تبلیغات
تبریز ویکی لینکلر - بزرگترین وبلاگ تبریز و آذربایجان - مطالب ابر صنایع دستی
 

تبریز ویکی لینکلر

 
نگاهی بر تبریز پایتخت فرش دستبافت جهان
نظرات |

فرش تبریز نقشی از عشق بر تار و پود هنر آذربایجانی ها


قالی، قالیچه،‌ گلیم، جاجیم و مانند اینها برای هزاران سال، نقش های‌شان در تار و پود ایرانی ها رخنه کرده و هر یک با دنیایی از تصویر، هنر و سلیقه ما را به فراسوی مرزهای خیال برده اند. از میان تنوع بی مثال و بی بدیل طرح و نقشِ فرش در سراسر ایران عزیزمان که مهد فرش دنیاست برای‌تان قالی رنگارنگ و خوش بافت تبریز را انتخاب کرده ایم. می خواهیم به دل زیبایی وصف نشدنی قالی دستباف تبریز برویم و طرح ها، نقشه ها، رنگ ها و بافت آن را از نظر بگذرانیم.

تبریز مهم ترین مرکز بافت فرش در ایران و جهان است و دست بافته های هنرمندان این شهر در تنوع کم نظیرند. شهرت تبریز در فرش و فرش بافی و صدور آن به بازارهای جهانی به اندازه ای‌ست که عنوان شهر جهانی بافت فرش را برای این شهر به ارمغان آورده است. بعضی از این فرش ها زینت بخش موزه های معتبر دنیا هستند و برخی دیگر به سبب ارزش بسیاری که داشتند، بخشی از کلکسیون افراد مشهور شدند. صنعتی که راه خود را به بازارهای داخلی و خارجی باز کرده و نام فرش ایران را در دنیا زنده نگه داشته است. همراه شوید و با ما به جهانی پر از طرح و رنگ بیایید.


لینک پست تابلوفرشهای نفیس سردرود


فرش

قالی آذربایجان

فرش تبریز


آشنایی با فرش تبریز

فرش تبریز از مشهورترین قالی های ایرانی‌ست و در این شهر و روستاها و شهرهای اطراف تبریز و آذربایجان شرقی بافته می شود. نام تبریز با نام فرش دستباف گره خورده است و این هنر از مهمترین صنایع دستی این شهر به شمار می آید. تاریخ فرش بافی در تبریز به سده ها قبل بر می گردد و این شهر یکی از قدیمی ترین و معروفترین مراکز بافت فرش دستباف در دنیا شناخته می شود. فرش های تبریزی در آغاز در قالب طرح های روستایی و با رَج (۱) های کم بافته می شد؛ اما به مرور زمان بر هنر و تبحر قالی بافان اضافه و بر تعداد رج ها افزوده شد. این سطح از سلیقه، مهارت و ظرافت در بافت، قالی بافی را در تبریز به هنری درباری تبدیل کرد. مواد اولیه که در بافت قالی تبریز استفاده می شود به طور معمول از جنس پشم یا ابریشم هستند که این مواد باعث می شود فرش هایی با کیفیت اعلا در اختیار مصرف کننده قرار گیرد. فرش تبریز در طرح و بافت بسیار متنوع است و در سایزهای مختلفی بافته می شود.

تبریز، شهر جهانی بافت فرش (Tabriz, the World Carpet Weaving City)  است و در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) از سوی سازمان شورای جهانی صنایع دستی به این عنوان دست یافت. جالب که بدانید طرح فرش تبریز به همراه ۴۷ اثر دیگر از طرحِ فرش های ایرانی به عنوان اثری ملی به ثبت رسیده است. علاوه بر این افتخارها، طرحِ قالی تبریز در کنار طرح و نقشه فرش های ۲۸ منطقه قالی بافی در ایران، در سازمان جهانی وایپو (wipo، سازمان جهانی ثبت مالکیت فکری و معنوی) ثبت جهانی شده است. در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار قالی باف در شهر تبریز از راه بافت فرش دستی امرار معاش می کنند و این شهر امروزه بیش از ۳۰ درصد صنعت فرش دستباف ایران را در اختیار دارد.

مستند فرش تبریز
[http://www.aparat.com/v/2zgjs]




تاریخچه فرش تبریز

بر اساس منابع معتبر، تاریخ بافت فرش در تبریز به قرن سوم میلادی باز می گردد. در این دوران، تبریز یکی از مراکز مهم فرش و زیلو بافی در ایران و آذربایجان به حساب می آمد. در دوره سلجوقیان و ایلخانان این هنر در سرتاسر آذربایجان رواج پیدا کرد و در زمان حکمرانی تیموریان رونق بسیاری داشت. در زمان پادشاهی هلاکوخان (دوران ایلخانان) در ایران نام فرش تبریز در بسیاری از منابعِ ثبتیِ داد و ستد و فروش، وارد و کم کم به کالایی تجاری تبدیل شد. در این زمان بود که تبریز همراه با شهر هرات (در افغانستان امروزی) مراحل تکامل قالی بافی خود را طی کرد و پس از گذشت بیش از دویست سال به سلسله صفویان رسید. هنری که در دوران سلطنت صفویان بر ایران و نیمه دوم قرن پانزدهم میلادی (قرن نهم خورشیدی) به اوج زیبایی و شکوه خود رسید،‌ از حالتی روستایی درآمد و هنر درجه یک دربار شد.

پس از اینکه تبریز در زمان حکومت صفویان به عنوان پایتختی ایران رسید، دومین مکتب هنری ایران در این شهر بنیان گذاشته شد. این مکتب که از آن با نام مکتب تبریز یاد می شود موجب رشد و رونق هنر در تبریز و سفر بسیاری از هنرمندان به این شهر شد. از جمله زبده ترین و ماهرترین نقاشان و طراحانی که در این دوره ظهور کردند می توان از کمال الدین بهزاد و سلطان محمد نام برد که کمک بسیاری به هنر طراحی فرش تبریز کردند. در زمان صفویه بود که کارگاه های بزرگ قالی بافی در این شهر ایجاد و بافنده های درجه یک ایران در کنار هم جمع شدند و با هنر خود بهترین نمونه های قالی تبریز را بافتند.

از تحول های مهمی که فرش تبریز را از حالت روستایی درآورد و آن را به یکی از نمونه های اعلای هنر درباری تبدیل کرد تعداد رج ها بود. رج هایی که از ۲۴ عدد در حالت روستایی به ۱۱۰ عدد در حالت درباری رسیدند و بر شکوه و پیچیدگی قالی تبریز افزودند. از دیگر تحول های مهمی که فرش تبریز در این دوره با آن مواجه شد طرح هایی بود که هنرمندان تبریزی و هراتی در زمان بافتِ فرشِ خود از آن استفاده می کردند. در کتاب قالی و قالیچه جهان (Rugs and Carpet of the World) اثر ایان بنت (Ian Bennet) به نظریه ای در مورد طرح های فرش تبریز در دوران صفوی بر می خوریم:

    تعداد زیادی از فرش‌های مدالیون یا ترنج دار که در سالهای ابتدایی قرن ۱۶ میلادی در زمان حکومت شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب بافته شده‌اند، دارای طرح مایه اسلیمی و نقوش حیوانی و انسانی هستند.

در این کتاب نویسنده به قالی هایی که در موزه های مختلف جهان موجود است اشاره می کند و تعدادی از آن ها را به فرش هایی که در کارگاه های تبریز بافته شده است نسبت می دهد. از دوره صفویه و با گسترش تعامل ایران با دیگر مناطق جهان به ویژه سرزمین های غربی مردم با قالی تبریز آشنا شدند. فرش تبریز اما در اصل از قرن هفدهم میلادی (قرن یازدهم) به بعد راه بازارهای جهانی را در پیش گرفت. هنرمندان تبریزی تلاش کردند تا از سلیقه مردم اروپا و آمریکا آگاه شوند و بر آن اساس قالی های خود را ببافند. این موضوع سبب شد تا طرح هایی بسیار جالب از این تلاش ها بیرون بیاید و بازار این کشورها در اختیار فرش تبریز قرار گیرد. این گونه تبریز به یکی از قطب های مهم بافندگی قالی در ایران و جهان تبدیل شد.

از جمله نمونه های مهمی که گفته می شود در کارگاه های قالی بافی تبریز در این دوران بافته شده است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    قالی مشهور مسجد اردبیل که اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن از آن نگهداری می شود.     قالی دیگری نیز که به این مسجد مربوط می شود و در موسسه دوین (Maisan Duveen) از آن مراقبت می شود.     یک تخته قالی که به امپراتور چالز کوئینت (Charles Quint) تعلق داشت.     دو تخته قالی بسیار زیبا در موزه پولدی (Museo Poldi Pezzoli) میلان که اولی به سال ۱۵۲۲ میلادی مربوط بوده و دارای امضای غیاث الدین جامی‌ست و دومی به نیمه دوم قرن ۱۶ تعلق دارد.

فروش فرش تبریز در دوره های بعد از صفویه کم کم رو به افول رفت؛ اما با کمک صنعتگران تبریزی در دوران قاجار و ابتدای حکومت پهلوی آوازه فرش تبریزی دوباره بر سر زبان ها افتاد و این هنر رونق گرفت. در این زمان بود که فرش ایران راه خود را به بازارهای دنیا باز کرد و صنعت فرش دستباف ایرانی احیا شد.

