجز:
بایرام گونو دوشابی توکنده پیاله یه
قورخوم بودور کی شیربینینجی اوشاقلار یارالی یه


میر مهدی سید زاده:
بیر قوش اوچدو بیزیم باغا
سحر – سحر اوخوماغا
قوندو یاشیل بیر بوداغا
دئدی گوزل بایرام گلیر

استاد سید محمد حسین شهریار :
بایرام ایدی گئجه قوشو اوخوردو
آداخلی قیز به ی جورابین توخوردو
هر کس شالین بیر باجادان سوخوردو
آی نه گوزل قایدا دی شال ساللاما
به ی شالینا بایراملیغین باغلاماق

آذربایجاندا اوخونان بیر ماهنی دان :
گل عیش ائده ک بیر سورمه چک گوزه بایرام گونلری
آغ اوزونو گول یاناغی به زیر بایرام گونلری
شهلا گوزون ؛ گونش اوزون ؛ شرمنده قیلیر ماهی
گل قدح له بیر نوش ائدک تزه بایرام گونلری


رحمتلی کوندورولو عاشیق قشم جعفری :
سیاه تئللر چولقانیبدیر شالا بایرام گونلری
عاشیق اولان مجنون کیمی ایسته دیگین آختارار
قیزلار توکر هوروکلرین دالا بایرام گونلری
باخ گوزل لر گئیینیب لر آلا بایرام گونلری


تبریک

نوروز

رحمتلی مجید یالقیز :
... چون یاخشیلیغا آدین چیخیب دیر
چک پیسدن اوزون کناره بایرام
طبعین بو طبیعتین دیشدین
قیش دوندو گوزل باهاره بایرام
ائتدین گئجه گوندوزو برابر
احسنت بو اقتداره بایرام
بیر گوزده گوروبدو قویمادین فرق
لیل ایله بو گون نهاره بایرام


رحمتلی سردریلی محمد افتخاری:
ایسته سن شاد ائده سن میللتی بایرام گئجه سی
یوخسولون قویما گئده حورمتی بایرام گئجه سی
ایسته سن ثروتیوی خرج ائده سن یاخشی یئره
یول یاخین دیر اوزاغا گئتمه نه داغ وار نه دره
یوخسولون خرجینی چکمک له قیزین سن وئر اره
چوخ اوزاتما  آرادا صحبتی بایرام گئجه سی

 
رحمتلی اوستاد حمید سخا مهر:
... بایرامین صحبتی اولدوقجا اوشاقلار سئوینیر
سانکی عاشیق ائوینه سئوگیلی جانان گلیری
ایندی دن منده سیزه بایرامی تبریک ائدیره م
گورورم پنجره دن شاد و خورامان گلیری


رحمتلی اوستاد عباس بارز:
یوزلر ایل دیشیله یوز بایرام گله
احساسیم بوغماسا اولمه ره م حله
سالیر مین فیرتانا قورور مین تله
بیزی آللاتماغا نوروز بایرامی

اوستاد حاج موسی هریسی نژاد :
بایران دی اصل آدی سوران اولسا کنهونی
قازلام شاه عصری صادر اولوب بو آدا جاواز

2016

سال

حاج علی عطائیه ( نجار اوغلو ) :
یوخسول اوز حقینه چاتسا اونا بایرام اولاجاق
زحمت ایله قازانان پوللاری جیبده قالاجاق
توتاجاق بایرامی چرشنبه ده چیلتیک چالاجاق
نجار اوغلو گوره جک اولکه ده بایرام اولورو
دئییری شنلیک ایله یوخسولا بایرام گلیری

بایاتلی محمد فضولی :
انتظار مئی گلرنک ایله بایرام آیینا
باخا – باخا ائنه جک دیر گوزوموزه قاره سو

بیر ماهنی دان :
بایرام گلیر ائلیمه ائلیمیزه
نغمه دوشور دیلیمه دیلیمیزه
کونول گولور ائلیم گولور . گولور گوزل دیاریم
چالیر تارین چالیر سازین . گولور ائللر گولور


ناظیم حکمت :
"من کی پرومته دن آلیب آتشی
نینوانین ظولوم سارای لارینا سالمیشیم
و اولئمپوس قارتاللارینین پنجه سینده
قانایان اورگیمی
 بیر نوروز باهاریندا سئودالارا سارمیشیم .
اللرینده بانا باهارلار گتیر
جویل- جویل بیر گؤروش گونونده اولسون
بیر مکتوب گؤندر بانا باهار دادیندا
بایقین بایقین اولکم قوخوسون"


یازان : آقای همراز


تبریز در سال 95
سال میمون

نوروزی

پرویز شاهمرسی:  عید نوروز در مفهوم ترکی
دورنانیوز - سرویس تاریخی و فرهنگی : واژة «بایرام» برابر نهاد واژة «عید» در زبان مردم آذربایجان است. این واژه از مصدر ترکی «بایراماق» یعنی جشن گرفتن گرفته شده است. این واژه به صورت بهرام و پدرام وارد زبان فارسی و به صورت «بیرام» وارد لهجة سوری زبان عربی و به صورت Bairam وارد زبان انگلیسی شده است.

واژه «بایرام» برابر نهاد واژه «عید» در زبان مردم آذربایجان است. این واژه از مصدر ترکی «بایراماق» یعنی جشن گرفتن گرفته شده است. این واژه به صورت بهرام و پدرام وارد زبان فارسی و به صورت «بیرام» وارد لهجه سوری زبان عربی و به صورت Bairam وارد زبان انگلیسی شده است.

آذربایجان

واژه های دیگر مرتبط با این واژه عبارتند از : بایراما (جشن، شادی)، بایراشما (جشن دسته جمعی)، بایراشماق(باهم جشن گرفتن)، بایرامچی (کسی که برای عید دیدنی بیاید)، بایرامچیلیق (هدیه نوروزی دختر نامزد)، بایرام سیری (روزهای مهم)، بایرامجالیق (هدایایی که در عید به کودکان بدهد)، بایرام قاری (برف نوروزی. در آذربایجان برف نوروزی خوش یمن است و آن را رمز فراوانی و برکت می دانند)، بایرام گون (جمعه)، بایراملاشما (عیددیدنی)، بایراملاشماق (دید و بازدید کردن در ایام عید. عید دیدنی کردن. به هم تبریک گفتن)، بایراملیق (عیدی. هدیه عید. مخصوص عید. عیدانه. مالیاتی که در گذشته به مناسبت عید نوروز و عید قربان به نفع خان اخذ می‌شد. آرایش. زینت)، بایرام یئمیشی (چرز. آجیل)، بایرام اولدوزو (ستاره کریسمس. از نظر ظاهری شبیه حسن یوسف است)، بایرام آیی (ماه اسفند)، بایرام آغاجی (درخت عید. کسی که دیر به دیر به دیدار دوستان برود)، بایرام باسدی (ناراحتی معده بر اثر پرخوری عید)، بایرام بیگی (کسی که بر اثر پرخوری در روز عید، دچار ناراحتی شده و با هر بار آروغ زدن، بوی بدی از دهانش بیرون آید) و …

خوش آمدید

برای معادل واژه «عید نوروز» در زبان مردم آذربایجان، واژه هایی چون «دوموز بایرامی» و «اوغوز بایرامی» در قدیم الایام و «ایل بایرامی» یا «یاز بایرامی» وجود دارند. مسلماً تعیین زمانی برای پیدایش یک آئین کار بسیار دشواری است. اینکه از چه زمانی مردم آذربایجان روز اول بهار را جشن می گیرند، نیازمند نگاه کلی تری به تاریخ اقوام ساکن در اینجاست. ترکیب نژادی و قومی مردم آذربایجان با توجه به آداب و رسوم و تاریخ تشکل ارتباط ناگسستنی با خاندانهای حکومتگر آغ قویونلو و قارا قویونلو دارد. بسیاری از صاحبنظران مانند فاروق سومر و ابراهیم قفس اوغلو و احمد ذکی ولیدی طوغان براین نکته تأکید کرده و مدارکی انکارناپذیر در این باره ارائه می کنند.

اگر این ارتباط تاریخی به عنوان مقدمه لازم جهت ادامه بحث پذیرفته شود، در قدم دیگر باید به این نکته تاریخی نیز اشاره کرد که سلجوقیان در تاریخ ایران، نقش انتقال آداب و رسوم از آسیای مرکزی به داخل ایران و از آنجا به سوی غرب یعنی آسیای صغیر و اروپا را برعهده داشتند.

بسیاری از مفاهیم دینی، آیینی، اقتصادی و سیاسی توسط آنان این راه طولانی را پشت سر گذاشته است. نکته روشن آن است که سلجوقیان به عنوان یکی از خاندانهای منسوب به گروه نژادی اوغوز، آداب و آیینهای قدیمی را در زیر پوسته ای از اسلام تداوم می دادند. بدین ترتیب آن آدابی که با نصّ صریح تعالیم اسلام همراهی داشت مانند اعتقاد به خداوند یگانه با نامهای جدید اسلامی ادامه یافت، آدابی که با اسلام مخالفت نداشتند مانند جشن اول بهار ادامه یافتند و در عوض برخی رسوم مانند مدفون کردن اسب شخص به همراه او کاملاً از میان رفتند.

بهار

پس از ذکر این مقدمه تاریخی باید به این نکته نیز اشاره کرد که فهم آداب مربوط به نوروز در آذربایجان بدون توجه به مفاهیم پیرامون زمستان ناکافی خواهد بود. آنچه که موجب عظمت و زیبایی عید نوروز در آذربایجان می شود، شکوه مفهوم زمستان و طرز مواجهه با آن است. به تعبیر دیگر آمادگی برای عید نوروز بیشتر از خود این جشن اهمیت و تنوع دارد.
این نکته را نیز باید درنظر گرفت که عید نوروز بیشتر یک آیین دینی و اساطیری بوده و به مرور زمان به یک رسم فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است.