خالچا

تبریز قدیم


سابقه تجارت و صادرات فرش در تبریز

پس از افول فرش بافی و فروش فرشِ تبریز در بازارهای اروپا، بعد از دوران صفویه و اوایل قاجار، اندک اندک در میانه حکومت قاجاریه فرش ایران دوباره راه خود را به بازارهای جهانی پیدا کرد. تبریز در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی صادرات فرش خود به استانبول و کشورهای اروپایی را را از سر گرفت و صنعت فرش بافی در این شهر رشد پیدا کرد. پس از رونق گرفتن صادرات و تقاضای بالای بازار، ذخیره فرش آذربایجان و تبریز رو به تمام شدن رفت. به همین دلیل بازرگانان تبریزی با برپا کردن کارگاه هایی در شهرهای اصفهان،‌ کاشان، همدان، مشهد و کرمان جان تازه ای به فرش ایران دادند. سیسیل ادواردز، نویسنده انگلیسی کتاب قالی ایران، در مورد صادرات فرش ایران و نقش بازرگانان تبریزی در بلند کردن نام ایران آورده است:

داد و ستد این کالا در دست بازرگانان تبریزی بود که مردمانی سرشناس و مایه‌دار بودند. تجارت خانه‌های ایشان شعبه‌هایی هم در استانبول داشت. معاملات اصلی آنان عبارت از خرید اجناس کارخانه‌های مغرب زمین و حمل آن‌ها به ایران از طریق راه طرابوزان (ترابزون-شهری در ترکیه امروزی) بود.

بیشتر قالی های آذربایجان و همدان نیز در آن زمان از طریق شهر استانبول به کشورهای آلمان و انگلیس صادر می شدند.



قدیمی ترین قالی تبریز | قالی نفیس تار و پود ابریشم

آن گونه که اتحادیه قالی بافان تبریز گزارش داده است، «قالی نفیس تار و پود ابریشم» با زمینه کرک پشم، قدیمی ترین فرشِ تبریزِ موجود است که به قرن دوازدهم تعلق دارد. تعداد رج های این فرش تبریزی ۵۵ بوده و سایز آن حدود شش متر مربع است. این قالی در اختیار یک کلکسیون دار خصوصی‌ست و تا امروز هشت موزه بزرگ دنیا خواستار خرید آن شده اند. حتا این فرش پیشنهادی یک میلیون یورویی برای خرید دریافت کرده است. جالب که بدانید نمونه این قالی زیبا در اندازه ۹ متری در موزه فرش ایران وجود دارد که از لحاظ سلامت و شرایط متاسفانه در شرایط پایین تری از نمونه اصلی قرار گرفته است.

 قدیمی ترین قالی تبریز (قالی نفیس تار و پود ابریشم) قالی نفیس تار و پود ابریشم
فرش قدیمی


طرح چهار فصل | یکی از قدیمی ترین طرحِ فرش های ایران

چهار فصل یکی از طرح های مشهور فرش آذربایجان بوده که در بافت قالی های تبریز نیز مورد استفاده قرار گرفته است و فرش های بافت شده با آن شهرت بسیار دارند. نقشه طرح قالی چهار فصل به طور معمول این صورت است که در میانه آن طرحی از انسان قرار دارد و در چهار سمت فرش طرحی از یک فصل (بهار، تابستان، پاییز و زمستان) بافته می شود. پیشینه تاریخی این طرح به دوره ساسانی باز می گردد و گفته می شود در ایوان مداین شهر تیسفون در هر فصل، قالی متناسب با آن فصل پهن می شده است. از این طرح نمونه هایی مشهوری وجود دارد که به دو مورد از معروفترین آنها اشاره می کنیم.


*قالی چهارفصل | موزه هنر شهر باکو آذربایجان

این قالی تماشایی در قرن نوزدهم و در آذربایجان بافته شده است. استفاده از پشم خالص، نخ هایی با رنگ طبیعی و گره های ابریشمی از ویژگی های این قالی‌ست. هر گوشه از این فرش یکی از چهار فصل سال را نشان می دهد و شیوه زندگی کشاورزان را به نمایش می گذارد. در مرکز فرش تصویری از شاعری معروف که به احتمال زیاد خیام است دیده می شود.

هر یکی از چهار فصلی که در زمینه فرش دیده می شود از لحاظ اجزای سازنده و ترکیب، با دیگر قسمت های فرش تفاوت دارد و کاملا مستقل است. در فصل پاییز، دِرو کردن، کشاورزی و کشت و کار نشان داده می شود و در تصویر زمستانی آن دهقانان در حال پارو کردن برف هستند و حیوان های باربر به سوی دهکده حرکت می کنند. در پس زمینه این شاهکار هنری، معماری آذربایجان یعنی مسجد کبود دیده می شود. فصل بهار نیز با رنگ هایی روشن و زنده بافته شده است که طرح هایی از درخت های پر شکوفه، چوپانی با گله ای گوسفند، دختری که به آوای موسیقی گوش می دهد و پیرمردی پیپ به دست در آن وجود دارد. تابستان نیز با صحنه هایی از فرایند درو و دسته های گندم که بر روی هم چیده شده اند به تصویر کشیده شده است. ته رنگ های طلایی و قرمز به عنوان رنگ های غالب، باعث شده تا یک دستی و یک نواختی در فرش ایجاد شود. این قالی با ابعاد ۲۷۶ در ۲۰۳ سانتی متر در یکی از موزه های هنر باکو در کشور آذربایجان نگهداری می شود.

قالی دستبافت

قالیچه


*قالی چهار فصل |‌ موزه آستان قدس رضوی

قالی چهار فصل یا دوازده برج که در موزه تخصصی فرش موزه های آستان قدس رضوی نگهداری می شود. این قالی که در گالری فرش های تبریز این موزه قرار دارد، یکی از نفیس ترین فرش های مجموعه است. متن این قالی نیز به چهار قسمت تقسیم شده و هر قسمت از آن به مانند فرش قبلی یک فصل را نشان می دهد. همچنین در این فرش دوازده برج (ماه) سال از صور فلکی دیده می شود.

این قالی نفیس در دوره قاجار و با تراکم ۵۳ گره متقارن (ترکی) در ۷ سانتی متر به شیوه لول و در ابعاد ۳۰۰ در ۲۱۸ سانتی متر بافته شده است. جنس تار و پود این قالی از پنبه و پرزهای آن از پشم بوده و بافنده از رنگ هایی مانند سورمه ای، کرم، قرمز روناسی، آبی تیره و روشن،‌ سبز تیره و روشن، بنفش روشن، زیتونی، صورتی، زرد و فیلی در آن استفاده کرده است. در مرکز قالی، ترنجی بیضی شکل قرار دارد و به وسیله بندهای زنجیر کل فرش به چهار قسمت تقسیم شده است. دور تا دور ترنج مرکزی، قاب هایی دیده می شود که در میان آنها نام ماه های نجومی مانند حمل (گوسفند، فروردین)، ثور (گاو، اردیبهشت) و ... همراه با صور فلکی‌شان قرار دارد. در حاشیه این فرش نیز در فاصله های مشخص ده قاب با تصویرهایی از شاهان ایرانی و شخصیت های شاهنامه با نام‌شان آورده شده است.

فرش تبریز


ویژگی های مختلف فرش تبریز

هر هنر دستی در ایران ویژگی های خاص خود را دارد و از روی طرح، نوع ساخت، جنس مواد به کار رفته و دیگر نشانه های آن می توان متوجه شد که آن صنعت به کدام نقطه از ایران تعلق دارد. فرش تبریز نیز از این قاعده جدا نیست و از نشانه های خاص آن می توان این قالی را از دیگر بافته های مناطق مختلف ایران متمایز کرد.  


ویژگی‌های فرش دستباف تبریز

۱. قالی تبریز از جمله فرش هایی‌ست که رج‌شمار بالا دارد و ریز بافت است.

۲. الیافی که در بافت آن به کار می روند مرغوب و درجه یک هستند.

۳. حاشیه فرش های تبریز جدا از معیارهای سنتی و قدیمی هستند. طرح معروفی که برای حاشیه آن مورد استفاده قرار می گیرد سماوری‌ست؛ به این شکل که دو طرح اسلیمی (۱) در کنار یکدیگر شکلی از سماور را ایجاد می کنند.

۴. فرش تبریز اندازه های مختلفی دارد و در تمام ابعاد بافته می شود.

۵. همان طور که گفتیم قالی تبریز یکی از متنوع ترین فرش های ایرانی در طرح است. در تقسیم بندی هایی که شرکت سهامی فرش ایران انجام داده است، ۱۹ طرح و نقش برای فرش های ایرانی ثبت شده که فرش تبریز بیشترین گوناگونی را در طرح های خود دارد.

۶. در کنار تنوع طرح، قالی تبریز در استفاده از رنگ نیز گزینه های بسیاری را پیش روی بافنده قرار می دهد. این ویژگی یکی از دلایل محبوب بودن این فرش است. رنگ هایی که در فرش تبریز مورد استفاده قرار می گیرد اغلب تند و خام هستند و رنگ های کرم، قرمز و آبی تیره بیشتر در آن به کار گرفته می شوند.