پیشاپیش عید نوروز سال جدید 1395 را به همه ایرانی های هموطن عزیز ، آذربایجانی ها و همشهریان محترم، و همه ملل که جشن رستاخیز طبیعت را گرامی میدارند تبریک و سالی پر از مهر و
سعادت آرزومندیم...
Happy Nowruz - Novruz Bayrami 2016



لینک صفحه جانبی اصالت و آداب و رسوم آذربایجان
لینک تصاویر برگزاری آیین های سنتی "نوروزگاه" 95 در تبریز


مرتبط با : آذربایجان * تورک سئسه لینک
برچسب ها : سال 1395-عید نوروز-آذربایجان-بایرام-ترکی-شعر ترکی تبریک عید-تحویل سال-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : یکشنبه 1 فروردین 1395
زمان : 01:01 ق.ظ
آپارات تبریز لینک 62
نظرات |

افتتاح اولین کانال رسمی تبریز در آپارات توسط
سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز

http://www.aparat.com/gardeshgari.tabriz

[http://www.aparat.com/v/7ERhb]

ترکی تبریز قدیم عاشقین دردینه یوخدی چاره
[http://www.aparat.com/v/0saCQ]

آغاز به کار شهر سای تبریز
[http://www.aparat.com/v/jB3me]

آهنگ زیبای ترکی در تخت سلیمان تکاب آذربایجان غربی
[http://www.aparat.com/v/OwCfR]

آذربایجان با صدای هومن عربیان
[http://www.aparat.com/v/khSir]

گوللر باغی , اورمیه آذربایجان
[http://www.aparat.com/v/49gJB]

مستند طارم زنجان
[http://www.aparat.com/v/8j7wr]

طبیعت ایردموسی اردبیل با ترانه و آهنگ
[http://www.aparat.com/v/zDZbS]

عروسی سنتی آذربایجانی در اردبیل
[http://www.aparat.com/v/hqrS1]

کانالهای تبریز ویکی لینکلر را هم ببینید...
http://www.aparat.com/sahandtv

http://www.aparat.com/sahandmusic



مرتبط با : آپارات تبریز لینک
برچسب ها : ارومیه-تبریز-زنجان-اردبیل-آذربایجان-ترکی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : جمعه 6 آذر 1394
زمان : 01:18 ب.ظ
تقسیم بندی زبان ترکی آذربایجانی و آواهای لهجه تبریز
نظرات |

لهجه های ترکی آذربایجانی

لهجه در یک زبان بسیار زیباست و حیف که عده ای علاوه بر زبان و اصالت خود از لهجه مادری نیز گریزانند!  در حالیکه نمیدانند لهجه داشتن یعنی هویت داشتن و یک مسئله زیبای علمی از زبان شناسی و مربوط به جغرافیا و اقلیم است.

لهجه ترکی

زبان ترکی در ایران ریشه باستانی و هویتی دارد اما متاسفانه اکثر آنها در حال تضعیف و از بین رفتن هستند از زبان تالشی در حال انقراض تا خراسانی، ترکمنی، قشقایی شیرازی،ترکی بختیاری در مناطق عشایری غیور بختیاری ایران،  ترکی اصفهانی و خلجی و...!
یکی از بزرگترین شاخه های زبان ترکی در ایران ترکی آذربایجانی است و کی از لهجه های زیبای آن تبریزی میباشد. همانطورکه در فارسی لهجه های دیگر مثل یزدی و شیرازی و رشتی در خطر هستند و تهرانی فراگیر شده است در ترکی آذربایجانی نیز با لهجه های فراوان در خطر فراموشی هستند که باید توسط خود مردم هر لهجه و منطقه حفظ و ارزش دهی شوند.

نام فرزند

در ضمن قبل از شروع مطلب چند خبر خوب :
1 - سایت و محصولات جوجه لر را ببنید که در نمایشگاه کتاب تبریز نیز رونمایی شده است.
آلبوم «جوجه­ لر» اولین آلبوم موسیقی کودک به زبان ترکی آذربایجانی دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همزمان با سیزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز رونمایی شد.
آدرس: خیابان پاستور جدید، تقاطع ۱۳ آبان، ساختمان آراد، طبقه دوم  تلفن: ۳۳۳۷۷۴۴۲-۰۴۱
http://jujeler.com
https://instagram.com/jujeler1

جوجه لر

2- مجوز برگزاری اولین کلاسهای آموزشی بصورت رایگان در تبریز
آدرس تبریز چهار راه باغشمال، بنیاد پژوهشی شهریار
یکشنبه ها 3:30 - 5:30    تلفن: 35531932 - 35548638
استاد: دکتر حوری عاقل نهند - سکینه رسمی

کلاس آموزش ترکی

3-
دانلود منابع و کتابچه های ترکی آذربایجانی از سایتها
http://kitablar.org
http://turuz.com



حال به لهجه های ترکی آذربایجانی در ایران اشاره داریم

منبع: تابناک - نصرنیوز

ترکی آذربایجانی
رایج در ایران به هشت لهجه تقسیم بندی شده است:

1. لهجه تبریز : این لهجه نزدیک به لهجه شکی در جمهوری آذربایجان است و در تبریز و در شهر های کوچک و روستاهای اطراف آن رایج است. اسکو، خسروشهر، توفارقان (آذرشهر) و روستاهای توابع آنها، روستاهای دامنه های شمالی سهند و باسمینج، هئربی، بر، لیقوان، سپاراخان، خلتدوکان از جمله مناطقی هستند که لهجه آنها با کمی تفاوت تبریزی است.

در خود تبریز سه لهجه با اندکی تفاوت وجود دارد :
_ محله های شمال غرب یعنی شامقازان، حکم آباد، منجم، قره آغاج
_ دوه چی، امیر قیز، لیلاوا، خطیب
_ ششگلان، باغمشه، خیابان، مارالان و مناطق مرکزی

از خصوصیات لهجه تبریز کشیدن صداها ست.

لهجه

2. لهجه قره داغ (ارسباران) : صحیح ترین لهجه ترکی آذربایجانی ایران است و تماما پیرو قواعد زبانی است. شرق دامنه های سهند متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، بستان آباد، میانه، سراب، قره داغ، سونار خیوه اهر،تیکان تپه(تکاب)، سایین قالا (شاهین دژ) و قسمت هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت(عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب ارس مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است . در لهجه قره داغ برخلاف لهجه تبریز کلمات و صداها کشیده نمی شوند و به اصطلاح sert(محکم) تلفظ می شوند.

3ـ لهجه یامچی : این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.

صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج است. از ویژگی های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابله مه، به قارداش قردش میگویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

4ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی) : این لهجه نیز یکی از صحیح ترین لهجه های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سووقبولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نام گذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغور ها و افشار های کوچ کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده.

ادبی دیلده: آتامی آتانی آتاسینی آتامیزی آتانیزی آتالارینی
تبریز: آتامی آتاوی آتاسینی آتامیزی آتازو آتالارینی
قاراداغ: آتامی اتووو آتاسینی آتامیزی آتوووزو آتالارینی
اویغور: آتامی آتایین آتاسینی آتامیزی آتاییزی آتالارینی

آذربایجان

5ـ لهجه مراغه و بناب : این لهجه در شهر ها و روستاهای دامنه های جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوتهایی دارند.

از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین قالا‌‌ (شاهین دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سووقبولاق و جیغاتی رود، ملیک کندی‌(ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می گیرد.

6ـ لهجه اردبیل : این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد و اثرات لهجه باکو را در آن میتوان دید.

7.لهجه زنجان : این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

8. لهجه همدان : ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو(فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم میکنند.

شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می شود(همانند لهجه زنجان) : گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می شود البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی ها میگویند آلیران، گلیرن اما همدانی ها میگویند آلیرای، گلیرَی.


فرهنگستان زبان


دکتر ح. م. صدیق - آواها در لهجه ترکی تبریز

1 –  توصیف آوایی آواك‌ها
در این مقدمه سعی می‌کنم که ویژگی‌های آوایی لهجه‌ی تبریز را باز نمایم. در زیر نخست به توصیف آوایی آواک‌ها و واک‌ها می‌پردازم و پس از به دست دادن برخی قواعد ذاتی آوایی لهجه‌ی تبریز، یک هزار لغت گردآوری شده از سوی کوئیجی هانه‌دا را خواهم آورد

زبان و ادبیات

در لهجه‌ی تبریز آواک‌های زیر موجودند:

1- 1 –  (ب/پ) /p,b/
هنگام تلفّظ این آواک، بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین محکم به یک‌دیگر چسبیده و راه عبور هوا را سد می‌نمایند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بر اثر آن راه عبور هوا از طریق بینی نیز بسته می‌شود. هوا در پشت لب‌ها فشرده می‌شود. به مجرّد باز شدن لب‌ها تمام هوای بند آمده، به یک بار با فشار به بیرون می‌پرد. در تولید /b/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند اما در تولید /p/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

2 – 1 –  (د/ت) /d,t/
در تلفّظ این آواک، بست در محل نوک زبان و دندان‌های بالا ایجاد می‌شود. بدین ترتیب که نوک زبان به پشت دندان‌های بالا می‌چسبد. کناره‌های زبان به دو طرف کام روی دندان‌های کناری وصل می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از دهان مسدود می‌گردد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود تا راه عبور هوا از بینی مسدود گردد.

در تولید /d/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند؛ در حالی که در تولید /t/ تارهای صوتی جدا از یک‌دیگر هستند.

در حین مقاله آموزش هم ببینید..!
آذری


3 – 1 –  (ج) /c/
در این آواک، بست در مرکز نرمکام ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که عقب زبان به بالا کشیده شده با چسبیدن به مرکز نرمکام مانع خروج هوا از نرمکام می‌گردد، دو کناره‌ی عقبی زبان به دندان‌های آسیا متصل می‌گردد، قسمت جلوی زبان آزاد است و نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین قرار می‌گیرد؛ نرمکام به بالا کشیده شده و راه بینی مسدود است، لب‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید واکه‌ی بعدی قرار می‌گیرند، به مجرد پایین آمدن زبان، هوای فشرده رها می‌گردد. در تولید /c/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

4 – 1 –  (چ/ژ) /ç,j/
هنگام تلفظ این آواک، بست در قسمت پیشین سخت‌کام واقع می‌شود. بدین ترتیب که مرکز زبان بالا رفته و در قسمت پیشین سخت‌کام به آن می‌چسبد. نوک زبان معمولاً نزدیک به دندان‌های پایین و یا در پشت آن‌ها قرار دارد. نرمکام به بالا کشیده شده، راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد. بقیه‌ی اندام‌ها در مرحله‌ی آمادگی برای تولید آوای بعد قرار می‌گیرند. به محض باز شدن بست، هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. برای تولید /c/ تارها آواها جدا از یک‌دیگرند. بنابراین /c/ یک آوای بی‌واک است، اما برای تولید /j/ تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند و بنابراین /j/ یک آوای واک‌دار است.