۷. فرش تبریز با گره تُرکی بافته می شود.

۸. فرش تبریز از نوعِ دو پوده بوده و پرز آن کوتاه تر، نازکتر و سبکتر از بیشتر بافته های غیر عشایری در ایران است.

۹. فرش های پیکرنگاری (تصویری) این شهر نیز بسیار مشهور است.

رج

فرش ایرانی

قالیبافی


صنایع دستی

فرش اعلا


۱- ویژگی های طرح فرش تبریز

فرش تبریز طراحی فوق العاده و بافت بسیار دقیقی دارد؛ با گره تُرکی بافته شده و از روی کتابچه طراحی یا نقشه، تار و پودهای آن در هم تنیده می شود. بافنده های تبریزی به خصوص در دوره معاصر از طرح های مختلفی برای بافت خود استفاده می کنند. در بافت فرش تبریز از طرح هایی نظیر لچک و ترنج، گلدانی، شاه عباسی، بته جقه ای،‌ گلدانی، درختی، محرابی، قندیل دار، حیوان‌دار، شکارگاه، هراتی، شاخ و برگی، گلفرنگ، بندی خشتی یا قاب‌ قابی، منظره‌ بافی، قاب‌ قرآنی و نقش‌های هندسی، مستوفی (کل فرنک مستوفی)، اسلیمی ترنج دار، اسلیمی لچک دار، نقش ماهی یا هراتی، گلدانی، مینا خانی، تصویری، باغی یا گلستانی، شکارگاه استفاده می کنند. تصاویری از مساجد، کاخ های باستانی، صحنه های نبرد و ویرانه ها اغلب در این فرش دیده می شوند و گاه شعرهایی از شاعران بزرگ مانند سعدی، حافظ، عمر خیام، فردوسی و شهریار بر حاشیه آن نقش می بندد. بعضی از فرش های فوق العاده تبریز همچنین با نقش و نگارهایی خیالی، اشعاری از شعرهای ناب فارسی و آیات قرآن کریم تزیین شده است.

این طرح ها از کوچکترین تا بزرگترین اندازه ممکن بافته می شوند. در این میان، قالی هایی که طرح لچک و ترنج دارند -به ویژه آنهایی که از لچک و ترنج قالی هریس (یکی از شهرهای آذربایجان شرقی) الهام گرفته اند- طرفدار بیشتری دارد.

از نکات جالب در نقشه ها و طرح های فرش های تبریز انعطاف پذیری بالای بافنده های این شهر است. بافنده های تبریزی تعصبی بر روی نقشه و طرح خود ندارند و همگام با سلیقه بازار حرکت می کنند. به همین دلیل طرح های فراوانی در نقش و نگار قالی تبریز دیده می شود. در کنار اینها طراحان ممکن است در کشیدن نقشه قالی از نقش های مختلف مناطق ایران بهره ببرند و از ترنج کرمان و لچک مشهد تا حاشیه فرش کاشان را در طرح های خود بیاورند.


فرش فروش

فرش

فرش تبریز



در ادامه به بررسی انواع طراح های فرش تبریز می پردازیم:

*طرح لچک ترنج

این طرح یکی از رایج ترین طرح ها در بافت فرش تبریز است؛ طرحی بسیار زیبا که قدمت آن به مکتب شاه عباسی باز می گردد و تا به امروز در صنعت قالی بافی تمام ایران مورد استفاده قرار گرفته است. واژه های ترنج و لچک به ترتیب معنای «بالنگ» و «گوشه» را می دهند. ترنج در وسط فرش قرار می گیرد و نمادی از ماه است و به شکل های دایره، بیضی و نواری طراحی می شود و با استفاده از نقش ها و رنگ بندی های خاص در فضایی مشخص قرار می گیرد. لچک هم همان برگ های دندانه داری هستند که در حاشیه ترنج بافته می شوند و نماد ماهی هایی هستند که نیمه شب از زیر آب بیرون می آیند تا اطرافِ انعکاس ماه در آب جمع شوند و آن را تحسین کنند.

*طرح زیر خاکی

یکی از جالب ترین طرح های فرش تبریز، طرح زیر خاکی‌ست. در این سبک از رنگ هایی ویژه مانند رنگ بژ، زیتونی و سدری استفاده می کنند که به آن حالت زیر خاکی می دهد. نقشه این طرح نیز بیشتر الهام گرفته از آثار و بناهای باستانی و نقش شاهان و شخصیت های ادبی و شعرای مشهور ایرانی‌ست.

*فرش های گل ابریشم

در کنار این طرح ها، فرش های گل ابریشم بسیار ظریف با رج شمارهای ۵۰ و ۶۰ نیز در سال های اخیر بسیار معروف شده است و خواهان زیادی دارد. این گونه فرش ها که در برخی موارد با چله های ابریشمی بافته می شوند، بیشتر از طرح لچک و ترنج و رنگ های بژ روشن و نخودی استفاده می کنند. رنگ آمیزی گل ها و نگاره ها در این فرش ها بیشتر با استفاده از رنگ های سرخابی، عنابی و زیتونی‌ست. عمده ابریشم این فرش نیز از خراسان و تهران تهیه می شود.

*طرح صورتی

یکی از طرح های مشهور و با شکوه فرش تبریز، نقشه های صورتی و مجلسی‌ست که با استفاده از میراث گذشته ایران و با الهام از مجالس بزم های مینیاتوری یا کپی از آثار نقاش های معروف جهان کشیده می شود. این نوع از قالی ها تعداد رج های زیادی دارند و بافت‌شان ممکن است سالها به طول بینجامد. بیشتر این فرش ها به صورت سفارشی بافته می شوند و ده ها نوع خامه رنگی در آن ها مورد استفاده قرار می گیرد. استاد بهادری هنرمند اصفهانی و رسام عرب زاده از پیشگامان این طرح بوده اند


نقشه فرش

طرح فرش


۲- رنگ آمیزی فرش تبریز

از جمله ویژگی های برجسته فرش تبریز، رنگ های به کار رفته در آن بوده که باعث محبوب شدن این دست بافته در میان خریداران شده است. صباغی یا رنگرزی دومین مرحله از تولید فرش در تبریز است و این رنگ ها در صباغ خانه های تبریز که قدمت برخی از آن ها به ۲۰۰ سال پیش بر می گردد تهیه می شود. گفته می شود ۸۰ درصد اهمیت فرش تبریز به رنگ و بافت آن باز می گردد. کثرت و تنوع رنگ های به کار رفته در قالی تبریز در حدی‌ست که حتا برخی از آنها نامی ندارند.

*رنگ بندی

شیوه رنگ بندی در نقشه های فرش تبریز و بیشتر مناطق آذربایجان به صورت کد گذاری و شماره نویسی بر روی نقشه های شطرنجی‌ست. هر طراح و رنگ بند برای خود مجموعه ای خاص دارد و برای هر رنگ شماره ای مخصوص به خود را بر روی نقشه می نویسد.

*نمایش عمق

یکی از جنبه های جذاب به کارگیری رنگ در فرش معاصر تبریز، دادن عمق و بُعد یا پرسپکتیو به طرح های دو بعدی‌ست که شناسه خاص فرش تبریز شده است.

*استفاده از رنگ برای فضابندی

از دیگر ابداع های بافنده ها و طراح های تبریزی، استفاده از رنگ برای پر کردن فضاهای خالی‌ به جای نقش است. این فن بیشتر در طرح زیر خاکی مورد استفاده قرار می گیرد.

*به کارگیری سایه روشن

نوآوری دیگر ایجاد سایه با استفاده از رنگ ها در فرش است. استفاده نامحدود از رنگ های هم خانواده و سایه روشن در کنار یکدیگر می تواند باعث القای عمق شود. روش دیگر ایجاد تعادل بین رنگ های سرد و گرم است که وجود سایه و روشن های حاصل از این کار، به گل ها و متن های موجود در فرش حالتی برجسته می دهد که در این روش گل ها طبیعی تر دیده می شوند.

*دور گیری

از ابریشم سفید و رنگی برای دورگیری گل ها و برگ ها استفاده می شود که این نیز یکی دیگر از ویژگی های فرش تبریز است.

*رنگ های طبیعی

از رنگ های طبیعی که در قالی های آذربایجان مورد استفاده قرار می گیرد می توان به روناس (گلی)،‌ قرمز دانه (گلی و قرمز آتشی)،‌ اسپرک (زرد) اشاره کرد. از ترکیب رنگ های زرد و نیلی، رنگ های سبز چمنی، زیتونی و مله ای به دست می آید. رنگ موشی (طوسی) یا خاک سیاه که در اصطلاح محلی به آن قره ترپاخ می گویند نیز از معادن میشه باره ارسباران استخراج می شود.