5– 1 –  (ر) /r/
/r/ در لهجه‌ی تبریز یک آواک سایشی است؛ ولی در گفتار غیر رسمی گاهی به صورت غلطان یا لرزشی تولید می‌شود. برای تولید این آواک به صورت سایشی نوک زبان به جای تماس با لثه‌ی بالا در فاصله‌ی اندکی از آن قرار گرفته، مجرای تنگی ایجاد می‌کند. هنگام عبور هوا از این مجرای تنگ سایش به وجود می‌آید. دو طرف زبان به دیواره‌ی دندان‌های آسیای بالا مماس می‌گردند. نرمکام در موقعیّت بالا قرار گرفته و راه عبور هوا را از طریق بینی می‌بندد، در تولید این آواک تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند.

آذربایجانی

6 – 1 –  (ز/س) /z,s/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک، زبان و لثه‌ی بالاست. بدین ترتیب که تیغه‌ی زبان به طرف لثه بلند می‌شود و در فاصله‌ی بسیار کمی از آن قرار می‌گیرد؛ کناره‌های زبان به دیواره‌ی دندان‌های کناری بالا می‌چسبند، به طوری که امکان فرار هوا از دو طرف زبان وجود ندارد؛ نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین طریق راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود؛ فاصله‌ی دو فک از یک‌دیگر بسیار اندک است و نتیجتاً دندان‌های بالا و پایین کاملاً به هم نزدیک‌اند؛ لب‌ها در موقعیت آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. فشار جریان هوا هنگام عبور از گذرگاه تنگ موجب سایش آن به جدار مجرا می‌گردد و هرچه این فشار بیشتر باشد صدای سایش بیشتر و بلندتر است. در تولید /s/ تار آواها نقشی ندارند. و بدین جهت آواک مذکور بی‌واک است؛ اما تولید /z/ همراه با ارتعاش تارهای صوتی است و بدین جهت آواک مذکور واکدار است.

7– 1 –  (ش) /ş/
برای تلفّظ این آواک، گذرگاه تنگ برای عبور هوا به وسیله‌ی زبان و قسمت جلویی کام ساخته می‌شود. بدین ترتیب که جلوی زبان بالا می‌رود. تیغه‌ی زبان و قسمت ابتدایی جلوی زبان در برابر قسمت عقبی لثه و قسمت ابتدایی کام قرار می‌گیرد. اطراف زبان روی دیواره‌ی دندان‌های بالا محکم می‌چسبد. فاصله‌ی دندان‌های بالا و پایین بسیار اندک است. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، عبور هوا را از راه بینی غیر ممکن می‌سازد. لب‌ها و بقیه‌ی زبان در مرحله‌ی آمادگی جهت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. هوا با فشار از این گذرگاه تنگ گذشته، تولید سایش می‌نماید. در تولید /ş/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آوای مذکور بی‌واک است.

8 – 1 –  (ع) /'/
اندام تولیدکننده‌ی این آواک تار آواها هستند و بست در حنجره ایجاد می‌گردد. بدین ترتیب که دو تار صوتی در تمام طول خود محکم به یک‌دیگر می‌چسبند و راه عبور هوا را به بالا مسدود می‌سازند. فشار هوای بند آمده در زیر تارهای صوتی، منجر به باز شدن ناگهانی آن‌ها گشته و بر اثر آن هوای فشرده به یک بار رها می‌شود. رهایی هوا نمی‌تواند همراه با ارتعاش تار آواها باشد. بنابراین /'/ یک آواک بی‌واک است.

فصلها


9 – 1 –  (ف/و) /f,v/
اندام‌های سازنده‌ی این دو آواک لب پایین و دندان‌های بالا هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دندان‌های بالا به نرمی روی لبه‌ی داخلی لب پایین قرار می‌گیرد. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی مسدود است.
زبان در تولید این دو آواک نقشی ندارد و از این رو در مرحله‌ی آمادگی برای آوای بعدی قرار می‌گیرد. هوا با فشار از بین بریدگی‌های دندان‌ها و نیز بخشی از آن از لای دندان‌ها و لب پایین به بیرون می‌رود.

هنگام تولید /f/ تار آواها جدا از یک‌دیگرند، بنابراین /f/ یک آواک بی‌واک است؛ در حالی‌که /v/ یک آواک واک‌دار است.