*کهنه کردن قالی

یکی از تکنیک هایی که تجار تبریز برای کهنه نشان دادن قالی های نو استفاده می کنند کم کردن رنگ آنهاست. پس از رونق صادرات فرش ایران به اروپا و ناتوانی بازرگانان در تغذیه بازار و از آنجایی که قالی های کهنه طرفداران بسیاری داشت، تجار تبریز به کهنه کردن قالی ها روی آوردند. آنها فرش های نو را که دارای رنگ خام بودند با شستشوی فراوان، قرار دادن در آفتاب، مالش با چوبک، انداختن در معابر عمومی به صورت کهنه در می آوردند. یکی دیگر از این روش ها شستشوی فرش با خاکستر چوب بود که این روش امروزه، تنها روش پذیرفته شده برای کهنه کردن قالی‌ست.

فرشبافی تبریز

رنگ نخ



۳- ویژگی های بافت و ساختار

ریز بافت ترین فرش های ایران متعلق به تبریز است. گره این فرش با قلاب زده می شود و از نوع تُرکی (متقارن) است. پود گذاری در آن نیز به شیوه دو پوده انجام می شود. تار و پود فرش تبریز اغلب از نخ کتان بوده اما در برخی موارد از ابریشم نیز بهره می برند.

*گره ترکی

مهمترین ویژگی بافت فرش تبریز و در کل فرش آذربایجان، گره تُرکی آن است. گره ترکی یا بافت دو گره، از ابتدا مخصوص بافنده های تبریزی و آذری بوده و در این مناطق رواج داشته است. در این گره، نخ از روی دو تار و از کنار آنها به عقب برده می شود و بعد از داخل، تارها به جلو بر می گردد و محکم می شود. این روش وقت زیادی می برد و در آن امکان بی گره بافی یا جفت بافی (که نوعی شلختگی در بافت یا تقلب است) وجود ندارد. به همین دلیل است که قالی های تبریز بی اندازه ظریف و محکم اند و به سادگی نخ نما نمی شوند. از طرفی دیگر چون این گره بسیار محکم است در زمان قیچی زدن می توان پرزهای فرش را تا اندازه ای کوتاه کرد که به شکل مخمل دیده شده و با پا خوردن ظرافت و نقش های آن بیشتر نمایان شود.

*ابعاد

مهم ترین ابعاد قالی های جدید شهری تبریز ۳ در ۲، ۲.۵ در ۳.۵ و ۴ در ۳ متر است و در ابعادهای کوچکتر یا بزرگتر از اینها نیز بافته می شود. البته شکل های دایره و چند ضلعی نیز در سالهای اخیر بسیار رایج شده است. تعداد رج های قالی تبریز معمولا از ۲۴ رج شروع شده و تا ۱۱۰ رج ادامه پیدا می کند. رج به واحد تراکم گره گفته می شود و بهترین روش ارزیابی کیفیت قالی‌ست. هر اندازه تعداد رج های یک قالی بیشتر باشد کیفیت آن نیز بالاتر خواهد بود.

*مواد اولیه

از جمله مواد اولیه ای که در فرش دستباف تبریز مورد استفاده قرار می گیرد، می توان به پشم و ابریشم اشاره کرد. پشم مورد استفاده این قالی ها بیشتر از ماکو گرفته می شود که بهترین نوع پشم را دارد. این نوع از پشم از بز به دست می آید و به همین خاطر فرش های تبریز تا اندازه ای بافت خشن دارند.

*پرزها

حالت ظاهری پرز فرش های تبریز نه درخشان است و نه ابریشمین. این عدم شفاف بودن و خشکی را ممکن است برخی به کیفیت پشم نسبت دهند که که کاملا قضیه برعکس آن است. این پدیده بیشتر به دلیل نوع رنگرزی و آب شور تبریز است که تازگی فرش را می گیرد. پرزها در فرش تبریز بسیار کوتاه و منظم است و این باعث شده بافت این فرش مانند فرش های ماشینی، منظم و جا افتاده به نظر برسد.


۴- دار تبریزی

دار تبریزی یا عمودی را به این دلیل تبریزی می گویند که خاستگاه اولیه آن به ظاهر در تبریز بوده است. در تبریز از دیگر دارها استفاده نمی شود چون این دستگاه هم ساده بوده و هم استفاده از آن بسیار آسان و ارزان است. در بیشتر کارگاه های قالی بافی شمال غربی ایران، این دار به کار گرفته می شود.

۵- پود

نخی که برای پود قالی های تبریز استفاده می شود دو رشته دارد. یکی از آنها ضخیم و دیگری نازک است. از اولین رشته (سفید یا خاکستری) برای حجیم کردن قالی و انعطاف پذیری آن استفاده می کنند. این رشته به صورت کشیده در میان نخ های تار -که دو سطح زیر و رو دارد- عبور می کند. رشته دوم هم بیشتر آبی نفتی و قرمز است و از میان همین تارها می گذرد. تنها تفاوتی که دارد این است که، نخ های تاری را که رشته پود اول از هم جدا کرده دوباره به شکلی محکم به یکدیگر پیوند می دهد.

۶- قلاب تبریزی

از دیگر مولفه های بافت فرش در تبریز بهره گیری از قلاب و کارد تبریزی‌ست. کاردی که در بافت فرش تبریز مورد استفاده قرار می گیرد ترکیبی از یک تیغه تیز و قلابی شبیه قلاب دکمه انداز است. از این قلاب برای گره زدن (به جای استفاده از دست) استفاده می کنند و با تیغه آن، نخ را پس از بستن گره می بُرند. 


rug

فرش آذربایجان

tabriz carpet


بازار تاریخی تبریز | مهمترین محل عرضه فرش دستباف تبریز

بازار تاریخی و سرپوشیده تبریز از جمله قدیمی ترین و مشهورترین بازارهای ایرانی‌ محسوب می شود و از دیرباز به عنوان محلی برای داد و ستد محصول و صنایع دستی شهر مورد استفاده قرار می گرفته است. بازار تبریز بلندترین بازار سرپوشیده جهان بوده و نام آن در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است. در این میان راسته فرش فروشان تبریز یکی از مهمترین راسته های این بازار کهن و دیدنی‌ست و تیمچه فوق العاده زیبای مظفریه میزبان حجره های قدیمی فرش فروشی در این بازار است.


تیمچه مظفریه | راسته اصلی فروش فرش دستبافت در بازار تبریز

تیمچه مظفریه که نام آن از مظفرالدین شاه قاجار گرفته شده و پیشکشی از حاج شیخ محمد قزوینی به ولیعهد وقت دوره قاجار بوده، معروفترین و زیباترین بخش بازار تبریز است. این تیمچه صد و سی ساله امروز یکی از مراکز بزرگ و عمده تجارت و صدور فرش و تابلو فرش های آذربایجان و ایران بوده و در دو طبقه ۵۲ حجره فرش فروشی را در خود جای داده است. در کنار اینها کار خدمات طرح، مرمت و رفوگری فرش های دستباف نیز در این تیمچه انجام می شود که این فعالیت ها بیشتر در حجره های طبقه بالا صورت می پذیرد. در این طبقه می توان بهترین و ماهرترین رفوگران قالی و تابلو فرش، رنگ شناسان و رنگرزان یا کهنه کاران طراحی قالی شهر را دیدار کرد. البته که فرش ها و قالی هایی که در این بازار عرضه می شوند همگی دستباف هستند و هیچ فرش ماشینی اجازه ورود به تیمچه مظفریه را ندارد.

بازار فرش تبریز



متغیرهای تعیین قیمت فرش دستباف تبریز

قیمت قالی های دستباف در تیمچه مظفریه به چند متغیر بستگی دارد. ابعاد و اندازه قالی از مهمترین نکته های تعیین قیمت است. رج شمار که به اصطلاح بازار به آن ریز قالی می گویند ویژگی تعیین کننده دیگر است. هر اندازه که ریز قالی بیشتر باشد قیمت آن نیز بالاتر می رود. در همین زمینه خوب است بدانید قالی های عادی که در خانه ها مورد استفاده قرار می گیرند تعداد ۵۰ تا ۶۰ ریز بافت دارند.

از دیگر نکته های مهم در تعیین قیمت، الیافی‌ست که در بافت قالی مورد استفاده قرار می گیرد و به طور کلی به دو نوع پشم و ابریشم تقسیم می شود. در کنار این مولفه ها طرح و رنگ قالی تبریز نیز در ارزش آن اثر گذار است. اگر در بافت از رنگ های گیاهی استفاده شود کیفیت و قیمت آن را بالا می برد.

با در نظر گرفتن تمام این عناصر قیمت قالی های پشمی از دو میلیون تومان به بالاست. اگر در بافت قالی، چله یا الیاف ابریشمی مورد استفاده قرار بگیرد پایه قیمت آن از ۵ میلیون تومان شروع می شود. در خرید تابلو فرش نیز ویژگی مختلفی بر تعیین قیمت اثر دارد. طرح این تابلوها بسیار متنوع است و از گل و مرغ و تصویر افراد مشهور تا مهمترین آثار کلاسیک نقاشی دنیا را در بر می گیرد. قیمت این تابلو فرش ها از ۴۰۰ هزار تومان شروع شده و ممکن است تا ۱۵ میلیون و بیشتر نیز برود.