10 – 1 –  (خ/غ) /x,ğ/
اندام‌های تولیدکننده‌ی این آواک‌ها، انتهایی‌ترین قسمت عقب زبان و قسمت پایانی نرمکام هستند، عقب زبان که رو به روی زبان کوچک قرار دارد، بالا رفته و در مقابل نرمکام و در فاصله‌ی کمی از آن قرار می‌گیرد و بدین طریق مجرایی تنگ برای گذر هوا پدید می‌آید. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. در تولید آواک /x/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین آواک مذکور واک‌دار است.

پرفسور جواد هیئت ، سیری در تاریخ و لهجه های زبان ترکی
منبع کتابخانه توروز -
http://turuz.com
ترکی
انواع تقسیم بندیهای زبان و لهجه های ترکی در کتاب پرفسور جواد هیئت
لهجه های ترکی

11– 1 –  (ک/گ) /k,g/
در تولید این آواک‌ها تیغه‌ی زبان به ابتدای لثه‌ی بالا چسبیده و پشت دندان‌های پیشین بالایی قرار گرفته و گذرگاه تنگی به وجود می‌آید. اطراف زبان با دو طرف دندان‌های کناری تماس می‌یابند. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، راه عبور هوا از طریق بینی بسته می‌شود. لب‌ها در موقعیت تولید آوای بعدی قرار می‌گیرند. در تولید آواک /k/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار می‌گیرند. بنابراین آواک فوق واک‌دار است؛ در حالی‌که در تولید /g/ تار آواها نقشی ندارند. بنابراین /g/ یک آواک بی‌واک است.

نشانه‌ی «ک» در الفبای موجود، علاوه بر آواک فوق، برای نشان دادن در آواک خاص نیز به کار می‌رود که در مثال‌های زیر دیده می‌شود:

1. در کلمات تانک، کمیته، کارتون و تراکتور. که در این جا به صورت /k/ نشان می‌دهیم.

2. در کلمات اینک (= گاو)، چؤره‌ک (= نان.) که در این جا به صورت /ķ/

3. در کلمه‌های کتیبه، کتاب. که در این جا به شکل /k/ نشان می‌دهیم.

در این ترجمه، اوّلی را به صورت k// ، و دوّمی را به شكل /ķ/  و سومی را به شكل /k/ نشان دادیم.

ترکی آذری
ترکهای ایران

12– 1 –  (ح/هـ) / h/
اعضای تولیدکننده‌ی آواک فوق تار آواها هستند، بدین ترتیب که لبه‌ی دو اندام مذکور به یک‌دیگر نزدیک شده، در فاصله‌ی اندکی از هم قرار می‌گیرند، به گونه‌ای که چاکنای به صورت یک شکاف در می‌آید، نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا از طریق بینی مسدود می‌گردد. /h/ اصولاً یک آواک بی‌واک است. این آواک در ترکی آذربایجانی زیاد دیده نمی‌شود، اما در واژه‌های قرضی آن را زیاد می‌توان مشاهده کرد.

13– 1 –  (ل) /l/
برای تولید این آواک، نوک زبان به لثه‌ی بالا می‌چسبد و نیز دو طرف تیغه‌ی زبان به دیواره‌ی دندان‌های پیشین بالا متصل می‌گردد، به گونه‌ای که یک گرفتگی در قسمت جلوی دهان ایجاد می‌شود؛ ولی گرفتگی مذکور مانع خروج هوا نمی‌شود؛ زیرا بقیه‌ی حاشیه‌های زبان تا اطراف کام فاصله‌ی قابل ملاحظه‌ای دارند، و از این رو هوا به راحتی می‌تواند از دو طرف دهان و یا از یک طرف آن، بدون آن که سایش ایجاد شود. به خارج عبور نماید. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و بدین ترتیب راه خروج هوا از مسیر بینی بسته می‌شود. تولید /l/ همراه با لرزش تارهای صوتی است، و بنابراین /l/ یک آواک واک‌دار است.

14– 1 –  (م) /m/
برای تولید آواک /m/ بست در محل دو لب ایجاد می‌شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین به یکدیگر چسبیده، راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می‌سازند، نرمکام پایین می‌آید و در نتیجه هوا می‌تواند به آسانی از راه بینی به خارج برود. زبان در تولید این آواک نقشی ندارد و از این رو در موقعیت آمادگی برای تولید آوای بعدی قرار می‌گیرد. در تولید این آواک تار آواها در موقعیت تولید واک قرار دارند.

15– 1 –  (ن) /n/
واجگاه این آواک لثه‌ی بالا و دندان‌های پیشین است، بدین ترتیب که نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین قرار می‌گیرد و قسمتی از آن در مرز لثه‌ی بالا با دندان‌های بالا قرار می‌گیرد. دو طرف زبان به کناره‌های کام چسبیده و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. نرمکام پایین می‌آید و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می‌ماند. در تولید /n/ تار آواها در موقعیّت تولید واک قرار دارند.