بزرگترین صادر کنندگان فرش تبریز
فرش تبریز در سایه تلاش افراد بسیاری به جایگاه کنونی خود رسیده است؛ از صنعتگرانی که در کار تولید الیاف و دارهای قالی بوده اند تا رنگرزهایی که رنگ را با زحمت از گیاهان طبیعی به دست می آورند. از هنرمندانی که با سلیقه خود، طرح را به روی کاغذ آورده اند تا قالی بافانی که با زحمت بسیار هنر خود را در گره های قالی می ریزند و فرش خوش نقش و نگار تبریز را خلق می کنند. در این میان صادرکنندگان فرش تبریز این صنعت دستی و هنر را به دنیا معرفی کردند و اولین پرچم دارهای صادرات فرش ایران بودند. از جمله بزرگترین آنها می توان به حاج یوسف قالیچی،‌ حاج عبدالله قالیچی،‌ حاج میرزا جعفر اسلامبولچی، حاج صمد قره قالیچی، میرزا علی اصغر و میرزا علی اکبر و اسماعیل قالیچی،‌ صدقیانی، ایپکچی، حاج محمد ممقانی،‌ محمود اف-دیلمقانی،‌ آواکیان،‌ کاسباریان و اردوبادی اشاره کرد. تمام این عوامل دست به دست هم دادند و تبریز را به عنوان کانون بزرگ عرضه فرش های شهری بافت آذربایجان تعیین کردند.

در مورد فرش تبریز همچنین جالب که بدانید دو کارگاه حاج جلیلی و کهنمویی که از کارگاه های مشهور فرش بافی در تبریز هستند، از قرن ۱۹ تاکنون در این زمینه فعالیت دارند.

بازار فرش

مسجد تبریز


تالار فرش موزه شهرداری تبریز |‌ محل نگهداری بزرگترین فرش ایران

در تالار فرش موزه شهرداری تبریز، بزرگترین فرش ایران که در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی بافته شده و در حدود ۱۱۱ مترمربع مساحت دارد نگه داری می شود. این فرش با رنگ های گیاهی خاصی بافته شده و بر روی تخته بندی گسترده ای در کف تالار فرش قرار گرفته است. تعدادی فرش نفیس دیگر نیز در تالارهای دیگر موزه وجود دارد که قدمت آنها به سال ۱۳۲۰ خورشیدی باز می گردد.

موزه فرش


خانه تاریخی کلکته چی | دبیرخانه دایمی تبریز، شهر جهانی فرش دستباف

با انتخاب تبریز به عنوان شهر جهانی فرش بافی در جهان، شهرداری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی تبریز تصمیم گرفتند تا دبیرخانه ای دایمی با نام «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» در خانه تاریخی کلکته چی راه اندازی کند.

این دبیرخانه قرار است رویکردی آموزشی، اقتصادی داشته باشد و در زمینه برندسازیِ هنر-صنعت فرش و شاخه های مختلف آن فعالیت انجام دهد. در کنار راه اندازی دبیرخانه از تمبر شهر جهانی بافت فرش نیز رونمایی شد.

خانه فرش

قالی



امروز به همراه شما گشتی در طرح ها و نقش های دیدنی و تماشایی فرش تبریز زدیم و با نحوه بافت، طرح ها و رنگ های به کار رفته در آن بیشتر آشنا شدیم.
آیا تا کنون به راسته فرش فروش های بازار تبریز سری زده اید و از آن خرید کرده اید؟





مرتبط با : تبریز * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : فرش-قالی-صنایع دستی-فرش تبریز-هنر آذربایجان-انواع فرش-tabriz rug-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : چهارشنبه 27 دی 1396
زمان : 11:54 ب.ظ
جلیل مثنی سماور ساز با مس تبریز
نظرات |

سماورساز تبریزی که سازی عجیب می‌زند

جلیل مثنی که در مسگری المثنی ندارد



جلیل مثنی ۴۰سال است که مسگری می‌کند و اکنون ادعا دارد سماورهای دست‌سازی می‌سازد که هیج‌کس در دنیا نمی‌تواند همتایشان را درست کند.

سماور


گزارش بهنام عبداللهی: از یک جشنواره صنایع دستی که چندماه پیش در تبریز برگزار شده بود او را می‌شناختم. آن‌موقع به مناسبت تقدیرشدنش در جشنواره، گفت و گویی تلفنی و کوتاه داشتیم و اصلا برایم مهم نبود که او چکار کرده که مورد تقدیر قرار گرفته است، فقط می‌خواستم یک گزارش خبری از جشنواره کار کرده باشم.

در همان گفتگوی کوتاه اول بود که با صدای بلندی از پشت گوشی ادعا کرد که بهترین سماورهای دنیا را ساخته است. مدعی شد که هیچ‌کس در دنیا نمی‌تواند سماورهای دست‌ساخته او را تکرار کند و وجه تمایز کارهایش با دیگران این است که هیچ­کس از پس ساختن آن‌ها برنمی‌آید.

این ادعاها شاید برای دیگران فقط حرف باشد و نهایتا منجر به تحسین شود اما برای خبرنگارجماعت، یک مسیر تازه است برای نفس کشیدن، برای زندگی کردن و ادامه دادن. ادعاهای آن موقع آقای «جلیل مثنی»، سماورساز عجیب قصه، باعث شد که من هم با خودم ادعا کنم که بهترین سوژه دنیا را برای گزارشم پیدا کرده‌ام!

فاصله گفتگوی اول با گفتگوی مفصل دوم، حدود ۳ ماه شد و بالاخره هفته پیش پس از چندبار هماهنگی تلفنی با جلیل خان مثنی قرار دیدار گذاشتم، آن هم در کارگاهش. قبلا گفته بود که سماورهای عجیب و غریبش را بخاطر دور ماندن از چشم سارقان و... در خانه‌اش نگه‌داری می‌کند ولی با این حال من تمایل داشتم که گفتگویمان در همان کارگاهش اتفاق بیفتد.

آدرسی که گفته بود قرار بود مرا به کارگاهی در منطقه «یکه دکان» تبریز که یکی از محله‌های قدیمی شهر است هدایت کند. البته بعید می‌دانستم به راحتی بتوانم کارگاه را پیدا کنم ولی با دیدن مغازه‌های زیاد مسگری و سماورسازی و... در حوالی منطقه، مطمئن شدم که آدرس را درست آمده‌ام.

شاید برای ماها که با بوق ماشینی از خواب می‌پریم نه، ولی برای مسگران، آنجا گوشه‌ای دنج به شمار می‌آید. هرکس به تنهایی یا با گروه صمیمی و جمع و جوری که دارد در کارگاهش مشغول تافتن و کوبیدن بود. بیش‌تر مغازه‌داران و کارگاه‌دارها مردهای مسنی بودند که بر خلاف ظاهر خسته‌شان هنوز می‌توانستند کارهای فوق العاده بکنند که در دنیا همتا نداشته باشد.

جلیل مثنی


مصاحبه‌ای به سختی «فیل هوا کردن»
همانطور که به آدرس نزدیک‌تر می‌شدم، یک‌باره در یکی از کارگاه‌ها، مرد سالخورده‌ای را دیدم که تنها مشغول کوبیدن ظروف مسی بود. نزدیک‌تر که شدم بیش‌تر متوجه موهای سفیدش شدم و چند قدم که پیش‌تر رفتم فهمیدم که سماورساز عجیب و غریبی را که فقط عکسش را دیده بودم، پیدا کرده‌ام.

کارگاهی پر از دیگ‌های بزرگ که می‌شد با آن‌ها کار شکم ده‌ها نفر را راه انداخت جلوی در نقش بسته بود. داخل کارگاه صدای بعضی دستگاه‌های تخصصی که من اسم‌شان را نمی‌دانستم زیادی بلند بود و جای تعجب داشت که در چنین فضایی یک نفر بتواند عجیب‌ترین سماورهای دنیا را بسازد. ولی هیچ بعید نبود که در آن فضا صدای ادعاهایش به گوش مردم نرسد!

انتظار داشتم از من که می‌خواهم او را به مردم معرفی کنم استقبال گرمی بکند و برایم کلی قربان صدقه برود ولی از این خبرها نبود. سلامی ساده‌تر از لباس‌هایش داد و بدون هیچ حرف اضافه‌ای گفت: «شما هرسوالی دارید بپرسید من جواب می‌دهم.» این جمله را گفت و به کارش ادامه داد و کوفت و تافت ... کمی مبهوت ماندم و کمی ترسیدم که این از همان آدم‌هایی است که مصاحبه کردنش، شبیه چیزی مثل فیل هوا کردن است.

بالاخره با اصرار فراوان من راضی شد که روی یکی از سازه‌هایی که شبیه صندلی بود بنشینیم و گفتگویمان را نشسته انجام بدهیم. کمتر کسی تا بحال پیش آمده بود که با دیدن ضبط صوت و دوربین، تغییری در صدا و ظاهر خود ندهد ولی از آنجایی که او عجیب‌ترین چیزها را ساخته بود، انتظار داشتم عجیب‌ترین رفتارها را هم داشته باشد.

سوال خاصی آماده نکرده بودم و دوست داشتم فقط  یک گفتگوی ساده و صمیمی داشته باشیم. برعکس تمام مصاحبه‌های رنگین، دوست داشتم یک گفگتوی سنگین داشته باشیم. درباره خودش پرسیدم. به شناسنامه‌ای‌ترین شکل ممکن خود را توصیف کرد: «جلیل مثنی هستم؛ متولد سال ۱۳۲۸ در تبریز.»

مسگری

دهان تمام سماورسازهای شهر را باز گذاشته‌ام
مکث کردم و خوشبختانه مکث من جواب داد: «تقریبا از ۹ سالگی شروع کرده‌ام به کار مسگری که کار پدری‌ام بوده. این روزها چون مس بازاری ندارد آلومینیوم کار می‌کنم. بیش‌تر دیگ می‌سازم ولی دیگ هم ایام معمولی خریداری ندارد و شاید ایام محرم بتوانیم چیزی بفروشیم.»

بدون شک کسی که بتواند سماورهایی عجیب و غریب بسازد، از هوش بالایی برخوردار است. می‌گفت تا سوم ابتدایی درس خوانده‌ام؛ یعنی همان سواد خواندن و نوشتن را دارد ولی مطمئنم اگر درس می‌خواند بسیار موفق‌تر می‌شد.

چشمانش از پشیمانی موج می‌زد ولی انگار دستانش خوشحال بودند که درس خواندن یا نخواندنش دست آن‌ها نبوده. گفتم بچه‌های امروز علاقه‌ای به این‌جور کارها ندارند. گفت: «این یک مسئله دیگر است ولی اگر کودکی از ۱۰ سالگی علاقه داشته باشد وارد این کار شود حداقل باید ۳۰ سال کار بکند تا بتواند به نتیجه برسد.»

۳۰ سال! یعنی چیزی حدود صدسال برای بچه‌هایی که امروزه دوست دارند یک‌شبه به نتیجه برسند.

اگر جوانی امروز وارد این کار شود از بس دغدغه کار و زندگی و ازدواج دارد که یک ساعت هم نمی‌تواند روی آموختن این کار متمرکز شود.
ولی آن زمان من در دوازده سالگی دیگ می‌ساختممعتقد بود کارش به درد جوان‌ها نمی‌خورد: «اگر جوانی امروز وارد این کار شود از بس دغدغه کار و زندگی و ازدواج دارد که یک ساعت هم نمی‌تواند روی آموختن این کار متمرکز شود. ولی آن زمان من در دوازده سالگی دیگ می‌ساختم.»

او دلش پر بود. با اینکه آدم پرحرفی به نظر نمی‌رسید ولی کافی بود یک حرفی بزنم که دردهایش را یادش بیندازد. ولی می‌خواستم بیش‌تر از خودش بگوید. برای همین پرسیدم که این کارگاه مال خودش است یا نه؟ جواب داد که اجاره هست و قبلا بازار مسگرها کار می­ کرده و الان ۶ سال است که اینجاست.

کار من دیگ‌سازی است و فقط بخاطر دل خودم و علاقه‌ام سماور می‌سازم. حدود ۵ سال است که سماور می‌سازم و ساخته‌هایم را وقتی تمام سماورسازهای ماهر تبریز می‌بینند دهانشان باز می‌ماند که چگونه می‌شود با دست چنین چیزی ساخت.»

بعضی از عکس‌های سماورهایش را چاپ کرده بود و به دیوار کارگاهش چسبانده بود. وقتی دیدم خودش هم مایل است برویم سر اصل مطلب، از زمان شروع سماورسازی‌اش پرسیدم. گفت: «کار من دیگ‌سازی است و فقط بخاطر دل خودم و علاقه‌ام سماور می‌سازم. حدود ۵ سال است که سماور می‌سازم و ساخته‌هایم را وقتی تمام سماورسازهای ماهر تبریز می‌بینند دهانشان باز می‌ماند که چگونه می‌شود با دست چنین چیزی ساخت.»

سماور سازی

۵۰میلیون تومان، قیمت هر سماور
پرسیدم چرا و با تعجیب پرسید: «چی چرا؟» گفتم چرا کارهای شما طرح‌های عجیب و غریبی دارد؟ عجیب‌تر از هر سماوری که تابحال دیده‌ایم؟ نگاهی به ساعتش انداخت و گفت: «خوب من شب‌ها با فکر و خیال می‌خوابم. در فکرم انواع و اقسام طرح‌ها می‌سازم و بعد آن‌ها را با مس پیاده می‌کنم.»

البته من عکس سماورها را قبلا دیده بودم. همه‌شان خیالی نبودند. گفتم همه‌شان خیالی هستند؟ بدون اینکه جوابی بدهد بلند شد و از جیب شلوار کارش موبایلش را درآورد. فکر کردم چیزی گفته‌ام که ناراحت شده یا... ولی چند دقیقه بعد گوشی‌اش را گرفت سمتم. فهمیدم که عکس سماورها را می‌خواهد نشانم بدهد.

عکس سماورها یکی یکی می‌آمد. یکی ارک علیشاه بود. یکی شبیه ساختمان‌های چینی. یکی شبیه برج مراقبت هواپیما بود و بقیه واقعا مخلوق ذهن او.
گوشی را لمس می‌کرد و عکس سماورها یکی یکی می‌آمد. یکی ارک علیشاه بود. یکی شبیه ساختمان‌های چینی. یکی شبیه برج مراقبت هواپیما بود و بقیه واقعا مخلوق ذهن او. ممکن نیست کسی این‌ها را ببیند و فکر نکند که این سازه‌ها صرفا دکوری نیستند. راجع به همین موضوع پرسیدم و گفت: «عینا مثل یک سماور زغالی معمولی کار می‌کنند.» با لحنی کنایه‌آمیز ادامه داد: «چرا کار نکنند؟ همه‌چیز با پول ممکن می‌شود.»

وقتی حرف پول را به میان آورد فهمیدم این سماورها زیاد آب خورده‌اند. برای هرکدام ۱۰ میلیون سرمایه گذاشته بود. پرسیدم وقتی کسی نمی‌خرد چرا باز می‌سازید؟ گفت: «چون عشقم است. البته که به مشتری‌اش می‌فروشم مثلا هرکدام را به قیمت ۵۰ میلیون تومان. ولی بعید می‌دانم در تبریز شخصی چنین پولی را به چنین چیزهایی خرج کند.»

اندکی لحنی انتقادی به سخنانش افزود و ادامه داد: «چنین چیزهایی به درد ادارات دولتی و شرکت‌ها می‌خورند. پوزخندی زد و گفت: «البته الان هم به دردشان می‌خورد ولی آن‌ها به درد من نمی‌خورند.»

سماورهای من آبروی مسئولان تبریز را می‌خرد. هرکجا که نمایشگاهی برپا می‌شود یا هرکجا قرار است مهمان خارجی بیاید به من زنگ می‌زنند که بیا و سماورهایت را بیاور. دریغ از اینکه پولی یا چیزی بدهند.

پرسیدم یعنی چه؟ گفت: «یعنی سماورهای من آبروی مسئولان تبریز را می‌خرد. هرکجا که نمایشگاهی برپا می‌شود یا هرکجا قرار است مهمان خارجی بیاید به من زنگ می‌زنند که بیا و سماورهایت را بیاور، دریغ از اینکه پولی یا چیزی بدهند.»

این را گفت و بلافاصله چشمانش را به زمین دوخت. طوری که فارغ از حضور من بخواهد دقایقی به حال خودش رها شود. ولی برای من عجیب بود که وقتی حمایت نمی‌شود چرا هنوز به دعوت‌ها جواب مثبت می‌دهد؟ این سوال راهی بین دل و ذهن من پیمود ولی جلیل خان گویی که فکر من را خوانده باشد سر خود را بلند کرد و با صدایی بلند گفت: «چند مدت پیش از اصفهان یک کار سفارش دادند و گفتند اسم خودت را روی آن بنویس اما تبریز را نه. قبول نکردم. چون من هرکاری می‌کنم باید به اسم تبریز تمام شود.»

نگاه متعجبم او را به ادامه واداشت: «الان هروقت زنگ می‌زنند می‌گویم مریضم و دیگر کار نمی‌کنم. چون راضی نیستم با کارهای من اصفهانی‌ها برای خود افتخار کسب کنند.»


صنایع دستی

شکل بده، سماور تحویل بگیر

می‌دانستم حمایت نمی‌شود. یعنی تقریبا با هر صنعتگری که مصاحبه کرده بودم از حمایت‌نشدن‌ها گلایه داشتند. ولی باز این بحث را
کدام حمایت؟ فقط ۴ سال بیمه داشتم از سازمان صنایع دستی. اگر تمدید نکنند دیگر من هم برایشان کاری نخواهم کرد. مفتی که نمی‌شود. به تمام هتل‌ها که مهمان‌های خارجی می‌آیند مرا برده‌اند. می‌گویند بیا تدریس کن ولی زندگی خرج دارد.
نمی‌شود که همه‌اش بخاطر علاقه جلو رفت.هم مطرح کردم. نه گذاشت و نه برداشت: «کدام حمایت؟ فقط ۴ سال بیمه داشتم از سازمان صنایع دستی. اگر تمدید نکنند دیگر من هم برایشان کاری نخواهم کرد. مفتی که نمی‌شود. به تمام هتل‌ها که مهمان‌های خارجی می‌آیند مرا برده‌اند. می‌گویند بیا تدریس کن ولی زندگی خرج دارد. نمی‌شود که همه‌اش بخاطر علاقه جلو رفت.»