16– 1 –  (ی) /y/
اندام‌های تولیدکننده /y/ زبان و کام هستند. واجگاه آن سطح وسیعی از کام را در برمی‌گیرد. هنگام تولید این آواک هیچ نوع گرفتگی و یا تنگی مجرا که عبور هوا را ملازم با سایش سازد در دهان وجود ندارد و از این حیث شبیه واکه‌هاست. از دیدگاه آواشناسی، /y/ را می‌توان یک واکه به حساب آورد. اما از نظر واج‌شناسی /y/ یک آواک است.

جواد هیئت

تاریخ زبان ترکی

2 –  توصیف آوایی واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز 9 واک به شرح زیر دیده می‌شود.

1 – 2 –  (آ/ـا) /a/
هنگام تولید /a/ دهان در وضعیت کاملاً باز قرار دارد. قسمت پسین زبان حداقل افراشتگی را دارد و به همین جهت /a/ یک واکه‌ی افتاده به حساب می‌آید. بخش پیشین زبان آزاد است و کناره‌های آن مماس بر دیواره‌ی داخلی دندان‌های پایین می‌باشد. لب‌ها اندکی جلو آمده، به شکل بیضی گونه‌ای در می‌آیند. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و به این ترتیب راه عبور هوا از طریق بینی بسته است. صورت کشیده‌ی این واک نیز در لهجه‌ی تبریز موجود است که اغلب در کلمات دخیل عربی دیده می‌شود. مانند: قابل، جالب، سالم و جز آن. در این ترجمه صورت کشیده‌ی این واک را به شکل /â/ نشان دادیم.

2 – 2 –  (اَ / ـه/ ه) /ə/
در تولید /ə/ حالت دهان نسبت به تولید /a/ کمی بازتر و نسبت به تولید /e/ کمی بسته‌تر است. در تولید /ə/ برجستگی زبان اندک، و دو واقع به صورت یک انقباض از جلو به عقب در بدنه‌ی زبان ظاهر می‌شود. عقب زبان افتاده و قسمت جلوی زبان نیز در حالت طبیعی قرار دارد و نوک زبان در پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. شکل لب‌ها در تولید /ə/ گسترده است و نرمکام در وضعیت بالا قرار دارد. مانند: ار، ات، ال.

3 – 2 –  ــِ (ائـ/ ـئـ/ ـة/ ة) /e/
در تولید /e/ قسمت پیشین زبان به طرف بالا بر می‌خیزد و فاصله‌ی جلوی زبان و سخت‌کام هنگام تولید این واکه نصف فاصله‌ای است که برای تولید /æ/ و دو برابر فاصله‌ای است که برای تولید /i/ لازم است. در حالت عادی کوتاه است؛ ولی در واژه‌های قرضی و بر اثر فرآیندهای آوایی در کلمات بومی گاهی شکل کشیده نیز دیده می‌شود. نوک زبان در پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرد و نیز کناره‌های زبان از دندان‌های کناری بالا فاصله دارند. نرمکام در موقعیت بالاست و راه عبور هوا از مسیر بینی بسته است. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار دارند و لب‌ها به شکل نیم‌گسترده در می‌آیند. مانند: سئل، بئل، یئل.

4 – 2 –  (او- و) /u/
هنگام تولید این واکه، بخش پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای متعادل با آن قرار می‌گیرد که ایجاد سایش نکند. نوک زبان در جایگاه طبیعی خود یعنی: پشت دندان‌های پیشین پایین قرار دارد. کناره‌های زبان با کناره‌ی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها گرد شده و کمی به بیرون کشیده می‌شوند. به طور طبیعی یک واکه‌ی کوتاه است؛ ولی قبل از آواک‌های واک‌دار کشیده‌تر از حد طبیعی است. مانند: اولدوز.

5 – 2 –  (اۆ/ ۆ) /ü/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی مجرای هوا آنقدر تنگ نمی‌شود که سایش ایجاد شود. نوک و جلوی زبان آزاد است، اما در نتیجه‌ی بالا رفتن قسمت عقب زبان، قسمت جلوی آن نیز به عقب کشیده می‌شود و بخش میانی حاشیه‌های زبان به لبه‌ی دندان‌های آسیایی بالا می‌چسبد. مانند: اۆزۆم (= انگور.)

6 – 2 –  (اۏ/ ۏ) /o/
برای تولید این واکه عقب زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که تقریباً دو برابر مسافتی است که بین این دو عضو هنگام تولید /u/ وجود دارد. بخش پیشین زبان اندکی به طرف عقب کشیده می‌شود. شکل لب‌ها جلو آمده و گرد است. /o/ در ترکی آذربایجانی کمی کوتاه‌تر از آن در فارسی است. مانند: یۏل، دۏس (= دوست.)

7 – 2 –  ــَ (اؤ - ؤ) /ö/
برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به اندازه‌ای که برای /o/ بالا می‌آید برای /ö/ نیز به همان اندازه بالا می‌آید. زبان مقدار کمی به دندان‌های پیشین فشار می‌آورد، یعنی: زبان کمی به جلو رانده می‌شود. کناره‌های زبان با کناره‌های داخلی دندان‌های بالا و پایین مماس است. لب‌ها کمی گرد شده و به بیرون خم می‌شوند. مانند: گؤز، سؤز.