دقایقی باهم سکوت کردیم. او دوباره عکس‌های توی گوشی‌اش را این‌ور و آن‌ور کرد و من هم دنبال سوال بودم. چشمم به عکس‌ها افتاد و با لحن صادقانه‌تری پرسیدم حالا واقعا چطور شما می‌توانید این شکل‌های عجیب و غریب را روی مس پیدا کنید و سماور بسازید؟ شرح داد: « ۴۰ سال است که در این کارم. حالا هم مس زبان مرا می‌فهمد و هم من زبان آن را. وقتی چکش به دست می‌گیرم با یک نگاه می‌توانم بفهمم کجای کار می‌لنگد. عین یک دکتر که می‌تواند با دیدن صورت بیمارش از درد او آگاه شود.»

دیگر چیزی نپرسیدم. خودش گفت یکی از سماورهایی که ساخته الان در یکی از برج‌های دبی است. یکی هم توسط نفری ثالث فروخته شده به رییس جمهور آذربایجان. این‌ها بود که گویی دلخوشش می‌کردند برای ادامه. این‌ها بود که چکش را به دست او می‌دادند و می‌گفتند بکوب همچنان. البته این امیدواری‌ها متعلق به سال‌ها پیش بود و دلخوشی جدیدش ساختن کره‌ای رو به روی بیمارستان بین‌المللی تبریز بود. کره‌ای که مهندسان نتوانسته بودند بسازند و نهایت به جلیل مثنی قصه ما روی آورده بودند!

او احتیاج داشت. احتیاج داشت که از خودش بگوید. دو گوش شنوا می‌خواست که توانایی‌های او را در یابند. شاید هم دو دست توانا. می‌خواست از خودش بگوید که سال‌ها برای رسیدن به اوج یک هنر و صنعت جان کنده بود و حالا زندگی داشت به طرز پیش‌بینی نشده‌ای بی‌لطفی می‌کرد.

گفت: «هرچیزی که به فکرتان بیاید می‌توانم بسازم. وقتی یک قطعه از ماشین ناقص است کافی است شکل آن را به من بدهید تا عین آن قطعه را با دستم بسازدم و بگذارم سرجایش.»

نتیجه این زندگی پول است. من تا کی می‌توانم سماور بسازم؟ تا زمانی که پول داشته باشم تا مصالح کارم را بخرم. پس ...
یک­باره به دهانم آمد که چه تضمینی است که بچه‌ها بعد از ۳۰ سال بتوانند نتیجه‌ای را که شما از این حرفه گرفته‌اید بگیرند؟ چهره‌اش پر شد از علامت سوال‌های غمگین و گفت: «کدام نتیجه؟» گفتم بالاخره همین‌هایی که می‌سازید نتیجه هستند. آهی کشید و پاسخ داد: «پسرجان نتیجه این زندگی پول است. من تا کی می‌توانم سماور بسازم؟ تا زمانی که پول داشته باشم تا مصالح کارم را بخرم. پس ...»

من گفتم دقیقا چگونه و چه کسانی می‌توانند از شما حمایت کنند؟ جوری که به غرورش برخورده باشد گفت: «حالا حمایت نکنند هم نکرده‌اند. همین که من این سماورها را می‌گذارم خانه‌ام؛ تماشایشان می‌کنم و لذت می‌برم برای من کافی است ولی خدایی اگر بگوییم مردم توانایی خریدن این سماورهای گران را ندارند حداقل جایی مثل صدا و سیما که درآمد یک تبلغ چندثانیه‌اش میلیون‌ها تومان است می‌تواند در دکور برنامه‌اش به جای مجسمه‌های سفالی از این سماورها استفاده کند تا تماشاگران هم بدانند که تبریز چه صنعت سنگین و رنگینی دارد.»

هنر تبریز

باز من سکوت کردم و او ادامه داد: «بعد از ۱۰ ها سال زحمت، در جشنواره‌ای یک لوح تقدیر دادند با ۲۰۰ هزار تومان کارت هدیه. نباید انتظار داشته باشیم وقتی پسر من اوضاع من را می‌بیند دلش بخواهد بیاید سراغ این صنعت.»

طوری که انگار از من سیر شده باشد. از حرف‌هایم، از حرف‌هایش و از «حرف‌ها» سیر شده باشد، بدون کلمه‌ای بلند شد و چکشش را برداشت. شاید دوست داشتم این گفتگو کمی طولانی‌تر باشد ولی ناگزیر باید خداحافظی می‌کردم و ادامه داستان جلیل مثنی را در ذهنم می‌بافتم.

وقتی از کارگاه بیرون می‌رفتم دیگر من هم زیاد سر و صداها را نمی‌شنیدم. در خودم فرو رفته بودم و حرف‌هایش داشت همچون چکشی مرا صیقل می‌داد. من اگر جای او بودم چکار می‌کردم؟ به همین روال ادامه می‌دادم یا می‌رفتم جایی که قدرم را بدانند؟ باز هم به بودن اسم تبریز روی هنرم تعصب داشتم؟ کاش کسی بود که جواب می‌داد؛ جواب دستانی را که «المثنی» نخواهند داشت.

عکس‌ها از: بهنام عبداللهی


لینک مجموعه پستهای تاریخ ، میراث آذربایجان



مرتبط با : تبریز * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : صنایع دستی-هنر تبریز-سماورسازی-مسگری-هنرمند-صنایع دستی آذربایجان شرقی-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : سه شنبه 9 خرداد 1396
زمان : 07:33 ب.ظ
کفش تبریز و کمپین حمایت از کفشهای بومی
نظرات |

کفش و چرم تبریز


در نزدیکی عید نوروز هستیم و مردم مشغول خرید که حتما کفش هم جزو سبد خرید همه جای خواهد داشت، البته اگر پولی باشد و رکودی نباشد!
بهرحال با خرید عید، بازار شاهد اجناس مختلف است و در این بین هجوم چینی ها به بازار ایران و قبضه آنها، تولیدات بومی را ورشکسته و کشور ضربه دیگر اقتصادی خورده است.
باید از جنس و محصولات بومی و بخصوص صنایع دستی حمایت کرد تا جوانها و خانواده ها بیکار نشوند آنهم محصولاتی مثل کفش دست دوز تبریز که سالیان بسیار دور چرم و کیفیت آن زبانزد جهانی بوده است.
همانطورکه غذاها و شیرینی ها و آجیل تبریز ، فرش و تابلوفرش، سفال و سنگ تراشی و انواع صنایع دستی دیگر آذربایجان شهره است، کفش و چرم تبریز نیز صنعتی بسیار پر ظرفیت و قابلی در سطح کشوری و جهانی بوده است که اما نه حمایت مناسبی از سوی مردم و مسئولان میشوند و نه برندسازی معتبر و البته در مدل و طراحی بروز با مشکلاتی روبرو هستند.

بیچاره تولید کننده ایرانی، آخرش مجبور است با قیمت بالاتر که صرف هم نمیکند و استقبالی چندانی هم نمیشود، کالا بفروشد و بالطبع مصرف کننده هم بی رغبت میشود!
امسال را با کمپین کفش تبریز و حمایت از اجناس بومی همراهی کنیم ...

تبریز قطب تولید کیف و کفش چرم ایران
صنایع دستی تبریز

پینه چی


کفش و چرم تبریز از پیشینیه‌ای غنی و آوازه‌ای بلند برخوردار است، در حال حاضر تولیدکنندگان بنامی در شهر تبریز اقدام به تولید کفش‌های تمام چرم می‌کنند که نام و آوازه‌ای جهانی برای خود و تبریز به ارمغان آورده‌اند. به جرأت می‌توان مدعی شد که چرم و کفش تبریز، برندی آشنا برای بسیاری از ایرانیان است، نقطه قوت کفش تبریز توجه به کیفیت ممتاز آن است؛ چرا که پیشکسوتان این عرصه معتقدند کیفیت حرف اول را در تولید محصولات‌مان دارد.

حدود۵۰ سال است که کفشدوزی کم کم از حالت سنتی خارج و به ماشینی شدن قدم گذاشته است ولی هنوز افراد زیادی در ایران و خارج از کشور هستندکه علاقمند به خرید و استفاده از کفشهای دست دوز هنرمندان تبریزی هستند.

و هنوز در گوشه و کنار بازار بزرگ تبریز صدای چکش و هنرنمایی صنعتگران کفش دست دوز به گوش می رسد .

هم اکنون۲۲۰۰ کارگاه تولید کفش با ۵  هزار فروشگاه عرضه کفش و لوازم جانبی در شهر تبریز فعال هستند و بخشی از پـویـایی و شهرت بازار تبریز مدیون صنعتگران این حرفه است.
قدمت تولید چرم و استقرار بزرگترین شهرک چرم خاورمیانه و همچنین وجود هنرمندان و کفاشان اصیل در تبریز بر مزایای تولید کفش در این شهر افزوده است و با ورود فناوریهای جدید تولید انبوه کفش با استفاده از شیوه های صنعتی آغاز شده است . از تولید کنندگان معروف کفش شهر تبریز کفش سی سی ، فرزین ، پای آراء ، جی اف اس ، همگام ، آفاق و … که کفش های با دوام و راحتی هستند .