8 – 2 –  (ایـ / ـیـ / ی) /i/
برای تولید این واکه قسمت پیشین زبان به طرف پیشکام بالا می‌آید. کمی زبان به جلو حرکت می‌کند و قسمت پسین زبان در حالت عادی قرار دارد. دهان حالت بسته دارد. نرمکام به بالا کشیده می‌شود و راه عبور هوا را از مسیر بینی مسدود می‌سازد. تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار می‌گیرند و لب‌ها به شکل گسترده در می‌آیند. مانند: ایل، دیل، سیلماخ.

9 – 2 –  (اېـ / ـېـ / ې) /ı/
 برای تولید این واکه قسمت پسین زبان به طرف نرمکام بالا می‌رود و در فاصله‌ای از آن قرار می‌گیرد که جریان هوا بتواند به آزادی عبور کند؛ ولی به حدی نزدیک نمی‌شود که سایش تولید شود. ارتفاع قسمت پسین زبان در تولید /ı/ کمتر از ارتفاع آن در تولید /u/ است. در تولید /ı/ لب‌ها حالت گسترده دارند. مانند: قېز، قېزیل.

جمعیت ترک زبانان ایران

آذری زبانها


3 –  توصیف آوایی جفت واک‌های لهجه‌ی تبریز

در لهجه‌ی تبریز جفت واک (دیفتانگ)های زیر موجود است:

1 – 3 –  /ay/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /a/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تای tay (= لنگه.)

2 – 3 –  /uy/
اندام‌های گفتار طی یک فرآیند پیوسته از موقعیت واکه‌ی /u/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: قویماق quymaq (= كاچی.)

3 – 3 –  /oy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /o/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: تۏی toy (= جشن عروسی.)

4 – 3 –  /öy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب حرکت پیوسته‌ی اندام‌های گفتار از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: دؤی döy (= بزن.)

5 – 3 –  /öü/
برای تولید این جفت آواک اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ö/ به سوی واکه‌ی /ü/ حرکت می‌کنند. مانند: böür (= پهلو در بدن.)

6 – 3 –  /əy/
برای تولید این واکه‌ی مرکب اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیت واکه‌ی /ə/ به سوی واکه‌ی /i/ حرکت می‌کنند. مانند: به‌ی bəy (= بیگ.)

7 – 3 –  /iy/
اندام‌های گفتار طی یک حرکت پیوسته از موقعیّت واکه‌ی /i/ برای تکرار خود بر می‌گردد. مانند: گیی giy (= بپوش.)

لینک مجموعه مطالب آموزش زبان ترکی آذربایجانی
لینک مجموعه مطالب تورک سئسه لینک



مرتبط با : آذربایجان آموزش زبان ترکی آذربایجانی * تورک سئسه لینک
برچسب ها : لهجه های ترکی-ترکی آذربایجانی-آموزش ترکی-لهجه تبریز-ترکی-آذربایجانی-زبان آذری-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : دوشنبه 13 مهر 1394
زمان : 03:00 ب.ظ
:: دوربین تبریز لینک 73 ( سفر به زنوز و زیبایی های )
:: روستاهای تاریخی حماملو و اویلق و کرینگان ورزقان
:: افتتاح مرکز همایشهای بین المللی خاوران تبریز
:: مرحوم پرفسور لطفی زاده ریاضیدان و دانشمند بزرگ آذربایجان
:: تبریز 2018 را مثل خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی باشیم
:: کویر قوم تپه آذربایجان
:: شهروند لینک آذربایجانی 69 (عکاس آقایان انصارین و عزیزی )
:: زیر پوست شهر تبریز ، "ژن" نامرغوب یا بی پولی
:: توریسم و اهمیت آن برای اقتصاد شهر
:: Richard I'Anson and trip to Tabriz
:: جشنواره قیزیل گول یا گل محمدی آذربایجان
:: اردبیل و تماشای تاریخ و طبیعت
:: رقص های آذربایجان آمیخته با هنر و فرهنگ غنی
:: پیاده محوری لازمه شهر تاریخی توریستی تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 68 ( غذاهای کدبانوی آذربایجان )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: گردشگری با چادرهای اوبا عشایری در آذربایجان شرقی
:: شب قدر و شعر علی
:: جوانان خیر تبریزی بجای حج به گلریزان اهدا کردند
:: هتلهای ارزان قیمت برای مسافران تبریز
:: سوغات آذربایجان غربی و اورمیه
:: جلیل مثنی سماور ساز با مس تبریز
:: دوربین تبریز لینک 71 ( گلجار و دویجان مرند )
:: قدرتمندی زبان ترکی
:: شهروند لینک آذربایجانی 67 (عکاس آقای ایرج خانی)
:: افتتاح مرکز تجارت جهانی WTC تبریز
:: دوربین تبریز لینک 70 ( ضیافت لاله ها در تبریز )
:: موزه فوتبال در تبریز
:: دوربین تبریز لینک 69 ( گجیل و یادمان شمس )
:: یوسف رفیعی بیرامی مخترع و آیناز حاجی سهل‌آباد ورزشکار از تبریز




( تعداد کل صفحات: 8 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ ... ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