مستند بوی تلخ چرم ، روایت وضعیت حال چرم و کفش تبریز
[http://www.aparat.com/v/FGp3B]

معرفی مرکز خرید خوشه کیف و کفش تبریز
[http://www.aparat.com/v/3WY5z]

تاریخ چرم و کفش تبریز
[http://www.aparat.com/v/tJhrH]

افتتاح اولین موزه کفش در تبریز قطب صنعت کفش و چرم ایران
[http://www.aparat.com/v/t0bHE]

نخستین موزه کفش کشور همزمان با برگزاری جشن «تبریز، شهر جهانی بافت فرش» در شهر اولین ها و در موزه شهر و شهرداری افتتاح شد.
اشیاء موجود در این موزه از انواع کفش های سنتی موجود در کشور جمع آوری شده و در قسمتی دیگر از موزه تجهیزات و وسیله های ساخت کفش به نمایش گذاشته شده است و بخشی از آن به  مجموعه شخصی خانم شعله خیابانی نواده شیخ محمد خیابانی اختصاص دارد.

گفتنی است در موزه کفش تبریز ۲۰۰ جفت کفش از دوره های مختلف تاریخی و انواع کفش های اقوام همچون نمونه مشابه اولین کفش چرم در دنیا با پنج هزار و ۵۰۰ سال قدمت وجود دارد که از روستای «بیرق» در توابع تبریز به دست آمده است.


از کفشهای دست دوز و چرمی تبریز، از صنایع دستی تولید ملی حمایت کنیم
دهها برند معروف و کارگر ایرانی منتظر شما هستند

کفش

باشماق

کفش

کفش زنانه

کفش ایران

کفش تبریز

کفاش تبریزی

مدل کفش

کفش چرم تبریز


عصرایران ، جعفر محمدی -  درباره آنچه این روزها در بازار تبریز می گذرد
تبریزی ها تحسین برانگیزند...


مردم تبریز را باید ستود و تحسین کرد، بی هیچ تردیدی. آنها از همگراترین مردمان ایران هستند و رشد همه جانبه این شهر در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی رهین همین همبستگی و دوراندیشی مردمانش هست.

زمانی آنها تصمیم گرفتند دیگر به هیچ گدایی پول ندهند تا شهرشان اولین کلانشهر بی گدای ایران باشد؛ به جایش مؤسسات خیریه مردمی تشکیل دادند که نیازهای فقرای واقعی را برآورده سازند. نکته اینجاست که اگر تنها تعدادی از مردم، یا این عزم گروهی همراهی نمی کردند، عنوان شهر بدون متکدی، به تبریز نمی رسید.

زمانی دیگر که مهاجران غیر قانونی افغان به شهرهای مختلف ایران روانه شدند و بسیاری از کارفرمایان با قیمت های ارزان آنها را به کار گرفتند، تبریزی ها تصمیم گرفتند فرصت های شغلی شهرشان را برای فرزندان خود نگه دارند و به همین خاطر از خیر کارگران ارزان و بدون بیمه افغان گذشتند؛ بدین ترتیب، تبریز تنها شهر صنعتی ایران شد که هیچ کارگر افغانی در آن کار نمی کند.

سال ها پیش، اتوبوسرانی تبریز، چند ریال بر قیمت بلیت افزود و تبریزی ها که این افزایش را غیرمنصفانه می دانستند، تصمیم گرفتند که تا برگشت قیمت ها به وضعیت قبلی سوار اتوبوس نشوند و در نهایت هم همان شد که مردم می خواستند.

در دوران اصلاحات نیز وقتی مدیریت ارشد استان، شرکتی عمومی برای بهسازی شهر تشکیل داد، مردم تبریز یا سرمایه های خرد و کلان شان در آن مشارکت کردند و در اندک سالی، چهره شهرشان را دگرگون کردند.

كفش های دست دوز چرمی ایران در تبریز
[http://www.aparat.com/v/cnBIw]

کفش دوزی تبریز
[http://www.aparat.com/v/xb8i3]

گزارشی کامل از وضعیت کفش و چرم در تبریز و بازار تولید
[http://www.aparat.com/v/t5voj]

دوربین شما - کفاشان تبریز
[http://www.aparat.com/v/NILrU]

این روزها نیز از بازار تبریز خبری می رسد که می تواند برای همه ما مردم ایران الگوی عملی باشد. بسیاری از بازاریان تبریز تصمیم گرفته اند دیگر منتظر تصمیمات و اقدامات مسؤولان برای مبارزه با قاچاق کفش نباشند و خودشان کاری کنند کارستان. آنها تابلوهایی پشت ویترین مغازه هایشان زده اند که رویش نوشته است فقط کفش ایرانی می فروشیم.
بدین ترتیب، کفش های بی کیفیت چینی که در سایه بی عملی مسؤولان، خود را بازار تحمیل کرده و باعث بیکاری بسیاری از کارگران و ورشکستگی تولیدکنندگان شده بوده بودند، بعد از سال ها، ناگزیر از عقب نشینی شده اند و رونق، بار دیگر به این صنعت پرقدمت تبریز بازگشته است. امروز کفش تبریز که جزو برندهای معتبر کفش در ایران است، جان دوباره ای گرفته است.
مردم تبریز هم، همانند همیشه تاریخ شان در این باره نیز همگرا شده اند و دیگر کفش های چینی نمی خرند.

این الگو، اگر درباره کالاهای باکیفیت دیگر ایرانی و نیز در شهرهای دیگر کشور تکرار شود، آنگاه می توان گفت که مردم ایران، بدون نیاز به مصوبات مجلس و هیات دولت و نظام بروکراتیک اداری و همایش های آنچنانی و وعده و وعیدهای توخالی و بودجه های کلان و ... توانسته اند از خود و فرزندان خود در قبال کالاهای قاچاق حمایت کنند و رونق اقتصادی را به دست خودشان رقم بزنند.

تبریز را به عنوان "شهر اولین ها" می شناسیم و اینک بار دیگر این شهر، اولین شهری شده است که مردمش برای نجات اقتصادی دست به انتخاب زده اند. تبریزی ها، تحسین برانگیزند.

تصاویری از بازار کفاشان تبریز در بازار تاریخی که اقدام به حمایت از تولید بومی کرده اند
کفش دست دوز تبریز

بازار کفش

تولید ملی

بازار تبریز

کفش ایرانی

کفاشی

بازار کفش تبریز

کفش تبریز

حمایت از تولید ملی

بازاریان تبریز


http://kafsh-tabriz.ir
http://www.nyazco.com/Shoes
http://www.tabshoes.com
http://tabriz-charm.ir
https://tabrizkafsh.com
http://www.yshoe.ir
http://oralshoe.com
و....


لینک صفحه جانبی سوغات و صنایع دستی آذربایجان



مرتبط با : تبریز ایران * میراث،تاریخ،صنایع دستی آذربایجان
برچسب ها : کفش تبریز-صنایع دستی-چرم تبریز-کفاشی-تبریزیها-کفش چرم دستدوز-باشماق-
نویسنده : تبریز قارتال
تاریخ : پنجشنبه 21 بهمن 1395
زمان : 08:20 ب.ظ
:: ساختمان های تاریخی تبریز ؛ از خاک خوردن تا خاک شدن
:: Ben king in Tabriz
:: Flinflins and Tintin in Tabriz
:: هویت و اصالت و فرهنگ و هنر زیبای آذربایجانی ها
:: باغشمال تبریز
:: بهار طبیعت آذربایجان شرقی
:: زخم نمکی بر پیکره دریاچه همیشه اورمیه
:: سیزده بدر و تبریزگردی مسافران نوروزی 97
:: سوغاتی های خوردنی تبریز و آذربایجان شرقی
:: ایل بایرامیز موبارک ، نوروز سال 1397
:: جاهای ندیدنی تبریز در آستانه نوروز !
:: کاروانسراهای یام مرند و خواجه نظر جلفا در آذربایجان شرقی
:: آب، آتش، باد، خاک ؛ چهارشنبه های رنگی آذربایجان
:: روستاهای زینجناب و خلجان در بخش تبریز
:: دکتر جواد هیئت
:: دهستان اسپیران تبریز
:: شهروند لینک آذربایجانی 72 (عکاس کمال شبخیز)
:: دوربین تبریز لینک 77 ( شهرگردی تبریز در سال 96 )
:: درباره تبریز و آذربایجان و اخبار About and News
:: نادرشاه و ایل ترک افشاریه ایران
:: شهروند لینک آذربایجانی 71 (عکاس فرشید فرج الهی)
:: نگاهی بر تبریز پایتخت فرش دستبافت جهان
:: کمبود پارکینگ در کلانشهر تبریز
:: دریاچه اورمیه از مرگ تا زنده شدن دوباره
:: قلعه جوشین ورزقان آذربایجان شرقی
:: تصاویر کمیاب از تبریز شهر نوستالژیک قدیم ایران
:: شب چله 1396 به ترکی
:: تبریز مهد ورزش چوگان ایران
:: برف پاییزی در آذرماه 1396 تبریز
:: آغاز دراماتیک پیش روی تبریز 2018




( تعداد کل صفحات: 3 )

[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ]




 

شارژ ایرانسل

فال حافظ